Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Sivillere saldırılar, “karşı tarafın onları tehlikeye atması”yla açıklanır.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırıları “Hamas halkını tehlikeye atıyor” söylemiyle savunuldu. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden beri tekrar edilen retorik. Küresel Yansımalar: BM, sivillerin hiçbir koşulda hedef alınamayacağını hatırlattı.

Failin sorumluluğu mağdura yüklenir.

Sivillerin korunma yükümlülüğü işgalciye ait olduğunun altı çizilmeli.

—

UNHRC (2015). Gaza Conflict Report. Amnesty International (2014). Civilian Protection in Conflict.

İlk saldırıyı yapan tarafın değiştirildiği anlatı kuruluyor.

Örnek Olay: 2021’de Gazze’ye yönelik bombardımanlar, “Hamas çatışmayı başlattı” diye açıklandı. Tarihsel Arka Plan: 1948’den beri kullanılan klasik tersyüz etme stratejisi. Küresel Yansımalar: BM raporları, saldırıların çoğu kez İsrail tarafından başlatıldığını belgeledi.

Saldırgan taraf mağdur gibi gösterilir.

Çatışmanın kronolojisi belgelerle ortaya konmalı.

—

UN OCHA (2021). Timeline of Gaza Escalations. HRW (2021). Escalation Reports.

Uluslararası hukukun “askerî zorunluluk” istisnası suistimal edilerek genişletilir.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırısında elektrik santralinin vurulması “askerî gereklilik” denilerek savunuldu. Tarihsel Arka Plan: II. Dünya Savaşı sonrası Nürnberg’de bu argüman sıklıkla reddedildi. Küresel Yansımalar: BM, sivillerin korunmasının mutlak olduğunu, “gereklilik” bahanesiyle ihlal edilemeyeceğini açıkladı.

Sivillere zarar veren saldırılar teknik gerekçelerle aklanır.

Gereklilik söyleminin dar yorumlanması talep edilmeli.

—

UNHRC (2015). Report on the 2014 Gaza Conflict. ICRC (2016). Principle of Military Necessity.

Tarım alanları, enerji hatları, su kaynakları “düşman kaynağı” ilan edilir.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de tarım arazileri “düşman kaynağı” gerekçesiyle bombalandı. Tarihsel Arka Plan: 1948’den itibaren gıda kaynaklarına yönelik saldırılar bu dilde sunuldu. Küresel Yansımalar: BM, açlığı savaş yöntemi olarak kullanmanın Cenevre Sözleşmesi’ne aykırı olduğunu raporladı.

Siviller açlık ve susuzlukla cezalandırılır.

Sivillerin yaşamsal kaynaklarının korunması gerektiği vurgulanmalı.

—

UN OCHA (2023). Food Security in Gaza. Rome Statute, Art. 8(2)(b)(xxv).

“Başka çare yoktu” ifadesiyle uluslararası tepkiler yumuşatılır.

Örnek Olay: 2021’de Gazze’de çok katlı bir apartmanın vurulması “mecburiyet” diye açıklandı. Tarihsel Arka Plan: Bu söylem tüm savaşlarda sorumluluk devretme aracıdır. Küresel Yansımalar: BM raportörleri, alternatif çözümler mevcutken bu dilin inkâr olduğunu belirtti.

Alternatifsizmiş gibi gösterilerek hukuk ihlalleri normalleştirilir.

Orantılılık ve gereklilik ilkeleri hatırlatılmalı.

—

UNHRC (2021). Inquiry on Gaza Strikes. HRW (2021). Civilian Tower Attacks.

“Kalkan olarak kullandılar” veya “yanındaydılar” söylemleri geliştirilir.

Örnek Olay: 2018 Gazze saldırılarında bir okulun vurulması “hedefin yanında siviller vardı” diye açıklandı. Tarihsel Arka Plan: NATO’nun Balkanlar’daki operasyonlarında da aynı söylem kullanılmıştı. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukukçular “kaçınılmazlık” bahanesini reddetti.

Sivillerin ölümü önemsizleştirilir.

Sivillerin korunması yükümlülüğünün devredilemeyeceği vurgulanmalı.

