Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Askeri gözetim teknolojileri çevre ve iklim projeleriyle ilişkilendirilir.

Örnek Olay: 2018’de İsrail’in su teknolojileri fuarında askeri kökenli teknolojilerin “yeşil inovasyon” olarak pazarlanması. Tarihsel Arka Plan: “Bluewashing”, “greenwashing”in dijital uyarlaması. Küresel Yansımalar: STK’lar bu uygulamaları teşhir etti.

İşgal teknolojileri küresel pazara olumlu imajla sunulur.

Askeri kökenli teknolojilerin etik sorgulaması yapılmalı.

—

Who Profits (2019).

İçerikler “kişisel görüş” gibi sunulur.

Örnek Olay: 2020’de İsrail Turizm Bakanlığı sponsorlu influencerların içerikleri ifşa edildi. Tarihsel Arka Plan: Reklam yasalarının sosyal medyada denetimsiz kalması. Küresel Yansımalar: Dijital hak savunucuları “gizli sponsorluk” kavramını gündeme getirdi.

Propaganda doğal görünür.

Sponsorlu içeriklerde şeffaflık zorunlu hale getirilmeli.

—

Haaretz (2020).

İsimlendirme ve görünüşte “sivil toplum” dili kullanılır.

Örnek Olay: 2017’de ABD’de kurulan bazı sahte STK’ların İsrail lobisiyle bağlantısı ifşa edildi. Tarihsel Arka Plan: “Astroturfing”in STK alanındaki versiyonu. Küresel Yansımalar: Gerçek insan hakları örgütleri itibarsızlaştırıldı.

Kamuoyunda güven kazanarak propaganda yapılır.

STK şeffaflığı ve finansman denetimi zorunlu kılınmalı.

—

The Intercept (2017).

Çocuk ölümleri ve yaralı görüntüleri “çıplaklık/uygunsuz” kategorisine sokulur.

Örnek Olay: 2021 Gazze bombardımanı sırasında onlarca fotoğraf “çıplaklık” gerekçesiyle silindi. Tarihsel Arka Plan: İçerik denetimi politik baskılarla yönlendiriliyor. Küresel Yansımalar: Meta bu uygulamaları “teknik hata” diye savundu.

İhlal belgeleri kamuoyuna ulaşmaz.

İnsan hakları belgeleri özel arşivlerde korunmalı.

—

HRW (2021).

Lobi baskılarıyla platform politikaları yönlendirilir.

Örnek Olay: 2020’de Amazon’un Batı Şeria ürünlerini “İsrail” etiketiyle satması, Filistin ürünlerine kısıtlama koyması. Tarihsel Arka Plan: 1967 sonrası işgal ekonomisi dijital ticarete taşındı. Küresel Yansımalar: Boykot çağrıları ve tüketici protestoları.

Filistin ekonomisi dijital pazarda engellenir.

Adil ticaret platformları ve tüketici bilgilendirmesi.

—

Al Jazeera (2020).

Yazılım destekli toplu tweet/retweet.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırılarında #IsraelUnderFire etiketinin botlarla dünya gündemine sokulması. Tarihsel Arka Plan: Bot ağları 2010 sonrası siyasi kampanyalarda rutinleşti. Küresel Yansımalar: Twitter bot ağlarını ifşa etti.

Organik kamuoyu algısı yaratılır.

Bot tespit algoritmaları ve şeffaflık raporları.

—

The Guardian (2021).

Yüksek hacimli sahte trafik gönderilerek sunucuların çökertilmesi.

Örnek Olay: 2018’de Gazze merkezli insan hakları örgütlerinin sitelerine düzenlenen yoğun saldırılar. Tarihsel Arka Plan: Siber harp yöntemleri 2000 sonrası devletlerce yoğun kullanılmaya başlandı. Küresel Yansımalar: Filistin sivil toplumu uluslararası siber güvenlik desteği talep etti.

Bilgi akışı kesilir, belgeler ulaşılamaz olur.

DDoS koruma servisleri ve yedekleme ağları.

—

Access Now (2019).

Kişisel hikâyeler uydurarak propaganda doğal hale getirilir.

Örnek Olay: Reddit ve Quora’da İsrail’in “savunma hakkı”nı destekleyen organize troll gruplarının ifşası. Tarihsel Arka Plan: Psikolojik harp tekniklerinin dijital formları. Küresel Yansımalar: Forum moderasyonları güven kaybına uğradı.

Kararsız kullanıcıların algısı yönlendirilir.

Kullanıcı kimlik doğrulaması ve şeffaflık politikaları.

