s. 1H T T Bdüşünce
D Ü N Y A ’ D A N B İ R H A B E R TRUMP 2.0 Sayı : 18
s. 2BU SAYIDA
ABD Kısa Tarihi
ABD Yeni Yönetimini Bekleyen Sorunlar 4
BRICS Ülkelerinin Stratejileri ve ABD'nin Tepkileri 13
ABD ve NATO ile İlişkiler23
ABD ve Genişleme Ruyası33
ABD - ÇİN İLİŞKİLERİ53
ABD - RUSYA İLİŞKİLERİ68
RAPOR81 TRUMP’ın İkinci Döneminde Dış Politikası
ANALİZ82 ÇİN’in Büyük Projesi : Kuşak ve Yol Gronland Kanada Panama kanalı Meksika Körfezi
Afrika'da Jeopolitik Nüfuz Mücadelesi Orta Doğu'da Jeopolitik Rekabet Orta Asya ve Kafkasya'da Nüfuz Mücadelesi Siber Güvenlik ve Bilgi Savaşları Latin Amerika'da Etki Alanı Mücadelesi Teknoloji Yeşil Enerji Nadir Toprak Elementleri Afrika'da Jeopolitik Nüfuz Mücadelesi
ELON MUSK - Milyarder Soytarı78 Avrupa Birliği'ne Elon Musk’ın Müdahaleleri Güney Amerika'ya Elon Musk’ın Müdahaleleri
s. 3ABD ve ABD sevdalıları , Donald Trump’ın 2025'te yeniden ABD başkanı seçilmesinin zaferini şaaşalı bir şekilde kutlamaya devam ediyor. Seçin sürecinde Trump’ı destekleyen ve Trump’a verdiği destek ile milyarlarına milyarlar katan Elon Musk ise soytarı bir eda ile AB ayar veriyor, Güney Amerika Ülkelerini darbe yapmak ile tehdit ediyor.
ABD, 1. ve 2. Dünya Savaşı sonrası adeta “Dünyanın hakimi” durumunda politikalar sergiliyordu. 1980 yılına gelindiğinde özellikle Ortadoğu’daki gelişmeler, ABD’nin özellikle bu bölgedeki alanını oldukça genişletti. Sovyet Rusya’nın dağılması, Çin’in bu dönemde içine kapanık politikalar sergilemesi, AB ülkelerinin ABD politikaları çerçevesinde siyaset yürütmesi de ABD’nin politikalarını rahat bir şekilde sürdürmesini sağlıyordu.
2019 yılı Covid-19 sonrası gerek Ortadoğu’da ve gerekse de dünyanın diğer coğrafyalarında beklenmedik gelişmeler meydana geliyor ve tabiri yerinde ise ülkeler bir bir hegemonyaya başkaldırıyordu. Öncelikle Afrika’dan Fransa ve diğer sömürgeci ülkeler “kapı-dışına itiliyordu” Çin’in “KuşakYol” projesi çerçevesinde yürüttüğü “Yumuşak Güç” politikaları, hegemon ve baskıcı sömürge devletlerinin bölgedeki etkisini azaltıyordu.
Ukrayna’nın NATO üyeliği için girişimlerde bulunması, Rusya’nın Ukrayna’ya müdahalesine neden oluyordu. Ortadoğu’da ABD destekli terör devleti İsrail’in 2 yıla yakın Filistin topraklarında gerçekleştirdiği katliamlar , düne kadar Batı ve Dünya tarafından sessiz bir şekilde izlenirken, bugün İsrail ve yöneticileri katliamcı olarak nitelendirilip halklarca ve hatta devletler nezdinde eleştiriliyor. Son raddede ise İsrail bir katliamcı devlet olarak ilan ediliyordu.
