Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Tarihsel çokkültürlü miras silinir, yalnızca Yahudi aidiyeti öne çıkarılır.

Örnek Olay: ABD’de çekilen birçok diaspora belgeselinde Kudüs “united capital” diye tanıtıldı. Tarihsel Arka Plan: 1980’den itibaren İsrail yasaları Kudüs’ü “bölünmez başkent” ilan etti. Küresel Yansımalar: BM bu söylemi uluslararası hukuka aykırı saydı.

Kudüs’ün uluslararası statüsü çarpıtılır.

Kudüs’ün çokkültürlü yapısı belgelerle öne çıkarılmalı.

—

UNGA Res. 478 (1980). Khalidi, R. (2017). Jerusalem: The History of a Global City.

Sponsorlu seyahatlerle ülke imajı cilalanır.

Örnek Olay: 2017’de İsrail Dışişleri Bakanlığı, popüler YouTuberları Tel Aviv’e davet ederek “cool Israel” videoları çektirdi. Tarihsel Arka Plan: 2010’lardan sonra sosyal medya diplomasisi yoğunlaştı. Küresel Yansımalar: Aktivistler bu içerikleri “influencer propaganda” olarak teşhir etti.

Genç kitlelerde İsrail sempatisi artar.

Bağımsız içerik üreticileri Filistin gerçeğini aktarmalı.

—

Haaretz (2017). Israel’s YouTube Diplomacy. Al Jazeera (2020). Digital Hasbara.

Çocuk programlarında İsrail sembolleri pozitif bağlamda işlenir.

Örnek Olay: 2000’lerden itibaren bazı Disney yapımlarında İsrail yanlısı karakterler işlendi. Tarihsel Arka Plan: Kültürel diplomasi çocuk medyasında yoğun kullanıldı. Küresel Yansımalar: Aktivist ağlar bu içerikleri boykot çağrısında bulundu.

Küçük yaşlardan itibaren olumlu imaj pekiştirilir.

Çocuklara yönelik alternatif medya içerikleri üretilmeli.

—

Giroux, H. (2001). The Mouse that Roared: Disney and the End of Innocence. Al Jazeera (2019). Children’s Media and Propaganda.

LGBTI+ dostu şehir imajı parlatılır.

Örnek Olay: Tel Aviv Fashion Week, “özgürlük ve çeşitlilik” sloganıyla 2019’da uluslararası tanıtım yaptı. Tarihsel Arka Plan: Pinkwashing stratejisi kültürel diplomasinin bir parçası oldu. Küresel Yansımalar: Aktivistler bunu “fashion-washing” ve “pinkwashing” olarak eleştirdi.

İşgal ve şiddet görünmez kılınır.

Moda endüstrisinde Filistin direnişi ve adalet temalı projeler öne çıkarılmalı.

—

Schulman, S. (2011). Israel and Pinkwashing. Guardian (2019). Tel Aviv Fashion Week Coverage.

“Siyasi içerik” bahanesiyle Filistin direnişine dair sanatsal üretimler dışlanır.

Örnek Olay: 2018 Berlin Bienali’nde bazı Filistin sanatçıların işlerine “taraflı” gerekçesiyle sınırlama getirildi. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden beri Batı’daki sergilerde Filistin temalı sanat baskılandı. Küresel Yansımalar: Sanat çevrelerinde sansüre karşı dayanışma kampanyaları yükseldi.

Kültürel alanda Filistin anlatısı görünmez hale getirilir.

Alternatif sergi ağları oluşturulmalı.

—

Bishara, A. (2019). Palestinian Art and Politics. DW (2018). Berlin Biennale Controversies.

Askerler fedakâr, koruyucu imgelerle sunulur.

Örnek Olay: ABD ve Avrupa’da bazı diaspora sergilerinde İsrail ordusu “koruyucu” olarak işlendi. Tarihsel Arka Plan: 1967 sonrası diaspora sanatı, İsrail askerini mitolojik kahraman gibi resmetmeye başladı. Küresel Yansımalar: Filistinli sanatçılar bu romantizasyonu teşhir eden karşı eserler üretti.

İşgalin şiddeti estetize edilir.

Sanatta militarizmi teşhir eden eleştirel anlatılar öne çıkarılmalı.

