s. 1AFRİKA’DA GÜÇ MÜCADELESİNİ KİM KAZANACAK? HARDPOWER SOFTPOWER CİBUTİ H T T Bdüşünce
D Ü N Y A ’ D A N B İ R H A B E R H T T B Sayı : 14
s. 2Table of Contents
Küresel Güçlerin Buluşma Noktası CİBUTİ: DOĞU AFRİKA’NIN DÜNYAYA AÇILAN KAPISI 3
YENİ SÖMÜRGECİLİK / SOFTPOWER GÜCÜN ETKİSİ AFRİKA’YI SERİNLETEN(!) ÇİN RÜZGARI 14 AFRİKA’DA YENİ SÖMÜRGECİLİK
BELGESEL20
SİNEMA21 KİTAP
AFRİKA’DA BİR LİMAN ÜLKESİ : CİBUTİ
KANLI ELMAS SÖMÜRGECİLİR TARİHİ / Raimondo Luraghi SOFT POWER GÜCÜN ETKİSİ
s. 306 2
Cubuti Cumhuriyeti Cumhuriyet Cubuti 27 Haziran 1977(Fransa) 23.180 km² 1.121.000 (2002) % 65 Somali, % 35 Afar, % Diğer Fransızca, Arapça, Somali ve Afar Dilleri % 95 Müslüman, % 5 Hristiyan ve diğer inançlar CİBUTİ: DOĞU AFRİKA’NIN DÜNYAYA AÇILAN KAPISI
Resmi Adı Yönetim Şekli Başkenti Bağımsızlık Tarihi Yüzölçümü Nüfusu Etnisite Dili Dini : : : : : : : : :
s. 4II.Dünya Savaşından sonra BM’nin aldığı kararla birlikte Cibuti, Fransa’nın denizaşırı toprağı olarak kabul edilmiştir. Cibuti’nin asıl tarihi, Süveyş Kanalı’nın milletlerarası deniz trafiğine açılması ve Avrupa devletlerinin Afrika ve Asya ülkelerini ekonomik, siyasî, askerî ve dinî maksatlarla hegemonyaları altına alma ve sömürge haline getirme yarışına girmeleriyle başlamıştır. İngiltere ve Fransa, XIX. yüzyılın en büyük devletleri olarak sömürgecilik ve yayılmacılık alanında büyük bir rekabete girişmişler ve bu arada İngiltere’nin Aden’e (1839) ve Somali’ye (1869) yerleşip Kızıldeniz’deki ticaret yolunun denetimi üzerinde önemli bir üstünlük elde etmesi karşısında Fransa, İngiltere’nin bu avantajlı durumunu dengeleyebilecek bir yer olması münasebetiyle, Kızıldeniz ile Aden körfezinin birleştikleri yerde bulunan Tâcûre körfezinin kuzeyindeki Ubûk’ta (Obok) bir iskele kurmuştur (1859). 1888 yılında İngiltere ve Fransa, aralarında imzaladıkları anlaşmayla bölgeyi paylaşmış ve Cibuti’yi de içine alan bölge Fransa’ya verilmiştir. Fransa’nın Bölgeye Yerleşmesi
Afar kabilesi Omo kabileleri arasındaki en eski kabilelerden biri olarak görülmektedir. Etiyopya, Cibuti ve Somali’da yaşamaktadırlar. Çöl hayatının zorluklarıyla başa çıkmaya çalışan Afar kabilesi ismini de buradan almaktadır. Afar’ın anlamı toz demektir Afar kabilesi, Arap Yarımadasından Cibuti’ye göç etmiştir.
İslam’ın bölgeye gelişi, ilk dönem Afrika’nın İslamlaşma sürecine kadar dayanmaktadır. Daha İslam öncesi dönemde, bölgenin yerli halkını oluşturan Nübye topluluğu ile Araplar arasında ekonomik ilişki söz konusudur. Arap tüccarlar bölgeye gelmeye başlamış ve İslamiyet hızla yayılmıştır.
Bölgede Adal Sultanlığı kurulmuştur.
Adal, bugünkü Cibuti, Somali ve Etiyopya topraklarında hüküm sürmüş ve Müslümanlarla Habeş Hristiyanları arasındaki savaşlarda önemli rol oynamış bir Müslüman emirliğidir.
