Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Festival yönetimleri fon ve lobi baskısıyla eleştirel yapımları program dışı bırakır.

Örnek Olay: 2020’de bazı Avrupa belgesel festivallerinde İsrail’i eleştiren yapımlar “taraflı” bulunarak gösterimden çıkarıldı. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren festival programları İsrail yanlısı baskılara açık hale geldi. Küresel Yansımalar: Sanatçılar sansürü protesto etti, alternatif gösterimler düzenlendi.

Filistin anlatısı küresel izleyiciye ulaşamaz.

Bağımsız festivaller ve dayanışma ağları güçlendirilmeli.

—

Shohat, E. (2010). Israeli Cinema: East/West and the Politics of Representation. Al Jazeera (2020). Palestinian Films and Festival Censorship.

Filmlerde Kudüs “ezelden beri Yahudi şehri” gibi sunulur.

Örnek Olay: 2017 sonrası bazı Hollywood yapımlarında Kudüs, yalnızca “İsrail’in başkenti” şeklinde kurgulandı. Tarihsel Arka Plan: 1967’den beri Kudüs anlatısı kültürel üretimlerde tek taraflı işlendi. Küresel Yansımalar: UNESCO kararlarında Kudüs’ün çok dinli tarihi sürekli vurgulandı.

Kutsal şehirdeki çok kültürlü tarih silinir.

Kudüs’ün çok kültürlü geçmişi öne çıkarılmalı.

—

UNESCO (2016). World Heritage Reports on Jerusalem. NYT (2017). Jerusalem in Hollywood Narratives.

“Topraksız halka toprak” miti edebi dile aktarılır.

Örnek Olay: 20. yy başı diaspora edebiyatında Filistin “bakir toprak” metaforuyla işlendi. Tarihsel Arka Plan: Siyonist söylem “land without people” kavramını kültürel üretimlere taşıdı. Küresel Yansımalar: Filistinli şair Mahmud Derviş bu mitin karşısına tarihsel şiirleri koydu.

Filistin halkının tarihsel varlığı yok sayılır.

Filistin edebiyatı uluslararası alanda yaygınlaştırılmalı.

—

Pappe, I. (2006). The Ethnic Cleansing of Palestine. Said, E. (1982). The Question of Palestine.

“Mecburduk” söylemi tekrar edilir.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırılarında BBC ve CNN’de “Israel had to respond” başlığıyla yayın yapıldı. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren Batı medyası bu dili standartlaştırdı. Küresel Yansımalar: İzleyici tepkisi sosyal medyada yoğun oldu.

Saldırılar normalleştirilir.

Medya izleme raporlarıyla bu dil teşhir edilmeli.

—

FAIR (2021). Media Bias in Gaza Coverage. Al Jazeera Media Watch (2021).

Spor ve ordu aynı görsellerde pazarlanır.

Örnek Olay: 2019’da bazı global spor markaları İsrail ordusu askerlerini reklamlarında kullandı. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası “askeri-sportif işbirliği” PR aracı oldu. Küresel Yansımalar: Aktivistler boykot çağrısı yaptı.

Ordunun militarist kimliği normalleşir.

Spor markalarına tüketici baskısı artırılmalı.

—

BDS Movement (2019). Boycott Sportswashing Campaigns. Middle East Monitor (2019).

Kültürel gasp yoluyla Filistin nakışı sahiplenilir.

Örnek Olay: 2021’de Tel Aviv Fashion Week’te Filistin nakışları “modern İsrail deseni” diye sunuldu. Tarihsel Arka Plan: Kültürel appropriation uzun süredir devam ediyor. Küresel Yansımalar: Filistinli tasarımcılar kampanyalarla bu gaspı teşhir etti.

Kültürel kimlik silinir, İsrail’e atfedilir.

Kültürel mirasın UNESCO düzeyinde tescili güçlendirilmeli.

—

UNESCO (2018). Palestinian Embroidery Heritage. Vogue (2021). Fashion and Cultural Appropriation.

Eğlenceli videolarla işgal gerçeği gölgelenir.