—

Shohat, E. (1997). Art and Representation in Israeli Contexts. Guardian (2019). Militarism in Art Exhibits.

“Tarafsız haber” kisvesi altında tek taraflı sözcülere platform sunulur.

Örnek Olay: 2023 Gazze saldırılarında CNN’de İsrail sözcüleri saatlerce canlı yayın aldı, Filistinli temsilcilere çok az süre verildi. Tarihsel Arka Plan: 2001 sonrası ABD medyasında İsrail’in medya hegemonyası güçlendi. Küresel Yansımalar: Medya izleyicileri bu dengesizliği sosyal medyada protesto etti.

Kamuoyu sürekli İsrail bakış açısıyla bilgilendirilir.

Alternatif medya kanalları desteklenmeli.

—

Friel, H. & Falk, R. (2007). Israel-Palestine on Record. FAIR (2023). Media Bias in Gaza Coverage.

Algoritmik kısıtlamalar, görünürlüğün azaltılması.

Örnek Olay: 2021’de #FreePalestine etiketi Instagram’da kısa süreliğine engellendi. Tarihsel Arka Plan: 2010’lardan itibaren dijital hasbara stratejileri yoğunlaştı. Küresel Yansımalar: Dijital hak örgütleri bu uygulamaları ifşa etti.

Küresel dijital dayanışma zayıflatılır.

Alternatif dijital ağlar ve açık kaynak platformları kullanılmalı.

—

7amleh (2021). Silencing Palestinian Voices on Social Media. The Intercept (2021). Facebook and Palestine Content Moderation.

Mizah kisvesi altında ırkçı stereotipler üretilir.

Örnek Olay: ABD’de bazı stand-up programlarında Filistinliler geri zekâlı ya da “şiddet bağımlısı” olarak karikatürize edildi. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden beri mizah, propaganda aracı olarak kullanıldı. Küresel Yansımalar: Müslüman topluluklar bu söylemleri ırkçılık olarak nitelendirdi.

Filistinlilere yönelik önyargılar güçlenir.

Filistinli mizahçılar sahneye çıkarılmalı.

—

Shaheen, J. (2001). Reel Bad Arabs. Al Jazeera (2020). Comedy and Middle East Representation.

Haber dilinde sivillerin kimliği silinir.

Örnek Olay: Reuters ve AP’nin bazı haberlerinde hayatını kaybeden siviller “militan” olarak geçti. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren bu dil standartlaştı. Küresel Yansımalar: Basın izleme örgütleri bu dili “dehumanizasyon” olarak eleştirdi.

Kamuoyunda empati azalır.

Haber ajansları bağımsız doğrulama zorunluluğuna çağrılmalı.

—

FAIR (2021). Media Language in Israel-Palestine Coverage. Al Jazeera (2021). Framing Palestinians as Militants.

Taraftarların dayanışma eylemleri kriminalize edilir.

Örnek Olay: 2022 Dünya Kupası’nda Filistin bayrakları açan taraftarlar bazı medya organlarınca “provokatör” ilan edildi. Tarihsel Arka Plan: Spor medyası uzun süredir siyaseti “oyun bozucu” gibi çerçeveliyor. Küresel Yansımalar: Sosyal medyada taraftar grupları bu dili eleştirdi.

Filistin dayanışması itibarsızlaştırılır.

Sporun politikadan bağımsız olmadığı gerçeği hatırlatılmalı.

—

Guardian (2022). World Cup Protest Coverage. Middle East Eye (2022). Fans Show Support for Palestine.

Fon desteği kültürel meşruiyet sağlar.

Örnek Olay: Waltz with Bashir (2008) Oscar’a aday gösterildi, İsrail’in suçları örtük biçimde minimize edildi. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren diaspora fonları uluslararası ödül ağlarına yatırım yaptı. Küresel Yansımalar: Filistinli yönetmenler bu önyargıyı teşhir etti.

Küresel kamuoyunda İsrail’in anlatısı güçlenir.

Filistin belgeselleri uluslararası fonlarla desteklenmeli.

—

Shohat, E. (2010). Israeli Cinema in Global Context. Ebert, R. (2008). Review: Waltz with Bashir.