—

UNHRC (2019). OPT Conflict Report. Amnesty International (2018). Civilian Casualties in Gaza.

Sivillerle savaşçılar arasındaki ayrım ortadan kaldırılır.

Örnek Olay: 2009 Gazze savaşında İsrail yetkilileri “Hamas kontrolündeki herkes meşru hedeftir” dedi. Tarihsel Arka Plan: Bu söylem, Nazi Almanya’sının “kolektif suç” anlayışıyla benzerlik taşır. Küresel Yansımalar: BM ve ICRC bu söylemi savaş suçu kategorisine koydu.

Topyekûn savaş anlayışı yerleştirilir.

Sivillerin asla meşru hedef olamayacağı vurgulanmalı.

—

UNHRC (2009). Goldstone Report. ICRC (2016). Principle of Distinction.

Diplomasi söylemiyle katliam örtülür.

Örnek Olay: 2014 Gazze savaşında Netanyahu “Biz barış istiyoruz ama mecburuz” dedi. Tarihsel Arka Plan: 1948’den itibaren tüm operasyonlarda aynı dil tekrarlandı. Küresel Yansımalar: Uluslararası kamuoyunda çelişkili algılar yaratır.

Fail, mağduriyet yerine “barış arayışı” rolüne sokulur.

Barış söyleminin savaşla çeliştiği belgelenmeli.

—

BBC (2014). Israel PM on Gaza. UNHRC (2015). Inquiry on Gaza Conflict.

“Onlar saldıracaktı, biz önledik” iddiası öne sürülür.

Örnek Olay: 2023 Gazze bombardımanı “önlenmiş saldırı” olarak açıklandı. Tarihsel Arka Plan: 1967 Altı Gün Savaşı’nda aynı söylem kullanılmıştı. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukukta “önleyici saldırı” tartışmaları yeniden gündeme geldi.

Fail, saldırıyı başlatan değil engelleyen taraf gibi sunulur.

Önleyici saldırının meşru müdafaa sayılamayacağı anlatılmalı.

—

ICJ (2004). Advisory Opinion on Wall. UN OCHA (2023). Gaza Reports.

“Bizim hukukumuza uygun” ifadesi öne çıkarılır.

Örnek Olay: İsrail, Batı Şeria yerleşimlerini “İsrail yasalarına uygun” diyerek savundu. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren İsrail iç hukukunu dayanak yaptı. Küresel Yansımalar: BM, işgal altındaki topraklarda iç hukukun geçerli olamayacağını açıkladı.

Evrensel hukuk geçersizleştirilir.

Evrensel hukuk ve Roma Statüsü öne çıkarılmalı.

—

UNGA Resolutions on Settlements (1967–2023). HRW (2020). Occupation and Annexation Reports.

İşgal alanları “savunma çizgisi” gibi sunulur.

Örnek Olay: Batı Şeria’daki Ayrım Duvarı, İsrail tarafından “savunma çizgisi” diye tanımlandı. Tarihsel Arka Plan: 2002’de duvar inşasıyla birlikte bu söylem kurumsallaştı. Küresel Yansımalar: ICJ, duvarı yasa dışı ilan etti.

İşgal yayılması güvenlik gerekçesine bağlanır.

Duvarın işgal aracı olduğu belgelenmeli.

—

ICJ (2004). Legal Consequences of the Construction of a Wall. UNGA Resolutions (2004).

Sivil ölümler göz ardı edilerek operasyonun “başarısı” öne çıkarılır.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırısı sonrası İsrail ordusu “operasyon başarılı” dedi. Tarihsel Arka Plan: 1948’den bu yana tüm büyük saldırılar askerî başarı olarak paketlendi. Küresel Yansımalar: Uluslararası medya, “başarı” söylemini sivil kayıpların inkârı olarak yorumladı.

İnsanî yıkım görünmez kılınır.

Başarı söyleminin insan hakları ihlallerini örttüğü vurgulanmalı.

—

UNHRC (2021). OPT Conflict Reports. Amnesty International (2021). Aftermath of Gaza Operations.

