Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Fail değil, reaksiyon dili öne çıkarılır.

Örnek Olay: 2023 Gazze saldırılarında CNN ve BBC “Israel retaliates” başlığını kullandı. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası haber dili bu kalıba oturdu. Küresel Yansımalar: Medya izleme örgütleri bu dili manipülatif buldu.

İsrail saldırgan değil, savunmacı olarak algılanır.

Habercilikte failin net belirtilmesi talep edilmeli.

—

FAIR (2023). Language of Gaza Coverage. Mondoweiss (2023).

İstihbarat faaliyetleri “insanlık adına yapılan fedakârlıklar” gibi sunulur.

Örnek Olay: Fauda ve benzeri dizilerde Mossad ajanları “sivil koruyucu” kahramanlar gibi işlendi. Tarihsel Arka Plan: 1990 sonrası dizilerde istihbarat romantize edildi. Küresel Yansımalar: Akademisyenler bunu “istihbarat beyazlaması” olarak nitelendirdi.

Mossad’ın yasa dışı operasyonları gölgelenir.

Mossad’ın uluslararası hukuk ihlalleri belgelenmeli.

—

NYT (2018). Fauda’s Representation Issues. Melman, Y. (2012). Spies Against Armageddon.

Nakba ve etnik temizlik görmezden gelinir.

Örnek Olay: 1998’de ABD’de yayımlanan belgesellerde İsrail’in 50. yılı “mucizevi doğum” olarak işlendi. Tarihsel Arka Plan: 1948 sonrası diaspora belgeselleri bu söylemi sistematikleştirdi. Küresel Yansımalar: Filistinli belgeselciler Nakba anlatısını öne çıkardı.

İsrail’in doğuşu romantik bir mit haline getirilir.

Kuruluş sürecinin etnik temizlik boyutu belgelenmeli.

—

Pappe, I. (2006). The Ethnic Cleansing of Palestine. Khalidi, R. (1997). Palestinian Identity.

Görsel tasvirler “boş arazi” mitini besler.

Örnek Olay: 20. yy başı Hollywood yapımlarında Filistin sürekli ıssız çöllerle gösterildi. Tarihsel Arka Plan: “Land without people” miti sinema aracılığıyla yaygınlaştırıldı. Küresel Yansımalar: Filistin sineması bu miti kırmak için doğal ve kültürel zenginliği öne çıkardı.

Toprakların gasbı meşrulaştırılır.

Filistin’in tarım ve tarihsel zenginlikleri uluslararası yapımlarda işlenmeli.

—

Said, E. (1980). Orientalism. Gertz, N. & Khleifi, G. (2008). Palestinian Cinema.

Eğlence içerikleri işgal gerçekliğini örter.

Örnek Olay: 2019’da Snapchat üzerinden İsrail Turizm Bakanlığı sponsorluğunda yüzlerce içerik üretildi. Tarihsel Arka Plan: 2010 sonrası Tel Aviv “LGBT ve eğlence başkenti” olarak parlatıldı. Küresel Yansımalar: Aktivistler bu kampanyaları “apartheid’ın PR çalışması” diye eleştirdi.

İsrail gençlik ve modernlikle özdeşleştirilir.

Filistin şehirlerinin kültürel zenginliği öne çıkarılmalı.

—

Haaretz (2019). Tel Aviv Nightlife Diplomacy. 7amleh (2020).

Eleştirel sesler itibarsızlaştırılır.

Örnek Olay: 2021’de Guardian’da İsrail eleştirisi yapan köşe yazarı “radikal” diye hedef alındı. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden beri ana akım medya eleştirileri marjinalleştirme taktiği kullanıyor. Küresel Yansımalar: Bağımsız medya bu sesi sahiplenmeye başladı.

Kamuoyunda eleştirilerin önemi azaltılır.

Eleştirilerin uluslararası hukuk temelinde olduğu vurgulanmalı.

—

FAIR (2021). Marginalization of Israel Critics. Mondoweiss (2021).

Sahnelerde klişe ve oryantalist stereotipler tekrar edilir.

Örnek Olay: 1980–2000 arasında ABD’de sahnelenen bazı tiyatro eserlerinde Arap karakterler sürekli “şiddete meyilli cahiller” olarak betimlendi. Tarihsel Arka Plan: Oryantalist temsil geleneği tiyatroda da sürdü. Küresel Yansımalar: Filistinli tiyatro toplulukları alternatif sahneleme yöntemleri geliştirdi.