ABD’nin özellikle Çin’in son yıllarda “Kuşak-Yol Projesi ve BRICS” gibi girişimleri, ABD’nin ekonomik, askeri ve diplomatik alanda zor durumda kalmasına neden olmaktadır. ABD yeni yönetiminin bu girişimler sonunda Trump’ın ikinci dönemindeki agresif politika söylemlerinin asli sebebini oluşturmaktadır. Daha önceleri “Terör” söylemi ile istediği her ülkeyi işgal etme hakkını kendinde bulan ABD’nin yeni dönemde bu kozu nereye kadar kullanacağı bir yana, ABD’nin Çin,Rusya,AB ülkeleri ile yaşamış olduğu sorunlar , ABD’nin sonunu ne kadar erkene çeker bilinmez ama, bu tarz politikaların sürdürülebilir olmayacağını birilerinin Trump ve şaklaban milyardere söylemesi gerekir.
ABD’nin Panama, Meksika ve AB ülkleri ile yaşamış olduğu ve üst perdeden demeçlerin verildiği bir dönemde Rusya’nın “NATO’ya katılma girişimi nedeni ile Ukrayna’ya saldırması” ve sonrasında ABD’nin NATO üyesi Danimarka’dan toprak talebi, Kanada’yi ülkesine katma “esprisi” ya da AB ülkelerine “Demokrasi getirme Çabaları” için tek şeyi akla getiriyor.
ÇİN ETKİSİ..... Yavuz KAYA
s. 4Resmi Adı Yönetim Şekli Başkenti Bağımsızlık Tarihi Yüzölçümü Nüfusu Dili Dini : : : : : : : : Amerika Birleşik Devletleri Federasyon Tipi Cumhuriyet Washington DC 4 Temmuz 1776 9.833.517 km² 337 Milyon(2025) İngilizce, İspanyolca %70 Hristiyan, %1,9 Yahudi, %1 Müslüman ve diğer
Sayfa 4 / 87
s. 520. yüzyılın başlarından itibaren uluslararası düzeyde etkinliğini giderek artıran ABD, Birinci Dünya Savaşı’na aktif olarak katılmamasına karşın diplomatik olarak savaşın bitirilmesi sürecinde kritik rol oynamıştır. 1929’da “Büyük Buhran” olarak adlandırılan ekonomik krize rağmen ABD, göç almaya ve büyümeye devam etmiştir. İkinci Dünya Savaşı’nda önce tarafsız kalan, 1941 yılından itibaren Müttefik Kuvvetler tarafında saf tutan ABD, savaştan büyük ekonomik kazançla çıkmıştır. ABD tarafından 6 Ağustos 1945’te Hiroşima’ya, 9 Ağustos’ta da Nagazaki’ye atılan ve 200.000’den fazla insanın ölümüne yol açan atom bombaları ise insanlık tarihinin en karanlık sayfalarından biri olarak kayıtlara geçmiştir.
Savaş sonrası kurulan yeni dünya düzeninde hegemon bir süper güç olarak ortaya çıkan ABD, Birleşmiş Milletler (BM) teşkilatında mutlak veto yetkisiyle keyfî uygulamalarını arttırmış; çift kutuplu bir dünya siyaseti oluşturarak Sovyetler Birliği’ni ve Komünist Bloğu şer güç olarak konumlandırmıştır. 1947’de ortaya attığı Marshall Planı ve Truman Doktrini ile de savaş sebebiyle ekonomileri çöken dünya devletlerini mali yardım sözüyle kontrol altına almıştır. Bu süreçte komünizm tehdidi söylemiyle korkutulan toplumlara da kapitalist yaşam tarzı ve kültürü dayatılmıştır. Amerika kıtasına bilinen ilk göçlerin MÖ 12-16 bin aralığında Sibirya üzerinden gerçekleştiği tahmin edilmektedir. MÖ 11 binli yıllardan itibaren ortaya çıkan Clovis kültürü kıtadaki yerli kültürlerin başlangıcı sayılmaktadır. MÖ 2. bin yılda Orta Amerika kültürleri bugünkü ABD sınırlarının güney kesimlerine kadar ulaşmıştır.