Örnek Olay: 2022’de yüzlerce TikTok kullanıcısı İsrail’e davet edilerek sponsorlu “barış” içerikleri paylaştı. Tarihsel Arka Plan: 2010 sonrası dijital fenomen diplomasisi sistematikleşti. Küresel Yansımalar: Dijital aktivistler #Don’tDanceWithApartheid kampanyası başlattı.

Genç kitleye propaganda normalleşmiş olarak aktarılır.

Karşı kampanyalar sosyal medyada görünür hale getirilmeli.

—

Haaretz (2022). Israel’s TikTok Diplomacy. 7amleh (2022). Influencer Propaganda Report.

Tarihsel travma sistematik olarak dışlanır.

Örnek Olay: Hollywood ve diaspora sinemasında 1948 olayları nadiren, İsrail bakış açısıyla işlendi. Tarihsel Arka Plan: Nakba Batı kültür endüstrisinde uzun süre tabu oldu. Küresel Yansımalar: Filistinli yönetmenler kendi belgeselleriyle bu sessizliği kırdı.

Nakba küresel hafızadan silinir.

Nakba’nın uluslararası kültürel hafızaya girmesi için çabalar artırılmalı.

—

Khalidi, R. (1997). Palestinian Identity. Pappe, I. (2006). The Ethnic Cleansing of Palestine.

Gazze’nin kültürel ve insani yönleri yok sayılır.

Örnek Olay: Batı yapımı bazı belgesellerde Gazze yalnızca militan örgütlerle özdeşleştirildi. Tarihsel Arka Plan: 2007’den itibaren “Hamas merkezli” çerçeve dayatıldı. Küresel Yansımalar: İnsan hakları örgütleri bu tek taraflılığı eleştirdi.

Kamuoyunda Gazze = Tehdit algısı oluşur.

Gazze’nin toplumsal ve kültürel yaşamını anlatan yapımlar desteklenmeli.

—

UN OCHA (2015). Gaza Humanitarian Impact. HRW (2010). Gaza Blockade Reports.

Militarizm kadın imajı üzerinden parlatılır.

Örnek Olay: Hollywood yapımlarında kadın askerler “özgür kadın” imgesiyle işlendi, Gazze ve Batı Şeria’daki şiddet arka planda bırakıldı. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası “feminist militarizm” stratejisi öne çıkarıldı. Küresel Yansımalar: Akademisyenler bu çerçeveyi “gendered propaganda” olarak tanımladı.

Ordu feminizm kisvesiyle meşrulaştırılır.

Kadın haklarının militarizmle araçsallaştırılması teşhir edilmeli.

—

Sasson-Levy, O. (2003). Feminism and Military in Israel. Guardian (2019). Women Soldiers and Media Representation.

Görsel sembollerle milliyetçi mesaj verilir.

Örnek Olay: 2018’de ABD’de yayımlanan bazı aksiyon dizilerinin final sahnesinde İsrail bayrağı “gelecek için umut” temasıyla işlendi. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası görsel propagandada milli simgeler yoğun biçimde kullanıldı. Küresel Yansımalar: Filistinli izleyiciler bu görselleri sosyal medyada protesto etti.

İzleyicinin bilinçaltında İsrail = barış ve umut algısı yerleşir.

Bayrak ve sembol kullanımının politik amaçlı olduğunu teşhir etmek.

—

Shohat, E. (2010). Israeli Cinema and the Politics of Representation. Al Jazeera (2019). Symbolism in Media.

Bireysel kahramanlık hikâyeleri yazılır.

Örnek Olay: Oslo Anlaşması’nı konu alan bazı filmlerde İsrail liderleri “barış mimarı” olarak işlendi, Filistin liderleri geri planda bırakıldı. Tarihsel Arka Plan: 1990’lardan itibaren diaspora yapımları lider portrelerini “barış” üzerinden kurguladı. Küresel Yansımalar: Bu yapımlar Batı medyasında olumlu eleştiriler aldı.

Siyasi aktörler askeri suçlardan arındırılır.

Filistin tarafının diplomatik katkıları öne çıkarılmalı.

