Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Kişisel saldırılar ve itibarsızlaştırma kampanyaları yürütülür.

Örnek Olay: 2022’de BM Raportörü Francesca Albanese’nin raporu İsrail tarafından “antisemitik” diye reddedildi. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren BM raportörleri sürekli hedef alınmıştır. Küresel Yansımalar: Uluslararası akademik çevreler bu saldırıları “kurumsal engelleme” olarak nitelendirdi.

Raporların ciddiyeti gölgelenmeye çalışılır.

Raportörlerin bağımsız yetkiyle çalıştığı ve bulguların kolektif raporlara dayandığı vurgulanmalı.

73. Tarafsız Hukukçuların “Terör Destekçisi” İlanı; 59. STK Raporlarının “Tek Taraflı” Reddedilmesi; 60. Gazeteci Ölümlerinin “Kaza” Olarak Sunulması; 82. Hukuk Eğitimlerinin “Propaganda” Sayılması

UN Human Rights Council (2022). Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories. Middle East Eye (2022). Israel accuses UN rapporteur of antisemitism.

Kararların hukuki değil “tavsiye” olduğu söylemi yayılır.

Örnek Olay: 2018’de Gazze sınırında göstericilerin öldürülmesine dair Konsey kararları İsrail tarafından tanınmadı. Tarihsel Arka Plan: İsrail uzun süredir Konsey kararlarını “tek taraflı” olarak nitelendiriyor. Küresel Yansımalar: Uluslararası toplum, Konsey’in raporlarını yine de referans alarak baskı kurmaya devam etti.

Cezasızlık algısı derinleşir.

Konsey raporlarının BM Genel Kurulu’nda ve ICC’de delil niteliğinde kullanılabileceği hatırlatılmalı.

62. Protesto Hakkının “Terör Propagandası”na İndirgenmesi; 36. Protestoların “Askerî Tehdit” Olarak Yorumlanması; 2. Orantılılık İlkesinin Göz Ardı Edilmesi; 59. STK Raporlarının “Tek Taraflı” Reddedilmesi

UNHRC (2019). Report on the protests in the Occupied Palestinian Territory. Golan, G. (2018). Israel and the Human Rights Council.

UNRWA çalışanları veya okulları hakkında asılsız iddialar ortaya atılır.

Örnek Olay: 2024’te İsrail, UNRWA’nın bazı çalışanlarının Hamas’la ilişkili olduğunu iddia ederek kurumun fonlarını hedef aldı. Tarihsel Arka Plan: İsrail, uzun süredir UNRWA’nın kapatılması gerektiğini savunmaktadır. Küresel Yansımalar: Avrupa ülkeleri ve BM soruşturma başlatmış, iddiaların çoğu asılsız çıkmıştır.

Ajansa yapılan uluslararası yardımların kesilmesi hedeflenir.

Bağımsız denetimlerle UNRWA’nın rolü ve tarafsızlığı savunulmalı.

41. “UNRWA Terörle Bağlantılı” İddiası; 88. İnsani Yardımın “Tarafsız Olmadığı” İddiası

UNRWA (2024). Response to Allegations of Staff Misconduct. The Guardian (2024). Israel accuses UNRWA of links to Hamas.

Askeri emirler veya güvenlik yasaları uluslararası hukukun önüne geçirilir.

Örnek Olay: Batı Şeria’da “askeri emirler” üzerinden toprak kamulaştırmaları yapıldı. Tarihsel Arka Plan: 1967’den beri İsrail askeri emirleri işgal hukukunun yerine kullanıyor. Küresel Yansımalar: BM ve uluslararası hukukçular, iç hukukun uluslararası yükümlülüklerin önüne geçemeyeceğini vurguladı.

İşgal altındaki topraklarda keyfi uygulamalar meşru hale getirilir.

Uluslararası hukukun üstünlüğü ilkesi sürekli hatırlatılmalı.

