Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Çoğunluğun sessizliği “onay” gibi gösterilir.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırısı sonrası birkaç ülkenin sessizliği “uluslararası destek” diye yansıtıldı. Tarihsel Arka Plan: BM oylamalarında azınlık desteği büyütülerek sunuldu. Küresel Yansımalar: Medyada “wider support” algısı üretildi.

Meşruiyet algısı pekiştirilir.

BM Genel Kurulu çoğunluk kararları öne çıkarılmalı.

—

UNGA Voting Records (1948–2023). Falk, R. (2017). Palestine’s Horizon.

Hedeflerin hassas seçildiği iddiası öne çıkarılır.

Örnek Olay: 2023 Gazze bombardımanı “nokta atışı saldırı” olarak duyuruldu, yüzlerce sivil öldü. Tarihsel Arka Plan: 1991 Körfez Savaşı’nda ABD’nin “cerrahi hassasiyet” söylemiyle paralel. Küresel Yansımalar: Bağımsız araştırmalar sivil kayıpların sistematik olduğunu gösterdi.

Sivil kayıplar görmezden gelinir.

Saldırıların sonuç odaklı belgeleriyle söylem çelişkisi ortaya konmalı.

—

BBC (2023). Investigations on Gaza Strikes. HRW (2023). Civilian Impact of Airstrikes.

Yüksek teknoloji kullanımı, sivillerin korunması gibi sunulur.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırıları “yüksek hassasiyetli mühimmat” gerekçesiyle savunuldu. Tarihsel Arka Plan: ABD’nin Afganistan ve Irak savaşındaki söyleminden ithal edilmiştir. Küresel Yansımalar: BM raporları “hassasiyet” iddiasının sivilleri korumadığını kanıtladı.

Teknolojik savaş araçlarıyla işlenen katliamlar örtülür.

Teknolojik silahların da sivilleri koruma yükümlülüğünden muaf olmadığı vurgulanmalı.

—

UNHRC (2015). Report on Gaza. Amnesty International (2014). Use of Indiscriminate Weapons.

Her sivil alan “terör unsurları barındırıyor” denilerek hedef seçilir.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de mülteci kampları “terör unsurları saklanıyordu” gerekçesiyle bombalandı. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren yoğun kullanılan bir argüman. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukukçular bu dilin sistematik ihlalleri gizlediğini belirtti.

Sivillere yönelik şiddet terörle mücadele kisvesine sokulur.

Askeri hedef ile sivil nüfus ayrımı belgelerle ortaya konmalı.

—

HRW (2023). Gaza Refugee Camp Attacks. UNRWA (2023). Reports on Civilian Impact.

Sistematik saldırılar münferit hata gibi açıklanır.

Örnek Olay: 2014 Gazze’de BM okulunun vurulması “yanlışlık” olarak savunuldu. Tarihsel Arka Plan: ABD’nin Irak ve Afganistan savaşlarındaki “mistake” söylemiyle paralel. Küresel Yansımalar: BM, bu açıklamaların cezasızlık kültürünü beslediğini vurguladı.

Hesap verme sorumluluğu engellenir.

Sistematik ihlallerin münferit hata sayılamayacağı belgelenmeli.

—

UN OCHA (2015). Humanitarian Impact of Gaza Conflict. Amnesty International (2014). Attacks on UN Schools.

Devlet güvenliği her şeyin üstünde gösterilir.

Örnek Olay: 2023 Gazze saldırılarında Savunma Bakanı Gallant, “kendi güvenliğimiz için zorunluydu” dedi. Tarihsel Arka Plan: 1948’den bu yana İsrail’in tüm askeri politikalarının merkezinde bu argüman vardır. Küresel Yansımalar: Batı basınında sıkça manşetleştirildi.

Sivil kayıplar güvenlik gerekçesiyle örtülür.

Güvenlik kavramının sivillere yönelik saldırılara gerekçe olamayacağı vurgulanmalı.

—

UNHRC (2023). Report on Civilian Protection. HRW (2023). Gaza: Security Pretext for Attacks.

“Elimizde kesin istihbarat vardı” denilerek saldırılar haklılaştırılır.

