Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Askerî terimlerle sivillerin zorla yerinden edilmesi gizlenir.

Örnek Olay: 1948 Nakba sırasında yüzbinlerce Filistinlinin sürgünü, İsrail kaynaklarında “bölgelerin temizlenmesi” diye geçti. Tarihsel Arka Plan: Balkanlar ve Ruanda’da da benzer terminoloji kullanıldı. Küresel Yansımalar: BM, “temizleme” kavramını soykırım terminolojisi içinde değerlendirdi.

Soykırım ve zorla göç eylemleri normalleştirilir.

“Temizlik” ifadesinin aslında etnik temizlik anlamına geldiği belgelenmeli.

—

Pappé, I. (2006). The Ethnic Cleansing of Palestine. UNGA (1948). Resolution 194.

İsrail, “medeniyetin ileri karakolu” gibi betimlenir.

Örnek Olay: 2015’te Netanyahu, “İsrail, Batı değerlerini savunan ön cephedir” dedi. Tarihsel Arka Plan: 19. yüzyıl sömürgeci söylemlerinden türetilmiştir. Küresel Yansımalar: ABD ve Avrupa sağ siyasetinde bu dil sıkça kullanıldı.

Sömürgeci şiddet uygarlık maskesiyle örtülür.

Medeniyet söyleminin aslında ırkçı ve sömürgeci içerik taşıdığı ortaya konmalı.

—

Said, E. (1978). Orientalism. UNHRC (2016). Reports on racial discrimination.

“Vatandaşlarımızın güvenliği” gerekçesi öne sürülür.

Örnek Olay: 2018 Gazze protestolarında yüzlerce sivil öldürülürken “İsraillileri koruyoruz” denildi. Tarihsel Arka Plan: 1948’den bu yana her savaş sonrası yinelenen söylemdir. Küresel Yansımalar: BM raporları sivillere orantısız güç kullanıldığını belgeledi.

Saldırılar defansif bir çerçevede meşrulaştırılır.

Sivillerin hedef alınmasının hiçbir koşulda koruma sayılamayacağı hatırlatılmalı.

—

UNHRC (2019). Report on OPT Protests. Amnesty International (2018). Sniper Fire Against Protesters.

Batı değerleri ile İsrail politikaları özdeşleştirilir.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırısında Netanyahu “demokratik değerlerimizi koruyoruz” dedi. Tarihsel Arka Plan: Soğuk Savaş boyunca “demokrasi savunusu” retoriği yaygındı. Küresel Yansımalar: Batılı müttefikler bu dili tekrar etti.

Uluslararası meşruiyet sağlanır.

Demokrasi söyleminin saldırganlığa kalkan olamayacağı belirtilmeli.

—

Peleg, I. (1997). Human Rights in the Israeli-Occupied Territories. UNHRC (2021). Reports on Gaza.

Sivil-militan ayrımı bulanıklaştırılır.

Örnek Olay: 2023’te Cibaliye Mülteci Kampı bombalandığında “teröristlerin arasında” oldukları savunuldu. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren yoğun kullanıldı. Küresel Yansımalar: HRW ve BM bu söylemi sivillere saldırıyı örtmek olarak nitelendirdi.

Toplu sivil ölümleri meşrulaştırılır.

Sivillerin varlığının askeri hedef ilanı olamayacağı vurgulanmalı.

—

HRW (2023). Gaza: Refugee Camp Attacks. UNRWA (2023). Emergency Reports.

“Oradan ayrılmadılar, bu yüzden öldüler” argümanı kurulur.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de sivillerin tahliye edilmemesi “kendi sorumlulukları” denilerek açıklandı. Tarihsel Arka Plan: Savaş suçlarında failin sorumluluğu tersyüz etme stratejisidir. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukukçular bunu “victim blaming” olarak tanımladı.

Failin sorumluluğu mağdura yüklenir.

Sivillerin tahliye edilse bile korunmak zorunda olduğu hatırlatılmalı.