Tarihte bu devletten ilk defa Habeş kralı Amda Şeyon'un 1332 yılında Müslümanlarla yaptığı muharebelerde bahsedildi. Sonraki çağlarda Habeş imparatorları ile Adal hükümdarları arasındaki münasebetler bazen dostça, bazen düşmanca devam etti. Adal emirliği, 16. yüzyıl'dan itibaren önemini kaybetti ve ortadan kalktı. M.Ö-300
1400
16. yüzyılda kısa süreli Portekiz işgali dışında 19. yüzyılın ikinci yarısındaki Fransız sömürge dönemine kadar Cibuti toprakları yüzlerce yıl Müslümanlar tarafından yönetilmiştir. Portekiz İşgali Cibuti topraklarındaki Fransız sömürge idaresi 20. yüzyılın üçüncü çeyreği sonuna kadar devam etmiştir. 2. Dünya Savaşı’ndan sonra Cibuti, Fransa’nın denizaşırı toprakları arasında sayılmış ve halka Fransız vatandaşlığı verilmiştir. 1957 yılında yeni bir teşkilâtlanma yasası yürürlüğe kondu ve genel valinin başkanlığı altında görev yapacak sekiz yerli bakandan oluşan bir bakanlar konseyi ile otuz iki üyeli bir meclis kurularak ülkenin adı Fransız Somalisi’ne çevrildi. 1958 Eylülünde yeni anayasa ile birlikte ülkenin siyasî geleceğini tayin eden referandum yapıldı. Oyların çoğunluğu Fransa ile birlikte olma yönünde çıktı.
8 Mayıs 1977 tarihinde düzenlenen referandumla bağımsızlık kararı alarak “Cibuti Cumhuriyeti” olan ülkede, Hassan Gouled Aptidon liderliğindeki RPP (Rassemblement Populaire pour le Progrès) partisi 1977-1992 yılları arasında tek partili bir yönetim sürdürmüştür. 1500 1850
1950
Cibuti’nin Bağımsızlığı
1977 3
s. 5Afrika Boynuzunda yer alan Cibuti jeostratejik bakımdan oldukça önemli bir konuma sahip. Kızıldeniz’in çıkışında bulunması ve Hint Okyanusuna kıyısı olması sebebiyle Babu'l Mendeb Boğazı ve Aden Körfezi gibi dünya ticaretinde önemli pay sahibi olan bölgeleri denetleyebilmektedir. Cibuti’nin jeopolitik konumu bölgede siyasî ve askerî anlamda etki ve nüfuz alanı kazanmak isteyen ülkeleri de buraya yöneltiyor. Doğal kaynakları yetersiz olan Cibuti, stratejik konumundan ekonomik gelir sağlamakta ve bu durum bölgede ciddi bir üs yarışına kapı aralıyor. Ülke nüfusu ve ekonomik potansiyel açısından sınırlı kaynaklara sahip olan Cibuti, bölgedeki askerî üslerden önemli kira bedelleri alarak büyük bir gelir sağlıyor ve bu nedenle ülkede yabancı üslerin varlığından rahatsızlık değil. Nitekim ülkenin askerî üslerden elde ettiği 160 milyon dolarlık gelir, ülke ekonomisinin başlıca gelir kaynaklarından birini oluşturuyor.