Filistinlilere yönelik kültürel önyargılar derinleşir.

Filistin tiyatrosuna uluslararası sahne erişimi sağlanmalı.

—

Shaheen, J. (2001). Reel Bad Arabs. Al Jazeera (2019). Orientalism on Stage.

Askeri teknolojiler barışçı ve insancıl amaçlarla kullanılıyormuş gibi gösterilir.

Örnek Olay: 2010 sonrası bazı aksiyon filmlerinde İsrail insansız hava araçları “dünyayı terörden kurtaran teknoloji” olarak işlendi. Tarihsel Arka Plan: 1990’lardan itibaren savunma sanayi Hollywood’a danışmanlık yapmaya başladı. Küresel Yansımalar: Askeri-endüstriyel kompleksin PR aracı olarak film sektörü eleştirildi.

Ordunun şiddet politikaları “teknolojik ilerleme” maskesiyle gizlenir.

Askeri teknolojilerin siviller üzerindeki etkileri belgelenmeli.

—

Who Profits (2021). Technologies of Occupation. Variety (2015). Hollywood and Military Tech.

“Tarafsız jüri” gerekçesiyle önyargılı değerlendirmeler yapılır.

Örnek Olay: Avrupa’daki bazı festivallerde Filistin belgeselleri sürekli finale kalmasına rağmen ödül almadı. Tarihsel Arka Plan: Kültürel sansür politikaları sanat alanına da yansıdı. Küresel Yansımalar: Aktivistler festival jürilerini boykot çağrısı yaptı.

Filistinli yönetmenler görünürlük kaybeder.

Bağımsız jüri mekanizmaları kurulmalı.

—

Gertz, N. & Khleifi, G. (2008). Palestinian Cinema. Middle East Monitor (2019).

İş dünyası diliyle PR yapılır.

Örnek Olay: 2021’de yüzlerce LinkedIn influencerı eş zamanlı olarak İsrail girişimciliğini öven içerikler paylaştı. Tarihsel Arka Plan: “Start-up Nation” markası 2009 sonrası devlet politikası oldu. Küresel Yansımalar: Filistinli şirketlerin blokaj altında ezildiği raporlarla ortaya kondu.

Askeri-endüstriyel yatırımlar “girişimcilik başarısı” maskesiyle pazarlanır.

Filistinli girişimcilerin başarıları görünür kılınmalı.

—

Senor, D. & Singer, S. (2009). Start-up Nation. Who Profits (2020).

Zorunlu sürgün “gönüllü göç” gibi gösterilir.

Örnek Olay: 1950–1970 arası diaspora romanlarında Filistinliler sürekli “yeni hayat arayan göçmenler” şeklinde işlendi. Tarihsel Arka Plan: Nakba’nın uluslararası kültürel hafızadan çıkarılma çabası. Küresel Yansımalar: Filistinli edebiyatçılar bu dili reddetti.

Nakba’nın gerçekliği silinir.

Nakba’nın edebiyattaki gerçekliği öne çıkarılmalı.

—

Khalidi, R. (1997). Palestinian Identity. Pappe, I. (2006). The Ethnic Cleansing of Palestine.

Eleştiriler radikal ya da nefret söylemi gibi çerçevelenir.

Örnek Olay: ABD talk show programlarında Gazze saldırılarını eleştiren akademisyenler “aşırıcı” diye sunuldu. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası medyada eleştiriyi kriminalize eden dil yoğunlaştı. Küresel Yansımalar: Aktivistler bu sunumları medya kampanyalarıyla ifşa etti.

Meşru eleştiriler itibarsızlaştırılır.

İsrail eleştirisinin insan hakları temelli olduğu sürekli vurgulanmalı.

—

FAIR (2020). Marginalizing Israel Critics. Mondoweiss (2021).

Resmî temsilciler bağımsız uzman gibi sunulur.

Örnek Olay: 2023 Gazze saldırılarında CNN ve BBC, İsrail sözcülerini “security expert” olarak etiketledi. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren bu uygulama standartlaştı. Küresel Yansımalar: Medya izleme örgütleri bu manipülasyonu raporladı.

Kamuoyunda tarafsızlık algısı yaratılır.

