Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Demokratik kimlik, insan hakları ihlallerinin üstünü örter.

Örnek Olay: ABD basını Gazze savaşları sırasında İsrail’i sürekli “tek demokrasi” diye tanıttı. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden itibaren Batı diplomasisinin ortak söylemi oldu. Küresel Yansımalar: Uluslararası Af Örgütü ve HRW İsrail’i apartheid rejimi ilan etti.

İsrail’in apartheid uygulamaları gizlenir.

Apartheid raporları görünür kılınmalı.

—

Human Rights Watch (2021). A Threshold Crossed. Amnesty International (2022). Apartheid Report.

“İnsancıl ordu” imajı güçlendirilir.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırısından kısa süre sonra bazı TV belgesellerinde İsrail askerleri çocuklarla futbol oynarken gösterildi. Tarihsel Arka Plan: Askeri PR stratejileri çocuk imajını bilinçli kullanır. Küresel Yansımalar: BM raporları aynı dönemde yüzlerce çocuğun öldürüldüğünü kaydetti.

Çocuk ölümleri ve ihlaller perde arkasına itilir.

Askerlerin çocuk ihlallerindeki rolleri belgelenmeli.

—

UNICEF (2015). Children in Armed Conflict. UN OCHA (2014).

Siyasi bağlamdan koparılmış, alaycı skeçlerle direniş karikatürize edilir.

Örnek Olay: 1990’lardan itibaren ABD’de diaspora fonlu bazı bağımsız komedilerde Arap karakterler sürekli “şaka figürü” olarak işlendi. Tarihsel Arka Plan: Oryantalist stereotiplerin modern versiyonu. Küresel Yansımalar: Filistinli sanatçılar bu temsilleri “ırkçı mizah” olarak eleştirdi.

Filistin davası küçültülür ve uluslararası kamuoyunda ciddiyeti zedelenir.

Filistinli komedyenlerin üretimleri desteklenmeli.

—

Shaheen, J. (2001). Reel Bad Arabs.

Tel Aviv plajları, Kudüs manzaraları öne çıkarılır; Gazze yok sayılır.

Örnek Olay: 2018’de İsrail Turizm Bakanlığı sponsorlu Pinterest kampanyaları. Tarihsel Arka Plan: 2010 sonrası sosyal medya turizm PR aracı oldu. Küresel Yansımalar: Filistin turizm potansiyeli gölgede kaldı.

İşgalin yarattığı yıkım gizlenir, turizm cazibesi öne çıkarılır.

Filistin’in turistik ve kültürel alanları görünür kılınmalı.

—

Israel Ministry of Tourism (2018).

Tarihsel çokkültürlülük görmezden gelinir.

Örnek Olay: 2017 ABD Büyükelçiliği Kudüs’e taşınırken çekilen bazı Hollywood yapımları bu imajı güçlendirdi. Tarihsel Arka Plan: 1980’den itibaren İsrail yasaları Kudüs’ü “ebedî başkent” ilan etti. Küresel Yansımalar: BM Güvenlik Konseyi bu ilanı yasa dışı kabul etti.

Uluslararası hukuka aykırı statü normalleştirilir.

Kudüs’ün uluslararası statüsü sürekli vurgulanmalı.

—

UNSC Resolution 478 (1980).

Karizmatik liderlik unsurları yok sayılır, öfke ve radikalizm ön plana çıkarılır.

Örnek Olay: 1980–2000 arası birçok Batı belgeselinde Arafat “fanatik” etiketlendi. Tarihsel Arka Plan: Oslo sürecinde medya çerçeveleri manipüle edildi. Küresel Yansımalar: ABD basını bu söylemi yaygınlaştırdı.

Filistin’in siyasi meşruiyeti gölgelenir.

Liderlerin diplomatik girişimleri belgelenmeli.

—

Said, E. (1994). Peace and Its Discontents.

İsrail güvenlik kaygıları ablukaya gerekçe yapılır.

Örnek Olay: 2010 Mavi Marmara saldırısı sonrası bazı belgeseller “güvenlik” çerçevesi sundu. Tarihsel Arka Plan: 2007’den bu yana Gazze ablukası sürüyor. Küresel Yansımalar: BM ve WHO, ablukayı insani kriz olarak tanımladı.

Toplu cezalandırma meşrulaştırılır.

Ablukanın uluslararası hukuk ihlali olduğu belgelenmeli.

—

UN OCHA (2018). Gaza: 10 Years of Blockade.

Doğu toplumları “tehdit” olarak gösterilir.

Örnek Olay: 2000 sonrası Batı TV dizilerinde Mossad ajanları “medeniyet koruyucusu” figürü oldu. Tarihsel Arka Plan: Soğuk Savaş’tan kalma “ileri karakol” imajının modern versiyonu. Küresel Yansımalar: Filistinli toplum “medeniyet dışı” gösterildi.

İsrail’in işgali, Batı uygarlığını savunma aracı gibi normalleştirilir.

Medeniyet kavramının evrensel olduğu vurgulanmalı.

