Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

“Tarafsız PR çalışması” görünümünde propaganda yürütülür.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırıları sonrası uluslararası PR şirketlerinin İsrail lehine kampanya hazırladığı ifşa edildi. Tarihsel Arka Plan: PR şirketleri 1990’lardan beri devlet imaj yönetiminde rol alıyor. Küresel Yansımalar: Mesleki etik tartışmaları yoğunlaştı.

Küresel basın organları manipüle edilir.

PR şeffaflık raporları ve fon kaynaklarının açıklanması.

—

The Intercept (2014).

Ders kitaplarında ve online modüllerde Filistin tarihi silikleştirilir.

Örnek Olay: 2020’de bazı ABD üniversitelerindeki çevrimiçi derslerde “İsrail’in kurucu değerleri” övülürken Nakba tamamen atlandı. Tarihsel Arka Plan: Eğitim yoluyla propaganda, klasik hasbara stratejilerindendir. Küresel Yansımalar: Akademisyenler bu tek yanlılığı eleştiren kampanyalar düzenledi.

Genç öğrenciler tek taraflı tarih bilgisiyle yetiştirilir.

Alternatif eğitim materyalleri geliştirmek.

—

Mondoweiss (2020).

İş dünyası ve akademi camiasında sahte uzmanlık imajı oluşturulur.

Örnek Olay: 2021’de LinkedIn’de İsrail startup ekosistemi öven yüzlerce sponsorlu profil ortaya çıktı. Tarihsel Arka Plan: Profesyonel sosyal ağlarda kimlik manipülasyonu artıyor. Küresel Yansımalar: LinkedIn güvenilirliği tartışıldı.

Profesyonel ağlarda İsrail’in imajı güçlendirilir.

Profil doğrulama ve sponsorlu içerik şeffaflığı.

—

Financial Times (2021).

Genç kitleye oyun kültürü üzerinden ulaşılır.

Örnek Olay: 2019’da Avrupa’da bir e-spor turnuvasında “Visit Israel” reklamlarının ekranda yer alması. Tarihsel Arka Plan: Spor propagandasının dijital versiyonu e- sporda ortaya çıktı. Küresel Yansımalar: Oyuncu toplulukları tepki gösterdi.

İsrail imajı popüler kültürle harmanlanır.

Reklam şeffaflığı ve boykot çağrıları.

—

Vice (2019).

Çoklu sahte hesaplarla tek taraflı oy kullanılır.

Örnek Olay: 2018’de Eurovision oylamalarında İsrail adayının bot destekli oylarla öne çıktığı iddia edildi. Tarihsel Arka Plan: Online oylama manipülasyonları 2000’lerden itibaren biliniyor. Küresel Yansımalar: Dijital şeffaflık kuralları gündeme geldi.

“Kamuoyu desteği” algısı yaratılır.

Oylama güvenlik protokolleri.

—

The Times of Israel (2018).

Sponsorlu içerikler ve hikâye şablonları.

Örnek Olay: 2021’de Instagram’ın global hikâye koleksiyonlarında #StandWithIsrael etiketleri yaygınlaştırıldı. Tarihsel Arka Plan: Hashtag kampanyaları görselliğe taşındı. Küresel Yansımalar: Filistin destekçileri #FreePalestine ile karşı kampanya başlattı.

Küresel genç kullanıcılar İsrail lehine içerik tüketir.

Etiket manipülasyonlarının belgelenmesi.

—

Middle East Eye (2021).

Sponsorlu konuşmacılar “uzman” olarak tanıtılır.

Örnek Olay: 2020’de Avrupa’daki bazı üniversitelerde İsrail elçilikleri destekli paneller ortaya çıktı. Tarihsel Arka Plan: PR panelleri pandemi döneminde çevrimiçi ortama kaydı. Küresel Yansımalar: Öğrenci grupları bu panellere protesto düzenledi.

Akademik özgürlük algısı suistimal edilir.

Panel şeffaflığı ve sponsor açıklaması.

—

Al Jazeera (2020).

Algoritmik önyargılar ve manuel moderatör kararları.

Örnek Olay: 2021’de yüzlerce Filistin yanlısı gönderinin Facebook tarafından silinmesi. Tarihsel Arka Plan: Facebook’un politik içerik moderasyonu uzun süredir tartışmalı. Küresel Yansımalar: İnsan Hakları İzleme Örgütü rapor yayımladı.

Filistin anlatısı görünmez olur.

Bağımsız denetim ve şeffaflık raporları.

—

Human Rights Watch (2021).

#IDFChallenge gibi trendler yaratılır.