Akdeniz ile Hint Okyanusunu birbirine bağlayan Kızıldeniz ile Aden Körfezi hattının geçiş bölgesi olarak nitelendirebileceğimiz Babu'l Mendeb Boğazı, ticarî etkileşimin yoğun olması sebebiyle ekonomik anlamda çok önemli bir potansiyel taşıyor. Bu durum Amerika Birleşik Devletleri, Fransa, Japonya ve İtalya gibi ülkelerin askerî üs kurmuş olduğu Cibuti’de küresel rekabeti de günden güne artırmakta. Örneğin ABD Cibuti’de askerî bakımdan en önemli varlığa sahip ülke konumunda. Camp Lemonnier’de 4 bin askerî personeli bulunan ABD, söz konusu üssü 2001 yılında inşa etti. Somali ve Yemen gibi bölgelerde etki ve nüfuz alanını genişletmek için Cibuti’de bulunan Camp Lemonnier üssünü öne çıkaran ABD, böylece Afrika Boynuzu üstünde de ağırlığını hissettiriyor. Terörle mücadele gerekçesiyle Cibuti’ye yerleşen ABD, bu ülkeye ciddi bir üs kirası ödüyor. Ambouli Havaalanının güneyinde yer alan Camp Lemonnier’i 2024’e kadar kullanma hakkına sahip olan ABD, yıllık 63 milyon dolar kira ödemekte. Söz konusu üs, bölgede operasyonel gücünü etkin bir şekilde kullanan ABD tarafından Afrika ülkelerinin askerlerinin eğitimi ve hava operasyonları için ideal konumda. ABD’nin yanı sıra ülkede İngilizlerin ve NATO’nun da askerî varlığının bulunması Amerika’nın bölgede söz konusu güçlerle koordineli hareket etmesini sağlıyor. Doğu Afrika’nın kapısı olarak nitelendirilen Cibuti’nin Yemen’e uzaklığı yalnızca 20 km. Babu'l Mendeb'den Yemen’e uzanan boğaz kanalıyla her gün Kızıldeniz’den 4,8 milyon varil, yılda da 28 milyon konteyner petrol geçiyor. Avrupa’ya taşınan petrolün yüzde 75’inin Babu'l Mendeb Boğazından geçmesi, burayı dünyanın en işlek ikinci deniz yolu hâline getiriyor. Aynı zamanda bu ticaret yolu Çin ve Hindistan’ın da Avrupa’yla arasındaki tek ticaret yolu olma özelliği taşıyor. Tabii bu durum bölgede siyasî ve askerî etkinlik gösteren ülkelerin sayısını artırmakta. Böylece uluslararası güçlerin yeni mücadele alanı hâline gelen Kızıldeniz’deki mevcut durum yeni ittifakların da şekillenmesine sebebiyet vermekte. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Japonya ve Çin Halk Cumhuriyeti gibi ülkeler de bölgesel ve uluslararası dengelerde belirleyici olabilmek amacıyla Cibuti’yle yakından ilgileniyorlar. 4
s. 6Ülkede ABD’den sonra büyük bir askerî varlığa sahip ülke Cibuti’nin eski sömürgecisi olan Fransızlar. Zaten ülke, bağımsızlığını kazanmadan önce "Fransız Somalisi" olarak anılmaktaydı. Cibuti’de yaklaşık bin kişilik bir askerî kuvvet bulunduran Fransa’nın Afrika’daki en büyük askerî üssü burada yer alıyor. Hâlâ sömürgeci refleksleriyle hareket etmekle eleştirilen Fransa'nın, kira bedeli olarak yaklaşık 34 milyon dolar ödemekte olmasına karşın bu üsten elde ettiği kazanç elbette bu miktarla ölçülemeyecek kadar büyük.