—

ICRC (2020). Customary IHL Study. UNHRC (2023). Reports on Gaza Civilian Impact.

Sivillere yönelik saldırılar “karşı tarafın rehin alması” ile açıklanır.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırılarında “Hamas halkını rehin alıyor” söylemi kullanıldı. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden bu yana tekrar edilen bir retoriktir. Küresel Yansımalar: BM bunu uluslararası hukukta geçersiz saydı.

Sivillerin ölümü sorumluluktan kaçırılır.

Sivillerin hiçbir koşulda hedef alınamayacağı belgelenmeli.

—

UNHRC (2015). Gaza Conflict Report. Amnesty International (2014). Israel/Gaza Conflict.

“Batı’nın sınırlarını koruyan ülke” olarak konumlandırılır.

Örnek Olay: 2002’de Sharon, İsrail’i “Batı’nın ileri karakolu” olarak tanımladı. Tarihsel Arka Plan: Soğuk Savaş boyunca jeopolitik gerekçelerle sık kullanıldı. Küresel Yansımalar: ABD ve Avrupa sağ siyasetinde İsrail bu şekilde desteklendi.

Sömürgeci işgal güvenlik kalkanı gibi sunulur.

Bu retoriğin bölgesel hegemonyayı meşrulaştırdığı belgelenmeli.

—

Finkelstein, N. (2003). Image and Reality of the Israel- Palestine Conflict. UNGA Debates (2002).

Onlarca sivil ölümü “kapsamı dar operasyon” olarak sunulur.

Örnek Olay: 2008 Gazze saldırısı “sınırlı hava operasyonu” diye adlandırıldı. Tarihsel Arka Plan: İsrail askeri söyleminin klasik manipülasyonu. Küresel Yansımalar: BM raporları, saldırıların geniş ölçekli olduğunu belgeledi.

Ölçek küçültülerek uluslararası tepkiler azaltılır.

Gerçek kayıplar ve yıkım belgeleriyle söylemin çelişkisi gösterilmeli.

—

UNHRC (2009). Goldstone Report. HRW (2009). Rain of Fire.

“Geçici” kavramıyla kalıcılık gizlenir.

Örnek Olay: Gazze ablukası sürerken İsrail, 2021’deki saldırıları “geçici çatışma” diye tanımladı. Tarihsel Arka Plan: 1967’den bu yana kullanılan bir meşrulaştırma kalıbı. Küresel Yansımalar: Uluslararası medya sık sık bu ifadeyi manşetlerine taşıdı.

On yıllardır süren işgal olağanlaştırılır.

Uzun süreli işgalin “geçici” sayılamayacağı vurgulanmalı.

—

UN OCHA (2021). Gaza Crisis Updates. Amnesty International (2021). Israel/OPT: Conflict Misrepresentation.

Şiddet eylemleri, gelecekte barışı getirecek araç olarak sunulur.

Örnek Olay: 2006 Lübnan işgali “barışı tesis için geçici çatışma” diye açıklandı. Tarihsel Arka Plan: Soğuk Savaş sonrası birçok devlet benzer retoriğe başvurdu. Küresel Yansımalar: BM raporlarında bu dilin hukuki çelişkileri eleştirildi.

Savaş, barışın ön şartı gibi gösterilerek meşrulaştırılır.

Barışın askeri operasyonla değil diplomasiyle sağlanabileceği vurgulanmalı.

—

UN Security Council Debates (2006). HRW (2007). Why They Died: Civilian Casualties in Lebanon.

ABD ve AB’nin sessizliği ya da desteği “haklılık” kanıtı gibi sunulur.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırısı sırasında ABD’nin veto desteği “müttefik dayanışması” olarak gösterildi. Tarihsel Arka Plan: 1948’den bu yana ABD desteği söylemin merkezinde. Küresel Yansımalar: Avrupa ülkelerinde tartışma konusu oldu.

Uluslararası yalnızlık örtülür.

Uluslararası hukukun müttefik desteğine değil evrensel normlara dayandığı belirtilmeli.