Sözcülerin resmî unvanları net şekilde belirtilmeli.

—

FAIR (2023). Media and Expert Labels. The Intercept (2023).

Arka plan mekanları “terör yuvası” estetiğiyle seçilir.

Örnek Olay: 2000 sonrası Hollywood aksiyon filmlerinde Gazze ve Batı Şeria “düşman bölgesi” olarak kodlandı. Tarihsel Arka Plan: Oryantalist sinemada Arap şehirleri sürekli “kaos” ile eşleştirildi. Küresel Yansımalar: Filistinli sinemacılar şehirlerinin gündelik yaşamını anlatan filmler üretti.

Filistin toprakları “yaşanmaz” imajıyla algılanır.

Filistin’in kültürel ve tarihsel zenginlikleri sinemaya taşınmalı.

—

Shaheen, J. (2001). Reel Bad Arabs. Gertz & Khleifi (2008). Palestinian Cinema.

Kültürel appropriation yoluyla semboller sahiplenilir.

Örnek Olay: 2020’de bazı Batılı moda markaları keffiyeyi “İsrail esintili koleksiyon” adıyla sattı. Tarihsel Arka Plan: Keffiye sembolü uzun süredir kültürel direniş kimliğiyle biliniyor. Küresel Yansımalar: Aktivistler sosyal medyada #KeffiyehNotIsraeli etiketi başlattı.

Filistin kimliği silinir, İsrail’e atfedilir.

Kültürel mirasın UNESCO koruması genişletilmeli.

—

UNESCO (2018). Palestinian Cultural Heritage. Vogue (2020). Fashion and Appropriation.

Animasyon karakterleri üzerinden militarizm romantize edilir.

Örnek Olay: 2015 sonrası diaspora destekli bazı kısa animasyonlarda İsrail askerleri “barışı koruyan” kahraman olarak işlendi. Tarihsel Arka Plan: Propaganda içerikleri çocuk medyasına taşındı. Küresel Yansımalar: Çocuk hakları örgütleri bu içerikleri eleştirdi.

Çocuk ve genç izleyiciler ordunun şiddetini olumlu algılar.

Çocuklara yönelik bağımsız, tarafsız içerikler üretilmeli.

—

UNICEF (2019). Children and Armed Conflict. Haaretz (2017).

Sponsorluk veya destek anlaşmaları görünmez bırakılır, içerikler “tarafsızlık” çerçevesinde sunulur.

Örnek Olay: Henüz belgelenmiş büyük bir vaka formu bulunmamaktadır; bazı moderasyon kararları ve Twitch politikaları sonrası tartışmalar yaşanmıştır (örneğin hesap kayıt sınırlamaları). Tarihsel Arka Plan: 2010’lardan itibaren devletlerin “dijital diplomasi” ve “hasbara” stratejileri sosyal medya platformlarına kaymıştır. Küresel Yansımalar: Sivil toplum grupları yayıncı sponsorluğu şeffaflığı, izleyicinin bilinçlenmesi gibi konularda kampanyalar yürütmektedir.

İzleyiciler devlet destekli içeriği fark etmeyebilir; mesajların eleştirel değerlendirilmesi zorlaşır.

Sponsorlu içeriklerde destek veren kurum açıkça belirtilmeli; yayıncıların editoryal bağımsızlığı korunmalı; izleyiciler medya okuryazarlığı eğitimi almalı.

—

Ministry of Strategic Affairs, İsrail. Faaliyet Raporları ve Dijital Diplomasi Programları. (kaynaklar net değil) Haber içerikleri: Twitch moderasyon / kayıt sınırlamaları üzerine haberler.

“Kabul edilmeyen göçmen” veya “yük” söylemleri işlenir.

Örnek Olay: 1990’lardan itibaren Avrupa yapımı bazı belgeseller Filistinlileri “kamplara bağımlı ve uyumsuz” olarak sundu. Tarihsel Arka Plan: Nakba sonrası 5 milyon Filistinli mülteci BM kayıtlarında bulunuyor. Küresel Yansımalar: BM ve UNRWA raporları bu temsili eleştirdi.

Filistinlilerin sürgün hakkı tartışmasız dışlanır.

Mültecilerin geri dönüş hakkı hukuki bağlamda öne çıkarılmalı.

