Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Doğrulanmamış görselleri ve tanıklıkları küresel basına servis ederek duygusal şok yaratmak.

Örnek Olay: 10 Ekim 2023’te Beyaz Saray açıklamasında Biden’ın bu iddiayı teyitsiz biçimde dile getirmesi; sonrasında Pentagon tarafından geri çekilmesi. Tarihsel Arka Plan: 1990 Kuveyt işgali sırasında “kuluçka bebekleri” yalanına benzer propaganda teknikleri. Küresel Yansımalar: CNN, BBC gibi kanallar iddianın teyitsiz olduğunu daha sonra kabul etti.

ABD Başkanı Biden dahil birçok lider bu iddiayı tekrar etti; küresel kamuoyunda Hamas “insanlık dışı” olarak damgalandı.

Bağımsız araştırmacı gazetecilik; teyit platformları.

53. “Kadınlara Kitlesel Tecavüz” İddiası; 43. “Sivilleri Hamas Öldürdü” Söylemi

The Guardian (2023). “Biden backtracks on claim of Hamas beheading babies.” BBC Reality Check (2023).

“Askeri hedef” bahanesiyle sivil kayıpların büyüklüğü yok sayılır.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırılarında 2200’den fazla sivil ölmesine rağmen İsrail “operasyonlarımız orantılıdır” dedi. Tarihsel Arka Plan: ICTY içtihatlarında orantılılık ilkesi geliştirilmiş olmasına rağmen sürekli ihlal edilmiştir. Küresel Yansımalar: BM İnsan Hakları Konseyi raporlarında “orantısız güç kullanımı” sürekli eleştirildi.

Binlerce sivil ölümüne rağmen hukuka uygunluk algısı yaratılır.

BM İnsan Hakları Konseyi 2015 Gazze raporunu delil göstermek.

7. “Hukuka Uygunluk” Algısının Tersine Çevrilmesi; 26. İnsan Hakları Konseyi Kararlarının Bağlayıcı Görülmemesi; 42. İç Hukukta “Uluslararası İhlal Yok” Kararları Üretmek; 5. Uyarı Yükümlülüğünün Kâğıt Üzerine İndirgenmesi

UN Human Rights Council (2015). Report of the Independent Commission of Inquiry on the 2014 Gaza Conflict. ICRC (2016). Proportionality in the Conduct of Hostilities.

Filistinli tüm erkeklerin ya da sivil altyapının “militanlara hizmet ettiği” söylemiyle hedef yapılması.

Örnek Olay: 2023 Gazze saldırılarında İsrail Savunma Bakanı Gallant, “siviller de Hamas’a destek veriyor” dedi. Tarihsel Arka Plan: Lübnan 1982 işgalinde siviller “direnişçi” olarak damgalandı. Küresel Yansımalar: Uluslararası Af Örgütü ve HRW raporlarında sistematik ihlal olarak kayda geçti.

Toplu cezalandırma meşru görünür hale getirilir.

Cenevre Sözleşmeleri’nde sivil-asker ayrımının mutlak olduğunun vurgulanması.

68. Mülteci Kamplarının “Terör Yuvası” İlanı

Amnesty International (2023). Israel/OPT: Civilians under Siege. Geneva Conventions (1949).

Hedeflenen binalardaki sivillerin varlığı Hamas’ın sorumluluğu gibi sunulur.

Örnek Olay: 2014’te BM okulu vurulduğunda İsrail “okulda Hamas vardı, sivilleri kalkan yaptı” dedi. Tarihsel Arka Plan: 2006 Lübnan Savaşı’ndan itibaren sürekli kullanılan savunma mekanizması. Küresel Yansımalar: BM raporlarında bu iddianın sistematik kullanıldığı belgelenmiştir.

Sivillerin korunması yükümlülüğü saldırgandan alınıp mağdura yüklenir.

İnsan kalkanı olsa bile saldırıların sivilleri hedef alamayacağı ilkesini hatırlatmak.

19. Eğitim Kurumlarının Askerî Hedef Olarak Etiketlenmesi; 89. Ateşkes İhlallerinin Karşı Tarafa Yüklenmesi

UN OCHA (2014). Gaza Crisis Atlas. Human Rights Watch (2014). Israel: In-Depth Look at Gaza School Attacks.

