Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Akademisyenler ve raportörler kişisel saldırılarla itibarsızlaştırılır.

Örnek Olay: 2022’de BM Raportörü Francesca Albanese’nin “terör yanlısı” olduğu iddia edildi. Tarihsel Arka Plan: Daha önce Richard Falk da benzer suçlamalara maruz kalmıştı. Küresel Yansımalar: Akademik ve hukuki çevreler bu saldırıları “susturma girişimi” olarak değerlendirdi.

Bağımsız görüşler kriminalize edilir.

Hukukçuların bağımsızlığı ve BM mandası altındaki çalışmaları öne çıkarılmalı.

25. BM Raportörlerinin “Taraflı” Damgalanması; 82. Hukuk Eğitimlerinin “Propaganda” Sayılması; 62. Protesto Hakkının “Terör Propagandası”na İndirgenmesi

UNHRC (2022). Report of the Special Rapporteur on OPT. Middle East Eye (2022). Israel labels UN expert biased.

Delillere dayalı raporlar siyasi kampanya gibi çerçevelenir.

Örnek Olay: 2024’te UAD’deki soykırım davası İsrail tarafından “Filistin yanlısı siyaset” olarak tanımlandı. Tarihsel Arka Plan: Ruanda ve Bosna davalarında da soykırım iddiaları başlangıçta “siyasi” diye reddedilmişti. Küresel Yansımalar: Uluslararası toplum bu argümanı reddederek soykırımın hukuki bağlamını vurguladı.

Uluslararası hukukun bağlayıcılığı azaltılır.

Soykırım Sözleşmesi’nin mutlak bağlayıcılığı öne çıkarılmalı.

51. Soykırım Sözleşmesi’nin Dar Yorumlanması; 72. UAD Başvurularının “Siyasi Oyun” Sayılması; 11. Soykırım Niyetinde Aşırı Yüksek İspat Standardı; 80. Soykırım Önleme Yükümlülüğünün Reddedilmesi

ICJ (2024). South Africa v. Israel, Provisional Measures. UN Genocide Convention (1948).

Sözleşmelere taraf olunmadığında teamül hukuku yükümlülükleri yokmuş gibi gösterilir.

Örnek Olay: İsrail, Filistin’deki sivillere yönelik muamelede teamül hukukuna aykırılıklar için “bizi bağlamaz” dedi. Tarihsel Arka Plan: Teamül hukuku, devletlerin rızasından bağımsız bağlayıcıdır. Küresel Yansımalar: ICRC ve BM, teamül hukukunun tüm devletler için bağlayıcı olduğunu sürekli teyit etti.

Evrensel normlar göz ardı edilir.

Teamül hukukunun evrensel nitelikte olduğu vurgulanmalı.

97. İşgal Hukukunun “Uygulanamaz” Sayılması; 100. Uluslararası Sözleşmelerin “Güncelliğini Yitirdiği” İddiası; 85. UAD Yorumlarının “Tavsiye”ye İndirgenmesi

ICRC (2005). Customary International Humanitarian Law Study. UNHRC (2019). Reports on OPT.

İsrail’e dair kurulabilecek özel mahkemeler “siyasi araç” diye nitelendirilir.

Örnek Olay: 2009 Goldstone Raporu sonrası uluslararası mahkeme ihtimali “tek taraflı” denilerek reddedildi. Tarihsel Arka Plan: ICTY ve ICTR de başlangıçta “seçici” diye eleştirilmişti. Küresel Yansımalar: Bu mahkemeler tarihsel olarak adaletin gelişmesine büyük katkı sundu.

Uluslararası adalet mekanizmaları küçümsenir.

Seçicilik eleştirilerinin hukuki meşruiyeti ortadan kaldırmadığı vurgulanmalı.

—

UN Security Council Resolutions 827 (1993) and 955 (1994). Cassese, A. (2008). International Criminal Law.

Filistin’in devlet statüsü reddedilerek ICC’nin yetkisi daraltılır.

