Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Yüzlerce benzer yorum aynı anda paylaşılır.

Örnek Olay: 2014 Gazze savaşında Batı haber sitelerinde aynı cümlelerle yüzlerce İsrail yanlısı yorum yapıldı. Tarihsel Arka Plan: Yorum manipülasyonu çevrimiçi platformların başından beri kullanılan bir yöntem. Küresel Yansımalar: Medya kuruluşları bot yorumları temizlemek zorunda kaldı.

Sanki toplumun büyük çoğunluğu İsrail yanlısıymış gibi gösterilir.

Yorum doğrulama ve bot filtreleme sistemleri geliştirilmeli.

—

The Guardian (2014).

Platform moderasyonları “spam” veya “nefret söylemi” gerekçesiyle etiketleri bastırır.

Örnek Olay: 2021 #FreePalestine etiketinin Instagram’da aramalardan çıkarılması. Tarihsel Arka Plan: Sosyal medya şirketlerinin politik baskılarla içerik filtrelemesi. Küresel Yansımalar: İnsan Hakları İzleme Örgütü bu uygulamayı sansür olarak tanımladı.

Uluslararası dayanışma zayıflatılır.

Platformlar algoritmik şeffaflığa zorlanmalı.

—

HRW (2021). Meta’s Censorship of Palestinian Content.

Koordineli hakaret, iftira ve tehdit kampanyaları düzenlenir.

Örnek Olay: 2018’de CNN muhabiri Marc Lamont Hill’in BM’deki konuşması sonrası yoğun sosyal medya saldırıları. Tarihsel Arka Plan: Medya üzerindeki baskı hasbara’nın sistematik stratejisi oldu. Küresel Yansımalar: Basın özgürlüğü örgütleri bu saldırıları raporladı.

Gazeteciler oto-sansüre zorlanır.

Uluslararası basın kuruluşları hedeflenen gazetecileri korumalı.

—

Reporters Without Borders (2019).

Profesyonel haber sitesi görünümünde içerikler üretilir.

Örnek Olay: 2019’da Avrupa’da İsrail yanlısı sahte haber ağlarının ifşa edilmesi. Tarihsel Arka Plan: Dijital çağın “propaganda gazeteciliği”. Küresel Yansımalar: Facebook ve Google bu siteleri kapattı.

Kamuoyu sahte bilgilere yönlendirilir.

Fact-check kuruluşları desteklenmeli.

—

EU DisinfoLab (2019).

Yoğun etkileşim, bot desteği ve sponsorlu reklamlarla içerikler yükseltilir.

Örnek Olay: 2021’de TikTok’ta İsrail yanlısı dans videolarının sürekli öne çıkması. Tarihsel Arka Plan: Algoritmik manipülasyon seçimlerden çatışmalara kadar geniş alanda kullanılıyor. Küresel Yansımalar: Aktivistler “algoritmik apartheid” kavramını geliştirdi.

Filistin içerikleri görünmez kılınır.

Algoritmik şeffaflık yasaları çıkarılmalı.

—

Access Now (2022).

Otomatik filtreler ve şikâyet kampanyalarıyla içerikler kaldırılır.

Örnek Olay: 2021’de İsrail’in Şeyh Cerrah tahliyelerini belgeleyen yüzlerce video Instagram’dan kaldırıldı. Tarihsel Arka Plan: 2010 sonrası sosyal medya şirketlerinin içerik kısıtlama politikaları. Küresel Yansımalar: Dijital hak örgütleri “çifte standart” eleştirisi yaptı.

İnsan hakları belgeleri görünmez hâle getirilir.

İçerik kaldırmalarına karşı uluslararası şeffaf raporlama mekanizması kurulmalı.

—

7amleh (2021). The Arab Center for the Advancement of Social Media Report.

Bot ağları “spam” raporlaması yapar.

Örnek Olay: 2021 Gazze protestolarında yüzlerce aktivist hesabı aynı anda askıya alındı. Tarihsel Arka Plan: Spam raporlamaları politik silah olarak kullanıldı. Küresel Yansımalar: Twitter bu manipülasyonu kabul etti.

Aktivistlerin hesapları haksız yere engellenir.

Hedeflenen hesaplar için hızlı itiraz mekanizmaları geliştirilmeli.

—

Middle East Eye (2021).

Sponsorlu içeriklerle suni kitle desteği oluşturulur.

Örnek Olay: 2015’te İsrail yanlısı politikaların “grassroots” kampanya gibi tanıtılması. Tarihsel Arka Plan: Astroturfing, ABD’de siyasi kampanyalarda yaygınlaştı; İsrail tarafından da benimsendi. Küresel Yansımalar: Uluslararası medya bu yöntemleri ifşa etti.

İsrail politikalarının geniş kitlelerce desteklendiği algısı doğar.

Gerçek sivil toplum örgütleri görünür kılınmalı.

—

Walker, E. (2014). Grassroots for Hire.