BM’deki veto veya ABD’nin açıklamaları evrensel onay gibi sunulur.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırılarında Netanyahu, “uluslararası destek bizimle” dedi. Tarihsel Arka Plan: 1967’den beri ABD vetosu, İsrail’in en büyük kalkanı oldu. Küresel Yansımalar: BM Genel Kurulu çoğunlukla İsrail aleyhine karar aldı, bu söylemi çürüttü.

İzole edilmiş saldırılar küresel destek algısıyla paketlenir.

BM oylamaları ve küresel protestolar belgelenmeli.

—

UNGA Voting Records (1948–2023). BBC (2021). Global Reactions to Gaza Conflict.

BM Şartı 51. madde sürekli referans gösterilir.

Örnek Olay: 2014 Gazze savaşında İsrail, “askerî güç kullanımı meşrudur” dedi. Tarihsel Arka Plan: Meşru müdafaa hakkı işgalci devletlere uygulanamazken tersine çevrildi. Küresel Yansımalar: ICJ, işgal altındaki topraklarda bu gerekçenin geçersiz olduğunu açıkladı.

Saldırılar uluslararası normlara yaslanıyormuş gibi gösterilir.

İşgalci gücün meşru müdafaa hakkı olamayacağı hatırlatılmalı.

—

ICJ (2004). Advisory Opinion on the Wall. UN Charter, Article 51.

Tüm operasyonlar terörle mücadele etiketiyle sunulur.

Örnek Olay: 2023 Gazze bombardımanı, “teröristleri etkisiz hale getirdik” söylemiyle duyuruldu. Tarihsel Arka Plan: 11 Eylül sonrası küresel “terörle mücadele” dilinin kopyalanması. Küresel Yansımalar: BM, sivillerin ölümüyle sonuçlanan operasyonları savaş suçu olarak nitelendirdi.

Sivillerin ölümü görünmez kılınır.

Terörle mücadele kavramının sivillere uygulanamayacağı öne çıkarılmalı.

—

UN OCHA (2023). Gaza Reports. HRW (2023). Civilian Impact in Gaza.

Ulusal egemenlik söylemiyle şiddet meşrulaştırılır.

Örnek Olay: 2018 Gazze protestolarında aşırı güç kullanımı “kendi gücümüzü kullanma hakkımız” diye açıklandı. Tarihsel Arka Plan: 1948’den itibaren iç hukuk gerekçesiyle güç kullanımı öne sürüldü. Küresel Yansımalar: BM İnsan Hakları Konseyi bu dili hukuk dışı ilan etti.

Uluslararası hukuk ikinci plana itilir.

Kuvvet kullanımının yalnızca uluslararası hukukla sınırlandığı belirtilmeli.

—

UNHRC (2019). OPT Protests Inquiry. Amnesty International (2018). Excessive Use of Force.

Tüm eylemler güvenlik çıkarı eksenine çekilir.

Örnek Olay: 2023 Gazze kuşatması “İsrail’in güvenlik çıkarı” diye duyuruldu. Tarihsel Arka Plan: Güvenlik çıkarı retoriği 1967’den beri işgalin gerekçesi oldu. Küresel Yansımalar: BM bu söylemi uluslararası hukukun ihlali olarak kayda geçti.

Sivillerin hakları güvenlik bahanesine kurban edilir.

Uluslararası güvenliğin sivillerin korunmasıyla sağlanacağı hatırlatılmalı.

—

UN OCHA (2023). Gaza Blockade Reports. HRW (2023). Security vs. Human Rights.

“Operasyon barış içindir” denilerek askeri şiddet örtülür.

Örnek Olay: 2008–2009 Gazze saldırısı “Dökme Kurşun Operasyonu” barış için açıklamasıyla sunuldu. Tarihsel Arka Plan: ABD’nin “Operation Peace” türü kampanyaları örnek alınmıştır. Küresel Yansımalar: Uluslararası medya bu dilin ironisini vurguladı.

Uluslararası toplum nezdinde yumuşak bir imaj yaratılır.

Barış söyleminin şiddetle çelişkisi açığa çıkarılmalı.