44. Askerî Mahkemelerin Sivil Dosyalara Bakması; 97. İşgal Hukukunun “Uygulanamaz” Sayılması; 86. İşgal Topraklarının “Tartışmalı Alan” Olarak Sunulması; 71. Uluslararası Hukuk Dilinin “Çifte Standart” Damgalanması

UNHRC (2017). Israeli Settlements in the Occupied Palestinian Territory. B’Tselem (2016). Israeli Military Orders in the West Bank.

İdari gözaltılar “önleyici güvenlik tedbiri” gibi gösterilir.

Örnek Olay: 2022’de yaklaşık 700 Filistinli idari gözaltında tutuldu. Tarihsel Arka Plan: 1945 İngiliz Mandası acil durum düzenlemelerinden miras kalmıştır. Küresel Yansımalar: Uluslararası Af Örgütü idari gözaltıyı sürekli “keyfi” olarak nitelendirdi.

Binlerce Filistinli hiçbir suçlama olmadan aylarca tutulur.

İdari gözaltının keyfi tutuklama yasağına aykırı olduğu vurgulanmalı.

81. Esir İhlallerinin “Güvenlik Gereği” Diye Sunulması

Amnesty International (2022). Israel’s Use of Administrative Detention. B’Tselem (2023). Statistics on Administrative Detention.

Siviller potansiyel tehdit gibi gösterilir.

Örnek Olay: 2023’te Batı Şeria’da binlerce kişi “güvenlik riski” gerekçesiyle gözaltına alındı. Tarihsel Arka Plan: İntifada döneminden beri bu yöntem sürekli kullanıldı. Küresel Yansımalar: BM Keyfi Tutuklamalar Çalışma Grubu bu uygulamaları defalarca eleştirdi.

Hukuki süreç olmadan toplu cezalandırma uygulanır.

Tutuklamaların bağımsız uluslararası gözlemciler tarafından izlenmesi sağlanmalı.

81. Esir İhlallerinin “Güvenlik Gereği” Diye Sunulması; 33. Toplu Cezalandırmanın “Caydırıcılık” Olarak Savunulması

UN Working Group on Arbitrary Detention (2023). Annual Report. Human Rights Watch (2023). Israel/Palestine: Arbitrary Detentions Escalate.

Fiziksel ve psikolojik şiddet, bilgi alma aracı olarak meşrulaştırılır.

Örnek Olay: İsrail Yüksek Mahkemesi’nin 1999 yasağına rağmen “ılımlı fiziksel baskı” yöntemleri kullanılmaya devam etti. Tarihsel Arka Plan: ABD’nin 2000’lerde “enhanced interrogation” söylemi İsrail tarafından da benimsenmiştir. Küresel Yansımalar: BM İşkenceyi Önleme Komitesi raporlarında bu uygulamalar sürekli kınandı.

İşkence yasağının uluslararası hukukta aşındırılması.

İşkencenin mutlak yasak olduğunun (non-derogable right) vurgulanması.

—

UN Committee Against Torture (2022). Concluding Observations: Israel. Public Committee Against Torture in Israel (2020).

12–17 yaşındaki çocuklar güvenlik tehdidi sayılarak yargısız gözaltına alınır.

Örnek Olay: 2021’de 500’den fazla Filistinli çocuk “taş atan genç militan” diye tutuklandı. Tarihsel Arka Plan: 1987 İntifada’dan beri çocuklar sistematik biçimde hedef alındı. Küresel Yansımalar: UNICEF, çocukların askeri mahkemelerde yargılanmasını uluslararası hukuka aykırı buldu.

Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin temel ilkeleri ihlal edilir.

Çocuk Hakları Sözleşmesi ve Paris İlkeleri öne çıkarılmalı.

44. Askerî Mahkemelerin Sivil Dosyalara Bakması; 19. Eğitim Kurumlarının Askerî Hedef Olarak Etiketlenmesi

UNICEF (2013). Children in Israeli Military Detention. Defence for Children International – Palestine (2022).