—

Makdisi, S. (2010). Palestine Inside Out. NYT (2018). Films on Oslo Process.

Kadın kimliği militan bağlantısıyla sınırlandırılır.

Örnek Olay: Batı medyasında 2014 sonrası Gazze’de ölen kadınlar “militan eşleri” başlıklarıyla sunuldu. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren kadınların politik rolleri kriminalize edildi. Küresel Yansımalar: Kadın örgütleri bu temsil biçimini toplumsal cinsiyetçi propaganda olarak eleştirdi.

Filistinli kadınların çeşitliliği yok sayılır.

Filistinli kadınların direniş ve sivil yaşam hikâyeleri öne çıkarılmalı.

—

Jad, I. (1995). Women and Politics in Palestine. HRW (2015). Women in Conflict Zones.

Çocukluk, güvenlik tehdidiyle bağdaştırılır.

Örnek Olay: 2018 Gazze protestolarında ölen çocuklar bazı TV kanallarında “geleceğin tehdit unsurları” gibi gösterildi. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası güvenlik söylemleri çocukları da kapsadı. Küresel Yansımalar: UNICEF ve Save the Children bu söylemi sert biçimde eleştirdi.

Çocukların öldürülmesi “önleyici güvenlik” adı altında meşrulaştırılır.

Çocukların korunması evrensel hak olarak sürekli vurgulanmalı.

—

UNICEF (2019). Children in Armed Conflict Reports. Defense for Children International (2020).

Demokratikleşme söylemi edebi metinlere işlenir.

Örnek Olay: ABD ve Avrupa’da yayımlanan diaspora romanlarında İsrail sürekli “tek demokrasi” olarak anlatıldı. Tarihsel Arka Plan: 1960’lardan beri bu söylem siyasi ve kültürel alanda tekrar edildi. Küresel Yansımalar: Akademisyenler bu retoriği “demokrasi maskesi” olarak nitelendirdi.

Apartheid rejimi gizlenir.

Filistin’de demokrasi ve katılım engelleri belgelenmeli.

—

Peleg, I. (1997). Human Rights in the Israeli-Occupied Territories. UN ESCWA (2017). Israeli Practices towards the Palestinian People.

Sponsorlu kampanyalarla genç kitleye propaganda yayılır.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırılarında çok sayıda influencer eş zamanlı olarak İsrail’i savunan tweetler attı. Tarihsel Arka Plan: 2010 sonrası sosyal medya İsrail için en önemli propaganda mecrasına dönüştü. Küresel Yansımalar: Aktivistler bu tweetleri “bot destekli propaganda” olarak ifşa etti.

Dijital kamusal alanda İsrail lehine algı oluşturulur.

Sosyal medya platformlarında şeffaflık talep edilmeli.

—

7amleh (2021). Digital Rights Report. The Intercept (2021). Influencer Propaganda in Gaza War.

Etken yerine edilgen dil kullanılır.

Örnek Olay: 2023 Gazze bombardımanı sırasında BBC, “Clashes Erupt” başlığı kullandı. Tarihsel Arka Plan: Bu dil 2000’lerden beri Batı medyasında yerleşik hale geldi. Küresel Yansımalar: Medya izleme örgütleri bu başlıkları eleştirdi.

İsrail saldırgan değil, “çatışmanın tarafı” gibi gösterilir.

Faili açıkça belirten dil talep edilmeli.

—

FAIR (2023). Language of Gaza Coverage. Mondoweiss (2023).

Eleştiri ile nefret söylemi eşleştirilir.

Örnek Olay: 2021 Tokyo Olimpiyatları’nda Filistin bayrağı taşıyan taraftarlara “nefret söylemi” etiketiyle müdahale edildi. Tarihsel Arka Plan: 2010 sonrası spor alanı propaganda için kullanıldı. Küresel Yansımalar: İnsan hakları örgütleri bu yasakları ifade özgürlüğü ihlali saydı.

Filistin dayanışması kriminalize edilir.

Spor alanında ifade özgürlüğü savunulmalı.