Örnek Olay: 2021’de ICC’nin Filistin’de soruşturma açmasına İsrail “coğrafi yetkisizlik” gerekçesiyle karşı çıktı. Tarihsel Arka Plan: ICC’nin Ruanda ve Sudan davalarında benzer yetki tartışmaları yaşanmıştı. Küresel Yansımalar: ICC Savcılığı, Filistin’in taraf devlet olarak kabul edildiğini teyit etti.

Savaş suçlarının yargılanması engellenir.

Roma Statüsü’nün 12(2) maddesi coğrafi yetkiyi net biçimde tanımlar.

21. ICC’nin Yetkisiz Olduğunun İddia Edilmesi; 22. Roma Statüsü’ne Taraf Olmamanın Dokunulmazlık Sayılması; 55. ICC Savcılarının “Politik Aktör” İlanı; 84. Mahkemelerin “Anti-İsrail Platform” Gösterilmesi

ICC (2021). Pre-Trial Chamber I Decision on Jurisdiction. Rome Statute, Article 12(2).

Yabancı mahkemelerdeki davalar meşruiyetsiz ilan edilir.

Örnek Olay: 2009’da İngiltere’de Tzipi Livni hakkında açılan dava “egemenlik ihlali” denilerek reddedildi. Tarihsel Arka Plan: Evrensel yargı, Nazi suçlarından sonra uluslararası ceza hukukunun temel ilkelerinden biri oldu. Küresel Yansımalar: Bazı Avrupa ülkeleri evrensel yargı yetkisini sınırlasa da norm geçerliliğini korur.

Evrensel adalet mekanizmaları etkisizleştirilir.

Evrensel yargının insanlığa karşı suçlarda vazgeçilmez olduğu öne çıkarılmalı.

—

UK Parliament (2009). Arrest Warrant Case against Tzipi Livni. Langer, M. (2011). Universal Jurisdiction is Not Disappearing.

Otopsi raporları “manipüle edilmiş” veya “taraflı” denilerek reddedilir.

Örnek Olay: 2022’de Shireen Abu Akleh’in otopsi raporu İsrail tarafından “taraflı” denilerek reddedildi. Tarihsel Arka Plan: Daha önce Latin Amerika diktatörlüklerinde de benzer inkâr stratejileri kullanılmıştı. Küresel Yansımalar: BM, bağımsız adli tıp raporlarını delil olarak kabul etti.

Fiziksel kanıtların güvenilirliği gölgelenir.

Çoklu adli tıp incelemeleri ve bağımsız raporların öne çıkarılması.

60. Gazeteci Ölümlerinin “Kaza” Olarak Sunulması; 69. Gözaltında Ölümlerin “Sağlık Sorunu”na İndirgenmesi; 83. Fotoğraf Kanıtlarının “Montaj” İlanı; 59. STK Raporlarının “Tek Taraflı” Reddedilmesi

OHCHR (2022). Abu Akleh Case Report. Forensic Architecture (2022). Ballistic Analysis of Shireen Abu Akleh Killing.

“Bizim sorumluluğumuz yok” savunusuyla uluslararası önleme yükümlülüğü reddedilir.

Örnek Olay: 2024 Gazze’deki açlık ve kitlesel ölümler için İsrail “önleme sorumluluğumuz yok” dedi. Tarihsel Arka Plan: Bosna davasında UAD, üçüncü devletlerin de soykırımı önleme yükümlülüğü olduğunu açıkça belirtti. Küresel Yansımalar: Güney Afrika davasında UAD bu yükümlülüğü yeniden teyit etti.

Soykırım devam ederken uluslararası müdahale geciktirilir.

Soykırımın yalnızca failin değil, tüm devletlerin önleme yükümlülüğü olduğu vurgulanmalı.