—

UNRWA (2020). Palestine Refugees. Hanafi, S. (2009). Palestinian Refugees.

Yüksek teknoloji, tarım ve sağlıkta inovasyon vurgusu yapılır.

Örnek Olay: 2018’de ABD’de yayınlanan bir dizi reklamda İsrail “Innovation Nation” sloganıyla tanıtıldı. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası devlet fonlarıyla yürütülen PR kampanyaları. Küresel Yansımalar: Bu reklamlar, Gazze’deki elektrik ambargosuyla çelişki yarattı.

İşgal ve savaş politikaları teknoloji başarıları ile gölgelenir.

İsrail’in işgal teknolojileri (dronlar, gözetim yazılımları) ifşa edilmeli.

—

Senor & Singer (2009). Start-up Nation. Who Profits (2021).

Silahlı figürler öne çıkarılıp politik bağlam gizlenir.

Örnek Olay: 1980 sonrası diaspora galerilerinde “intifada tabloları” şiddet sahnesi olarak resmedildi. Tarihsel Arka Plan: Oryantalist sanatın yeni varyantı. Küresel Yansımalar: Filistinli sanatçılar “direnişin kültürel boyutu”nu işleyen karşı eserler üretti.

Direniş, hak arayışı yerine “şiddet romantizmi” gibi sunulur.

Direnişin toplumsal ve hukuki boyutu sanat yoluyla görünür kılınmalı.

—

Boullata, K. (2009). Palestinian Art. Journal of Palestine Studies (2015).

Çocuklar, parklar ve aile hayatı ön plana çıkarılır.

Örnek Olay: 2010 sonrası bazı yapımlarda Batı Şeria’daki yerleşimler “modern banliyö” gibi sunuldu. Tarihsel Arka Plan: Yerleşimler 4. Cenevre Sözleşmesi’ne aykırı olmasına rağmen kültürel meşrulaştırma sürdürülüyor. Küresel Yansımalar: BM Güvenlik Konseyi yerleşimleri yasa dışı ilan etti.

İşgal ve yasa dışılık perde arkasına itilir.

Yerleşimlerin hukuk dışı doğası filmlerde ifşa edilmeli.

—

UN Security Council Resolution 2334 (2016). Pappe, I. (2017). Ten Myths About Israel.

Popüler kültür üzerinden politik PR yapılır.

Örnek Olay: 2020’de bazı influencer’ların sponsorlu listeleri “Peace for Israel” adıyla yayımlandı. Tarihsel Arka Plan: Kültürel PR araçları müzik sektörüne taşındı. Küresel Yansımalar: Filistinli sanatçılar platformlarda görünürlük sorunu yaşadı.

Genç dinleyiciler bilinçsizce propaganda içeriklerine maruz kalır.

Filistin müziği ve sanatçıları desteklenmeli.

—

Al Jazeera (2020). Music and Soft Power. Mondoweiss (2021).

Film, roman ve belgesellerde “barışın teminatı” etiketi kullanılır.

Örnek Olay: 2000 sonrası diaspora belgesellerinde İsrail’in “barış sigortası” rolü işlendi. Tarihsel Arka Plan: Soğuk Savaş döneminde benzer anlatılar “ileri karakol” söylemiyle örtüşür. Küresel Yansımalar: ABD ve AB kamuoyunda bu imaj yaygınlaştırıldı.

İşgal ve saldırılar tersyüz edilerek küresel güvenlik projesi gibi sunulur.

İsrail’in küresel güvenlik yerine bölgesel istikrarsızlık kaynağı olduğu belgelenmeli.

—

Chomsky, N. (2012). Gaza in Crisis. Pappe, I. (2014).

İşgal teknolojileri (ör. gözetim sistemleri) gizlenir.

Örnek Olay: Discovery Channel ve National Geographic’te İsrail tarım teknolojileri sürekli öne çıkarıldı. Tarihsel Arka Plan: 1990’lardan itibaren teknoloji diplomasisi yaygınlaştı. Küresel Yansımalar: Filistin’deki su ve enerji krizleri görmezden gelindi.

Kamuoyu, İsrail’in “teknoloji mucizesi” imajına ikna edilir.

İsrail teknolojilerinin askeri işgaldeki rolü ifşa edilmeli.

—

Who Profits (2019). Technologies of Control. National Geographic (2017).