Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Sivillere yönelik saldırılar teknik zorunluluk gibi sunulur.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de evlerin yıkımı “askerî gereklilikler uyarınca” açıklamasıyla savunuldu. Tarihsel Arka Plan: İsrail işgal hukukunda bu dili uzun süredir kullanıyor. Küresel Yansımalar: ICRC bu argümanı reddetti.

Uluslararası hukukta olmayan geniş bir yorum meşruiyet yaratır.

Gereklilik ilkesinin dar yorumu uluslararası platformlarda vurgulanmalı.

—

ICRC (2016). Principle of Military Necessity. UN OCHA (2023). Gaza Reports.

Sivil ölümler savaşın doğal sonucu gibi açıklanır.

Örnek Olay: 2018 Gazze protestolarında öldürülen yüzlerce sivil için İsrail, “çatışma olmadan olmazdı” dedi. Tarihsel Arka Plan: Aynı argüman Irak ve Afganistan savaşlarında da kullanıldı. Küresel Yansımalar: BM, bu açıklamaları “kaçınılmazlık” bahanesiyle hukuk ihlali olarak nitelendirdi.

Sorumluluk ortadan kaldırılır.

Sivillerin korunması mutlak yükümlülük olarak öne çıkarılmalı.

—

UNHRC (2019). OPT Protests Report. HRW (2018). Excessive Force in Gaza.

İşgalci güç kendini savunan taraf gibi gösterilir.

Örnek Olay: 2021 Gazze bombardımanları İsrail tarafından “savunma operasyonu” diye lanse edildi. Tarihsel Arka Plan: 1967’den itibaren “savunma” kelimesi operasyon adlarına yerleştirildi. Küresel Yansımalar: Uluslararası medya bu çelişkiyi sürekli gündeme getirdi.

Saldırganlık algısı tersine çevrilir.

İşgalci gücün savunma iddiasının hukuken geçersiz olduğu vurgulanmalı.

—

ICJ (2004). Legal Consequences of the Wall. UNGA Resolutions (1967–2023).

“Hukuka uyuyoruz” söylemiyle katliamlar aklanır.

Örnek Olay: 2014 Gazze’de BM okullarına yapılan saldırılar “uluslararası hukuka uygun” diye savunuldu. Tarihsel Arka Plan: Bu argüman işgalin başından beri resmi söylemde yer alır. Küresel Yansımalar: BM İnsan Hakları Konseyi bu açıklamaları reddetti.

Uluslararası ihlaller görünmez kılınır.

Bağımsız hukuk raporları öne çıkarılmalı.

—

UNHRC (2015). Gaza Conflict Inquiry. Amnesty International (2014). School Attacks Report.

Alternatifsizlik vurgusu yapılır.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de geniş çaplı bombardıman “zorunlu askerî önlem” denilerek açıklandı. Tarihsel Arka Plan: NATO operasyonlarında da aynı gerekçeler kullanıldı. Küresel Yansımalar: BM raportörleri bu söylemin “kaçınılmazlık” bahanesiyle örtüştüğünü belirtti.

Sorumluluk askeri mantığa devredilir.

Askerî önlem gerekçesinin bağımsız incelemelerle sorgulanması sağlanmalı.

—

UN OCHA (2023). Gaza Reports. HRW (2023). Indiscriminate Bombing in Gaza.

Sivil kayıplar militanlarla ilişkilendirilerek normalleştirilir.

Örnek Olay: 2014 Gazze’de bir aile evinin bombalanması “militanlar arasındaydılar” söylemiyle açıklandı. Tarihsel Arka Plan: Vietnam ve Irak savaşlarında da kullanılan bir retorik. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukukçular, sivillerin bulunduğu alanların meşru hedef sayılamayacağını açıkladı.

Siviller hedef alınmamış gibi bir algı yaratılır.

Sivil-militan ayrımının mutlak olduğu hatırlatılmalı.

—

UNHRC (2015). Gaza Civilian Deaths Report. Amnesty International (2014). Civilian Protection Report.