—

Lentin, R. (2018). Traces of Racial Exception.

Aktivistlere hazır mesajlar gönderilir, kopyala-yapıştır yapılır.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırıları sırasında İsrail Dışişleri destekli yüzlerce WhatsApp grubu organize edildi. Tarihsel Arka Plan: 2010 sonrası dijital hasbara operasyonlarının parçası. Küresel Yansımalar: WhatsApp, dezenformasyon nedeniyle eleştirildi.

Dijital kamuoyu manipülasyonu sağlanır.

Bağımsız fact-check grupları güçlendirilmeli.

—

Haaretz (2021).

Modern kent yaşamı, bilim ve sanat başarıları öne çıkarılır.

Örnek Olay: 1980 sonrası diaspora romanlarında Tel Aviv “Batı uygarlığının uzantısı” gibi anlatıldı. Tarihsel Arka Plan: Avrupa oryantalizminin devamı niteliğinde. Küresel Yansımalar: Filistinliler “geleneksel ve geri” olarak gösterildi.

İşgal ve apartheid gölgelenir.

Filistin’in kültürel modernliği görünür kılınmalı.

—

Massad, J. (2006). The Persistence of the Palestinian Question.

Mafya, çete ve yasa dışı yapı imajı kurulması.

Örnek Olay: 2000’lerde bazı ABD yapımlarında Filistinli gruplar uyuşturucu kartellerine benzetildi. Tarihsel Arka Plan: 11 Eylül sonrası “terörizm” diskuruyla iç içe geçti. Küresel Yansımalar: Batı medyası bu anlatıyı güçlendirdi.

Siyasal meşruiyet yok edilir.

Direnişin uluslararası hukuk temelindeki haklılığı vurgulanmalı.

—

Khalidi, R. (2010). The Iron Cage.

“Israel defends itself” başlıklarıyla eylemler normalleştirilir.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırıları sırasında BBC ve CNN’de bu başlıklar tekrarlandı. Tarihsel Arka Plan: 1967’den beri medya dilinde standartlaşmış söylem. Küresel Yansımalar: Eleştiriler üzerine bazı medya organları dil politikalarını gözden geçirdi.

Kamuoyu algısı yönlendirilir, Filistinliler saldırgan gibi gösterilir.

Tarafsız başlıkların zorunlu olduğu medya etik kuralları hatırlatılmalı.

—

Philo, G. & Berry, M. (2011). More Bad News from Israel.

Koordineli hesaplarla popüler etiketlere alakasız veya ters içerikler yüklenir.

Örnek Olay: 2021 #SaveSheikhJarrah etiketi altında binlerce İsrail yanlısı görsel ve alakasız içerik paylaşılması. Tarihsel Arka Plan: 2010’lardan itibaren sosyal medya hasbara operasyonlarının temel araçlarından biri oldu. Küresel Yansımalar: Twitter kullanıcıları bu gaspı ifşa ederek alternatif etiketler açmak zorunda kaldı.

Kamuoyunun dikkatinin dağılması ve gündemin manipüle edilmesi sağlanır.

Dijital aktivistler tarafından “karşı etiket kampanyaları” geliştirilmelidir.

—

The Intercept (2021). Inside Israel’s Social Media War.

Yüzlerce otomatik hesap aynı mesajı çoğaltır.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırılarında İsrail Dışişleri tarafından organize edilen “Hasbara war rooms” bot ağları. Tarihsel Arka Plan: 2009’dan beri bot kullanımı artış gösterdi. Küresel Yansımalar: Twitter, İsrail yanlısı yüzlerce sahte hesabı kapattı.

Kamuoyunda İsrail lehine “çoğunluk görüşü” algısı yaratılır.

Bot tespit araçlarıyla bu ağların ifşası yapılmalı.

—

The Guardian (2014). Israel recruits student army to wage online hasbara battles.

Algoritmalar, içerikleri takipçilere göstermemek üzere ayarlanır.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırısı sırasında Instagram’ın Filistin içeriklerini “teknik hata” gerekçesiyle bastırması. Tarihsel Arka Plan: Büyük teknoloji şirketleri İsrail yanlısı baskılara maruz kaldı. Küresel Yansımalar: İnsan Hakları İzleme Örgütü bu uygulamaları raporladı.

Aktivistlerin sesi kısılır, uluslararası farkındalık engellenir.

Alternatif platformlar ve merkeziyetsiz ağlar kullanılmalı.

—

Human Rights Watch (2021). Meta’s Censorship of Palestinian Content.

Yüzlerce troll hesap aynı anda saldırı düzenler.

Örnek Olay: 2018’de Filistinli gazeteci Ahed Tamimi hakkında yüzlerce sahte hesapla yürütülen saldırılar. Tarihsel Arka Plan: Dijital linç kampanyaları 2010 sonrası yoğunlaştı. Küresel Yansımalar: Twitter bu saldırılara dair soruşturma açmak zorunda kaldı.

Aktivistler yıldırılır, çevrimiçi ortamda oto-sansür oluşur.