Örnek Olay: 2020’de askerlerin dans videolarının viral hale gelmesi. Tarihsel Arka Plan: Sosyal medya challenge kültürü propagandaya uyarlandı. Küresel Yansımalar: Filistin aktivistleri karşı challenge başlattı.

Ordu şiddet yerine eğlenceyle bağdaştırılır.

Karşı-etiketlerle gerçek şiddet belgelerinin görünür kılınması.

—

The Guardian (2020).

Yapay zekâ ses klonlama teknolojileriyle sahte kayıt hazırlanır.

Örnek Olay: 2022’de Telegram’da dolaşan sahte ses kayıtları, Hamas liderlerinin sivilleri “kalkan” olarak kullandığını iddia etti. Tarihsel Arka Plan: Deepfake teknolojisi 2018 sonrası propaganda amaçlı kullanılmaya başlandı. Küresel Yansımalar: AI etik tartışmaları ve doğrulama sistemleri gündeme geldi.

Liderlerin güvenilirliği sarsılır, söylemleri itibarsızlaştırılır.

Ses biyometrisi ve bağımsız doğrulama laboratuvarları.

—

Reuters (2022).

Sponsorlu dinleme kampanyaları ve bot stream.

Örnek Olay: 2021’de “Stand With Israel” temalı parçaların Spotify listelerinde yapay yükselişi. Tarihsel Arka Plan: Kültürel propaganda, dijital müzik çağında playlistlere taşındı. Küresel Yansımalar: Sanatçılar, müzik endüstrisinin politik manipülasyona alet olduğunu eleştirdi.

Küresel genç kitlede İsrail lehine kültürel yumuşama sağlanır.

Playlist şeffaflığı ve bot dinleme ifşaları.

—

Billboard (2021).

Gönüllü editör ağları ve lobi baskısıyla tanımlar manipüle edilir.

Örnek Olay: Wikipedia’da “Nakba” maddesine yıllarca “Arapların kendi isteğiyle göçü” ifadesinin eklenmesi. Tarihsel Arka Plan: Dil manipülasyonu hasbaranın en eski araçlarındandır. Küresel Yansımalar: Akademisyenler bu manipülasyonlara karşı düzeltme kampanyaları başlattı.

Yeni nesiller yanlış bilgiyle yetişir.

Bağımsız akademik kaynakların yoğun şekilde kullanılması.

—

Cook, S. (2020). Wikipedia and the Politics of Knowledge.

Aynı anda çoklu hesaplarla “normal vatandaş” gibi mesaj atmak.

Örnek Olay: Quora ve Reddit’te “Israel’s right to exist” başlıklı tartışmalarda yüzlerce organize hesabın aktif olduğu belirlendi. Tarihsel Arka Plan: Koordineli imaj operasyonları 2000’lerden beri yaygın. Küresel Yansımalar: Forum güvenilirliği zedelendi.

Eleştiriler etkisizleştirilir.

Platformların “coordinated inauthentic behavior” politikasını güçlendirmesi.

—

NPR (2021).

Web sitelerine sızma ve veri imha.

Örnek Olay: 2019’da Filistin Sağlık Bakanlığı’nın hasta kayıtlarının hacklenip silinmesi. Tarihsel Arka Plan: Siber saldırılar İsrail’in askeri stratejisinde uzun süredir var. Küresel Yansımalar: Dijital arşiv güvenliği gündeme geldi.

Tarihsel hafıza zedelenir.

Yedekleme ve uluslararası siber dayanışma.

—

Al Jazeera (2019).

Bot veya koordineli kullanıcı ağı.

Örnek Olay: 2021’de r/worldnews alt forumunda İsrail lehine başlıkların organik olmayan şekilde üst sıralara çıkması. Tarihsel Arka Plan: Sosyal medya algoritmaları toplu oylarla manipüle edilebiliyor. Küresel Yansımalar: Reddit moderatörleri itiraf raporları yayımladı.

Kamuoyu İsrail lehine içeriklerle karşılaşır.

Bot tespiti ve oy şeffaflığı.

—

Vice (2021).

Konuk listesi manipülasyonu ve sahte dinleyici artırımı.

Örnek Olay: 2022’de ABD merkezli Spaces yayınlarında Filistinli akademisyenlerin söz hakkı engellendi. Tarihsel Arka Plan: Radyo ve TV’deki konuk seçimi taktiği dijital platformlara uyarlandı. Küresel Yansımalar: Aktivistler alternatif odalar açtı.

Algı tek taraflı biçimde yönetilir.

Katılımcı çeşitliliği zorunluluğu ve bağımsız kayıt arşivleri.

—

The Intercept (2022).