51. Soykırım Sözleşmesi’nin Dar Yorumlanması; 74. Soykırım İddialarının “Siyasi” Olarak Gösterilmesi; 11. Soykırım Niyetinde Aşırı Yüksek İspat Standardı; 10. UAD Tedbir Kararlarının Etkisizleştirilmesi

ICJ (2007). Bosnia v. Serbia, Judgment. ICJ (2024). South Africa v. Israel, Provisional Measures.

Esirlerin tecrit edilmesi, aile görüşlerinin engellenmesi “zorunlu güvenlik uygulaması” gibi gösterilir.

Örnek Olay: 2023’te Gazze’den alınan yüzlerce sivil, “güvenlik gerekçesi” ile belirsiz süre gözaltında tutuldu. Tarihsel Arka Plan: 1967’den bu yana İsrail on binlerce Filistinliyi “idari gözaltı” adı altında alıkoydu. Küresel Yansımalar: Kızılhaç bu uygulamaları uluslararası insancıl hukuk ihlali olarak tanımladı.

Cenevre Sözleşmeleri’nin mutlak hükümleri ihlal edilir.

Esir haklarının Cenevre Sözleşmeleri’nde mutlak koruma altında olduğu vurgulanmalı.

8. “Yasadışı Savaşçı” Statüsü İcadı; 29. İdari Gözaltının “Hukuki İşlem” Gibi Gösterilmesi; 30. Keyfî Tutuklamaların “Güvenlik Önlemi”ne İndirgenmesi; 48. Elektrik Kesintisinin “Savunma Önlemi”ne Sokulması

ICRC (2023). Detention of Palestinians. UN OHCHR (2023). Report on administrative detention in OPT.

Üniversitelerde verilen insan hakları dersleri “İsrail karşıtı ideolojik eğitim” olarak gösterilir.

Örnek Olay: 2021’de Batı Şeria’da hukuk kliniklerinin yürüttüğü insan hakları programları “terör propagandası” olarak tanımlandı. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren Filistinli hukukçuların eğitimi baskı altına alınmıştır. Küresel Yansımalar: Uluslararası akademik kurumlar bu saldırıları kınamıştır.

Hukuk eğitiminin itibarsızlaştırılması.

Eğitim kurumlarının bağımsızlığı ve akademik özgürlük öne çıkarılmalı.

61. Akademik Çalışmaların “İdeolojik” Etiketlenmesi; 59. STK Raporlarının “Tek Taraflı” Reddedilmesi; 73. Tarafsız Hukukçuların “Terör Destekçisi” İlanı; 19. Eğitim Kurumlarının Askerî Hedef Olarak Etiketlenmesi

Scholars at Risk (2021). Academic Freedom in Palestine. Amnesty International (2022). Crackdown on Human Rights Education.

Uydu ve basın görüntüleri “montaj” denilerek geçersiz kılınır.

Örnek Olay: 2023’te Gazze’de yıkılan hastane görüntüleri İsrail tarafından “montaj” olarak reddedildi. Tarihsel Arka Plan: Bosna, Ruanda ve Irak’ta da görsel deliller sık sık “sahte” diye nitelendirilmişti. Küresel Yansımalar: Bağımsız medya ve BM kanıtları doğruladı.

Görsel kanıtların meşruiyeti zayıflatılır.

Çoklu doğrulama ve bağımsız kaynakların teyidi öne çıkarılmalı.

79. Adli Tıp Kanıtlarının “Uydurma” İlanı; 15. “Filistinliler Kutlama Yaptı” Görselleri; 58. Uydu Görsellerinin “Manipüle” Edildiğinin İddiası; 43. “Sivilleri Hamas Öldürdü” Söylemi

Forensic Architecture (2023). Gaza Hospital Blast Analysis. BBC Verify (2023). Gaza video verification reports.

UAD ve ICC kararları “siyasi mahkeme” olarak damgalanır.

Örnek Olay: 2024’te ICC’nin Netanyahu ve Gallant hakkında tutuklama kararı “anti-İsrail kampanya” olarak sunuldu. Tarihsel Arka Plan: Daha önce ICTY de benzer şekilde “siyasi” diye yaftalanmıştı. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukuk camiası bu söylemleri reddetti.