Ev yıkımı, kitlesel gözaltılar “caydırıcı” tedbir gibi gösterilir.

Örnek Olay: Batı Şeria’da saldırı gerçekleştiren kişinin ailesinin evinin yıkılması “caydırıcılık” gerekçesiyle savunuldu. Tarihsel Arka Plan: İngiliz Mandası döneminde kullanılan yöntem İsrail tarafından devralındı. Küresel Yansımalar: BM ve AB bu politikayı defalarca savaş suçu olarak nitelendirdi.

Cenevre Sözleşmeleri’ndeki toplu cezalandırma yasağı delinmiş olur.

Toplu cezalandırmanın mutlak yasak olduğunun vurgulanması.

12. “Askerî Zorunluluk”la Yıkımın Meşrulaştırılması; 30. Keyfî Tutuklamaların “Güvenlik Önlemi”ne İndirgenmesi

UN OCHA (2021). Demolition and Punitive Home Destruction. Geneva Convention IV, Article 33.

Kimyasal kullanımından doğan ölümler “kaza” gibi gösterilir.

Örnek Olay: 2018 Gazze protestolarında göz yaşartıcı gaz nedeniyle çok sayıda çocuk ve yaşlı öldü. Tarihsel Arka Plan: Kimyasal Silahlar Sözleşmesi bu maddeleri yasaklamış olmasına rağmen istisna alanı yaratıldı. Küresel Yansımalar: İnsan hakları örgütleri bu uygulamaları “ölümcül kullanım” diye raporladı.

Sivillere yönelik yasaklı uygulamalar normalleştirilir.

Kimyasal ajanların sivillere karşı kullanılmasının yasak olduğu vurgulanmalı.

95. Kimyasal Silah Kullanımının “Test” Diye Açıklanması; 65. Keskin Nişancı Ateşlerinin “Kalabalık Kontrolü” Gibi Sunulması

Amnesty International (2018). Israel: Lethal Force Against Protesters. OPCW (1993). Chemical Weapons Convention.

Uluslararası yasaklara rağmen “askeri zorunluluk” bahanesiyle kullanılır.

Örnek Olay: 2009 Gazze saldırılarında beyaz fosfor bombaları “duman perdesi” olarak gösterildi. Tarihsel Arka Plan: 1980 Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi’nin yasaklarına rağmen İsrail sürekli ihlal etti. Küresel Yansımalar: HRW ve BM raporları beyaz fosfor kullanımını belgeler.

Savaş suçlarının üzeri örtülür.

Yasaklı silahların kullanımının koşulsuz savaş suçu olduğunun öne çıkarılması.

95. Kimyasal Silah Kullanımının “Test” Diye Açıklanması; 24. Delil Zincirinin Bilerek Bozulması

Human Rights Watch (2009). Rain of Fire: Israel’s Unlawful Use of White Phosphorus. UNHRC (2009). Goldstone Report.

Göstericiler “terörist” olarak etiketlenip hedef alınır.

Örnek Olay: 2018 Gazze Büyük Dönüş Yürüyüşü’nde protestoculara “askeri tehdit” denilerek keskin nişancılarla ateş açıldı. Tarihsel Arka Plan: İntifada döneminden beri gösteriler kriminalize edilmiştir. Küresel Yansımalar: BM İnsan Hakları Konseyi bu saldırıları “açık ihlal” diye raporladı.

Barışçıl toplanma hakkı ortadan kaldırılır.

Barışçıl protestoların uluslararası hukukla korunduğu hatırlatılmalı.

62. Protesto Hakkının “Terör Propagandası”na İndirgenmesi; 26. İnsan Hakları Konseyi Kararlarının Bağlayıcı Görülmemesi; 65. Keskin Nişancı Ateşlerinin “Kalabalık Kontrolü” Gibi Sunulması; 2. Orantılılık İlkesinin Göz Ardı Edilmesi

UNHRC (2019). Report on the protests in the Occupied Palestinian Territory. Amnesty International (2018). Gaza: Snipers Target Protesters.