—

Human Rights Watch (2021). Freedom of Expression in Sports. Middle East Eye (2021).

Şiddet stereotipi üretilir.

Örnek Olay: 2000 sonrası Hollywood ve diaspora yapımlarında Araplar sürekli “öfke patlaması yaşayan” karakterlerle işlendi. Tarihsel Arka Plan: Oryantalist sinema geleneği bu temsili güçlendirdi. Küresel Yansımalar: Akademisyenler bu dili “ırkçı kodlama” olarak ele aldı.

Filistinlilere yönelik düşmanlık güçlenir.

Arap karakterlerin çok boyutlu temsil edilmesi sağlanmalı.

—

Shaheen, J. (2001). Reel Bad Arabs. Guardian (2020). Racism in Hollywood Narratives.

Hristiyan ve Müslüman geçmiş görmezden gelinir.

Örnek Olay: 2019’da History Channel’da yayımlanan belgeseller Kudüs’ü yalnızca “Yahudilerin ebedi başkenti” gibi sundu. Tarihsel Arka Plan: 1967 sonrası Kudüs anlatısı kültürel hegemonya aracı olarak kullanıldı. Küresel Yansımalar: UNESCO kararları bu tek yanlılığı reddetti.

Çok dinli ve çok kültürlü tarih silinir.

Kudüs’ün çok dinli tarihine vurgu yapılmalı.

—

UNESCO (2016). Reports on Jerusalem Heritage. Middle East Monitor (2019).

Filistinliler diyalogsuz, pasif ve “arka plan kalabalığı” olarak gösterilir.

Örnek Olay: 2000 sonrası Hollywood yapımlarında Filistinliler çoğunlukla “kalabalık” sahnelerde arka planda kullanıldı. Tarihsel Arka Plan: Oryantalist sinema geleneği, Arap karakterleri “renkli figür” olarak sunuyordu. Küresel Yansımalar: Eleştirmenler bu temsili “dehumanizasyon” olarak adlandırdı.

Filistinlilerin özne olma hakkı reddedilir.

Filistinli karakterlerin özne olarak işlendiği yapımlar desteklenmeli.

—

Shaheen, J. (2001). Reel Bad Arabs. Al Jazeera (2018). Hollywood and Palestine.

Festival, film ve sergiler bu fonlarla şekillendirilir.

Örnek Olay: ABD’de 2010 sonrası birçok festival, diaspora fonlarıyla yalnızca İsrail yanlısı projelere destek verdi. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren diaspora sermayesi kültürel alanı yönlendirdi. Küresel Yansımalar: Filistinli sanatçılar fon eşitsizliğini raporladı.

Kültürel üretim tek taraflı hale gelir.

Bağımsız fon mekanizmaları kurulmalı.

—

Shohat, E. (2010). Israeli Cinema and Global Politics. Middle East Monitor (2020).

Sponsorlu içeriklerle “barış” söylemi yayılır.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırılarında #PeaceWithIsrael etiketi birçok influencer tarafından eş zamanlı kullanıldı. Tarihsel Arka Plan: 2010 sonrası sosyal medya diplomasisi sistematikleşti. Küresel Yansımalar: Aktivistler bu içerikleri “paralı propaganda” diye teşhir etti.

İsrail imajı genç kitlede olumlanır.

Etik kurallar ve reklam şeffaflığı talep edilmeli.

—

7amleh (2021). Digital Rights Report. The Intercept (2021).

Çizgi karakterler aracılığıyla militarizm meşrulaştırılır.

Örnek Olay: 2010 sonrası İsrail’de üretilen animasyonlarda askerler çocukları koruyan kahraman gibi işlendi. Tarihsel Arka Plan: Çocuk yayıncılığı propaganda alanı olarak kullanıldı. Küresel Yansımalar: Çocuk hakları örgütleri bu içeriği “çocuklara savaş propagandası” olarak eleştirdi.

Çocukların bilinçaltına olumlu İsrail askeri imajı yerleştirilir.

Çocuk medyasında etik kodlar oluşturulmalı.

—

UNICEF (2018). Children and Armed Conflicts. Haaretz (2019).