İtalya da bölgedeki küresel rekabetten geri kalmayan ülkelerden biri. İtalya'nın Cibuti'de lojistik askerî üssünde 100 kişilik özel kuvvet personeli görev yapıyor. Deniz korsanlığıyla mücadele ve rehine kurtarma operasyonları gerekçesiyle bu ülkede asker konuşlandıran İtalyanlar, 300 kişi kapasitesi olan üsse Fransızlar gibi 34 milyon dolar kira bedeli ödemekteler. Cibuti’de askerî anlamda varlık gösteren veya bunun için çalışan Batılı ülkeler bunlarla sınırlı değil. Almanya ve İspanya'nın da Cibuti'de askerî üs kurabilmek için sırada beklediği biliniyor. Doğu Afrika’nın kapısı olarak nitelendirilen Cibuti’nin Yemen’e uzaklığı yalnızca 20 km. Babu'l Mendeb'den Yemen’e uzanan boğaz kanalıyla her gün Kızıldeniz’den 4,8 milyon varil, yılda da 28 milyon konteyner petrol geçiyor. Avrupa’ya taşınan petrolün yüzde 75’inin Babu'l Mendeb Boğazından geçmesi, burayı dünyanın en işlek ikinci deniz yolu hâline getiriyor. Aynı zamanda bu ticaret yolu Çin ve Hindistan’ın da Avrupa’yla arasındaki tek ticaret yolu olma özelliği taşıyor. Tabii bu durum bölgede siyasî ve askerî etkinlik gösteren ülkelerin sayısını artırmakta. Böylece uluslararası güçlerin yeni mücadele alanı hâline gelen Kızıldeniz’deki mevcut durum yeni ittifakların da şekillenmesine sebebiyet vermekte. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Japonya ve Çin Halk Cumhuriyeti gibi ülkeler de bölgesel ve uluslararası dengelerde belirleyici olabilmek amacıyla Cibuti’yle yakından ilgileniyorlar. 5
s. 7Afrika kıtası 1,3 milyarı aşan nüfusu ile küresel şirketler açısından piyasa değeri sürekli artan önemli bir pazar olarak görülmektedir. AFRİKA’DA YENİ SÖMÜRGECİLİK SOFT POWER GÜCÜN ETKİSİ 6
s. 8Afrika , Berlin Anlaşması sonrası sömürgeci güçler arasında paylaşılmış, 20. Yüzyılın ikinci yarısından sonra her ne kadar bağımsızlıklarını kazanmış olsalar da , günümüze kadar yer altı ve yer üstü zenginlikleri sömürülmeye devam etmiştir. Özellikle Fransa’nın sömürgesi olan Benin, Burkina Faso, Gine-Bissau, Fildişi Sahili, Mali, Nijer, Senegal, Togo, Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Kongo-Brazzaville, Ekvator Ginesi ve Gabon gibi ülkeler, Fransa’ya yıllık 500 Milyar Dolar kazanç sağlamaktadır. 14 Afrika ülkesinin para birimi Fransız Frangı olmakla birlikte, sömürdüğü kaynaklarını da yok pahasına ithal etmektedir. “YILLARCA AFRİKAYI HARDPOWER POLİTİKALA İLE ŞEKİLLENDİRMEYE ÇALIŞAN , ÖZELLİKLE FRANSA VE ABD GİBİ MODERN SÖMÜRGECİ DEVLETLER, AFRİKA’DA FAALİYET GÖSTERMEYE BAŞLAYAN , BAŞTA ÇİN, RUSYA VE TÜRKİYE GİBİ DEVLETLERİN SOFTPOWER POLİTİKALARI YÜRÜTMESİ,BÖLGE ÜLKELERİNE REJİM İHRACI GÜTMEMEMSİ, ALTYAPI VE EKONOMİK YARDIMLAR, AFRİKA’DAN FRANSA VE ABD GİBİ ÜLKELERİN TEK TEK KOVULMASININ ÖNÜNÜ AÇMIŞTIR.” 7
s. 9FRANSA’NIN SÖMÜRGESİ OLAN BENİN, BURKİNA FASO, GİNEBİSSAU, FİLDİŞİ SAHİLİ, MALİ, NİJER, SENEGAL, TOGO, KAMERUN, ORTA AFRİKA CUMHURİYETİ, ÇAD, KONGOBRAZZAVİLLE, EKVATOR GİNESİ VE GABON GİBİ ÜLKELER, FRANSA’YA YILLIK 500 MİLYAR DOLAR KAZANÇ SAĞLAMAKTADIR. 14 AFRİKA ÜLKESİNİN PARA BİRİMİ FRANSIZ FRANGI OLMAKLA BİRLİKTE, SÖMÜRDÜĞÜ KAYNAKLARINI DA YOK PAHASINA İTHAL ETMEKTEDİR. 8
s. 10SON ON YILDIR AFRİKA’DA, FRANSIZ SÖMÜRGECİLİĞİNE KARŞI PROTESTOLAR YOĞUNLAŞMIŞ, MEVCUT YÖNETİMLERE DEFALARCA DARBE GİRİŞİMİNDE BULUNULMUŞTUR. ÖZELLİKLE RUSYA’NIN DESTEK VERDİĞİ YORUMLARI YAPILAN DARBELER SONRASI FRANSA , AFRİKA’NIN BİRÇOK ÜLKESİNDE İSTENMEYEN ÜLKE DURUMUNDADIR. 9
s. 12Nijer'de 26 Temmuz 2023'de başa geçen askeri yönetim, 25 Ağustos'ta Fransa'nın Niamey Büyükelçisi Sylvain Itte'ye ülkeyi terk etmesi için 48 saat süre tanımış ancak Büyükelçi Itte ülkeden ayrılmamıştı. Büyükelçi Itte, istenmeyen kişi ilan edilmesinden yaklaşık bir ay sonra 27 Eylül'de ülkeden ayrılmıştı.