—

NPR (2021).

Bot ağları ve koordineli paylaşımlar.

Örnek Olay: 2021’de #PrayForIsrael etiketiyle Gazze bombardımanının üstünün örtülmesi. Tarihsel Arka Plan: Hashtag savaşları Arap Baharı sonrası yoğunlaştı. Küresel Yansımalar: Dijital aktivistler “counter-hashtag” kampanyaları geliştirdi.

Filistin gündemi görünmezleşir.

Gerçek zamanlı sosyal medya analizleriyle sahte trendleri ifşa etmek.

—

Middle East Eye (2021).

Mizah, karikatür ve caps formatları kullanılır.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırılarında “Hamas = ISIS” memeleri sosyal medyada dolaştırıldı. Tarihsel Arka Plan: Meme kültürü politik propagandada yeni bir araç haline geldi. Küresel Yansımalar: Genç kitlelerde algı kayması yarattı.

Politik mesaj eğlence kisvesiyle normalleştirilir.

Alternatif karşı-meme üretimi.

—

Milner, R. (2016). The World Made Meme.

SEO ve algoritmik filtreler.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırısı sonrası aramalarda çocuk ölümlerinin görsellerinin alt sıralara düşmesi. Tarihsel Arka Plan: Dijital görsel sansür uygulamaları 2010 sonrası arttı. Küresel Yansımalar: Görsel arşivler aktivist gruplarca alternatif olarak kuruldu.

Görsel belgeler kullanıcıya ulaşmaz.

Bağımsız arama motorları ve görsel arşivler desteklenmeli.

—

The Guardian (2021).

Veri setlerine yanlı örnekler eklenir.

Örnek Olay: 2023’te X platformunda dolaşan, Hamas’ı vahşi gösteren sahte AI görselleri. Tarihsel Arka Plan: Yapay zekâ dezenformasyonun yeni cephesi. Küresel Yansımalar: AI etik tartışmaları yoğunlaştı.

Dijital propaganda görsel inandırıcılıkla güçlenir.

AI görsel doğrulama sistemleri ve etik kurallar.

—

Reuters (2023).

Paralı reklamlarla küresel kitlelere ulaşılır.

Örnek Olay: 2019’da ABD merkezli reklam kampanyalarında Filistin direnişi “extremist violence” başlığıyla sunuldu. Tarihsel Arka Plan: Dijital reklam pazarının siyasallaşması. Küresel Yansımalar: Reklam verenlerin politik sorumluluğu gündeme geldi.

Direniş kriminalize edilir.

Reklam şeffaflığı ve denetim mekanizmaları.

—

The Intercept (2019).

Sosyal medya kampanyalarıyla askeri üniformalar popüler kültür unsuru gibi parlatılır.

Örnek Olay: 2020’de IDF askerlerinin TikTok ve Instagram’da dans videoları “kahramanlık” etiketiyle yayılması. Tarihsel Arka Plan: Askeri imaj PR kampanyaları 1980’lerden beri var, dijitalleşmeyle filtrelere taşındı. Küresel Yansımalar: Filistinli gençlerin içerikleri aynı algoritmalarda bastırıldı.

Genç kitlelerde İsrail ordusu cazip gösterilir.

Alternatif içerik üretimi ve filtre kullanımının teşhiri.

—

The Guardian (2020).

Diaspora fonlarıyla içerik üreticilerine sponsor olunur.

Örnek Olay: 2022’de ABD merkezli bazı podcast’lerde Filistin direnişinin “radikal terör” olarak tanımlanması. Tarihsel Arka Plan: Radyo propagandası 20. yy’da vardı; dijital çağda podcast biçimini aldı. Küresel Yansımalar: Spotify ve Apple Podcasts, içerik şeffaflığına zorlandı.

Kamuoyuna akademik veya bağımsız görüş gibi sunulur.

Bağımsız fact-check ve podcast şeffaflık raporları.

—

Media Matters (2022).

Spam paylaşımlar akışı boğar.

Örnek Olay: 2021’de #GazaUnderAttack etiketi altında alakasız reklamlar ve pornografik içeriklerin botlarca yayımlanması. Tarihsel Arka Plan: Spam kampanyaları Arap Baharı döneminde de kullanılmıştı. Küresel Yansımalar: Dijital aktivistler etiketleri yeniden trend ettirmek için karşı kampanya düzenledi.

Kullanıcılar gerçek içeriklere ulaşamaz.

Platformların spam filtreleme mekanizmalarını geliştirmesi.

—

Amnesty International (2021).