Ambulansların girişine izin verilmez, hastaneler kuşatılır.

Örnek Olay: 2023 Gazze saldırılarında El-Şifa Hastanesi çevresinde ambulansların girişine izin verilmedi. Tarihsel Arka Plan: Oslo sonrası “izin mekanizması” ile sağlık erişimi kısıtlanmıştı. Küresel Yansımalar: Dünya Sağlık Örgütü ve ICRC bu ihlalleri raporladı.

Sivillerin yaşama hakkı ihlal edilir.

Sağlık hizmetlerine erişimin savaşta bile mutlak hak olduğu öne çıkarılmalı.

18. Hastanelerin “Komuta Merkezi” İlan Edilmesi; 6. Hedef Doğrulamada Kanıtsız Varsayımlar Kullanma; 96. Biyolojik Tehlikelerin “Abartı” Olarak Reddedilmesi; 13. İnsani Yardımın “Güvenlik Riski” Sayılması

WHO (2023). Attacks on Health Care in Gaza. ICRC (2022). Health Care in Danger Reports.

Kasten korunmayan kırılgan grupların ölümleri “kaçınılmaz” gösterilir.

Örnek Olay: 2024’te Gazze’de barınma merkezinde ölen engelliler için İsrail “bu savaşın doğal riski” dedi. Tarihsel Arka Plan: 1949 Cenevre Sözleşmeleri engelliler ve yaşlılar için özel koruma öngörür. Küresel Yansımalar: BM Engelli Hakları Komitesi bu ölümleri savaş suçu bağlamında değerlendirdi.

Uluslararası hukukta “özel koruma” altında olan gruplar görünmez kılınır.

Kırılgan gruplara yönelik koruma yükümlülüğünün hatırlatılması.

14. Açlıktan Ölümlerin “Yan Etki” Gibi Sunulması; 94. Çevresel Tahribatın “Savaşın Doğal Sonucu” Gösterilmesi

UN Committee on the Rights of Persons with Disabilities (2024). Statement on Gaza. Geneva Conventions, Common Article 3.

Veri analizleriyle içerik yoğunluğu ölçülür, ardından algoritmik bastırma devreye sokulur.

Örnek Olay: Instagram’da 2021 Gazze protestoları sırasında Türkiye ve Malezya merkezli içeriklerin algoritmik bastırılması. Tarihsel Arka Plan: Sosyal medya şirketlerinin hükümet baskısıyla içerik sınırlamaları. Küresel Yansımalar: Dijital dayanışma küresel ölçekte parçalanır.

Filistin dayanışması görünmez kılınır.

VPN, bağımsız sosyal medya ağları.

—

Access Now (2021). #LetPalestineSpeak Report. Electronic Frontier Foundation (2022). Censorship by Algorithm.

Bu mahkemelerin yetkisiz veya taraflı olduğu ileri sürülür.

Örnek Olay: 2015’te Avrupa Konseyi’nin İsrail yerleşim ürünlerine etiket zorunluluğu kararına İsrail uymadı. Tarihsel Arka Plan: İsrail uzun süredir bölgesel mahkemelerin kararlarını tanımamaktadır. Küresel Yansımalar: AB Adalet Divanı 2019’da yerleşim ürünlerinin etiketlenmesi kararını yeniden teyit etti.

Uluslararası denetim mekanizmaları devre dışı bırakılır.

Bölgesel mahkemelerin bağlayıcılığı uluslararası ticaret hukukuyla desteklenmeli.

10. UAD Tedbir Kararlarının Etkisizleştirilmesi; 26. İnsan Hakları Konseyi Kararlarının Bağlayıcı Görülmemesi

Court of Justice of the European Union (2019). Case C- 363/18. European Council on Foreign Relations (2016). Israel and International Law.

Kanıtlanmamış istihbarat dosyaları Batı ülkelerine servis edilerek fonların kesilmesi sağlandı.

