Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Masum çizgi film ve şarkı videolarına propaganda mesajı eklenir.

Örnek Olay: 2018’de “IDF soldiers help kids” temalı animasyonların YouTube Kids’te yayılması. Tarihsel Arka Plan: Çocuk medyası propaganda için sık kullanılır. Küresel Yansımalar: Aileler içerik filtrelemelerine başvurdu.

Çocukların bilinçaltında İsrail olumlu kodlanır.

Bağımsız çocuk içerik platformları.

—

The Guardian (2018).

Grafik manipülasyonu ve bağlamdan koparma.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırılarında İsrail Dışişleri’nin paylaştığı “Hamas roketleri vs. İsrail sivil kaybı” grafiği. Tarihsel Arka Plan: İnfografik kullanımı sosyal medya çağında arttı. Küresel Yansımalar: Aktivistler karşı-infografiklerle cevap verdi.

Kamuoyu yanlış yönlendirilir.

Veri doğrulama ve görsel şeffaflık.

—

Amnesty International (2021).

Popüler kültür mizahıyla asker imajı olumlu kılınır.

Örnek Olay: 2019’da IDF yanlı sticker paketlerinin WhatsApp gruplarında yaygın kullanımı. Tarihsel Arka Plan: Dijital sticker kültürü siyasi propagandaya uyarlandı. Küresel Yansımalar: Kullanıcılar bu stickerları ifşa etti.

Günlük iletişimde propaganda normalleşir.

Alternatif sticker kampanyaları.

—

Al Jazeera (2019).

Koordineli etiketleme, tehdit ve spam.

Örnek Olay: 2021’de Gazze saldırıları sırasında Batılı gazetecilerin hesaplarına bot saldırıları düzenlenmesi. Tarihsel Arka Plan: Dijital linç, modern propaganda yöntemlerinden biridir. Küresel Yansımalar: Gazeteci örgütleri dayanışma açıklamaları yaptı.

Gazeteciler üzerinde otosansür baskısı oluşur.

Bot saldırı raporları ve platform müdahalesi.

—

Committee to Protect Journalists (2021).

Oyun haritalarına siyasi gerçeklik dayatılır.

Örnek Olay: 2018’de bazı popüler oyunlarda Kudüs’ün “Israel capital” olarak gösterilmesi. Tarihsel Arka Plan: Harita manipülasyonu propaganda geleneğidir. Küresel Yansımalar: Oyuncu toplulukları tepki gösterdi.

Genç nesiller yanlış siyasi bilgiyle yetişir.

Oyun içerik denetimleri ve alternatif tarihsel haritalar.

—

Middle East Monitor (2018).

Spam filtreleri ve görünürlük düşürme teknikleri uygulanır.

Örnek Olay: 2021’de #DoubleStandards etiketi dünya gündemine girmesine rağmen birkaç saat içinde Twitter algoritmalarında kayboldu. Tarihsel Arka Plan: Etiket manipülasyonu 2010’lardan itibaren devlet stratejisine dönüştü. Küresel Yansımalar: Dijital hak örgütleri algoritmik şeffaflık talep etti.

Kamuoyunun “ikili standart” eleştirisi görünmez hale gelir.

Alternatif etiket kampanyaları ve arşivleme.

—

Amnesty International (2021).

Bot imzaları ve sahte profiller eklenir.

Örnek Olay: 2020’de Change.org’da “Support Israel’s Right to Defend Itself” başlıklı kampanyanın imzalarının büyük kısmının bot olduğu ortaya çıktı. Tarihsel Arka Plan: Dijital kampanyalar manipülasyona açık hale geldi. Küresel Yansımalar: Kampanya platformları güven kaybı yaşadı.

Kamuoyunda geniş destek algısı yaratılır.

İmza doğrulama sistemlerinin zorunlu kılınması.

—

Politico (2020).

“Kişisel görüş” gibi sunulan içerik aslında fonlanır.

Örnek Olay: 2021’de Instagram canlı yayınlarında #StandWithIsrael söylemleri sponsorlu olduğu halde etiketlenmedi. Tarihsel Arka Plan: Ürün yerleştirme teknikleri siyasete taşındı. Küresel Yansımalar: Influencer pazarlamasında etik tartışmalar yoğunlaştı.

Genç izleyiciler bilinçsizce propaganda alır.

Sponsorlu içeriklerin ifşa edilmesi.

—

The Guardian (2021).

Oyunlaştırılmış senaryolar ve tarihi yeniden yazma.

Örnek Olay: 2019’da bir VR müze uygulamasında Kudüs “ebedi Yahudi başkenti” olarak sunuldu. Tarihsel Arka Plan: Dijital müzecilik propaganda aracına dönüştürüldü. Küresel Yansımalar: Akademisyenler bu girişimleri “dijital sömürgecilik” olarak nitelendirdi.