Koordineli bot ve influencer paylaşımlarıyla “#PeaceForIsrael” gibi etiketler öne taşınır.

Örnek Olay: 2021 #SaveSheikhJarrah kampanyası sırasında “#IsraelWantsPeace” etiketi trend listelerinde ön sıraya çıkarıldı. Tarihsel Arka Plan: Hasbara, barış kavramını tersyüz ederek propaganda aracına çevirdi. Küresel Yansımalar: Filistinli aktivistler bu yöntemi “etiket gaspının barış maskesi” olarak niteledi.

Gerçek dayanışma kampanyaları etkisizleştirilir.

Filistin dayanışma etiketleri küresel koordinasyonla güçlendirilmelidir.

—

Al Jazeera (2021).

Sahte dipnotlar, seçici alıntılar ve yanlı istatistikler kullanılır.

Örnek Olay: 2015 sonrası ABD merkezli sahte “Middle East Studies” bloglarının İsrail lobisiyle bağlantılı çıkması. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren think-tank’ler ve blog ağları propaganda üretim merkezine dönüştü. Küresel Yansımalar: Gerçek akademisyenler “bilimsel dezenformasyon” kavramını gündeme getirdi.

Kamuoyu nezdinde İsrail politikaları akademik bir otoriteyle meşrulaştırılır.

Akademik denetim ve kaynak doğrulaması ön plana çıkarılmalı.

—

Mearsheimer, J. & Walt, S. (2007). The Israel Lobby.

Yazılım destekli binlerce sahte profil üzerinden imza toplanır.

Örnek Olay: 2020’de İsrail yanlısı bazı kampanyaların imza analizlerinde yüzlerce sahte kullanıcı tespit edildi. Tarihsel Arka Plan: Dijital kampanyalar 2010 sonrası lobicilik için yoğun biçimde kullanıldı. Küresel Yansımalar: Change.org ve Avaaz gibi platformlar güvenlik protokollerini sıkılaştırdı.

Kamuoyuna sahte “uluslararası destek” görüntüsü verilir.

Dijital imza güvenliği ve şeffaf doğrulama sağlanmalı.

—

The Guardian (2020).

Organize editör grupları içerikleri yanlı biçimde günceller.

Örnek Olay: 2010–2022 arasında İsrail-Filistin maddelerinde binlerce değişikliğin İsrail yanlısı editörlerce yapıldığı raporlandı. Tarihsel Arka Plan: Wikipedia, dijital savaşın en kritik alanlarından biri hâline geldi. Küresel Yansımalar: Wikimedia topluluğu bu müdahaleleri ifşa etti.

En çok başvurulan dijital ansiklopedide tarihsel gerçekler çarpıtılır.

Bağımsız akademisyenler editörlük sürecine katılmalı.

—

Vice (2010). Israel’s Editing of Wikipedia Entries.

Telif, şikâyet veya “güvenlik” gerekçesiyle içerikler silinir.

Örnek Olay: 2018’de YouTube, Filistinlilerin çektiği insan hakları ihlali videolarını topluca kaldırdı. Tarihsel Arka Plan: Dijital arşivlerin yok edilmesi, kültürel soykırım stratejisinin uzantısıdır. Küresel Yansımalar: İnsan Hakları İzleme Örgütü bu silinmeleri raporladı.

Tarihsel hafıza zayıflatılır.

Bağımsız dijital arşivler kurulmalı.

—

HRW (2019). YouTube Deletes Evidence of War Crimes.

Algoritmalar içerikleri otomatik işaretler.

Örnek Olay: 2021 Şeyh Cerrah tahliyelerini belgeleyen videolar “şiddet içerikli” denilerek engellendi. Tarihsel Arka Plan: Sosyal medya şirketleri politik baskılarla içerik kaldırıyor. Küresel Yansımalar: 7amleh raporları bu uygulamaları sansür olarak işaretledi.

Saldırıların görsel belgeleri kamuoyuna ulaşmaz.

Şiddet belgelerinin arşivlenmesi için bağımsız platformlar kullanılmalı.

—

7amleh (2021).

Paralı onay sistemiyle İsrail destekçileri daha görünür kılınır.

Örnek Olay: 2023’te İsrail yanlısı hesapların Blue abonelikle trend listelerinde daha sık yer alması. Tarihsel Arka Plan: Sosyal medya ticarileştikçe propaganda daha kolay yayılmaya başladı. Küresel Yansımalar: Aktivistler “paralı propaganda” terimini gündeme getirdi.

Algı yönetimi “resmî onay” görünümü kazanır.

Platformlarda ücretli ayrıcalıklara sınırlama getirilmeli.

—

The Intercept (2023).

Reklam verenler, yanlı videoları fonlar.

Örnek Olay: 2019’da YouTube’da İsrail ordusu videolarının yüksek reklam geliri sağlaması. Tarihsel Arka Plan: Reklam ekonomisi propaganda ile birleşti. Küresel Yansımalar: Filistin yanlısı videolar gelirden men edildi.