Kara liste uygulamalarıyla sektör dışına itilme.

Örnek Olay: Filistin yanlısı projeler geliştirmek isteyen yönetmenler finansman bulmakta zorlandı. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren güçlü lobi mekanizmaları Hollywood’da bu baskıyı pekiştirdi. Küresel Yansımalar: Yönetmenler bağımsız festivallere yöneldi.

Eleştirel anlatılar üretilmez.

Bağımsız sinema ve alternatif dağıtım kanalları güçlendirilmeli.

—

Shaheen, J. (2001). Reel Bad Arabs. Al Jazeera (2019). Hollywood and Israel Influence.

Eğlence, kültür ve turizm görüntüleri üzerinden işgal gerçeği gizlenir.

Örnek Olay: 2021’de çok sayıda Instagram fenomeni İsrail’e davet edilerek “Tel Aviv = barış” içerikleri paylaştı. Tarihsel Arka Plan: 2010 sonrası “influencer diplomasisi” devlet politikasına dönüştü. Küresel Yansımalar: Dijital aktivistler bu içeriklere “propaganda” etiketi yapıştırdı.

Küresel gençlik kitlesi manipüle edilir.

Filistinli influencerların sesleri desteklenmeli.

—

Haaretz (2021). Israel’s Social Media Diplomacy. 7amleh (2022). Influencers and Hasbara.

“Start-up Nation” imajı üzerinden teknoloji başarıları parlatılır.

Örnek Olay: Scientific American ve Wired gibi dergilerde İsrail’in tarım ve yazılım teknolojilerindeki rolü abartılı biçimde işlendi. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren diaspora lobi ağları bu imajı besledi. Küresel Yansımalar: Filistinli STK’lar “işgal teknolojileri”nin etik dışı kullanımını raporladı.

İsrail olumlu bir “bilim merkezi” imajıyla anılır, askeri teknolojilerin sivillere etkisi gizlenir.

Askeri teknolojilerin işgal ve gözetimdeki rolü teşhir edilmeli.

—

Senor, D. & Singer, S. (2009). Start-up Nation. Who Profits (2021). Technologies of Occupation.

Hikâyeler barış masalı şeklinde kurgulanır.

Örnek Olay: ABD’de yayımlanan bazı çocuk kitaplarında İsrail askerleri çocuk dostu kahramanlar gibi gösterildi. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren çocuk yayıncılığı diaspora fonlarıyla desteklendi. Küresel Yansımalar: Filistinli çocuk yazarlar karşı anlatılar geliştirdi.

Küçük yaşta algı yönetimi sağlanır.

Filistin gerçekliğini anlatan çocuk edebiyatı desteklenmeli.

—

Said, E. (1982). The Question of Palestine. Palestine Writes Literature Festival (2021).

Mizah üzerinden ırkçı stereotipler pekiştirilir.

Örnek Olay: 2000 sonrası diaspora yapımı bazı komedi filmlerinde Filistinliler “her an saldırmaya hazır” klişesiyle işlendi. Tarihsel Arka Plan: 1960’lardan beri Hollywood mizahı Arap stereotipleri üretmiştir. Küresel Yansımalar: Akademisyenler bu temsilleri “kültürel ırkçılık” olarak tanımladı.

Filistinlilere empati azalır, önyargılar beslenir.

Filistinlilerin gündelik yaşamını konu eden filmler öne çıkarılmalı.

—

Shaheen, J. (2001). Reel Bad Arabs. Al Jazeera (2019). Comedy and Orientalism.

“Dünyanın en ahlaklı ordusu” sloganı medya içeriklerine yedirilir.

Örnek Olay: National Geographic’te yayınlanan bazı belgesellerde İsrail ordusu disiplinli ve insancıl olarak resmedildi. Tarihsel Arka Plan: Bu ifade ilk olarak 1967 sonrası devlet söyleminde üretildi. Küresel Yansımalar: BM raporları aynı dönemde sivillere yönelik ağır ihlalleri belgelemiştir.

Savaş suçları görünmez kılınır.

Belgesel yapımcılarının bağımsız kaynaklarla çalışması sağlanmalı.

—

HRW (2009). Rain of Fire: White Phosphorus in Gaza. Breaking the Silence (2012). Testimonies of IDF Soldiers.