Broşür atma, telefon mesajı gibi önlemler “uyarı” sayılır.

Örnek Olay: 2014’te Gazze’de evler vurulmadan 1 dakika önce “çatıya dokunma” atışı yapıldı. Tarihsel Arka Plan: ABD’nin Irak işgalinde kullanılan “ön uyarı” taktiklerinden türetilmiştir. Küresel Yansımalar: Uluslararası Af Örgütü bu uygulamanın “etkisiz ve sembolik” olduğunu raporladı.

Sivillerin gerçekten güvenli alan bulamaması göz ardı edilir.

Uyarının, gerçek güvenlik sağlamadığı sürece hukuki yükümlülüğü yerine getirmediğini belirtmek.

2. Orantılılık İlkesinin Göz Ardı Edilmesi; 7. “Hukuka Uygunluk” Algısının Tersine Çevrilmesi; 42. İç Hukukta “Uluslararası İhlal Yok” Kararları Üretmek

Amnesty International (2014). Families under the Rubble: Israeli Attacks on Inhabited Homes. UNHRC (2015). Report of the Independent Commission of Inquiry.

Her cami, okul ya da hastane “silah deposu” diye ilan edilir.

Örnek Olay: 2023 Gazze saldırılarında El-Şifa Hastanesi’nin “Hamas karargahı” olduğu iddia edildi ancak kanıtlanamadı. Tarihsel Arka Plan: 2009 Gazze saldırısında da benzer iddialar dile getirildi. Küresel Yansımalar: Dünya Sağlık Örgütü ve BM bu iddiaları reddetti.

Sivillerin yaşadığı tüm mekanlar hedef haline getirilir.

Bağımsız araştırmaların ve uydu görüntülerinin delil olarak kullanılması.

18. Hastanelerin “Komuta Merkezi” İlan Edilmesi; 37. Yaralı Tahliyesinin “Kontrol Önlemi”yle Engellenmesi; 19. Eğitim Kurumlarının Askerî Hedef Olarak Etiketlenmesi; 58. Uydu Görsellerinin “Manipüle” Edildiğinin İddiası

WHO (2023). Attacks on Health Care in Palestine. UN News (2023). UN rejects claims of hospital misuse.

Askeri hukuk müşavirlerinin onay verdiği iddiasıyla saldırılar meşrulaştırılır.

Örnek Olay: 2014 Gazze operasyonu “Operation Protective Edge” sırasında IDF sözcüleri “hukuka tam uyum” dedi. Tarihsel Arka Plan: ABD’nin Irak işgali sonrası yaygınlaştırılan “lawfare” taktiklerinden esinlenmiştir. Küresel Yansımalar: BM raporları ile İsrail’in iddiaları arasındaki çelişki görünür hale geldi.

Uluslararası kamuoyunda “hukuka uygun savaş” algısı yaratılır.

Bağımsız komisyon raporlarını öne çıkararak “hukuka uygunluk” söylemini boşa düşürmek.

2. Orantılılık İlkesinin Göz Ardı Edilmesi; 5. Uyarı Yükümlülüğünün Kâğıt Üzerine İndirgenmesi; 42. İç Hukukta “Uluslararası İhlal Yok” Kararları Üretmek

UNHRC (2015). Report of the Independent Commission of Inquiry. Gross, M. (2010). Moral Dilemmas of Modern War. Cambridge University Press.

“Savaş esiri” ya da “sivil” yerine üçüncü bir kategori yaratmak.

Örnek Olay: 2002’den itibaren İsrail yasalarında “unlawful combatant” kavramı kullanılarak yüzlerce kişi süresiz gözaltında tutuldu. Tarihsel Arka Plan: 11 Eylül sonrası ABD’nin Guantanamo uygulamasından etkilenilmiştir. Küresel Yansımalar: BM İnsan Hakları Komitesi bu statünün uluslararası hukuka aykırı olduğunu defalarca belirtti.

Keyfi tutuklama ve işkencelerin önü açılır.

Cenevre Sözleşmeleri’nin “ara statü” tanımadığını vurgulamak.

81. Esir İhlallerinin “Güvenlik Gereği” Diye Sunulması

B’Tselem (2005). Incommunicado Detention of Palestinians. UN Human Rights Committee (2006). Concluding Observations: Israel.