Bağımsız yargının itibarsızlaştırılması.

Mahkemelerin bağımsızlık ve BM temelli yapısı vurgulanmalı.

21. ICC’nin Yetkisiz Olduğunun İddia Edilmesi; 55. ICC Savcılarının “Politik Aktör” İlanı; 77. ICC’nin Yetkisinin “Coğrafi Sınırlı” Yorumlanması; 74. Soykırım İddialarının “Siyasi” Olarak Gösterilmesi

ICC (2024). Arrest Warrants for Netanyahu and Gallant. UN News (2024). Israel rejects ICC jurisdiction.

Kararlar “hukuken bağlayıcı değil” denilerek reddedilir.

Örnek Olay: 2004’te UAD’nin Ayrım Duvarı Danışma Görüşü İsrail tarafından “tavsiye” olarak yok sayıldı. Tarihsel Arka Plan: UAD’nin advisory opinions bağlayıcı olmasa da uluslararası hukukta ağırlık taşır. Küresel Yansımalar: BM Genel Kurulu bu kararları resmi kayıtlarına geçirerek bağlayıcılık kazandırdı.

Yargı organının yaptırım gücü küçümsenir.

UAD kararlarının uluslararası teamül hukuku açısından bağlayıcı etkisi vurgulanmalı.

10. UAD Tedbir Kararlarının Etkisizleştirilmesi; 72. UAD Başvurularının “Siyasi Oyun” Sayılması; 26. İnsan Hakları Konseyi Kararlarının Bağlayıcı Görülmemesi; 75. Uluslararası Teamül Hukukunun “Geçersiz” İlanı

ICJ (2004). Legal Consequences of the Construction of a Wall in the OPT. UNGA Resolutions (2004). Adoption of ICJ Opinion.

1967 sonrası işgal edilen topraklar “tartışmalı” olarak sunulur.

Örnek Olay: ABD ve İsrail yetkilileri Batı Şeria için “disputed territories” ifadesini kullandı. Tarihsel Arka Plan: 1967 Savaşı’ndan beri İsrail bu söylemi sürdürmektedir. Küresel Yansımalar: BM, toprakların işgal altında olduğunu sürekli teyit etmiştir.

İşgal gerçeği hukuki dilde silikleştirilir.

242 sayılı BM Kararı temel alınarak işgal hukuku vurgulanmalı.

97. İşgal Hukukunun “Uygulanamaz” Sayılması; 28. İhlallerin “İç Hukuk”la Maskelenmesi

UN Security Council Resolution 242 (1967). UN OCHA (2020). Status of the Occupied Palestinian Territory.

Uluslararası hukuka aykırı yerleşimler nüfus dinamiğiyle gerekçelendirilir.

Örnek Olay: 2019’da Batı Şeria’da yeni yerleşimler “doğal büyüme ihtiyacı” diye savunuldu. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden itibaren bu retorik sürekli kullanıldı. Küresel Yansımalar: BM, AB ve ABD’nin bazı dönemlerinde bu açıklamaları reddetti.

Yerleşimlerin yasadışılığı görünmez kılınır.

Cenevre Sözleşmesi’nin yerleşim yasağına dikkat çekilmeli.

—

Fourth Geneva Convention, Article 49(6). UNHRC (2020). Report on Israeli Settlements.

UNRWA ve WFP yardımları “Hamas’a hizmet ediyor” diye sunulur.

Örnek Olay: 2024’te Gazze’ye giden UNRWA yardımları İsrail tarafından “taraflı” diye engellendi. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren insani yardımlar sürekli kriminalize edildi. Küresel Yansımalar: BM Genel Sekreteri bu söylemleri reddederek UNRWA’nın tarafsızlığını savundu.

Yardımın meşruiyeti zayıflatılır, siviller yardımsız bırakılır.