Büyükelçi krizinin yanı sıra Nijer'deki askeri yönetim, Paris ile askeri 26 Temmuz 2023 tarihinde gerçekleşen askeri darbe sonrası, Fransa önce Nijer’deki askeri birliklerini çekti. Sonrasında istenmeyen devlet ilan edilen Fransa, Niamey’deki büyükelçiliğini de kapattı NİJER
BURKİNA FASO 30 Eylül 2020 tarihinde gerçekleşen darbe sonrası yönetimi ele geçiren hükümet, Ocak 2023 tarihinde Fransa ile yapmış olduğu askeri işbirliklerini feshettiğini ilan etti. Fransız askerlerinin 1 ay içinde ülkesini terk etmelerini isteyen Burkina Faso’da yaklaşık 400 Fransız askeri bulunuyordu. Merkezi bir meydanda toplanan yüzlerce kişi, ellerinde "Fransız ordusu, defol" gibi sloganlar taşıyan pankartlarla Fransız askerlerinin ülkeyi terk etmesi çağrısı yaptı. Burkina Faso ordusundan yapılan yazılı açıklamaya göre, Sabre Operasyonu'nda görev yapan Fransız askerlerin tamamı ülkeyi terk etti.
2014'te İslamcı isyanlarla mücadele etmek için başlatılan Barkhane Operasyonunun bir parçası olarak Sahel bölgesinde yaklaşık 5.000 Fransız askeri konuşlandırılmıştı ve bunların yaklaşık 2.400'ü kuzey Mali'deki üç üsse yerleştirilmişti. Ancak dünyanın en yoksul ülkelerinden biri olan Fransa ile Mali arasındaki ilişkiler, ordunun Ağustos 2020'de iktidarı ele geçirmesinden bu yana kötüleşti.Cumhurbaşkanı İbrahim Boubacar Keita'nın Ağustos 2020'de askeri darbeyle devrilmesiyle sona eren protesto gösterileri sürecinde halk sokaklarda Fransız bayraklarını yakmıştı. Fransa terörle mücadele için Mali’ye gönderdiği askeri güçleri 9 yıl sonra geri çekti MALİ 11
s. 13Afrika yüzyıllardan beri Avrupa tarafından sömürge altındayken hegemonik güce karşı başkaldırdı. Cezayir, Burkina Faso, Mali ve Orta Afrika, Fransa’yı ya kovdu ya da sömürgeci güç, Kara Kıta’yı terk etti. Çad, sınırda izinsiz gezen Fransız askerleri gözaltına alındı. Sorgu görüntülerinin yaınlanması Fransa’nın gücünün Afrika’da sorgulanması demekti. Yayınlanan videoda Çadlı rütbeli bir asker, tercüman aracılığıyla Fransız askerlerine, “Görev yetki belgeniz var mı?” sorusunu yöneltti. Fransız askerlerden bir yanıt alamayan Çadlı subay, durumu bildirmek üzere telefonla üstlerini aradı. Görüşme sırasında Çadlı subayın, “Üsse izinsiz giren ve görev yetki belgeleri olmayan Fransız askerlerini alıkoyup silahlarını aldım” ifadesini kullanması da dikkati çekti.
Orta Afrika ülkesi Gabon’da bir siyasi komisyonun, ülkedeki Fransız askeri üssünün kapatılması ve Paris’le savunma anlaşmalarının gözden geçirilmesi yönünde çağrıda bulunduğu bildirildi. Radio France Internationale’ye (RFI) göre teklif, Gabon askeri hükümeti tarafından, ülkeyi sivil yönetime döndürmek amacıyla toplanan, başkent Libreville’de devam eden ulusal diyalog sırasında bir raporda sunuldu. Kararın, 2 Nisan’da başlatılan ve salı günü tamamlanması beklenen Kapsayıcı Ulusal Diyalog (DNI) katılımcılarının genel kurul toplantısında kabul edileceği bildiriliyor. ÇAD
GABON 12
s. 15Çin ile Afrika arasındaki ikili ticaret, 2021'de 2020'ye göre yüzde 35 artarak 254 milyar dolara yükselirken, kıtadan yapılan ihracat 106 milyar dolar gibi rekor seviyeye ulaştı. Afrika ile Çin arasındaki ticaret hacmi geçen yıl, 2021'e kıyasla yüzde 11 artarak 282 milyar dolara ulaştı.