Kullanıcılar sanal ortamda tek taraflı propaganda yaşar.

Alternatif VR deneyimlerinin üretilmesi.

—

Journal of Digital Culture (2020).

Oyun mekanikleriyle ideolojik ayrımcılık kodlanır.

Örnek Olay: 2017’de bazı mobil kart oyunlarında “terrorist card” olarak Filistinli figürlerin kullanılması. Tarihsel Arka Plan: Propaganda oyunlaştırma yöntemleri 2000’lerden itibaren yayıldı. Küresel Yansımalar: Oyuncu topluluklarından protestolar yükseldi.

Oyuncuların bilinçaltında Filistinliler tehdit unsuru gibi algılanır.

Oyun içi içerik denetimi ve topluluk raporlamaları.

—

Kotaku (2017).

Arama indekslerinden çıkarma ve içerik silme.

Örnek Olay: 2018’de bazı online arşivlerden Nakba’ya dair belgelerin kaldırılması. Tarihsel Arka Plan: Fiziksel müzelerdeki sansür dijital dünyaya taşındı. Küresel Yansımalar: Tarihçiler durumu “dijital hafıza kaybı” olarak nitelendirdi.

Tarihsel hafıza yok edilir.

Bağımsız dijital arşivlerin desteklenmesi.

—

Middle East Monitor (2018).

“Ortak araştırma ağı” gibi sunulan gruplar propaganda odaklıdır.

Örnek Olay: 2020’de LinkedIn’de kurulan “Middle East Security Studies” grubunun İsrail elçiliği destekli olduğu ortaya çıktı. Tarihsel Arka Plan: Akademik çevrelerde sahte platform kullanımı artışta. Küresel Yansımalar: Akademik güvenlik tartışmaları gündeme geldi.

Akademik tartışmalar manipüle edilir.

Grup yöneticilerinin şeffaflığının zorunlu kılınması.

—

Al Jazeera (2020).

Günlük iletişimi eğlenceli içeriklerle propaganda alanına dönüştürmek.

Örnek Olay: 2019’da IDF yanlı sticker paketlerinin Telegram’da milyonlarca kez indirilmesi. Tarihsel Arka Plan: Sticker kültürü politik manipülasyona uyarlandı. Küresel Yansımalar: Filistin yanlı kullanıcılar karşı sticker paketleri hazırladı.

Ordu, şiddet yerine “cool” kültürün parçası gibi gösterilir.

Alternatif sticker üretimi ve teşhir kampanyaları.

—

Haaretz (2019).

Veri setlerine yanlı örnekler yüklenir.

Örnek Olay: Google Translate’in “Filistin toprakları” ifadesini “Israel territories” olarak çevirmesi (2016). Tarihsel Arka Plan: Dil manipülasyonu propaganda stratejisinin temelidir. Küresel Yansımalar: Akademisyenler bu hataları sistematik yanlılık olarak yorumladı.

Dil üzerinden tarihsel anlatı çarpıtılır.

Çeviri sistemlerinde bağımsız dil denetimi.

—

The Independent (2016).

Filistin’e dair içerikler negatif, İsrail’e dair içerikler pozitif ağırlıklandırılır.

Örnek Olay: 2022’de bazı chatbotların “Kudüs İsrail’in başkentidir” yanıtını standart hale getirmesi. Tarihsel Arka Plan: AI sistemlerinin politik manipülasyonu yeni propaganda boyutudur. Küresel Yansımalar: Yapay zekâ etik tartışmaları yoğunlaştı.

Kullanıcılar “tarafsız” sandıkları chatbotlardan propaganda alır.

Açık veri setleri ve bağımsız AI denetimi.

—

MIT Technology Review (2022).

Kongre üyeleri üzerinde sürekli temas, rapor sunumu ve siyasi baskı mekanizmaları.

Örnek Olay: 2018’de AIPAC’in desteğiyle ABD’nin İsrail’e yıllık 3,8 milyar $ askeri yardım paketini onaylaması. Tarihsel Arka Plan: 1960’lardan itibaren AIPAC ABD siyasetinde belirleyici güç oldu. Küresel Yansımalar: ABD’nin İsrail’e koşulsuz desteği uluslararası arenada eleştiri topladı.

İsrail lehine yasalar ve karar tasarıları öncelikli hale gelir.

Kongre şeffaflık raporları ve kamuoyu baskısı.

—

Mearsheimer, J., & Walt, S. (2007). The Israel Lobby and U.S. Foreign Policy.

Vaazlar, medya kanalları ve bağış kampanyalarıyla İsrail politikalarının kutsanması.