Bombalamalar teknik hata gibi açıklanır.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de Cibaliye kampının vurulması “yanlışlık” açıklamasıyla örtülmeye çalışıldı. Tarihsel Arka Plan: Bu dil 2000’lerden itibaren İsrail ordusunun standart jargonuna girdi. Küresel Yansımalar: BM bu söylemi “ihlal inkârı” olarak kaydetti.

Sistematik ihlaller “kaza” söylemiyle gizlenir.

Bağımsız incelemelerle kasıtlılık belgelenmeli.

—

UN OCHA (2023). Gaza Situation Reports. HRW (2023). Civilian Camp Bombings.

İlk saldırı yapan taraf ters yüz edilerek mağduriyet inşa edilir.

Örnek Olay: 2021 Gazze savaşında Netanyahu “Biz saldırgan değiliz, savunuyoruz” dedi. Tarihsel Arka Plan: 1948’den itibaren bu retorik tüm savaşlarda kullanıldı. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukukçular saldırıların saldırganlık tanımına uyduğunu açıkladı.

Saldırganlık algısı kaybolur.

Çatışma kronolojileri belgelerle öne çıkarılmalı.

—

UNGA Resolutions on Aggression (1974, 2021). BBC (2021). Israel-Gaza Conflict Timeline.

Askerî operasyonlar dramatize edilerek ulvi bir görev gibi sunulur.

Örnek Olay: Entebbe (2018) filminde İsrail komandoları kahraman, karşı taraf ise terörist olarak gösterildi. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden itibaren Hollywood, İsrail’in operasyonlarını beyazperdeye taşıdı. Küresel Yansımalar: Arap dünyasında bu filmler protesto edildi.

Kamuoyunda İsrail ordusuna yönelik olumlu bir imaj oluşturulur.

Alternatif sinema ve belgesellerle gerçekler anlatılmalı.

—

Shohat, E. (1989). Israeli Cinema: East/West and the Politics of Representation. The Guardian (2018). Entebbe film review.

Filistinliler şiddet, kaos ve irrasyonel eylemlerle özdeşleştirilir.

Örnek Olay: The Delta Force (1986) filminde Arap karakterler sadece terörist rollerindeydi. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren diaspora fonlu yapımlar bu şablonu besledi. Küresel Yansımalar: Arap ve Müslüman topluluklar sinemadaki ırkçı temsilleri eleştirdi.

Küresel kamuoyunda Filistinlilere sempati azalır.

Filistin hikâyelerini öne çıkaran yapımlar desteklenmeli.

—

Shaheen, J. (2001). Reel Bad Arabs: How Hollywood Vilifies a People. Al Jazeera (2019). Media Representation of Arabs.

İsrail güvenlik birimleri “ahlaki ikilemlerle uğraşan kahramanlar” olarak sunulur.

Örnek Olay: Fauda dizisi, İsrail ajanlarını insancıl; Filistinlileri ise vahşi ve ikiyüzlü gösterdi. Tarihsel Arka Plan: 2010’larla birlikte Netflix, İsrail yapımlarına yatırım yaptı. Küresel Yansımalar: Diziler Filistinlilerce “propaganda” olarak eleştirildi.

Seyircide güvenlik güçlerine sempati doğar.

Karşı-belgesel ve dizilerle gerçekler sunulmalı.

—

NYT (2018). Fauda and Israeli Television’s Global Moment. Al Jazeera (2020). How Netflix Normalizes Israeli Occupation.

İsrail’i olumlayan yapımlar uluslararası tanınırlık kazanır.

Örnek Olay: Waltz with Bashir (2008), Lübnan savaşında İsrail’in suçlarını örtük biçimde aklayarak Oscar’a aday oldu. Tarihsel Arka Plan: Akademi, politik dengelere göre ödül dağıtma geleneğine sahiptir. Küresel Yansımalar: Arap sinemacılar bu önyargılı seçimleri boykot etti.

Küresel sinema endüstrisinde algı yönetimi yapılır.

Alternatif ödül platformları ve bağımsız festivaller desteklenmeli.

—

Ebert, R. (2008). Review: Waltz with Bashir. Shohat, E. (2010). Israeli Cinema and Global Recognition.

Direniş, terörizmle aynı düzleme çekilir.