—

UNGA Voting Records (1948–2023). Chomsky, N. (1999). Fateful Triangle.

Belirsiz kavramlarla “hukuka uygunluk” havası yaratılır.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırısı İsrail tarafından “uluslararası hukuka uygun” diye tanımlandı. Tarihsel Arka Plan: 1990’lardan itibaren resmi ordu söyleminde standart haline geldi. Küresel Yansımalar: BM İnsan Hakları Konseyi bu iddiaları sistematik olarak reddetti.

Yargıdan kaçış sağlanır.

Uluslararası hukuk ihlallerinin delilleri öne çıkarılmalı.

—

UNHRC (2015). Report of the Commission of Inquiry on Gaza. ICRC (2016). IHL Interpretive Guidance.

Askerî mahkemeler ve iç düzenlemeler meşruiyet kalkanı yapılır.

Örnek Olay: 2019’da Batı Şeria yerleşimlerini İsrail iç hukuku “yasallaştırdı”. Tarihsel Arka Plan: İşgalin iç hukukla meşrulaştırılması sürekli tekrarlandı. Küresel Yansımalar: BM ve ICJ, iç hukukun uluslararası ihlali örtmeyeceğini defalarca belirtti.

İşgal ulusal mevzuata indirgenir.

Uluslararası hukukun üstünlüğü vurgulanmalı.

—

ICJ (2004). Advisory Opinion on the Wall. UNGA Resolutions on Settlements.

Okullar, hastaneler, su tesisleri “militan altyapısı” diye damgalanır.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de Al-Shifa Hastanesi “militan merkezi” diye bombalandı. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren sistematik hale geldi. Küresel Yansımalar: BM ve WHO, bu saldırıları savaş suçu olarak nitelendirdi.

Sivil yaşam için kritik yapılar yok edilir.

Sivil altyapının dokunulmazlığı belgelenmeli.

—

WHO (2023). Attacks on Health Care in Gaza. UN OCHA (2023). Gaza Situation Reports.

İşgal ve toprak gaspı “koruyucu önlem” gibi sunulur.

Örnek Olay: 2002’de inşa edilen Batı Şeria Duvarı “savunma bariyeri” diye adlandırıldı. Tarihsel Arka Plan: Güvenlik duvarı dili 11 Eylül sonrası yaygınlaştı. Küresel Yansımalar: ICJ, duvarı yasa dışı ilan etti (2004).

Apartheid sistemi güvenlik politikası kılıfına sokulur.

Duvarın ilhak ve apartheid aracı olduğu vurgulanmalı.

—

ICJ (2004). Legal Consequences of the Wall. B’Tselem (2011). Reports on the Separation Barrier.

“Biz yalnız değiliz, herkes aynı kararı verirdi” söylemi öne çıkarılır.

Örnek Olay: 2021’de İsrail, Gazze saldırılarını “küresel terörle mücadele sorumluluğunun bir parçası” olarak açıkladı. Tarihsel Arka Plan: NATO ve ABD politikalarıyla paralel söylemler. Küresel Yansımalar: BM, bu argümanı uluslararası sorumluluğun kötüye kullanılması olarak tanımladı.

Tek taraflı eylemler kolektif iradeymiş gibi sunulur.

Sorumluluğun failden başkasına devredilemeyeceği vurgulanmalı.

—

UNHRC (2021). Reports on accountability. Falk, R. (2014). Palestine: The Legitimacy of Hope.

BM ve STK raporları “hatalı veri” diye küçümsenir.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de hastane saldırısı raporları “yanlış bilgi” diye reddedildi. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren yoğun şekilde kullanıldı. Küresel Yansımalar: Uluslararası medya bağımsız doğrulama mekanizmaları kurdu.

Delillerin geçerliliği zayıflatılmaya çalışılır.

Kanıtların üçüncü taraf raporlarıyla teyidi sağlanmalı.

—

BBC (2023). Investigations on Gaza hospital strike. HRW (2023). Gaza Conflict Reports.

