Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Enerji kaynaklarının sivillere ulaşması savaş hukuku dışı şekilde kısıtlanır.

Örnek Olay: 2024’te Gazze’ye yakıt girişi “Hamas’a gidebilir” denilerek engellendi. Tarihsel Arka Plan: 2008’den itibaren İsrail sürekli yakıt blokajı uyguladı. Küresel Yansımalar: Dünya Gıda Programı ve BM bu engellemeleri açlığa neden olan savaş suçu olarak belgeledi.

Ulaşım, sağlık ve gıda sistemleri çökertilir.

Sivillere yakıt erişiminin temel insan hakkı olduğu öne çıkarılmalı.

13. İnsani Yardımın “Güvenlik Riski” Sayılması; 88. İnsani Yardımın “Tarafsız Olmadığı” İddiası; 14. Açlıktan Ölümlerin “Yan Etki” Gibi Sunulması

WFP (2024). Gaza Fuel and Food Shortages. UNRWA (2023). Fuel Restrictions and Humanitarian Impact.

Tarihsel travmayı güncel siyasal meşruiyet aracı olarak kullanmak.

Örnek Olay: Netanyahu ve İsrail yetkilileri 7 Ekim’i “Holokost’un devamı” olarak niteledi. Tarihsel Arka Plan: İsrail, 1948’den beri Holokost referanslarını dış politikada sıkça kullanıyor. Küresel Yansımalar: ABD Kongresi’nde “Never Again is Now” sloganıyla kararlar alındı.

Batı’da İsrail’e sınırsız askeri ve siyasi destek sağlandı.

Holokost’un tarihsel özgünlüğünü çarpıtmadan ayrıştırmak.

—

Haaretz (Oct 2023); Yad Vashem Resmi Açıklamaları.

Aç bırakma, zorla yerinden etme, sağlık hizmetlerini engelleme gibi eylemler soykırım kapsamı dışında gösterilir.

Örnek Olay: 2024’te UAD’nin Gazze’deki soykırım tedbir kararına karşı İsrail, “soykırım kastı yok, sadece savaş var” savunmasını yaptı. Tarihsel Arka Plan: Soykırım Sözleşmesi (1948) birçok içtihatta geniş yorumlanmasına rağmen daraltılmaya çalışıldı. Küresel Yansımalar: ICTY ve ICTR, dolaylı delillerle niyetin ispatlanabileceğini vurguladı.

Sistematik yıkım politikaları hukuki sorumluluk dışında bırakılır.

Soykırımın yalnızca öldürme değil, yaşam koşullarını yok edici tüm politikaları kapsadığı hatırlatılmalı.

11. Soykırım Niyetinde Aşırı Yüksek İspat Standardı; 74. Soykırım İddialarının “Siyasi” Olarak Gösterilmesi; 80. Soykırım Önleme Yükümlülüğünün Reddedilmesi; 10. UAD Tedbir Kararlarının Etkisizleştirilmesi

ICJ (2024). South Africa v. Israel, Provisional Measures. Schabas, W. (2009). Genocide in International Law. Cambridge University Press.

İşgal altındaki bölgelerdeki ihlaller devletin egemenlik alanı sayılır.

Örnek Olay: Batı Şeria’daki toplu gözaltılar “İsrail’in iç güvenlik uygulaması” olarak tanıtıldı. Tarihsel Arka Plan: Apartheid Güney Afrika da benzer şekilde suçlarını “iç mesele” diye savunmuştu. Küresel Yansımalar: BM raporlarında bu yaklaşım “uluslararası suçların inkârı” olarak nitelendirildi.

Uluslararası denetim mekanizmaları devre dışı bırakılır.

Roma Statüsü’nün uluslararası suçları devlet sınırlarından bağımsız ele aldığı vurgulanmalı.

46. Roma Statüsü Suçlarının “Kaçınılmaz” Diye Gösterilmesi; 28. İhlallerin “İç Hukuk”la Maskelenmesi

UNHRC (2022). Report on the Human Rights Situation in the OPT. Rome Statute, Article 7.