Örnek Olay: Trump’ın 2018’de Kudüs’ü İsrail’in başkenti tanıma kararına Evanjelist kiliselerin güçlü desteği. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden itibaren “Hristiyan Siyonizmi” ABD siyasetinde yükseldi. Küresel Yansımalar: Bu dini temelli lobicilik uluslararası hukuk ilkelerini zayıflatıyor.

ABD kamuoyunda İsrail lehine dini meşruiyet zemini oluşturulur.

Din–devlet ayrımı ve eleştirel teoloji çalışmaları.

—

Weber, T. (2004). On the Road to Armageddon: How Evangelicals Became Israel's Best Friend.

PAC’ler aracılığıyla seçilmiş yetkililerin kampanyalarına milyonlarca dolar aktarılır.

Örnek Olay: 2020 seçimlerinde İsrail yanlı grupların Demokrat ve Cumhuriyetçi adaylara yaptığı yüksek tutarlı bağışlar. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden itibaren finansal bağış politik baskının ana aracı oldu. Küresel Yansımalar: ABD dış politikasının tek taraflılaşması.

İsrail’e eleştirel yaklaşan adayların seçilme şansı düşer.

Seçim finansmanında şeffaflık yasaları.

—

OpenSecrets (2020).

Akademik görünümlü raporlarla politik gündem yönlendirilir.

Örnek Olay: Washington Institute for Near East Policy’nin 2014 Gazze savaşı raporları. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren think-tank ağları lobi faaliyetinin akademik ayağını oluşturdu. Küresel Yansımalar: Eleştirel akademi marjinalize edildi.

Karar vericiler tek yanlı analizlerle beslenir.

Alternatif bağımsız think-tank kuruluşlarının güçlendirilmesi.

—

Rashid Khalidi (2020).

Bağış karşılığında İsrail lehine akademik programlar açtırılır.

Örnek Olay: 2019’da Harvard ve Yale’de İsrail çalışmaları için milyon dolarlık bağışların ifşası. Tarihsel Arka Plan: Eğitim yoluyla hasbara stratejisi köklü bir yöntemdir. Küresel Yansımalar: Akademik özerklik tartışmaları yoğunlaştı.

Üniversitelerde Filistin anlatısı zayıflatılır.

Bağış şeffaflığı ve akademik özgürlük mekanizmaları.

—

The New York Times (2019).

Ticaret, yatırım ve askeri teknoloji transferi vaadiyle anlaşmalar sağlanır.

Örnek Olay: 2020 Abraham Anlaşmaları sürecinde BAE ve Bahreyn’e milyar dolarlık ABD silah satışlarının eşlik etmesi. Tarihsel Arka Plan: Ekonomik teşvik diplomasisi soğuk savaş sonrası dönemde yaygınlaştı. Küresel Yansımalar: Filistin meselesi Arap diplomasisinde arka plana itildi.

Politik meşruiyet ekonomik çıkarla örtülür.

Sivil toplumun normalleşme anlaşmalarındaki şeffaflık talebi.

—

Brookings (2020).

Güvenlik Konseyi’nde diplomatik kalkan sağlanır.

Örnek Olay: 2011–2021 arasında ABD’nin İsrail’i eleştiren en az 40 tasarıyı veto etmesi. Tarihsel Arka Plan: Veto diplomasisi Soğuk Savaş’tan günümüze bir güç aracı. Küresel Yansımalar: BM’nin meşruiyeti sorgulanır hale geldi.

Uluslararası toplumun yaptırım kapasitesi felce uğrar.

BM Genel Kurulu’nun bağlayıcı olmayan kararları öne çıkarması.

—

UN Security Council Voting Records.

Bazı üye ülkelere ikili ekonomik ve diplomatik ayrıcalık tanınır.

Örnek Olay: 2017’de Macaristan ve Çekya’nın AB’nin İsrail karşıtı açıklamalarını engellemesi. Tarihsel Arka Plan: AB içindeki ayrışmalar İsrail tarafından stratejik biçimde kullanıldı. Küresel Yansımalar: AB’nin dış politika gücü zayıfladı.

AB’de ortak dış politika üretilemez.

Oy birliği kuralının gözden geçirilmesi.

—

European Council on Foreign Relations (2018).

İsrail’in “tarım diplomasisi” adı altında kalkınma yardımları.

Örnek Olay: 2016’da İsrail’in Doğu Afrika ülkeleriyle tarım işbirliği karşılığında BM’de destek aldığı. Tarihsel Arka Plan: 1960’lardan beri İsrail Afrika’da “yardım diplomasisi” uyguluyor. Küresel Yansımalar: Kalkınma yardımlarının araçsallaştırılması eleştirildi.

Oy karşılığı bağımlılık ilişkisi kurulur.

Şeffaf uluslararası yardım mekanizmaları.

—

Chazan, N. (2016). Israel and Africa: A Renewed Relationship.