Görüntüler ve raporlar dezenformasyon olarak etiketlenir.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırılarında BM okullarının vurulduğu görüntüler “manipülasyon” diye reddedildi. Tarihsel Arka Plan: Dijital çağda dezenformasyon söylemi artış gösterdi. Küresel Yansımalar: BM raportörleri bu suçlamaları siyasi örtme aracı olarak tanımladı.

Kamuoyu güveni sarsılır.

Bağımsız doğrulama ve sahadan belgeler öne çıkarılmalı.

—

UNHRC (2015). Report on Gaza. Al Jazeera Investigations (2014).

Sivillerin kuşatma altında tutulması “koruma” olarak adlandırılır.

Örnek Olay: 2007’den beri Gazze ablukası “güvenlik çemberi” diye tanımlanıyor. Tarihsel Arka Plan: Kuşatma taktikleri tarih boyunca güvenlik diliyle meşrulaştırıldı. Küresel Yansımalar: BM, Gazze ablukasını “toplu cezalandırma” olarak niteledi.

Toplu cezalandırma güvenlik tedbiri gibi görünür.

Ablukanın sivillere yönelik yasa dışı kolektif ceza olduğu vurgulanmalı.

—

UN OCHA (2019). Gaza Blockade Reports. B’Tselem (2020). Closure on Gaza.

“Tehdit kapıdaydı” argümanı öne çıkarılır.

Örnek Olay: 2007’de Suriye’deki Deir ez-Zor tesisine yapılan saldırı “önleyici vuruş” diye açıklandı. Tarihsel Arka Plan: ABD’nin 2003 Irak işgaliyle benzer söylem paralelliği. Küresel Yansımalar: BM, önleyici vuruş kavramının uluslararası hukukta geçerli olmadığını vurguladı.

Saldırgan savaş, savunma gibi gösterilir.

BM Şartı’nın sadece gerçekleşen saldırıya karşı savunmaya izin verdiği öne çıkarılmalı.

—

UN Charter, Article 51. Dinstein, Y. (2011). War, Aggression and Self-Defence.

“Başka seçeneğimiz yoktu” ifadesi kullanılır.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırıları, “roketlere karşı zorunlu karşılık” diye açıklandı. Tarihsel Arka Plan: 1948’den beri her askeri operasyonda kullanılan standart gerekçe. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukukta misilleme sivillere yöneltilemeyeceği defalarca belirtildi.

Orantısız güç kullanımının üstü örtülür.

Misillemenin sivillere yöneltilemeyeceği vurgulanmalı.

—

UNHRC (2021). Report on Gaza. ICRC (2016). Customary IHL Database.

Sivil kayıplar görmezden gelinerek operasyonlar “başarı” olarak duyurulur.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırıları İsrail hükümeti tarafından “stratejik başarı” diye açıklandı. Tarihsel Arka Plan: 1948’den bu yana “zafer anlatısı” devlet kimliğinin parçası oldu. Küresel Yansımalar: BM raporları sivil kayıpların görmezden gelindiğini belgeledi.

Askeri şiddet olumlu bir değerle anılır.

Askeri başarı söyleminin sivil yıkımı örtme işlevi teşhir edilmeli.

—

UNHRC (2015). Gaza Commission of Inquiry. Pappé, I. (2014). The Idea of Israel.

“Kadınların, çocukların, sivillerin korunması” retoriği ters yüz edilir.

Örnek Olay: 2018 Gazze protestolarında siviller vurulurken “kendi halkımızı insan hakları için koruyoruz” denildi. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren “insan hakları dili” askeri retoriğe entegre edildi. Küresel Yansımalar: BM raportörleri bu dili “çifte standart” olarak tanımladı.

İşgal ve şiddet meşru hale getirilir.

İnsan haklarının saldırı değil koruma yükümlülüğü getirdiği vurgulanmalı.

—

UNHRC (2019). OPT Protests Report. Amnesty International (2018). Excessive Force Against Protesters.