Cinsel şiddet imajıyla uluslararası kamuoyunda şok etkisi yaratmak.

Örnek Olay: İsrail yetkilileri 7 Ekim sonrası ilk günlerde “kitlesel tecavüz” raporlarını yaydı. Tarihsel Arka Plan: 1990’larda Balkan savaşlarında benzer iddialar savaş propagandası olarak kullanıldı. Küresel Yansımalar: Medyada geniş yankı buldu ancak somut delil eksikliği vurgulandı.

BM, AB ve ABD liderleri açıklamalarında bu iddiayı delilsiz tekrar etti.

Bağımsız soruşturma mekanizmalarının raporları talep edilmeli.

1. “Bebeklerin Kafası Kesildi” İddiası; 70. Cinsel Şiddetin “Bireysel Davranış”a İndirgenmesi

Human Rights Watch (2023); The Guardian (Nov 2023).

Askerlerin kendi kararlarıyla sivilleri öldürdüğü iddia edilir.

Örnek Olay: 2018 Gazze protestolarında sivillere ateş açma “askerin bireysel kararı” denildi. Tarihsel Arka Plan: Nürnberg Mahkemeleri bu savunmayı reddetmişti. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukukta emir veren ve uygulayanın birlikte sorumlu olduğu teyit edildi.

Sistematik saldırılar münferit olay gibi sunulur.

“Üstlerin emirleri”nin uluslararası suçlarda bireysel sorumluluğu ortadan kaldırmadığı vurgulanmalı.

70. Cinsel Şiddetin “Bireysel Davranış”a İndirgenmesi

Nuremberg Trials (1946). Principles of International Law. Amnesty International (2018). Deadly Force in Gaza.

Savcıların kararları “antisemitizm” veya “İsrail karşıtlığı” ile damgalanır.

Örnek Olay: 2021’de ICC Savcısı Fatou Bensouda, İsrail hükümeti tarafından “antisemitik” olmakla suçlandı. Tarihsel Arka Plan: Daha önce de Sudan lideri Beşir davasında savcılar benzer saldırılara maruz kalmıştı. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukuk çevreleri savcıların bağımsızlığını savundu.

Soruşturmaların meşruiyeti gölgelenir.

ICC savcılarının Roma Statüsü ile güvence altına alındığı vurgulanmalı.

21. ICC’nin Yetkisiz Olduğunun İddia Edilmesi; 77. ICC’nin Yetkisinin “Coğrafi Sınırlı” Yorumlanması; 84. Mahkemelerin “Anti-İsrail Platform” Gösterilmesi; 22. Roma Statüsü’ne Taraf Olmamanın Dokunulmazlık Sayılması

ICC OTP (2021). Statement on Palestine Investigation. BBC (2021). Israel condemns ICC probe as ‘political’.

Komisyonlar “güvenlik tehdidi” olarak tanımlanır.

Örnek Olay: 2014 Gazze için kurulan BM Komisyonu’na İsrail giriş izni vermedi. Tarihsel Arka Plan: 2002 Jenin olayında da BM heyetinin girişine izin verilmemişti. Küresel Yansımalar: BM Genel Kurulu, İsrail’in engellemelerini kınadı.

Delil toplama ve tanıklık süreçleri engellenir.

Uluslararası gözlemcilerin uzaktan inceleme yaparak raporları belgeleyici nitelikte yayınlaması.

42. İç Hukukta “Uluslararası İhlal Yok” Kararları Üretmek; 24. Delil Zincirinin Bilerek Bozulması; 13. İnsani Yardımın “Güvenlik Riski” Sayılması; 2. Orantılılık İlkesinin Göz Ardı Edilmesi

UNHRC (2015). Report of the Commission of Inquiry on Gaza. UN News (2002). Israel refuses Jenin fact-finding mission.