Örnek Olay: Batılı belgesel yapımlarında Hamas sürekli “radikal İslamcı” etiketinde işlenir. Tarihsel Arka Plan: 2001 sonrası “radikalizm” kavramı, küresel sinemada normalleşti. Küresel Yansımalar: Bu belgeseller uluslararası kamuoyunda Filistin direnişine desteği zayıflattı.

Filistin’in haklı mücadelesi görünmez olur.

Filistinlilerin günlük hayat ve hak mücadelesi belgesellerle görünür kılınmalı.

—

Khalidi, R. (2020). The Hundred Years’ War on Palestine. Al Jazeera (2021). Documentary Bias in Middle East Coverage.

Kliplerde askerî imajlar yüceltilir.

Örnek Olay: İsrail’de çekilen bazı pop müzik kliplerinde askerler dans eden kahramanlar gibi sunuldu. Tarihsel Arka Plan: Pop kültür, 1980’lerden itibaren milliyetçi ögeleri pazarladı. Küresel Yansımalar: Uluslararası eleştiriler bu klişeleri propaganda olarak niteledi.

Genç kitleler arasında orduya sempati doğar.

Sanatçılar ve aktivistler karşı-müzik üretimiyle yanıt vermeli.

—

Regev, M. (1994). Israeli Popular Music and the Politics of Identity. Haaretz (2019). Music Videos and Israeli Soldiers.

Olumsuz stereotipler yeniden üretilir.

Örnek Olay: True Lies (1994) filminde Arap karakterler yalnızca teröristti. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden beri Hollywood, Arapları “öteki düşman” olarak işliyor. Küresel Yansımalar: ABD’de Arap karşıtı ırkçılığın artmasına katkı sundu.

Filistinliler dahil tüm Araplar potansiyel tehdit görülür.

Anti-stereotip sinema yapımları desteklenmeli.

—

Shaheen, J. (2001). Reel Bad Arabs. Jack Shaheen Documentary (2006).

Fon ve dağıtım engelleriyle Filistin sineması görünmez kılınır.

Örnek Olay: 2017’de Toronto Film Festivali’nde bazı Filistin filmleri “siyasi” olduğu gerekçesiyle geri çevrildi. Tarihsel Arka Plan: Festival diplomasisi, kültürel boykot aracı olarak işledi. Küresel Yansımalar: Uluslararası sinemacılar sansürü protesto etti.

Küresel kamuoyu Filistin’in anlatılarını izleyemez.

Bağımsız festival ağları Filistin yapımlarını desteklemeli.

—

Shohat, E. & Stam, R. (1994). Unthinking Eurocentrism. Middle East Eye (2017). Film Festival Censorship.

Düşmanların devasa, İsrail’in minik gösterilmesi dramatik bir kontrast yaratır.

Örnek Olay: 1970’lerden itibaren diaspora edebiyatında İsrail hep “küçük ve mazlum” devlet olarak işlendi. Tarihsel Arka Plan: 1948 sonrası “küçük İsrail” imajı Batı’da güçlü şekilde işlendi. Küresel Yansımalar: Bu retorik ABD kamuoyunda büyük sempati oluşturdu.

İsrail’in saldırganlığı görünmezleşir.

Filistin’in tarihsel gerçekliği edebi eserlerle görünür kılınmalı.

—

Said, E. (1992). The Question of Palestine. NYT (1970–1980). Israeli Novel Reviews.

Savaş oyunlarında İsrail ordusu “iyi taraf” olarak kodlanır.

Örnek Olay: Bazı uluslararası oyunlarda İsrail özel kuvvetleri seçilebilir kahraman karakterler arasında yer aldı. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren dijital oyunlarda İsrail ordusu temsil edilmeye başladı. Küresel Yansımalar: Arap dünyasında oyunların boykotu gündeme geldi.

Genç nesillerde İsrail askerlerine sempati artar.

Alternatif oyun projeleri geliştirilmeli.

—

Huntemann, N. (2010). Gaming and the Military. Al Jazeera (2021). Video Games and Israeli Military Image.

Savaş ve işgal görünmez kılınarak “high-tech nation” imajı parlatılır.