Askeri mahkemelerde göstermelik soruşturmalar açılır.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırılarında sivillerin ölümüne ilişkin İsrail Askeri Savcılığı yalnızca düşük rütbeli askerlere sembolik cezalar verdi. Tarihsel Arka Plan: Roma Statüsü’nde yer alan tamamlayıcılık ilkesi bu şekilde suistimal edilmiştir. Küresel Yansımalar: ICC savcılığı İsrail’in iç soruşturmalarının etkisiz olduğunu belirledi.

Cezasızlık kültürü sürdürülür.

Uluslararası mekanizmaların bağımsız soruşturma yapmasının gerekliliğini vurgulamak.

21. ICC’nin Yetkisiz Olduğunun İddia Edilmesi; 42. İç Hukukta “Uluslararası İhlal Yok” Kararları Üretmek; 77. ICC’nin Yetkisinin “Coğrafi Sınırlı” Yorumlanması; 22. Roma Statüsü’ne Taraf Olmamanın Dokunulmazlık Sayılması

ICC Office of the Prosecutor (2021). Situation in Palestine. Al-Haq (2016). The Gaza Closure and Complementarity Principle.

Kararlar “siyasi” ya da “bağlayıcı değil” şeklinde sunulur.

Örnek Olay: 2024’te UAD’nin Gazze’de soykırımı önlemek için verdiği tedbir kararları İsrail tarafından yok sayıldı. Tarihsel Arka Plan: ABD ve İsrail daha önce de Nikaragua davasında UAD kararlarını tanımamıştı. Küresel Yansımalar: Güney Afrika’nın başvurusu üzerine alınan karar küresel gündemde geniş yankı buldu.

Uluslararası hukukun caydırıcılığı aşındırılır.

UAD’nin bağlayıcı niteliğinin uluslararası anlaşmalarla teyit edildiğini vurgulamak.

72. UAD Başvurularının “Siyasi Oyun” Sayılması; 85. UAD Yorumlarının “Tavsiye”ye İndirgenmesi; 80. Soykırım Önleme Yükümlülüğünün Reddedilmesi; 40. Bölgesel Mahkeme Kararlarının Reddedilmesi

ICJ (2024). Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (South Africa v. Israel). Schabas, W. (2020). The International Court of Justice and International Criminal Justice.

Sistematik yok etme politikalarını dolaylı delillerle dahi görmezden gelmek.

Örnek Olay: 2023–2024 Gazze saldırılarında, BM raporlarına rağmen İsrail’in soykırım kastı olmadığı ileri sürüldü. Tarihsel Arka Plan: ICTY ve ICTR içtihatlarında niyetin dolaylı delillerle de ispatlanabileceği kabul edilmiştir. Küresel Yansımalar: Güney Afrika’nın UAD’ye açtığı soykırım davasında bu argüman tekrarlandı.

Yüzbinlerce sivilin ölümü ve açlıkla karşı karşıya kalmasına rağmen “niyet kanıtlanmadı” savunusu geliştirilir.

Dolaylı delillerin (söylemler, eylem kalıpları, insani koşullar) niyeti gösterebileceği vurgulanmalı.

51. Soykırım Sözleşmesi’nin Dar Yorumlanması; 74. Soykırım İddialarının “Siyasi” Olarak Gösterilmesi; 80. Soykırım Önleme Yükümlülüğünün Reddedilmesi; 72. UAD Başvurularının “Siyasi Oyun” Sayılması

ICJ (2024). South Africa v. Israel – Order on Provisional Measures. Schabas, W. (2009). Genocide in International Law. Cambridge University Press.

Konut, tarım alanı veya enerji tesislerinin yıkılması stratejik gereklilik gibi sunulur.

Örnek Olay: Batı Şeria’da ev yıkımları sürekli “askerî zorunluluk” gerekçesiyle yapıldı. Tarihsel Arka Plan: II. Dünya Savaşı sonrası Cenevre Sözleşmeleri’nde “askerî zorunluluk” dar kapsamlı tutulmuştur. Küresel Yansımalar: BM İnsan Hakları Konseyi bu gerekçeyi sürekli reddetti.

Sivillerin yaşam alanlarının yok edilmesi meşru gösterilir.

Askerî zorunluluk kavramının sivilleri korumak amacıyla çok dar yorumlanması gerektiği hatırlatılmalı.