Oyun, sohbet ve etkinlik kılıfı altında propaganda yayılır.

Örnek Olay: 2022’de ifşa edilen, ABD ve Avrupa’da genç Yahudi topluluklarına yönelik “Israel Defenders” adlı Discord grupları. Tarihsel Arka Plan: Gençlik kolları propagandası internet öncesinde dernekler üzerinden yürütülürdü. Küresel Yansımalar: Gençlik platformlarının güvenilirliği sorgulandı.

Genç kuşak ideolojik olarak kazanılır.

Dijital gözetim ve sızıntı raporları.

—

Haaretz (2022).

“Community Guidelines” veya algoritmik ağırlıklarla görünürlük düşürülür.

Örnek Olay: 2018–2021 arası Filistin’e dair belgesellerin arama sıralamalarında sistematik düşüş yaşaması. Tarihsel Arka Plan: YouTube’un politik içerik algoritmaları uzun süredir eleştiriliyor. Küresel Yansımalar: Alternatif video platformları kullanılmaya başlandı.

Hak ihlali kanıtları erişilmez olur.

Dijital arşivleme ve yedek video paylaşımı.

—

Human Rights Watch (2021).

Oyun senaryoları propaganda içerikli hazırlanır.

Örnek Olay: 2016’da çıkan “Special Force 2” benzeri oyunlarda Filistinliler terörist olarak sunuldu. Tarihsel Arka Plan: Oyun propagandası 2000’lerden itibaren askeri güçlerce kullanıldı. Küresel Yansımalar: UNESCO, şiddet içerikli oyunların çocuk psikolojisine etkisini raporladı.

Çocukların algısında İsrail kahramanlaştırılır.

Alternatif barış temalı oyun geliştirilmesi.

—

Galloway, A. (2019). Gaming and War.

Yazılımlar aracılığıyla binlerce sahte kimlik oluşturulur.

Örnek Olay: 2021’de Avrupa’da “Israel’s right to defend itself” başlıklı kampanyanın imzalarının %40’ının bot çıkması. Tarihsel Arka Plan: Dijital kampanya manipülasyonları 2010 sonrası arttı. Küresel Yansımalar: Change.org şeffaflık politikalarını sıkılaştırdı.

Sahte kamuoyu desteği üretilir.

İmza doğrulama sistemleri.

—

Politico (2021).

VPN/proxy üzerinden tekrarlanan girişlerle kitle kaydırma yapılır.

Örnek Olay: 2014’te BBC anketinde İsrail’in imajı manipüle edildi. Tarihsel Arka Plan: Online anket manipülasyonu birçok siyasi kampanyada gözlendi. Küresel Yansımalar: Medya kuruluşları anket yöntemlerini revize etti.

“Kamuoyu desteği” algısı yaratılır.

IP bazlı doğrulama ve çoklu oy engelleme.

—

BBC Monitoring (2014).

Sponsorluk bilgisi açıklanmaz.

Örnek Olay: 2022’de bazı ABD’li yayıncıların “Israel tech innovation” başlıklı yayınlarda gizli sponsorluk aldığı ortaya çıktı. Tarihsel Arka Plan: Product placement taktiği propaganda alanına uyarlandı. Küresel Yansımalar: Twitch sponsorluk şeffaflığı eleştirildi.

Genç izleyiciler farkında olmadan propaganda alır.

Sponsorluk ifşa zorunluluğu.

—

Wired (2022).

Topluluk kuralları manipüle edilerek içerik kaldırılır.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırısı sırasında Instagram’ın yüzlerce içerik kaldırması. Tarihsel Arka Plan: Platform sansürü 2014’ten beri artışta. Küresel Yansımalar: İnsan hakları örgütleri rapor yayımladı.

Savaş suçlarının belgelenmesi engellenir.

Alternatif arşiv platformları.

—

Human Rights Watch (2021).

Anahtar kelime analizleri ve duygu takibiyle içerikler tespit edilir, ardından karşı kampanyalar devreye girer.

Örnek Olay: 2021’de İsrail Dışişleri Bakanlığı’nın Brandwatch benzeri araçlarla Filistin etiketlerini izlemesi. Tarihsel Arka Plan: 2010 sonrası sosyal medya analiz yazılımları devletlerce de kullanılmaya başlandı. Küresel Yansımalar: Aktivist gruplar içeriklerinin izlendiğini ifşa etti.

Dijital muhalefet önceden bastırılır.

Şeffaflık yasaları ve bağımsız gözetim mekanizmaları.

—

Haaretz (2021).