Örnek Olay: 2023’te Gazze’de El-Ahli Hastanesi bombalamasında İsrail, “istihbarata dayalı saldırı” dedi. Tarihsel Arka Plan: ABD’nin Irak işgali öncesinde “kitle imha silahı” istihbaratına dayalı söylemiyle benzer. Küresel Yansımalar: BM raporları, istihbarat gerekçesinin sivillerin öldürülmesini mazur göstermediğini vurguladı.

Yanlış ya da uydurma istihbaratla yapılan katliamların üstü örtülür.

İstihbarat iddialarının bağımsız soruşturmalarla denetlenmesi talep edilmeli.

—

UN OCHA (2023). Gaza Situation Reports. BBC (2023). Hospital Blast Investigations.

“Savaşta böyle şeyler olur” söylemiyle sorumluluk gizlenir.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırılarında binlerce sivil ölümü “kaçınılmaz sonuç” diye açıklandı. Tarihsel Arka Plan: Tüm savaşlarda kullanılan klasik inkâr kalıbı. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukukçular sivillere yönelik saldırıların asla kaçınılmaz sayılamayacağını vurguladı.

Sistematik ihlaller olağanlaştırılır.

Sivillerin korunmasının mutlak yükümlülük olduğu hatırlatılmalı.

—

UNHRC (2015). Gaza Commission of Inquiry. HRW (2014). Fatal Strikes.

“Onlar saldırmasaydı ölmezlerdi” argümanı kuruluyor.

Örnek Olay: 2018 Gazze protestolarında öldürülen siviller için “kendi suçları, yaklaşmasalardı ölmezlerdi” denildi. Tarihsel Arka Plan: İşgalci güçlerin tarih boyunca kullandığı mağduru suçlama stratejisi. Küresel Yansımalar: BM bu dili “victim blaming” olarak raporladı.

Failin sorumluluğu mağdura aktarılır.

Sivillerin hangi koşulda olursa olsun korunmak zorunda olduğu vurgulanmalı.

—

UNHRC (2019). OPT Protests Report. Amnesty International (2018). Excessive Use of Force.

STK ve BM raporları taraflılıkla suçlanır.

Örnek Olay: 2009 Goldstone Raporu, İsrail tarafından “siyasi propaganda” diye reddedildi. Tarihsel Arka Plan: Soğuk Savaş sonrası uluslararası raporlara yönelik klasik savunma. Küresel Yansımalar: HRW ve BM, bu söylemin kanıt inkârına dayandığını açıkladı.

Kanıtlar itibarsızlaştırılır.

Bağımsız raporların metodolojisi öne çıkarılmalı.

—

UNHRC (2009). Goldstone Report. HRW (2010). Israel/Gaza Investigations.

“Düşman provokasyonu” denilerek uluslararası eleştiriler değersizleştirilir.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de sivillerin aç bırakılmasına dair raporlar “Hamas’ın oyunu” diye açıklandı. Tarihsel Arka Plan: Tüm otoriter devletlerin kullandığı dış komplocu söylem. Küresel Yansımalar: Uluslararası medya bu söylemin manipülatif doğasını teşhir etti.

İhlaller dış komplonun parçası gibi gösterilir.

Delillerin bağımsız doğrulama mekanizmalarıyla teyidi.

—

UN OCHA (2023). Gaza Reports. Al Jazeera (2023). Investigative Coverage of Blockade.

“Raporlar gerçekleri çarpıtıyor” denilerek hesap vermekten kaçılır.

Örnek Olay: 2021 Gazze raporları İsrail tarafından “gerçekleri çarpıtıyor” diye reddedildi. Tarihsel Arka Plan: 1990’lardan beri sistematik kullanılan bir dil. Küresel Yansımalar: BM İnsan Hakları Konseyi bu söylemin hukuki süreci engellediğini açıkladı.

Uluslararası güven erozyona uğratılır.

Doğrulanmış kanıtların kamuoyuyla paylaşılması.

—

UNHRC (2021). Human Rights in OPT. HRW (2021). Gaza: Investigations.