Tanıklıkların güvenilirliği kişisel saldırılarla çürütülmeye çalışılır.

Örnek Olay: Gazze’den gelen görgü tanıklıkları İsrail tarafından sürekli “Hamas propagandası” olarak nitelendirildi. Tarihsel Arka Plan: Bosna ve Ruanda davalarında da benzer damgalama stratejileri kullanıldı. Küresel Yansımalar: BM raportörleri bu söylemi “sistematik inkâr stratejisi” olarak kayda aldı.

Kurbanların sesi görünmez kılınır.

Tanıklıkların bağımsız raporlarla desteklenmesi.

—

UN OHCHR (2023). Testimonies from Gaza. Amnesty International (2014). Families under Rubble.

BM ve STK raporlarındaki uydu kanıtları “teknik hata” veya “sahte” denilerek reddedilir.

Örnek Olay: 2023 Gazze yıkımlarını gösteren uydu görüntülerini İsrail “manipüle edilmiş” dedi. Tarihsel Arka Plan: 1990’lardan itibaren uydu teknolojisinin delil olarak kullanılmasına karşı benzer söylemler gelişti. Küresel Yansımalar: HRW ve UNOSAT verileri bu iddiaları boşa çıkardı.

Fiziki kanıtların güvenilirliği tartışmaya açılır.

Uydu verilerinin bağımsız kaynaklardan doğrulanması sağlanmalı.

6. Hedef Doğrulamada Kanıtsız Varsayımlar Kullanma; 83. Fotoğraf Kanıtlarının “Montaj” İlanı; 79. Adli Tıp Kanıtlarının “Uydurma” İlanı

UNOSAT (2023). Satellite Analysis of Gaza. Human Rights Watch (2023). Satellite Evidence of Destruction.

HRW, Amnesty gibi kuruluşlar “İsrail karşıtı” olmakla itham edilir.

Örnek Olay: 2021’de HRW’nin “Apartheid” raporu İsrail tarafından “tek taraflı propaganda” diye reddedildi. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren İsrail STK’ları sürekli itibarsızlaştırdı. Küresel Yansımalar: BM ve akademik çevreler bu raporları delil niteliğinde kabul etti.

Bağımsız raporların uluslararası etkisi azaltılmaya çalışılır.

STK raporlarının bağımsız metodolojiye dayandığı öne çıkarılmalı.

61. Akademik Çalışmaların “İdeolojik” Etiketlenmesi; 25. BM Raportörlerinin “Taraflı” Damgalanması; 26. İnsan Hakları Konseyi Kararlarının Bağlayıcı Görülmemesi; 82. Hukuk Eğitimlerinin “Propaganda” Sayılması

Human Rights Watch (2021). A Threshold Crossed: Israeli Authorities and the Crimes of Apartheid and Persecution. Amnesty International (2022). Israel’s Apartheid against Palestinians.

“Çapraz ateş” veya “yanlışlık” bahanesiyle olaylar örtülür.

Örnek Olay: 2022’de Al Jazeera muhabiri Shireen Abu Akleh’in öldürülmesi İsrail tarafından önce reddedildi, sonra “yanlışlık” dendi. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren çok sayıda gazeteci benzer şekilde öldürüldü. Küresel Yansımalar: UNESCO ve Uluslararası Gazeteciler Federasyonu saldırıyı kınadı.

Basın özgürlüğü ve hesap verilebilirlik ortadan kalkar.

Bağımsız balistik incelemeler ve video kayıtları delil olarak kullanılmalı.

79. Adli Tıp Kanıtlarının “Uydurma” İlanı; 20. Medya Kuruluşlarının “Propaganda Merkezi” İlanı; 25. BM Raportörlerinin “Taraflı” Damgalanması; 93. Kültürel Miras Yıkımının “Yanlışlık” Gibi Sunulması

UN OHCHR (2022). Report on the killing of journalist Shireen Abu Akleh. Committee to Protect Journalists (2022). Journalists Killed in Israel/Palestine.