33. Toplu Cezalandırmanın “Caydırıcılık” Olarak Savunulması

UN OCHA (2020). Demolition and Displacement Report. Geneva Convention IV (1949), Article 53.

Her yardım kamyonu potansiyel “silah taşıyıcı” ilan edilir.

Örnek Olay: 2024’te Gazze’ye yakıt girişine İsrail “Hamas’a kullanılabilir” diyerek izin vermedi. Tarihsel Arka Plan: 2007’den itibaren Gazze ablukasıyla insani yardım sürekli kısıtlandı. Küresel Yansımalar: Dünya Gıda Programı ve BM Genel Sekreteri yardımların engellenmesini kınadı.

Sivillerin temel yaşam hakkı ihlal edilir.

İnsani yardımın tarafsızlığının uluslararası hukukla güvence altında olduğu vurgulanmalı.

49. Gaz ve Yakıt Engellemelerinin “Düşman Malı” Sayılması; 88. İnsani Yardımın “Tarafsız Olmadığı” İddiası; 67. Yardım Gemisi Baskınlarının “Sınır Güvenliği” Diye Savunulması; 16. İnsani Koridor İhlallerinin Karşı Tarafa Yüklenmesi

UNRWA (2024). Humanitarian Access in Gaza. OCHA (2010). Humanitarian Impact of Blockade.

Açlık ölümlerini operasyonun doğal sonucu gibi tanımlamak.

Örnek Olay: 2024 Gazze’de BM’nin açlık raporlarına rağmen İsrail “biz hedef almıyoruz, bu savaş koşullarının sonucu” dedi. Tarihsel Arka Plan: Aç bırakma 1977 Ek Protokol I ile kesin olarak yasaklanmıştır. Küresel Yansımalar: Dünya Gıda Programı açlıktan ölümleri belgelerken İsrail bu sorumluluğu reddetti.

Aç bırakma bir savaş yöntemi olarak meşrulaştırılır.

Aç bırakmanın Roma Statüsü’ne göre savaş suçu olduğunu vurgulamak.

99. Kuşatma Açlığının “Ekonomik Önlem”e İndirgenmesi; 38. Yaşlı ve Engelli Ölümlerinin “Doğal Risk”e İndirgenmesi; 46. Roma Statüsü Suçlarının “Kaçınılmaz” Diye Gösterilmesi; 22. Roma Statüsü’ne Taraf Olmamanın Dokunulmazlık Sayılması

WFP (2024). Gaza Emergency Food Security Report. Rome Statute, Article 8(2)(b)(xxv).

Bazı görüntülerin bağlam dışı veya eski tarihlerden kullanılması.

Örnek Olay: 2012 tarihli Gazze kutlama görüntüleri 2023’te servis edildi. Tarihsel Arka Plan: 11 Eylül sonrası da Filistinlilerin eski görüntüleri aynı amaçla kullanılmıştı. Küresel Yansımalar: Batı medyasında bu görseller günlerce tekrarlandı.

Tüm Filistinliler “terörist saldırıyı onaylayan kitle” olarak sunuldu.

Kaynak doğrulama ve görsel teyit mekanizmaları.

83. Fotoğraf Kanıtlarının “Montaj” İlanı

Al Jazeera Factcheck (2023); BBC Verify (2023)

Yardım konvoylarına saldırılar “militanlar engelledi” diye açıklanır.

Örnek Olay: 2024’te yardım tırlarının vurulması Hamas’a mal edildi, oysa BM raporları İsrail saldırılarını belgeledi. Tarihsel Arka Plan: Suriye iç savaşında da benzer argümanlar kullanıldı. Küresel Yansımalar: Uluslararası Kızılhaç Komitesi bu ihlallerin İsrail kaynaklı olduğunu raporladı.

Sivillerin güvenliği sürekli riske atılır.

Bağımsız gözlemcilerin tanıklıkları ve video kayıtları ön plana çıkarılmalı.

89. Ateşkes İhlallerinin Karşı Tarafa Yüklenmesi; 47. İnsani Konvoy Saldırılarının “Yanlışlık” Gibi Sunulması; 13. İnsani Yardımın “Güvenlik Riski” Sayılması; 88. İnsani Yardımın “Tarafsız Olmadığı” İddiası

ICRC (2024). Humanitarian Corridors in Conflict. UN OCHA (2024). Attacks on Aid Convoys in Gaza.