Ulusal değerler kutsallaştırılarak saldırılara meşruiyet kazandırılır.

Örnek Olay: 2015’te Netanyahu, Batı Şeria yerleşimlerini “İsrail değerlerinin savunulması” diye açıkladı. Tarihsel Arka Plan: 1948’den beri ulusal ideolojiyle örtüşen söylem. Küresel Yansımalar: ABD’de bu dil sıklıkla desteklendi.

Evrensel hukuk yerine yerel değerler öne çıkarılır.

Evrensel insan haklarının ulusal değerlerden üstün olduğu vurgulanmalı.

—

Peleg, I. (1997). Human Rights in the Israeli-Occupied Territories. UNGA Resolutions on Settlements.

Batı ile ortak tehdit algısı kurulmaya çalışılır.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırıları “küresel terörle mücadeleye katkı” olarak lanse edildi. Tarihsel Arka Plan: NATO ve ABD söylemleriyle paralel. Küresel Yansımalar: BM raportörleri bu argümanı uluslararası hukukun çarpıtılması olarak niteledi.

Yerel saldırılar küresel güvenlik meselesi gibi sunulur.

Bölgesel saldırıların evrensel güvenlik adına meşru sayılamayacağı belgelenmeli.

—

UNHRC (2015). Gaza Conflict Inquiry. Chomsky, N. (1999). Fateful Triangle.

Bombardımanlar “hedef gözetilerek” yapıldı denilerek savunulur.

Örnek Olay: 2023 Gazze bombardımanı “yalnızca hedef gözetilerek” diye açıklansa da binlerce sivil öldü. Tarihsel Arka Plan: 1991 Körfez Savaşı’ndan beri kullanılan klasik askeri propaganda dili. Küresel Yansımalar: Uluslararası medya bu söylemin gerçek dışı olduğunu kanıtladı.

Geniş çaplı sivil kayıplar görünmez kılınır.

Sivil kayıpların belgeleriyle “hedef gözetme” söylemi çürütülmeli.

—

BBC (2023). Verification of Gaza Airstrikes. HRW (2023). Civilian Deaths Reports.

Okullar, camiler, hastaneler “askeri hedef” sayılır.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de üniversiteler ve hastaneler “askeri hedef” ilan edilerek bombalandı. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden bu yana sistematik olarak kullanılıyor. Küresel Yansımalar: BM ve WHO, sağlık ve eğitim kurumlarının hedef alınmasını savaş suçu olarak niteledi.

Uluslararası hukuka aykırı saldırılar örtülür.

Sivil alanların askeri hedef ilan edilemeyeceği hatırlatılmalı.

—

WHO (2023). Attacks on Health Facilities. UN OCHA (2023). Gaza Situation Reports.

Mülteci kampları, mahalleler ya da köyler topluca kriminalize edilir.

Örnek Olay: 2023’te Cibaliye Mülteci Kampı, İsrail tarafından “terör yatağı” ilan edilip bombalandı. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren bu kavram, Filistinli yerleşimlere yönelik dilde standartlaştı. Küresel Yansımalar: BM, mülteci kamplarının “terör yatağı” sayılamayacağını raporladı.

Sivillere yönelik toplu saldırılar meşrulaştırılır.

Sivillerin topluca kriminalize edilmesinin savaş suçu teşkil ettiği vurgulanmalı.

—

UNRWA (2023). Situation Reports on Gaza. HRW (2023). Gaza Refugee Camp Attacks.

Rakamlar küçültülür, “gerçek olmayan sayılar” argümanı kurulur.

Örnek Olay: 2014 Gazze savaşında BM’nin sivil ölümleri raporları İsrail tarafından “abartılı” denilerek reddedildi. Tarihsel Arka Plan: Vietnam’dan Irak’a kadar işgalci güçlerce kullanılan klasik inkâr dili. Küresel Yansımalar: Uluslararası medya bağımsız sayımlarla kayıpları teyit etti.

Katliamın boyutları gölgelenir.

Bağımsız kurumların verileri öne çıkarılmalı.

—

UNHRC (2015). Report on Gaza Conflict. Amnesty International (2014). Fatalities Verification Reports.