Üniversitelerde yayınlanan raporlar, siyasi propaganda ürünü gibi gösterilir.

Örnek Olay: 2021’de HRW ve B’Tselem’in “apartheid” raporlarına dayanan akademik makaleler İsrail hükümeti tarafından “ideolojik kampanya” diye nitelendirildi. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden itibaren İsrail karşıtı akademisyenler hedef alınmıştır. Küresel Yansımalar: Dünya çapında üniversiteler akademik araştırmaların meşruiyetini savunmuştur.

Akademik özgürlük ve bağımsız araştırma itibarsızlaştırılır.

Çalışmaların bilimsel metodolojiye dayalı olduğu vurgulanmalı.

59. STK Raporlarının “Tek Taraflı” Reddedilmesi; 82. Hukuk Eğitimlerinin “Propaganda” Sayılması; 25. BM Raportörlerinin “Taraflı” Damgalanması

HRW (2021). A Threshold Crossed. B’Tselem (2021). This is Apartheid.

Gösterilere katılan siviller “terör destekçisi” olarak damgalanır.

Örnek Olay: 2018 Gazze Büyük Dönüş Yürüyüşü protestoları İsrail tarafından “Hamas’ın propaganda eylemleri” olarak nitelendi. Tarihsel Arka Plan: İntifada döneminden beri protestolar kriminalize edilmiştir. Küresel Yansımalar: BM İnsan Hakları Konseyi, bu gösterilerin barışçıl niteliğini teyit etti.

İfade ve toplanma özgürlüğü ortadan kaldırılır.

Uluslararası hukukta barışçıl toplanma hakkı vurgulanmalı.

36. Protestoların “Askerî Tehdit” Olarak Yorumlanması; 26. İnsan Hakları Konseyi Kararlarının Bağlayıcı Görülmemesi; 73. Tarafsız Hukukçuların “Terör Destekçisi” İlanı; 65. Keskin Nişancı Ateşlerinin “Kalabalık Kontrolü” Gibi Sunulması

UNHRC (2019). Report on the protests in the Occupied Palestinian Territory. Amnesty International (2018). Gaza: Snipers Target Protesters

Bir halkın tarihsel ve siyasi varlığını inkâr ederek meşruiyetini yok saymak.

Örnek Olay: Mart 2023’te Paris’te yaptığı konuşmada Smotrich, “Filistin diye bir halk yok” dedi. Tarihsel Arka Plan: 1960’lardan itibaren İsrail siyasetinde bu inkârcı söylem sıkça tekrarlandı. Küresel Yansımalar: Ürdün ve Mısır sert tepki gösterdi; Batı medyasında kısa süreli gündem oldu.

Filistinlilerin kimlik ve hak talepleri “yokluk” üzerinden kriminalize edildi.

Filistin kimliğinin tarihsel, kültürel ve siyasi varlığını belgeleyen akademik çalışmaları öne çıkarmak.

—

Al Jazeera (Mar 2023); The Guardian (2023).

Tek bir trajediyi merkeze koyup binlerce Gazze sivilinin ölümü görünmez kılmak.

Örnek Olay: Festivalde yaklaşık 364 kişi öldü; bu olay, tüm uluslararası basının manşetine taşındı. Ölenlerin çoğunluğu ağır silahlar ve havadan İsrail hava araçları ile yapıldığı kanıtlandı Tarihsel Arka Plan: Tekil trajedilerin propaganda amaçlı kullanımı klasik savaş taktiğidir. Küresel Yansımalar: “Supernova Massacre” başlığıyla global medya gündemine sokuldu.

İsrail’in orantısız saldırılarını meşrulaştırdı.

Karşılaştırmalı sivil kayıp verilerinin vurgulanması.

—

Reuters (Oct 2023); UN OCHA Civilian Casualty Reports.

Keskin nişancıların hedef aldığı siviller “düzensiz kalabalığı dağıtma” bahanesiyle açıklanır.