Örnek Olay: İsrail Dışişleri Bakanlığı’nın 2019 kampanyasında Tel Aviv, “innovation capital” olarak tanıtıldı. Tarihsel Arka Plan: 1990’lardan sonra Start-Up Nation söylemi diplomasiye entegre edildi. Küresel Yansımalar: Filistinli aktivistler “brandwashing” kavramıyla bu imajı teşhir etti.

İsrail, küresel yatırımcı gözünde modern ve ilerici devlet gibi algılanır.

Teknoloji başarılarının işgalden ayrı düşünülemeyeceği vurgulanmalı.

—

Senor, D. & Singer, S. (2009). Start-Up Nation. Al Jazeera (2019). Israel’s Tech Branding.

FIFA, IOC gibi kurumların “siyasi tarafsızlık” gerekçesiyle yasak koyması.

Örnek Olay: 2022 Katar Dünya Kupası’nda bazı Filistin bayraklarının stadyumlara alınmaması. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden beri İsrail spor diplomasisiyle korundu. Küresel Yansımalar: Taraftar grupları ve STK’lar bu sansürü protesto etti.

Spor alanında İsrail’e yönelik protestolar görünmez hale gelir.

Sporun evrensel dayanışma alanı olarak kullanılmaya devam edilmesi.

—

Middle East Eye (2022). World Cup and Palestinian Flags. Guardian (2014). Politics and Sport in Israel.

Diaspora tiyatrosunda kimlik politikaları İsrail’e dolaylı destek yaratır.

Örnek Olay: ABD’de sahnelenen birçok diaspora tiyatro oyununda İsrail, “ebedi mağduriyetin devamı” gibi sunuldu. Tarihsel Arka Plan: Holokost sonrası kültürel üretimlerde mağduriyet teması baskınlaştı. Küresel Yansımalar: Filistinli sanatçılar bu dengesizliğe dikkat çekti.

Filistinlilerin güncel mağduriyetleri görünmezleşir.

Filistin tiyatrosu uluslararası sahnelerde desteklenmeli.

—

Gilman, S. (1991). Jewish Self-Representation. Al Jazeera (2021). Culture and Occupation.

Gerçek operasyonlardaki yasa dışı suikastlar görmezden gelinir.

Örnek Olay: Tehran (Apple TV) dizisi, Mossad ajanını insani ikilemlerle uğraşan kahraman olarak sundu. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden beri Batı medyasında Mossad, efsanevi bir kurum olarak işlendi. Küresel Yansımalar: Filistinli örgütler ve Arap izleyiciler bu dizileri propaganda olarak nitelendirdi.

Mossad küresel seyircilerde sempati kazanır.

Mossad’ın yasa dışı eylemleri belgelerle görünür kılınmalı.

—

NYT (2020). Tehran TV Series Review. HRW (2001). Targeted Killings Reports.

Editöryal öncelikler İsrail’in güvenlik paradigmasını destekler.

Örnek Olay: 2018’de bazı uluslararası dergiler, İsrail güvenlik stratejilerini kapak konusu yaptı. Tarihsel Arka Plan: Soğuk Savaş’tan beri Batı üniversitelerinde İsrail odaklı akademi güçlendi. Küresel Yansımalar: Akademisyenler bu yanlılığı eleştirdi.

Akademik bilgi alanında meşruiyet üretilir.

Filistin araştırmaları için bağımsız akademik ağlar güçlendirilmeli.

—

Pappé, I. (2014). The Idea of Israel. Peterson, T. (2019). Scholarly Publishing in the 21st Century.

Fon kaynakları ve yapım şirketleri bu projelere destek vermez.

Örnek Olay: Filistin yanlısı senaryoların büyük stüdyolarca reddedilmesi. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren Hollywood’da güçlü lobi etkisi. Küresel Yansımalar: Bağımsız film festivalleri bu eksikliği doldurmaya çalıştı.

Eleştirel anlatılar üretilemez hale gelir.

Alternatif fonlar ve diaspora karşı-projeleri geliştirilmelidir.

—

Shaheen, J. (2001). Reel Bad Arabs. Al Jazeera (2019). Hollywood and Israel.