“Düşman yalanları” söylemiyle belgeler reddedilir.

Örnek Olay: 2009 Goldstone Raporu, İsrail tarafından “Hamas propagandası” diye yaftalandı. Tarihsel Arka Plan: Soğuk Savaş döneminde de eleştiriler “düşman propagandası” diye reddedilirdi. Küresel Yansımalar: BM ve HRW bu suçlamaların kanıt örtbası olduğunu açıkladı.

İhlallerin kanıtları itibarsızlaştırılır.

Raporların bağımsız ve metodolojik niteliği vurgulanmalı.

—

UNHRC (2009). Goldstone Report. HRW (2010). Israel/Gaza Investigations.

Sivillere yönelik kısıtlamalar “risk azaltımı” adıyla meşrulaştırılır.

Örnek Olay: 2023’te Gazze’ye yönelik elektrik ve su kesintileri “güvenlik risklerini azaltma” gerekçesiyle açıklandı. Tarihsel Arka Plan: Abluka politikalarının standart söylemidir. Küresel Yansımalar: BM bu uygulamaları toplu cezalandırma olarak niteledi.

İnsan hakları ihlalleri güvenlik yönetimi gibi sunulur.

Güvenlik gerekçesiyle sivillere yönelik yaptırımların yasak olduğu vurgulanmalı.

—

UN OCHA (2023). Gaza Blockade Reports. B’Tselem (2020). Closure on Gaza.

Çatışmalar “kontrol altında” denilerek uluslararası tepkiler azaltılır.

Örnek Olay: 2018 Gazze saldırısı İsrail tarafından “kontrollü çatışma” olarak sunuldu. Tarihsel Arka Plan: İsrail ordusunun dilinde operasyonların küçültülmesi sürekli kullanıldı. Küresel Yansımalar: Uluslararası medya gerçek yıkım görüntüleriyle çelişkiyi açığa çıkardı.

Yoğun yıkımın algısı yumuşatılır.

Çatışmaların gerçek boyutu belgelenmeli.

—

UNHRC (2019). OPT Protest Reports. HRW (2018). Excessive Force Investigations.

Okullar, sağlık tesisleri “militan altyapı” sayılır.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de kanalizasyon ve enerji tesisleri “militan altyapı” gerekçesiyle bombalandı. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden bu yana sivillerin altyapısı sürekli bu gerekçeyle hedef alındı. Küresel Yansımalar: WHO ve BM, altyapı saldırılarını savaş suçu olarak raporladı.

Sivillerin yaşamsal hizmetleri hedef alınır.

Sivil altyapının uluslararası hukukta koruma altında olduğu hatırlatılmalı.

—

WHO (2023). Attacks on Water and Health Infrastructure. UN OCHA (2023). Gaza Reports.

Sivil nüfus barındıran alanlar askeri hedef ilan edilir.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırıları, “tehdit unsurlarını temizliyoruz” açıklamalarıyla duyuruldu. Tarihsel Arka Plan: 1948 Nakba sırasında kullanılan “temizlik” terminolojisinin güncel versiyonu. Küresel Yansımalar: BM, bu söylemin etnik temizlik retoriği olduğunu raporladı.

Toplu cezalandırma “temizlik” operasyonu gibi sunulur.

Sivillerin “temizlik” operasyonlarının hedefi olamayacağı belgelenmeli.

—

Pappé, I. (2006). The Ethnic Cleansing of Palestine. UNHRC (2015). Report on Gaza.

Sivil ölümler inkar edilir, hedef seçiminin “nokta atışı” olduğu iddia edilir.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de apartmanların yıkımı “sadece tehdit unsurları vuruldu” denilerek savunuldu. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren bu söylem ordunun resmi jargonuna girdi. Küresel Yansımalar: Bağımsız araştırmalar sivillerin sistematik biçimde öldürüldüğünü kanıtladı.

Katliamlar teknik dilin arkasına gizlenir.

Sivil kayıpların belgeleriyle inkâr söylemi çürütülmeli.

—

HRW (2023). Civilian Deaths in Gaza. BBC (2023). Airstrike Investigations.