Örnek Olay: 2018 Gazze protestolarında 200’den fazla protestocu keskin nişancı ateşiyle öldürüldü. Tarihsel Arka Plan: İsrail ordusu uzun süredir kalabalık kontrolünde ölümcül güç kullanıyor. Küresel Yansımalar: BM, bu uygulamaları “açıkça yasadışı” ilan etti.

Sivillerin öldürülmesi normalleştirilir.

Orantılılık ve ölümcül güç yasağı vurgulanmalı.

34. Gaz Bombasının “Ölümcül Olmayan” Diye Sunulması; 36. Protestoların “Askerî Tehdit” Olarak Yorumlanması; 62. Protesto Hakkının “Terör Propagandası”na İndirgenmesi

UNHRC (2019). Report on Gaza protests. Amnesty International (2018). Israel’s unlawful use of force.

Sivillerin kolektif cezalandırılması “güvenlik önlemi” sayılır.

Örnek Olay: 2007’den itibaren Gazze ablukası “İsrail’in kendini savunma hakkı” diye açıklanmıştır. Tarihsel Arka Plan: Tarih boyunca abluka savaş yöntemi olarak kullanılsa da sivillere uygulanması yasaktır. Küresel Yansımalar: BM ve ICRC, Gazze ablukasını yasa dışı kolektif cezalandırma ilan etti.

Uluslararası hukuka aykırı abluka meşru gösterilir.

Sivillerin abluka altında korunması gerektiği uluslararası hukukla öne çıkarılmalı.

48. Elektrik Kesintisinin “Savunma Önlemi”ne Sokulması; 13. İnsani Yardımın “Güvenlik Riski” Sayılması

ICRC (2010). Gaza Closure: Collective Punishment. UN OCHA (2020). Gaza Blockade Report.

Uluslararası sularda dahi baskınların meşrulaştırılması.

Örnek Olay: 2010 Mavi Marmara gemisine yapılan baskın “İsrail’in sınır güvenliği” gerekçesiyle savunuldu. Tarihsel Arka Plan: Deniz ablukaları uluslararası hukukta katı sınırlamalara tabidir. Küresel Yansımalar: BM Paneli, saldırının aşırı ve hukuka aykırı olduğunu raporladı.

İnsani yardımın kriminalize edilmesi.

Uluslararası sularda insani yardımın mutlak koruma altında olduğu vurgulanmalı.

13. İnsani Yardımın “Güvenlik Riski” Sayılması; 47. İnsani Konvoy Saldırılarının “Yanlışlık” Gibi Sunulması; 88. İnsani Yardımın “Tarafsız Olmadığı” İddiası; 24. Delil Zincirinin Bilerek Bozulması

UN Human Rights Council (2010). Report of the International Fact-Finding Mission on the Gaza Flotilla. Amnesty International (2010). Israeli attack on Gaza flotilla.

Kamplara yönelik saldırılar “terör yuvalarını hedef alma” diye açıklanır.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de Cibaliye Mülteci Kampı bombalandı ve yüzlerce sivil öldü; İsrail “Hamas merkezi” dedi. Tarihsel Arka Plan: 1982 Sabra ve Şatilla katliamı benzer söylemlerle gerekçelendirilmişti. Küresel Yansımalar: BM ve insan hakları örgütleri bu saldırıları savaş suçu olarak kayda geçti.

Siviller toplu şekilde hedef alınır.

Mülteci kamplarının uluslararası hukukla korunması gerektiği hatırlatılmalı.

3. Sivil-Asker Ayrımının Bilerek Bulandırılması; 18. Hastanelerin “Komuta Merkezi” İlan Edilmesi

UNRWA (2023). Report on strikes against refugee camps. HRW (2023). Gaza: Strikes on Refugee Camps.

Ölüm nedeni “kalp krizi” veya “doğal hastalık” gibi rapor edilir.