Uluslararası STK’lar dijital şiddete karşı koruma mekanizmaları geliştirmeli.

—

Electronic Intifada (2018).

Genç, kadın veya akademisyen profilleri gibi güvenilir kimlikler taklit edilir.

Örnek Olay: 2017’de Facebook, İsrail yanlısı yüzlerce sahte hesabı kaldırdı. Tarihsel Arka Plan: Psikolojik harp tekniklerinin dijital versiyonu. Küresel Yansımalar: Platformlar üzerinde güven krizine yol açtı.

Kamuoyunda sahte “sivil destek” algısı oluşur.

Kimlik doğrulama süreçleri güçlendirilmelidir.

—

Facebook Transparency Report (2018).

Yapay zekâ ile sahte konuşmalar veya görüntüler üretilir.

Örnek Olay: 2020 sonrası Telegram gruplarında sahte Hamas videolarının dolaşıma sokulması. Tarihsel Arka Plan: Deepfake teknolojisinin yaygınlaşmasıyla hasbara yeni araç kazandı. Küresel Yansımalar: Uluslararası medya yanlış videoları kullandı.

Gerçeklik bulanıklaştırılır, kitleler manipüle edilir.

Dijital doğrulama merkezleri güçlendirilmeli.

—

Chesney, R. & Citron, D. (2019). Deep Fakes and the New Disinformation War.

İçerik puanlama sistemlerinde Filistin yanlısı mesajlar düşük görünürlük alır.

Örnek Olay: 2021’de TikTok algoritmasının Filistin içeriklerini bastırdığına dair raporlar yayımlandı. Tarihsel Arka Plan: Büyük teknoloji şirketlerinin politik baskılarla içerik moderasyonu yapması. Küresel Yansımalar: Dijital hak örgütleri algoritmik şeffaflık talep etti.

Kamuoyu tek taraflı bilgiye maruz kalır.

Algoritma şeffaflığı için bağımsız denetimler zorunlu olmalı.

—

Access Now (2021).

“Çatışma çıktı” gibi belirsiz başlıklarla İsrail’in fail rolü gizlenir.

Örnek Olay: 2021’de AP ve Reuters’in Gazze saldırılarını “Violence Erupts” başlıklarıyla sunması. Tarihsel Arka Plan: Medya dilinde çerçeveleme hasbara’nın merkezinde. Küresel Yansımalar: Medya izleme örgütleri bu dili eleştirdi.

Okuyucu manipüle edilir, suç dağıtılır.

Tarafsız ve fail odaklı başlık zorunlu kılınmalı.

—

Philo, G. & Berry, M. (2011). More Bad News from Israel.

Retweet zincirleriyle sahte popülerlik sağlanır.

Örnek Olay: 2019’da İsrail yanlısı hashtaglerin retweet bot ağlarıyla trend yapılması. Tarihsel Arka Plan: 2010 sonrası sosyal medya kampanyalarının temel araçlarından biri. Küresel Yansımalar: Twitter bu ağların bir kısmını kapattı.

Algı yönetimiyle “çoğunluk sesi” oluşturulur.

Dijital aktivistler sahte ağları ifşa etmeli.

—

Haaretz (2019).

Ucuz “engagement” paketleriyle içerikler öne çıkarılır.

Örnek Olay: 2018’de İsrail yanlısı sayfaların beğeni trafiği analizlerinde sahte etkileşim tespit edildi. Tarihsel Arka Plan: Dijital propaganda endüstrisinin bir parçası. Küresel Yansımalar: Facebook bu yöntemleri “sahte etkileşim” politikalarıyla yasakladı.

Kamuoyunda yanlış popülerlik algısı yaratılır.

Dijital okuryazarlık artırılmalı ve platformlar hesap vermeye zorlanmalı.

—

Facebook Transparency Report (2019).

VPN ağları, tıklama çiftlikleri ve bot yazılımları kullanılır.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırıları sırasında İsrail yanlısı etiketler sahte trafikle trend oldu. Tarihsel Arka Plan: Dijital manipülasyon teknikleri 2010 sonrası siyasi kampanyalarda kullanılmaya başlandı. Küresel Yansımalar: Twitter ve Facebook bu tür manipülasyonlara dair raporlar yayımladı.

Gerçek kamuoyu ilgisi yokken “popüler gündem” algısı yaratılır.

Yapay trafik tespit eden bağımsız izleme sistemleri kullanılmalı.

—

Freedom House (2021). Social Media Manipulation.

Sponsorluk anlaşmaları veya ücretsiz seyahatler teklif edilir.

Örnek Olay: 2017’den itibaren İsrail Dışişleri Bakanlığı influencerları Tel Aviv’de etkinliklere davet etti. Tarihsel Arka Plan: Hasbara’nın dijitalleşen yüzü. Küresel Yansımalar: Aktivistler bu içerikleri “paralı propaganda” olarak ifşa etti.

Genç kitlede İsrail imajı “trend” bir konuya dönüştürülür.

Influencer iş birliklerinde şeffaflık zorunlu hale getirilmeli.

—

Haaretz (2017).