Elektrik santrali veya su kuyusu askeri amaçlıymış gibi gösterilir.

Örnek Olay: 2014’te Gazze elektrik santrali vuruldu, gerekçe “Hamas kullanıyor olabilir” oldu. Tarihsel Arka Plan: NATO’nun 1999 Kosova bombardımanında da benzer söylem kullanıldı. Küresel Yansımalar: BM raporlarında “çifte kullanım” bahanesiyle altyapı yıkımının uluslararası hukuka aykırı olduğu belirtildi.

Sivillerin hayati ihtiyaçları yok edilir.

Siviller için hayati altyapının mutlak koruma altında olduğunu vurgulamak.

48. Elektrik Kesintisinin “Savunma Önlemi”ne Sokulması; 71. Uluslararası Hukuk Dilinin “Çifte Standart” Damgalanması

UNHRC (2015). Gaza Report. ICRC (2004). Protection of Civilian Infrastructure.

Tüm sağlık tesisleri “terör karargâhı” gibi gösterilir.

Örnek Olay: 2023’te El-Şifa Hastanesi “Hamas merkezi” diye bombalandı. Tarihsel Arka Plan: Lübnan ve Irak savaşlarında benzer iddialar dile getirilmişti. Küresel Yansımalar: Dünya Sağlık Örgütü bu iddiaları reddederek saldırıları belgeledi.

Sağlık personeli ve hastaların korunma hakkı ortadan kalkar.

Sağlık tesislerinin uluslararası hukukta mutlak koruma altında olduğunu öne çıkarmak.

6. Hedef Doğrulamada Kanıtsız Varsayımlar Kullanma; 37. Yaralı Tahliyesinin “Kontrol Önlemi”yle Engellenmesi; 20. Medya Kuruluşlarının “Propaganda Merkezi” İlanı; 96. Biyolojik Tehlikelerin “Abartı” Olarak Reddedilmesi

WHO (2023). Attacks on Health Care in Gaza. UN News (2023). UN Officials Condemn Strikes on Hospitals.

Eğitim kurumlarının “silah deposu” olduğu ileri sürülür.

Örnek Olay: 2014’te BM UNRWA okulları hedef alındı, yüzlerce öğrenci hayatını kaybetti. Tarihsel Arka Plan: 2006 Lübnan Savaşı’nda da benzer suçlamalar kullanıldı. Küresel Yansımalar: UNICEF ve BM bu saldırıları savaş suçu olarak raporladı.

Çocukların eğitim hakkı yok edilir.

Çocuk Hakları Sözleşmesi ve Cenevre Sözleşmeleri hatırlatılmalı.

32. Çocukların “Genç Militan” Etiketiyle Tutuklanması; 4. “İnsan Kalkanı” İddiasının Evrenselleştirilmesi; 6. Hedef Doğrulamada Kanıtsız Varsayımlar Kullanma; 82. Hukuk Eğitimlerinin “Propaganda” Sayılması

UNICEF (2014). Impact of Gaza Conflict on Children. UNRWA (2014). School Attacks Report.

Gazeteciler “militan sözcüsü” olarak gösterilir.

Örnek Olay: 2023’te Gazze’de Al Jazeera ofisi bombalandı, “Hamas propagandası” gerekçesi öne sürüldü. Tarihsel Arka Plan: 2003 Irak Savaşı’nda da Al Jazeera büroları vurulmuştu. Küresel Yansımalar: Uluslararası Gazeteciler Federasyonu saldırıları kınadı.

Basın özgürlüğü yok edilir, savaş suçları görünmez kılınır.

Gazetecilerin korunmasının uluslararası hukukta mutlak yükümlülük olduğunu hatırlatmak.

60. Gazeteci Ölümlerinin “Kaza” Olarak Sunulması; 18. Hastanelerin “Komuta Merkezi” İlan Edilmesi

Reporters Without Borders (2023). Journalists under Fire in Gaza. Committee to Protect Journalists (2023). Attacks on Media Outlets.

“Filistin bir devlet değildir” argümanı üzerinden ICC’nin yargı yetkisizliğini ileri sürmek.