Yanlı fact-check kurumlarıyla işbirliği.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırısı sırasında BM raporlarına dayalı içeriklerin “kısmen yanlış” diye işaretlenmesi. Tarihsel Arka Plan: Fact-check kavramı 2016 sonrası dezenformasyonla mücadelede öne çıktı. Küresel Yansımalar: Çifte standart tartışmaları yükseldi.

Gerçek belgeler görünmez olur.

Çoklu doğrulama kaynaklarının kullanılması.

—

Human Rights Watch (2021).

Yüksek bütçeli reklam satın alımları.

Örnek Olay: 2021’de New York Times Square’de “Stand With Israel” görselleri yayınlandı. Tarihsel Arka Plan: Fiziksel propaganda dijital ekranlara taşındı. Küresel Yansımalar: Aktivist gruplar karşı billboard kampanyaları yaptı.

Kamuoyunda görsel şok ve duygusal etki yaratılır.

Alternatif reklam fonları oluşturmak.

—

New York Times (2021).

Sponsorluk anlaşmalarıyla oyun içi mekânlarda propaganda yapılır.

Örnek Olay: 2020’de bazı FIFA turnuvalarında İsrail bayraklarının oyun içi reklamlarda görünmesi. Tarihsel Arka Plan: Spor sponsorlukları dijitalleşmeyle oyun sektörüne kaydı. Küresel Yansımalar: Oyuncu toplulukları sosyal medyada tepki gösterdi.

Oyuncular bilinçsizce propaganda mesajına maruz kalır.

Reklam şeffaflığı ve oyuncu topluluklarının boykotu.

—

Eurogamer (2020).

“Eğlenceli bilgi” ya da “haber güncellemesi” gibi masum görünümlerle propaganda mesajı yerleştirilir.

Örnek Olay: 2019’da bazı App Store oyunlarında İsrail askerlerinin kahraman figürler olarak görünmesi. Tarihsel Arka Plan: Gizli propaganda içerikleri basılı materyalden dijital uygulamalara taşındı. Küresel Yansımalar: Apple ve Google’a içerik şeffaflığı çağrısı yapıldı.

Kullanıcı farkında olmadan İsrail yanlı mesajlarla karşılaşır.

Uygulama inceleme ve bağımsız raporlama mekanizmaları.

—

The Guardian (2019).

Predatory journal’larda yayınlanan çalışmalar arama motorlarında öne çıkarılır.

Örnek Olay: 2018’de İsrail’in “Gazze’de insancıl operasyon” iddialarını savunan makalelerin sahte dergilerde yer alması. Tarihsel Arka Plan: Akademik meşruiyet hasbara stratejisinde sıkça kullanılır. Küresel Yansımalar: Akademik çevrelerde predatory yayınlara karşı bilinç artışı.

Akademik meşruiyet görüntüsü sağlanır.

Dergi indekslerinin bağımsız denetimi.

—

Beall, J. (2017). Predatory Publishing.

Çocuk ve gençlere yönelik çizgi öykülerde propaganda mesajı verilir.

Örnek Olay: 2015’te İsrail Savunma Bakanlığı destekli çizgi romanlarda IDF askerleri “süper kahraman” olarak işlendi. Tarihsel Arka Plan: 20. yüzyıldan beri propaganda çizgi romanları kullanılıyor. Küresel Yansımalar: Çocuk psikolojisi açısından etik tartışmalar doğdu.

Nesiller boyu algı yönlendirilir.

Alternatif çizgi roman ve sanat projeleri.

—

Haaretz (2015).

Sponsorlu algoritmik öneriler.

Örnek Olay: 2021’de Apple Podcasts’te İsrail yanlı kanalların üst sıralara yerleştirilmesi. Tarihsel Arka Plan: Medya tavsiye sistemleri politik manipülasyona açıldı. Küresel Yansımalar: Algoritmik şeffaflık talepleri arttı.

Kullanıcılar farkında olmadan tek taraflı anlatıya maruz kalır.

Tavsiye algoritmalarının bağımsız denetlenmesi.

—

Wired (2021).

Arama motoru algoritmalarının manipülasyonu.

Örnek Olay: 2020’de Google Assistant’ın “Kudüs kimin başkenti?” sorusuna yalnızca “İsrail” cevabını vermesi. Tarihsel Arka Plan: Sesli asistanlar 2010’lardan sonra bilgi kaynağına dönüştü. Küresel Yansımalar: Dijital etik tartışmaları büyüdü.

Kullanıcı bilgiye taraflı erişir.

Çapraz doğrulama ve alternatif asistan projeleri.

—

BBC (2020).