Çin'in, Afrika kıtasında en büyük ticaret ortağı Güney Afrika ile 2022'de gerçekleştirdiği ticaret hacminin 56,74 milyar dolara ulaştığı belirtiliyor. EIU tarafından 3 Ağustos'ta yayımlanan rapora göre, Çin, 2030'a kadar AB'yi geride bırakarak Afrika'nın en büyük ticaret ortağı olmayı hedefliyor. Çinli şirketlerin 20202021'de kıtaya yaptığı yatırım yaklaşık 53,5 milyar dolar. Çin'in 2000'den bu yana Afrika'ya ithalatı 1,2 trilyon dolarken, ihracatı ise 1,27 trilyon dolar. Bu yıllar bazında 3 bin 500'den fazla Çinli şirket, Afrika'ya yatırım yaptı. Kıtaya yatırım yapan şirketlerin yüzde 70'i özel sektör ve bunların kıtaya yatırım stoku 43,4 milyar dolar. Yerel işçi dışında 200 binden fazla Çinlinin de Afrika'daki şirketlerde istihdam edildiği belirtiliyor. AFRİKA’YI SERİNLETEN(!) ÇİN RÜZGARI
ÇİN’İN SOFTPOWER GÜCÜ VE YENİ SÖMÜRGECİLİK 14
s. 16ÇİN’İN AFRİKA’DA 3.171 ŞİRKETİ FAALİYET GÖSTERİYOR 15
s. 18Dr. Korkmaz, Çin’in dış politikasının ilkelerinde geleneksel olarak diğer ülkelerin içişlerine karışmama ve ‘sıfır düşman’ yaklaşımı olduğunu söylüyor. Bu yaklaşımın Çin’in dış politikasının temel karakteri haline gelmiş olduğunu belirtiyor. Çin’in son dönemde Orta Doğu ve Afrika kıtasında artan diplomatik faaliyetlerinin de bu ilkeler çerçevesinde şekillendiğine işaret ediyor. Yıllarca Ortadoğu ve Afrika gibi bölgelerde sadece askeri üs açarak Hardpower politikalar sergileyen ve sözde demokrasi ihracı ile bölgeyi ıslah etmeye çalışan ABD’nin aksine Çin’in Softpower ve insancıl politikaları ile kalkınmaya verdği destek nedeni ile Afrika’da kısa sürede tutunmuş olması Çin adına bir başarıdır. Ancak, Çin’in bu politikasının bölge ülkelerini borçlandırarak ve liman, havaalanı ve yeraltı kaynaklarına çökme olarak değerlendirmeler yapılmakta, bunun emareleri de yavaş yavaş ortaya çıkmaktadır. 2022
2020 ÇİN’İN AFRİKA’DA 3.171 ŞİRKETİ FAALİYET GÖSTERİYOR.
2022 VERİLERİNE GÖRE AFRİK İLE 290 MİLYAR DOLAR TİCARET HACMİ OLAN ÇİN’İN 2000 YILINDAN BU YANA AFRİKAYA 1.2 TRİLYON DOLAR İTHALAT VE 1.27 TRİLYON DOLAR İHRACAT YAPTIĞI BELİRTİLİYOR.
ÇİN’İN AFRİKA YATIRIMLARINDA HER NE KADAR BONKÖR DAVRANSA DA BÖLGE ÜLKELERİNİN ÇİNE BORÇ MİKTARLARI GÜN GEÇTİKÇE ARTMAKTADIR.