Örnek Olay: Ocak 2024’te ABD, İngiltere, Almanya dahil birçok ülke UNRWA fonlarını dondurdu; BM soruşturması ciddi kanıt bulamadı. Tarihsel Arka Plan: İsrail uzun süredir UNRWA’yı hedef alıyordu; 2018’de ABD’nin yardımları kesmesi benzer bir örnekti. Küresel Yansımalar: Milyonlarca sivilin açlık riski arttı.

Gazze’de insani yardım felce uğratıldı.

Bağımsız BM soruşturması; fonların yeniden açılması.

27. UNRWA’nın “Terör Destekçisi” İlan Edilmesi; 88. İnsani Yardımın “Tarafsız Olmadığı” İddiası

UNRWA (2024). Interim Report. The Guardian (2024).

Soruşturmalarda kendi hukukunu üstün kabul ederek uluslararası yükümlülükleri bertaraf etmek.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırılarında sivillere yönelik bombardımanlara dair İsrail Askeri Savcılığı “ihlâl yoktur” kararı verdi. Tarihsel Arka Plan: 1967’den bu yana İsrail iç hukukunu işgal topraklarında üstün kıldı. Küresel Yansımalar: BM raporlarında bu soruşturmalar “etkisiz” diye nitelenmiştir.

Cezasızlık kültürü pekiştirilir.

Uluslararası soruşturma mekanizmalarının devreye sokulması.

9. Tamamlayıcılık İlkesinin Savunma Aracı Olarak Kullanılması; 2. Orantılılık İlkesinin Göz Ardı Edilmesi; 28. İhlallerin “İç Hukuk”la Maskelenmesi; 56. Soruşturma Komisyonlarının “Güvenlik Riski” Sayılması

UNHRC (2015). Report of the Independent Commission of Inquiry on Gaza. B’Tselem (2016). Whitewash Protocol.

Görsel manipülasyon ve roket enkazlarının bağlamından koparılması.

Örnek Olay: 17 Ekim 2023’te el-Ehli Baptist Hastanesi katliamı; İsrail sorumluluğu reddederek Hamas roketini suçladı, uluslararası incelemeler İsrail’in sorumlu olabileceğini gösterdi. Tarihsel Arka Plan: 2014 Gazze savaşında da benzer “kendi roketleriyle öldüler” söylemi kullanılmıştı. Küresel Yansımalar: Dünya çapında protestolar ve medya tartışmaları.

İsrail’in doğrudan sivilleri hedef aldığı gerçeği gölgelenir.

Bağımsız balistik analizler ve görsel teyit platformları.

1. “Bebeklerin Kafası Kesildi” İddiası; 83. Fotoğraf Kanıtlarının “Montaj” İlanı

Channel 4 (2023). “Analysis of Gaza hospital explosion.” Amnesty International (2023).

Sivil dosyalar “güvenlik davası” sayılarak askeri mahkemelere yönlendirilir.

Örnek Olay: 2020’de 12 yaşındaki bir çocuğun taş attığı iddiasıyla askeri mahkemede yargılanması. Tarihsel Arka Plan: 1967’den bu yana askeri mahkemeler Filistinliler için temel yargı merci oldu. Küresel Yansımalar: BM ve UNICEF bu mahkemeleri uluslararası standartlara aykırı ilan etti.

Adil yargılanma hakkı ihlal edilir.

Çocukların ve sivillerin askeri mahkemelerde yargılanmasının yasak olduğu vurgulanmalı.

32. Çocukların “Genç Militan” Etiketiyle Tutuklanması; 28. İhlallerin “İç Hukuk”la Maskelenmesi; 42. İç Hukukta “Uluslararası İhlal Yok” Kararları Üretmek; 81. Esir İhlallerinin “Güvenlik Gereği” Diye Sunulması

UNICEF (2013). Children in Israeli Military Detention. B’Tselem (2021). Military Courts in the West Bank.