—

UNHRC (2009). Goldstone Report. BBC (2009). Operation Cast Lead Coverage.

Orantısız güç kullanımına rağmen kayıplar küçültülür.

Örnek Olay: 2014 Gazze savaşında Netanyahu, “sivil ölümleri en aza indirdik” dedi. Tarihsel Arka Plan: Vietnam ve Irak savaşlarında ABD’nin aynı dili kullandığı bilinir. Küresel Yansımalar: BM raporları, sivil kayıpların yüksek oranını belgeledi.

Katliam rakamlarının algısı yumuşatılır.

Bağımsız sayımlar öne çıkarılmalı.

—

UNHRC (2015). Report on Gaza Conflict. HRW (2014). Civilian Death Analysis.

“Hedef listesi vardı” denilerek sorumluluk gizlenir.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de apartmanların vurulması “önceden belirlenen hedefler” söylemiyle açıklandı. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden beri resmi söylemde kullanılır. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukukçular planlı saldırıların kasıt göstergesi olduğunu belirtti.

Sistematik ihlaller planlı olmasına rağmen teknik gerekçelerle savunulur.

Hedef belirleme süreçleri bağımsız soruşturmalarla incelenmeli.

—

Amnesty International (2023). Deliberate Targeting in Gaza. UN OCHA (2023). Gaza Reports.

Tüm Filistin halkı potansiyel tehdit kategorisine sokulur.

Örnek Olay: 2018’de Gazze sınırındaki protestocular “tehdit unsuru” ilan edilip vuruldu. Tarihsel Arka Plan: İsrail güvenlik doktrininde bu söylem kalıcı hale gelmiştir. Küresel Yansımalar: BM raportörleri bu dilin uluslararası hukuka aykırı olduğunu açıkladı.

Kolektif cezalandırma meşrulaştırılır.

Tehdit kavramının hukuki çerçevede dar tanımlanması istenmeli.

—

UNHRC (2019). OPT Protest Report. HRW (2018). Use of Lethal Force in Gaza.

“Onlar saklanmasaydı siviller ölmezdi” gibi ifadeler kullanılır.

Örnek Olay: 2023 Gazze bombardımanında ölen siviller için “Hamas yüzünden öldüler” denildi. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren İsrail’in standart retoriği haline geldi. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukukçular, sivillerin korunma sorumluluğunun saldıran devlete ait olduğunu açıkladı.

Failin sorumluluğu ortadan kaldırılır.

Mağdur suçlamasının hukuki zemini olmadığı belgelenmeli.

—

UN OCHA (2023). Gaza Civilian Reports. Amnesty International (2023). Civilian Protection Violations.

Saldırılar başka aktörlere yüklenir ya da tamamen inkâr edilir.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de El-Ahli Hastanesi’nin bombalanmasında İsrail, “ellerimiz temiz” diyerek sorumluluğu reddetti. Tarihsel Arka Plan: 1982 Sabra-Şatilla katliamında da İsrail, doğrudan rolünü reddetmişti. Küresel Yansımalar: BM raporları, İsrail’in sorumluluğunu belgelerle ortaya koydu.

Fail, sorumluluk taşımayan taraf gibi sunulur.

Bağımsız soruşturmalar ve uydu görüntüleriyle gerçekler ortaya konmalı.

—

UN OCHA (2023). Gaza Situation Report. Fisk, R. (2001). Pity the Nation.

Hastaneler, okullar ve enerji santralleri “düşman altyapısı” diye etiketlenir.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırısında elektrik santrali “düşman altyapısı” gerekçesiyle bombalandı. Tarihsel Arka Plan: 2006 Lübnan saldırısında da aynı dil kullanıldı. Küresel Yansımalar: WHO ve BM bu tür saldırıları savaş suçu olarak kayda geçti.

Sivillerin yaşamını sürdüren tesisler yok edilirken meşruiyet algısı yaratılır.

Sivil altyapının korunmasının mutlak bir yükümlülük olduğu vurgulanmalı.

—

UNHRC (2015). Gaza Conflict Report. WHO (2014). Attacks on Health Infrastructure.