Örnek Olay: 2021’de ICC’nin Filistin’de savaş suçu soruşturması açmasına İsrail “ICC yetkisizdir” diyerek karşı çıktı. Tarihsel Arka Plan: 2002 Roma Statüsü yürürlüğe girdiğinde İsrail imzalamış ama taraf olmamıştı. Küresel Yansımalar: BM Genel Kurulu 2012’de Filistin’i “gözlemci devlet” olarak tanıyarak ICC’nin yetkisini teyit etti.

Savaş suçlarının yargılanmasının önüne geçilir.

ICC’nin 2021 kararı, Filistin’in yargı yetkisini kabul ettiği için geçerliliği vurgulanmalı.

77. ICC’nin Yetkisinin “Coğrafi Sınırlı” Yorumlanması; 55. ICC Savcılarının “Politik Aktör” İlanı; 84. Mahkemelerin “Anti-İsrail Platform” Gösterilmesi; 9. Tamamlayıcılık İlkesinin Savunma Aracı Olarak Kullanılması

ICC (2021). Situation in the State of Palestine, Pre-Trial Chamber Decision. UNGA Resolution 67/19 (2012).

Taraf olmama durumunu mutlak dokunulmazlık gibi sunmak.

Örnek Olay: 2023’te Netanyahu’nun ICC’de yargılanması gündeme geldiğinde İsrail “biz taraf değiliz” diyerek reddetti. Tarihsel Arka Plan: ABD ve İsrail benzer biçimde Roma Statüsü’nü imzalayıp onaylamamışlardır. Küresel Yansımalar: Sudan lideri Ömer el-Beşir örneğinde taraf olmayan ülkelerde de ICC yakalama kararı uygulanmıştır.

Uluslararası cezasızlık algısı güçlendirilir.

Roma Statüsü 12(2) maddesi uyarınca suçun işlendiği devlet tarafsa, taraf olmayan fail de yargılanabilir.

77. ICC’nin Yetkisinin “Coğrafi Sınırlı” Yorumlanması; 21. ICC’nin Yetkisiz Olduğunun İddia Edilmesi; 55. ICC Savcılarının “Politik Aktör” İlanı; 46. Roma Statüsü Suçlarının “Kaçınılmaz” Diye Gösterilmesi

Rome Statute, Article 12(2). ICC (2010). Prosecutor v. Omar Al Bashir.

Aile fotoğrafları, dernek makbuzları veya okul kayıtlarının silahlı örgütle bağ olarak gösterilmesi.

Örnek Olay: 2021’de İsrail güçleri, Filistinli STK çalışanlarının evlerinde buldukları belgeleri “terör finansmanı” kanıtı ilan etti. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren Filistinli sivil toplum kuruluşları sürekli kriminalize edildi. Küresel Yansımalar: Avrupa Birliği ve BM, bu iddiaları temelsiz bularak STK’lara desteğini sürdürdü.

Sivil yaşamın kriminalize edilmesi.

Bağımsız denetim raporlarıyla belgelerin bağlamının açıklanması.

59. STK Raporlarının “Tek Taraflı” Reddedilmesi

Human Rights Watch (2021). Israel/Palestine: Six Palestinian NGOs Branded as Terrorist. Amnesty International (2022). Israel’s Smear Campaign Against Palestinian Civil Society.

Olay yeri incelemeleri engellenir, belgeler kaybolur, video kayıtları imha edilir.

Örnek Olay: 2009 Gazze saldırılarında BM tesislerinin vurulmasına dair deliller İsrail soruşturmalarında “kayboldu”. Tarihsel Arka Plan: Cezasızlık kültürünü pekiştirmek için kullanılan klasik yöntemlerden biridir. Küresel Yansımalar: Goldstone Raporu’nda delil zincirinin bozulduğu açıkça belirtildi.

Yargı süreçlerinde delil geçersiz hale gelir.

Uluslararası bağımsız komisyonların yerinde inceleme yapması sağlanmalı.

56. Soruşturma Komisyonlarının “Güvenlik Riski” Sayılması; 67. Yardım Gemisi Baskınlarının “Sınır Güvenliği” Diye Savunulması; 35. Yasaklı Mühimmatın “Savunma Aracı” Gibi Gösterilmesi

UNHRC (2009). Report of the United Nations Fact-Finding Mission on the Gaza Conflict (Goldstone Report). Al-Haq (2010). Obstruction of Justice in Gaza Investigations.