Örnek Olay: 2022’de İsrail gözaltı merkezinde ölen Filistinli mahkum için “kalp krizi” denildi; otopsi işkence izlerini ortaya çıkardı. Tarihsel Arka Plan: Latin Amerika diktatörlüklerinde de aynı yöntem sıkça kullanıldı. Küresel Yansımalar: BM İşkence Raportörleri bu ölümleri “sistematik işkence” olarak nitelendirdi.

İşkence ve kötü muamele belgelenemez hale gelir.

Bağımsız adli tıp raporları uluslararası kurumlarca yayımlanmalı.

79. Adli Tıp Kanıtlarının “Uydurma” İlanı; 81. Esir İhlallerinin “Güvenlik Gereği” Diye Sunulması

OHCHR (2022). Report on deaths in detention in OPT. B’Tselem (2021). Deaths in Custody.

Sistematik ve yaygın şiddet vakaları münferit olay gibi gösterilir.

Örnek Olay: 2023’te gözaltında kadınlara yönelik cinsel saldırı iddiaları “bireysel suistimal” olarak açıklandı. Tarihsel Arka Plan: Bosna ve Ruanda davalarında da cinsel şiddet başlangıçta “münferit” görülmüş, sonra sistematik olduğu kabul edilmiştir. Küresel Yansımalar: BM raporları cinsel şiddetin İsrail cezaevlerinde sistematik olduğunu belgelemiştir.

Kurumsal sorumluluk gizlenir.

Cinsel şiddetin Roma Statüsü’ne göre savaş suçu ve insanlığa karşı suç kapsamına girdiği vurgulanmalı.

54. Komuta Emrinin “Bireysel”e İndirgenmesi; 53. “Kadınlara Kitlesel Tecavüz” İddiası; 46. Roma Statüsü Suçlarının “Kaçınılmaz” Diye Gösterilmesi

UN Women (2023). Sexual Violence in Conflict Report. Al Mezan (2023). Documentation of sexual abuse in Israeli prisons.

Diğer çatışmalarda sessiz kalan ülkeleri örnek gösterip eleştirileri geçersiz kılmak.

Örnek Olay: 2023 Gazze saldırılarında BM raporları “çifte standart” diye nitelendi. Tarihsel Arka Plan: Soğuk Savaş döneminde de İsrail bu söylemi sürekli kullandı. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukukçular, “çifte standart” söyleminin hukuki yükümlülükleri ortadan kaldırmadığını vurguladı.

Uluslararası hukuk ihlalleri haklı çıkarılır.

Uluslararası hukukun evrensel ilkeleri, koşulsuz bağlayıcılığı hatırlatılmalı.

28. İhlallerin “İç Hukuk”la Maskelenmesi; 17. “Çifte Kullanım” Kavramıyla Altyapının Hedeflenmesi

UNHRC (2023). Report on human rights in OPT. Falk, R. (2017). Palestine’s Horizon.

Başvurular “hukuk değil siyaset” iddiasıyla değersizleştirilir.

Örnek Olay: Güney Afrika’nın 2023’te açtığı soykırım davası İsrail tarafından “siyasi oyun” diye reddedildi. Tarihsel Arka Plan: Nikaragua–ABD davasında da benzer söylemler kullanılmıştı. Küresel Yansımalar: UAD, başvuruların hukuki niteliğini açıkça teyit etti.

Yargı mekanizmaları itibarsızlaştırılır.

UAD’nin BM Şartı ile bağlayıcı yargı organı olduğu öne çıkarılmalı.

10. UAD Tedbir Kararlarının Etkisizleştirilmesi; 74. Soykırım İddialarının “Siyasi” Olarak Gösterilmesi; 85. UAD Yorumlarının “Tavsiye”ye İndirgenmesi; 11. Soykırım Niyetinde Aşırı Yüksek İspat Standardı

ICJ (2023). Application of Genocide Convention (South Africa v. Israel). Higgins, R. (1994). Problems and Process: International Law and How We Use It.