Filmler şiddeti teşvik ediyor gibi sunulur.

Örnek Olay: 2008’de Annemarie Jacir’in Salt of This Sea filmi ABD’de bazı eleştirmenlerce “radikal” olarak etiketlendi. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden beri Filistin sineması engellemelerle karşılaşıyor. Küresel Yansımalar: Avrupa festivalleri Filistin yapımlarına daha fazla alan açtı.

Filistinli sanatçıların üretimi uluslararası dolaşımdan dışlanır.

Bağımsız film festivalleri Filistin sinemasına özel programlar geliştirmeli.

—

Gertz, N. & Khleifi, G. (2008). Palestinian Cinema. Variety (2008). Review of Salt of This Sea.

Yerleşimlerin “ataların topraklarına dönüş” şeklinde kurgulanması.

Örnek Olay: ABD yapımı bazı dizilerde Batı Şeria’daki yerleşimler “normal mahalleler” gibi gösterildi. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden itibaren diaspora kültüründe yerleşimler dini-mistik bağlamda işlendi. Küresel Yansımalar: BM Güvenlik Konseyi yerleşimleri “yasa dışı” ilan etti.

İşgal ve uluslararası hukuk ihlalleri meşrulaştırılır.

Yerleşimlerin uluslararası hukuk dışılığı öne çıkarılmalı.

—

UNSC Resolution 2334 (2016). B’Tselem (2017). Israeli Settlements Report.

Kültürel etkinliklerde ulusal simgeler öne çıkarılır.

Örnek Olay: Eurovision 2019 Tel Aviv’de düzenlenirken sahnede sürekli İsrail bayrakları dalgalandı. Tarihsel Arka Plan: Küresel pop kültür uzun süredir devlet imajı aracı olarak kullanılır. Küresel Yansımalar: Aktivistler etkinlikleri boykot çağrısı yaptı.

Kamuoyunda İsrail gençlik ve özgürlükle ilişkilendirilir.

Kültürel boykot kampanyaları güçlendirilmeli.

—

PACBI (2019). Cultural Boycott Guidelines. BBC (2019). Eurovision and Israel Criticism.

Senaryolarda Filistinliler casus, militan ya da güvenilmez karakterlerle kodlanır.

Örnek Olay: Fauda dizisinde Filistinliler sürekli potansiyel tehlike figürleriyle resmedildi. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren “terör dizileri” yükseldi. Küresel Yansımalar: Diziler uluslararası pazarlarda popülerleşti, önyargıları pekiştirdi.

Filistinlilere yönelik korku ve güvensizlik normalleşir.

Karşı anlatılar üreten dizi projeleri desteklenmeli.

—

Said, E. (1997). Covering Islam. NYT (2018). Fauda’s Representation Issues.

Askerler insanileştirilir, “arkadaş canlısı” imajı verilir.

Örnek Olay: 2022’de birçok yabancı YouTuber, İsrail’e davet edilerek askerlerle ortak içerikler paylaştı. Tarihsel Arka Plan: 2010 sonrası sosyal medya kampanyaları devlet politikası oldu. Küresel Yansımalar: Aktivistler bu içeriklere #DigitalPropaganda etiketiyle karşı çıktı.

İsrail ordusunun şiddet kimliği kültürel maskeyle örtülür.

Bağımsız içerik üreticileri desteklenmeli.

—

Haaretz (2022). YouTubers and IDF Promotion. 7amleh (2022). Influencer Diplomacy Report.

Programlardan çıkarma, konuşma süresini kısıtlama.

Örnek Olay: 2019’da bazı Avrupa üniversitelerindeki konferanslarda Filistinli akademisyenler “güvenlik” gerekçesiyle konuşturulmadı. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden beri Filistin akademisyenlerine sistematik baskı uygulandı. Küresel Yansımalar: Akademik özgürlük savunucuları bu uygulamaları kınadı.

Filistin akademik sesi görünmez kılınır.

Akademik boykot ve dayanışma ağları güçlendirilmeli.

—

Scholars at Risk (2019). Academic Freedom in Palestine Reports. Middle East Monitor (2019). Palestinian Scholars Silenced.