İnsani yardımların uluslararası koruma altında olduğu vurgulanmalı.

13. İnsani Yardımın “Güvenlik Riski” Sayılması; 27. UNRWA’nın “Terör Destekçisi” İlan Edilmesi; 41. “UNRWA Terörle Bağlantılı” İddiası; 49. Gaz ve Yakıt Engellemelerinin “Düşman Malı” Sayılması

UNRWA (2024). Statement on neutrality. WFP (2024). Gaza Humanitarian Aid Reports.

İlk ateş açma İsrail kaynaklı olsa bile “Hamas bozdu” denir.

Örnek Olay: 2014 Gazze ateşkesinin İsrail saldırısıyla bozulması Hamas’a yüklenmiştir. Tarihsel Arka Plan: Oslo sürecinden beri benzer dil kullanılmıştır. Küresel Yansımalar: BM raporları ihlallerin büyük kısmının İsrail kaynaklı olduğunu belgeledi.

İsrail’in saldırıları meşrulaştırılır.

Uluslararası gözlemciler tarafından ateşkes ihlallerinin bağımsız kayıt altına alınması.

16. İnsani Koridor İhlallerinin Karşı Tarafa Yüklenmesi; 4. “İnsan Kalkanı” İddiasının Evrenselleştirilmesi

UN OCHA (2014). Gaza Ceasefire Violations Report. Al Mezan (2015). Ceasefire Monitoring Reports.

Sivillerin sığındığı bölgeler “geçersiz” ilan edilerek saldırıya açık hale getirilir.

Örnek Olay: 2023’te BM bayrağı taşıyan güvenli bölgeler bombalandı. Tarihsel Arka Plan: 20. yüzyıl boyunca benzer şekilde korunan bölgeler uluslararası hukukta güvence altına alınmıştır. Küresel Yansımalar: BM Genel Sekreteri saldırıları uluslararası hukukun ağır ihlali olarak nitelendirdi.

Sivillerin korunma alanı yok edilir.

Silahsız bölgelerin dokunulmazlığı ısrarla vurgulanmalı.

92. Güvenli Bölge İhlallerinin “Operasyon Alanı”na Sokulması

UN Charter, Chapter VII. UNHCR (2023). Report on attacks against safe zones in Gaza.

Kitlesel kaçışlar, gönüllü göç ya da daha iyi yaşam arayışı olarak açıklanır.

Örnek Olay: 1948 Nakba sırasında 700.000’den fazla Filistinlinin kaçışı “gönüllü” gibi gösterildi. Tarihsel Arka Plan: Nakba sonrası İsrail bu söylemi uluslararası arenada sürekli kullandı. Küresel Yansımalar: BM Mülteciler Konvansiyonu bu tür yerinden etmeleri zorunlu göç olarak tanımlar.

Zorla yerinden etmenin uluslararası hukuk kapsamındaki suç niteliği gizlenir.

Belgeler ve tanıklıklarla zorunlu göç niteliği ortaya konmalı.

—

UNRWA (2018). Palestine Refugees. Pappé, I. (2006). The Ethnic Cleansing of Palestine.

BM işaretli alanlar “terör unsurlarının saklandığı” gerekçesiyle hedef alınır.

Örnek Olay: 2014 Gazze’de BM okullarına yönelik saldırılar “operasyon alanı” denilerek savunuldu. Tarihsel Arka Plan: Bosna Savaşı’nda da Srebrenitsa güvenli bölgesi benzer şekilde ihlal edildi. Küresel Yansımalar: BM, güvenli bölgelere yönelik saldırıları ağır savaş suçu ilan etti.

Sivillerin güvenlik hakkı ortadan kaldırılır.

Güvenli bölgelerin dokunulmazlığı uluslararası hukukla hatırlatılmalı.