Sorumlulara sembolik cezalar verilir, uluslararası kamuoyuna “hesap verdik” denir.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırılarında sivilleri öldüren askerler yalnızca disiplin cezası aldı. Tarihsel Arka Plan: İsrail ordusu iç soruşturmalarında sıklıkla bu yöntemi kullanır. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukukçular bunu “adalet illüzyonu” olarak tanımladı.

Cezasızlık devam eder, sorumlular korunur.

Ciddi suçlarda bağımsız uluslararası yargı mekanizması talep edilmeli.

—

HRW (2015). Unwilling or Unable: Israeli Military Investigations. Al-Mezan (2016). Illusion of Justice.

Sistematik ihlaller doğal savaş ortamı olarak açıklanır.

Örnek Olay: 2023’te sivillerin açlıktan ölmesi “savaş koşullarında kaçınılmaz” diye savunuldu. Tarihsel Arka Plan: 1990’lardan beri bu söylem ABD ve İsrail tarafından ortak kullanıldı. Küresel Yansımalar: Roma Statüsü’nde “kaçınılmazlık” savunmasına yer olmadığı açıkça belirtilmiştir.

Suçların kasıt unsuru gizlenir.

Uluslararası içtihatlarda suçların kasten işlenme niteliği vurgulanmalı.

22. Roma Statüsü’ne Taraf Olmamanın Dokunulmazlık Sayılması; 52. İnsanlığa Karşı Suçların “İç Sorun”laştırılması; 99. Kuşatma Açlığının “Ekonomik Önlem”e İndirgenmesi; 14. Açlıktan Ölümlerin “Yan Etki” Gibi Sunulması

Rome Statute, Articles 6–8. ICC Jurisprudence on Intent and Contextual Elements (2018).

Saldırılar kasıtsız gibi sunularak sorumluluk reddedilir.

Örnek Olay: 2024’te Gazze’de Dünya Merkez Mutfağı (World Central Kitchen) konvoyunun vurulması “yanlışlık” denildi. Tarihsel Arka Plan: 2010 Mavi Marmara saldırısı da benzer şekilde “hata” denilerek açıklanmıştı. Küresel Yansımalar: BM Genel Sekreteri ve AB saldırıyı kınadı.

Yardım çalışanlarının güvenliği ortadan kaldırılır.

Bağımsız soruşturma ve uydu görüntüleri ile kasıtlılık belgelenmeli.

98. Tarafsız Devletlere Saldırının “Yanlışlık”la Açıklanması; 16. İnsani Koridor İhlallerinin Karşı Tarafa Yüklenmesi; 67. Yardım Gemisi Baskınlarının “Sınır Güvenliği” Diye Savunulması; 88. İnsani Yardımın “Tarafsız Olmadığı” İddiası

BBC (2024). Gaza aid convoy strike: Israel admits ‘grave mistake’. UN News (2024). UN condemns attack on aid workers in Gaza.

Gazze’ye elektrik verilmemesi güvenlik politikası gibi gösterilir.

Örnek Olay: 2023’te Gazze’de elektrik tamamen kesildi, İsrail “savunma gereği” dedi. Tarihsel Arka Plan: 2007’den bu yana elektrik akışı sürekli kısıtlanmaktadır. Küresel Yansımalar: BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği bu uygulamayı savaş suçu ilan etti.

Sağlık, su, eğitim hizmetleri çökertilir.

Sivillerin enerjiye erişiminin uluslararası insancıl hukuk kapsamındaki yükümlülük olduğu vurgulanmalı.

66. Ablukanın “Savunma Duvarı” Olarak Sunulması; 81. Esir İhlallerinin “Güvenlik Gereği” Diye Sunulması; 17. “Çifte Kullanım” Kavramıyla Altyapının Hedeflenmesi; 2. Orantılılık İlkesinin Göz Ardı Edilmesi

OCHA (2023). Gaza Electricity Crisis Report. UN Human Rights Council (2017). Collective Punishment in Gaza.