Yanlı içerik üretimi maddi kazanca dönüşür.

Reklam şeffaflığı zorunlu hale getirilmeli.

—

The Guardian (2019).

Botlar ve sahte hesaplarla mesaj zincirleri oluşturulur.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırıları sırasında yüzlerce sahte Telegram kanalı açıldı. Tarihsel Arka Plan: Telegram, propaganda savaşlarının yeni alanı oldu. Küresel Yansımalar: Dijital güvenlik araştırmacıları bu ağları ifşa etti.

Hızlı yayılan yalan haberlerle kamuoyu yanıltılır.

Doğrulama ağları Telegram içeriklerine entegre edilmeli.

—

Digital Forensic Research Lab (2021).

Bot izlenmeleri ve sponsorlu içeriklerle trend listeleri manipüle edilir.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırılarında İsrail ordusunu öven dans videoları trend oldu. Tarihsel Arka Plan: TikTok, hasbara için en hızlı yayılan araçlardan biri hâline geldi. Küresel Yansımalar: Filistinli içerikler aynı dönemde bastırıldı.

Genç kullanıcılar tek taraflı içeriklere maruz kalır.

Algoritmik şeffaflık ve yapay etkileşim denetimi şarttır.

—

NBC News (2021).

Anahtar kelime yoğunluğu, backlink ağları ve sponsorlu içerikler kullanılır.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırıları sonrası “Gaza conflict” aramalarında ilk sayfada İsrail kaynaklı siteler çoğunlukla yer aldı. Tarihsel Arka Plan: Dijital lobicilik 2000’lerden itibaren SEO üzerinden güçlendi. Küresel Yansımalar: Arama algoritmalarındaki yanlılık eleştirilere yol açtı.

Filistin yanlısı içerikler görünmezleşir.

Filistin kurumlarının SEO yatırımı yapması ve alternatif arama motorlarının güçlendirilmesi.

—

Noble, S. (2018). Algorithms of Oppression.

Resmî baskılar ve lobi faaliyetleriyle platformlar yönlendirilir.

Örnek Olay: 2016’da Google Maps’ten “Filistin” ibaresinin kaldırılması. Tarihsel Arka Plan: 1948 sonrası “toponimi siyaseti” dijital alana taşındı. Küresel Yansımalar: Uluslararası tepki ve boykot çağrıları.

Tarihsel ve kültürel hafıza dijital ortamda yok edilir.

Açık kaynak haritalar (OpenStreetMap) desteklenmeli.

—

The Independent (2016).

IP manipülasyonu ve otomatik oylama yazılımları kullanılır.

Örnek Olay: 2012’de CNN’in Ortadoğu anketinde İsrail lehine sahte oy patlaması. Tarihsel Arka Plan: Online anket manipülasyonları siyasi kampanyalarda sıkça kullanıldı. Küresel Yansımalar: Anket firmaları güvenlik protokollerini yeniledi.

Kamuoyu desteği gerçekte olmadığı hâlde yüksek gösterilir.

Çoklu IP kontrolü ve bot tespit sistemleri zorunlu olmalı.

—

CNN Poll Analysis (2012).

Politik ve finansal baskılarla doğrulama kriterlerinin esnetilmesi.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırılarında Facebook’un bağımsız fact- check partnerlerinin Filistin içeriklerini yanlış bilgi diye işaretlemesi. Tarihsel Arka Plan: Doğrulama sektörü 2010 sonrası siyasallaştı. Küresel Yansımalar: Dijital hak örgütleri “seçici doğrulama”yı raporladı.

Filistin yanlısı içerikler itibarsızlaştırılır.

Fact-check kuruluşları bağımsız ve şeffaf denetimlere açılmalı.

—

HRW (2021).

Aynı içerikler binlerce gruba kopyalanır.

Örnek Olay: 2021’de İsrail’in “savunma hakkı” mesajları yüzlerce grup üzerinden dolaşıma sokuldu. Tarihsel Arka Plan: Zincir mesaj propagandası Hindistan, Brezilya gibi ülkelerde de siyaseten kullanıldı. Küresel Yansımalar: WhatsApp, iletim sınırı koymak zorunda kaldı.

Kitlelerde “doğru bilgi” algısı yaratılır.

Zincir mesajlara karşı doğrulama hatları kurulmalı.

—

BBC (2021).

“Filistinliler arası tartışma” görüntüsü verilir.

Örnek Olay: 2019’da İsrail bağlantılı “The Arab World Research” sahte hesap ağı ifşa edildi. Tarihsel Arka Plan: Psikolojik harp yöntemlerinin dijital versiyonu. Küresel Yansımalar: Facebook yüzlerce sahte Filistin hesabını kapattı.

Dayanışma zayıflatılır.

Dijital topluluklar kimlik doğrulama sistemleriyle korunmalı.

—

Facebook Transparency Report (2019).