90. Silahsızlandırılmış Bölgelerin “Geçersiz” İlanı; 36. Protestoların “Askerî Tehdit” Olarak Yorumlanması; 19. Eğitim Kurumlarının Askerî Hedef Olarak Etiketlenmesi

UN OCHA (2014). Report on attacks on UN schools in Gaza. ICJ (2007). Bosnia v. Serbia.

Hedef alınan cami, kilise, arkeolojik alanlar “tesadüfi” gibi sunulur.

Örnek Olay: 2023’te Gazze’de tarihi Omari Camii’nin bombalanması “yanlışlık” denildi. Tarihsel Arka Plan: 1948’den itibaren çok sayıda tarihi alan İsrail saldırılarıyla yıkıldı. Küresel Yansımalar: UNESCO, kültürel miras saldırılarını savaş suçu olarak belgeledi.

Kültürel soykırımın üzeri örtülür.

Kültürel miras koruma mekanizmaları harekete geçirilmeli.

60. Gazeteci Ölümlerinin “Kaza” Olarak Sunulması

UNESCO (2023). Report on destruction of heritage in Gaza. HRW (2015). Cultural Heritage under Attack.

Tarım arazilerinin, su kaynaklarının tahribi askeri zorunlulukla açıklanır.

Örnek Olay: 2021’de Gazze’de kanalizasyon ve su altyapısının çökertilmesi “savaşın doğal sonucu” denildi. Tarihsel Arka Plan: Vietnam’dan Irak’a birçok savaşta benzer söylemler kullanıldı. Küresel Yansımalar: UNEP, Gazze’deki çevresel tahribatı uluslararası hukuk ihlali saydı.

Ekosistem yıkımı görünmez kılınır.

Çevresel savaş suçları Roma Statüsü bağlamında gündeme getirilmeli.

38. Yaşlı ve Engelli Ölümlerinin “Doğal Risk”e İndirgenmesi; 14. Açlıktan Ölümlerin “Yan Etki” Gibi Sunulması; 46. Roma Statüsü Suçlarının “Kaçınılmaz” Diye Gösterilmesi

UNEP (2022). Environmental Impact of Conflicts. Al Mezan (2021). Environmental Destruction in Gaza.

Yeni mühimmatların siviller üzerinde denenmesi meşrulaştırılır.

Örnek Olay: 2009 Gazze saldırısında beyaz fosforun kullanımı İsrail tarafından “test” olarak nitelendi. Tarihsel Arka Plan: 1925 Cenevre Protokolü kimyasal silah kullanımını yasaklamıştır. Küresel Yansımalar: HRW ve Amnesty, beyaz fosfor kullanımını belgelerle ortaya koydu.

Kimyasal silah yasağı aşındırılır.

Kimyasal Silahlar Sözleşmesi’nin mutlak yasak getirdiği vurgulanmalı.

35. Yasaklı Mühimmatın “Savunma Aracı” Gibi Gösterilmesi; 34. Gaz Bombasının “Ölümcül Olmayan” Diye Sunulması

HRW (2009). Rain of Fire: Israel’s Unlawful Use of White Phosphorus. Amnesty International (2009). Israel/Gaza: Operation Cast Lead.

Hastane yıkımları ve salgın tehlikesi “propaganda” gibi sunulur.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de kanalizasyon krizinin kolera riski doğurmasına rağmen İsrail “abartı” dedi. Tarihsel Arka Plan: Çatışma bölgelerinde biyolojik krizler sistematik biçimde inkâr edilmiştir. Küresel Yansımalar: WHO ve BM sağlık kuruluşları bu riskleri açıkça raporladı.

Sağlık felaketleri görünmez hale getirilir.

Bağımsız epidemiyolojik raporlarla durum belgelenmeli.

6. Hedef Doğrulamada Kanıtsız Varsayımlar Kullanma; 37. Yaralı Tahliyesinin “Kontrol Önlemi”yle Engellenmesi; 18. Hastanelerin “Komuta Merkezi” İlan Edilmesi

WHO (2023). Gaza Health Emergency Report. OCHA (2023). Sanitation and Health Risks.