AFRİKA SON 20 YILDA ÇİN İLE TİCARETİNDE 200 MİLYAR DOLARDAN FAZLA TİCARET AÇIĞI VERDİ. 17
s. 19Çin, yaklaşık 20 yıldır sürdürdüğü ve genel anlamda Bir Kuşak Bir Yol Projesi kapsamında , gerek hammadde ve gerekse alternatif yollar bulmak amacı ile Afrika’ya verdiği önemi gittikçe arttırmaktadır. Özellikle ticaret hacminde , Nijerya, Kamerun, Angola, Zambiya, Kenya ve Etiyopya gibi ülkelere yatırım yapan Çin, bu ülkelere 100'lerce milyar dolar kredi vermiş durumdadır. Çin, kıtada inşaat, madencilik, ulaşım ve enerji alanlarındaki en büyük yatırımcı konumuna yerleşti ve Afrika'daki altyapı projelerinden 2020'de 24 milyar doların üzerinde gelir elde etti. Afrika'da kara yolları, demir yolları ve elektrik üretim tesisi projelerinin yüzde 25'i Çin sermayesiyle inşa ediliyor. IMF'ye göre, Çin'in kıtada verdiği krediler 2000'li yıllarda hızla arttı. Çin'in Sahra Altı Afrika'nın dış kamu borcundaki payı 2005 öncesinde yüzde 2 iken, 2021'de yüzde 17'ye yükseldi. Afrika, son 20 yılda 200 milyar dolardan fazla Çin'e karşı ticaret açığı verdi. Çin ise Afrika ile ticaretini sürdürmek için bu açığı yatırımlarla ve hibe yoluyla telafi etmeye çalışıyor. Çin, başta Kenya, Angola, Nijerya ve Sudan olmak üzere 35 Afrika ülkesinin altyapı projelerinde yer alıyor. Ayrıca Kongo Demokratik Cumhuriyeti (KDC) ve Güney Afrika ile ilgili bazı yeni proje planlıyor. Çinli şirketler, Afrika'da sadece büyük altyapı inşaatları değil aynı zamanda petrol, mineral, enerji, doğal taş ve metaller, bakır, demir ve tarım ürünlerinin ithalatında da önemli paya sahip. Enerji ihtiyacının % 25'ini Afrika’dan karşılayan Çin, Çin Exim Bank aracılığı ile bölge ülkelerine kredi veriyor. Bölge ülkelerine oldukça büyük ve maliyetli barajlar, altyapı, ulaşım ve diğer ticari kalemleri içeren yatırımlarına devam diyor.
Yeraltı zenginliği bakımından zengin ve bakir olan Afrika için her ne kadar Çin’in serinleten yatırımları işth açmış olsa da, Afrika’da bulunan , petrol, altın, elmas, uranyum ve diğer madenlerin Çin’in iştahını kabartmasının yanında belki de hiç kalmaktadır. 18
s. 20Raimondo Luraghi, İtalya’da Amerikan tarihinde bir kürsüye sahip olan ilk kişidir. 1964 yılında yayınladığı “Sömürgecilik Tarihi” kitabı ile emperyalist devletlerin sömürge tarihini 1300’lü yıllardan başlayarak inceliyor. Önsözde, kitabında tüm sömürge faaliyetlerine yer vermediğini ve bazı bilgilerin daha detaylı araştırılması gerektiğini söyleyen Luraghi, sözlerini “amacım bazı kişileri bu sorunları derinlemesine incelemeye yöneltmek” ifadesiyle bitiriyor. Yani bu kitap bu alanda yapılacak çalışmalar için sadece ilk adım anlamına geliyor. Luraghi dipnotlarla kitabı boğmuyor. Sömürge faaliyetleri güzel bir şekilde incelenip kronolojik olarak veriliyor. Sömüren devletlerin sömürge uygulamalarındaki farklılıklar anlatılıyor. Sömürge devletlerim bağımsızlıklarını kazanma süreci ile de kitap tamamlanıyor. 1921 yılında Milano'da doğmuştur. Torino Üniversitesi'nde edebiyat doktorası yapmıştır. Bu üniversitede çağdaş tarih profesörü olarak çalışırken, aynı zamanda Genova Üniversitesi'nde Amerika tarihi dersleri vermiştir. 1943 Eylül'ünden II. Dünya Savaşı'nın sonuna kadar İtalyan Direnme Hareketi saflarında yer alan Luraghi'nin ilk kitabı, 1957'de basılan "Direnme Hareketi Sırasında Torino'da İşçi Hareketi"dir. 1961 yılında da "Kont Cavour'un Düşünceleri ve Ekonomik Eylemi" kitabını yayınlamıştır. 1964 yılına gelindiğinde de en çok ses getiren kitabı "Sömürgecilik Tarihi"ni yayınlamıştır. Bu kitap ile, Roma Ulusal Akademisi Ödülü'ne layık görülmüştür. O günden 2012'deki ölümüne kadar daha çok Amerika tarihi ile uğraşmıştır. Amerika'daki uzun yıllar sürdürdüğü araştırmalar sonrasında 1966 yılında "Amerikan İç Savaşı Tarihi" kitabını çıkarmıştır. 28 Aralık 2012'de Torino'da hayatını kaybetmiştir. KİTAPKİTAPKİTAP 19
s. 21BELGESELBELGESELBELGESEL
Afrika Boynuzunda yer alan Cibuti jeostratejik bakımdan oldukça önemli bir konuma sahip. Kızıldeniz'in çıkışında bulunması ve Hint Okyanusuna kıyısı olması sebebiyle Babu'l Mendeb Boğazı ve Aden Körfezi gibi dünya ticaretinde önemli pay sahibi olan bölgeleri denetleyebilmektedir.
TRT Belgesel için çekimlerini ve Yönetmenliğini yaptığım Afrika'da bir liman ülkesi Cibuti Belgeseli
https://www.youtube.com/watch?v=uFBdZzTbFoA 20
s. 22BLOOD DİAMONDBLOOD DİAMONDBLOOD DİAMOND
1990’larda Sierra Leone’yi kuşatan karmaşa ve iç savaşın oluşturduğu arka planda geçen “Blood Diamond/Kanlı Elmas”, Zimbabweli eski bir kiralık asker olan Danny Archer’ın (Leonardo DiCaprio) ve bir Mendeli bir balıkçı olan Solomon Vandy’nin (Djimon Hounsou) öyküsü. İki adam da Afrikalıdır ama geçmişleri ve tarihleri olabildiğince farklıdır; ta ki kaderleri nadir bulunan pembe bir elması geri almak için ortak bir görevde birleşene kadar. Bu elmas, insanın hayatını değiştirebilir… ya da sona erdirebilir. SİNEMASİNEMASİNEMA 21
s. 23KAYNAKÇA
https://islamansiklopedisi.org.tr/cibuti
https://www.insamer.com/tr/ulke-profili-cibuti/
https://www.insamer.com/tr/uploads/pdf/kitap-afrika-da-musluman-azinliklar.pdf
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/143729
https://www.tarihiolaylar.com/ulkeler/cibuti-90
https://tasam.org/tr-TR/Icerik/125/cibuti
https://ticaret.gov.tr/data/5b885d7aaf23be7c5c10c652/C%c4%b0BUT%c4%b0%20%c3%bclke%20profili%202024.pdf
https://tr.wikipedia.org/wiki/Fransa_Deniza%C5%9F%C4%B1r%C4%B1_B%C3%B6lgeler_Toplulu%C4%9Fu
https://prabook.com/web/raimondo.luraghi/268182
https://kitapincele.net/raimondo-luraghi-somurgecilik-tarihi/
https://www.youtube.com/watch?v=uFBdZzTbFoA
https://insamer.com/tr/afrikada-yeni-somurgecilik_2180.html
www.insamer.com/tr/uploads/pdf/rapor-afrika-kitasi-nda-kuresel-rekabet.pdf
https://www.trthaber.com/haber/dunya/pkkypgli-teroristlerin-smo-hatlarina-sizma-girisimleri-puskurtuldu-794122.html
https://www.defensehere.com/tr/fransa-maliden-tamamen-cekildi
www.insamer.com/tr/uploads/pdf/rapor-afrika-kitasi-nda-kuresel-rekabet.pdf
https://www.eurotopics.net/tr/286810/fransa-mali-den-cekildi-simdi-ne-olacak
https://www.defensehere.com/tr/fransa-maliden-tamamen-cekildi
https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-60413557
https://gdh.digital/afrikada-perde-arkasi-guc-mucadelesi-abd-cin-16686
https://www.dunya.com/dunya/cinin-gozu-afrikanin-kaynaklarinda-haberi-301936#google_vignette
s. 24KAYNAKÇA
https://gazeteoksijen.com/ekonomi/cin-buyuk-yatirimlarla-afrikadaki-konumunu-guclendiriyor-194949
https://tasam.org/Files/Icerik/File/cin_afrikada_ne_yapiyor_94dfb679-9030-48a3-aafe-6a0646a55dc4.pdf
https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/cin-buyuk-yatirimlarla-afrikadaki-konumunu-guclendiriyor/3057465
https://www.aljazeera.com.tr/gorus/cinin-afrika-atilimi
https://www.cfr.org/backgrounder/china-africa
https://www.setav.org/asya-yuzyilinda-cinin-afrika-yatirimlari/
s. 25düşünce
D Ü N Y A ’ D A N B İ R H A B E R H T T B