15. yüzyılda başlayan ve dünya tarihine “coğrafi keşifler” ve “Amerika’nın keşfi” olarak geçen Avrupa sömürgeciliğiyle birlikte önce İspanya ve Portekiz, ardından İngiltere, Fransa ve Hollandalı sömürgeciler kıtayı işgal ederek milyonlarca insanı katletmiş, yerli kültür ve medeniyetleri yok ederek kıtanın bütün zenginliklerini kendi ülkelerine taşımışlardır. Öte yandan köle ticareti ile Afrika’dan getirilen milyonlarca insan “Yeni Kıta”da zorla çalışmaya mahkûm edilmiş, çok daha fazlası ise ağır yolculuk koşulları sebebiyle kıtaya ulaşamadan hayatını kaybetmiştir. Bugünkü ABD topraklarına gelen ilk sömürgeciler de 1493’ten itibaren bölgede koloniler kurmaya başlamıştır.
18. yüzyıl ortalarında İngiltere, zor durumdaki ekonomisine nefes aldırabilmek için Amerika’daki kolonilerine yönelik vergileri arttırmış, bu karar Amerikan Bağımsızlık Savaşı’nın başlamasına yol açmıştır. Amerika’daki 13 koloni ile İngiltere arasında 1775-1783 yılları arasında gerçekleşen savaş sonucunda İngiltere mağlubiyeti kabul etmiş ve 4 Temmuz 1776 tarihinde imzalanan bağımsızlık bildirisi, ülkenin bağımsızlık tarihi olarak kabul edilmiştir. Eyalet sözleşmeleri ise 1788’de imzalanmıştır. ABD Tarihi
Sayfa 5 / 87
s. 650 eyalet ve 1 federal bölgeden oluşan Amerika Birleşik Devletleri; Federal Cumhuriyet ile yönetilir. Yasal sistem 21 Haziran 1788 Anayasası'na dayanmaktadır.
ABD tarihi son iki yüzyılda dünya tarihine damgasını vurmuştur. Kıtanın gerçek sahibi Kızılderililer'in yerinden edilişinden itibaren dünya hâkimiyetine uzanan bir imparatorluğun ilginç hikâyesi... Yankeler... Kızılderililer...Zenciler...Köleler...işçi avcıları.. Başta Britanya'dan olmak üzere dünyanın her tarafından gelip bu bakir topraklara yerleşen göçmenler. Bir yandan demokrasinin, liberal değerlerin ve özgürlüğün görkemli yükselişi, diğer yandan dev sermayelerin gölgesi altında kapitalizmin vahşi ve acımasız yüzü. Amerikalılar, dünyadaki uygarlıkların binlerce yıldan bu yana ürettiği bilgiyi ve teknolojiyi sanki başka bir gezegene ayak basmış dünyalılar gibi büyük bir ihtirasla bu topraklarda uygulamaya koyuldular. C Amerikan gülü, bütün görkemli ve güzel kokusuyla ancak etrafında büyüyen ilk tomurcukların feda edilmesiyle yetişebilir"di.
Sayfa 6 / 87
s. 71950-1953 yılları arasında gerçekleşen Kore Savaşı’nda Güney Kore’nin yanında yer alan ABD, 3 milyondan fazla insanın hayatını kaybettiği bu büyük savaşın da mimarlarından biridir. ABD 1950’lerin ortalarından itibaren askerî varlığını giderek güçlendirdiği Vietnam’ı işgal ederken, 1975 yılına kadar devam eden savaşta 3 milyondan fazla Vietnamlı sivili katletmiştir. ABD bu savaşta İkinci Dünya Savaşı’nda tüm dünyada kullanılanın üç katı kadar bomba kullanmış olsa da bu savaşı kazanamamış, ancak geriye paramparça olmuş bir ülke bırakmıştır. 1990’ların başlarında Soğuk Savaş sürecinin sona ermesiyle birlikte küresel düşman olarak bu kez İslam dünyasını hedefe koyan ABD, halkı Müslüman olan ülkelere yönelik işgal ve askerî operasyonlara girişmiştir. 1990’daki Körfez Savaşı, 11 Eylül sonrası süreçte Irak ve Afganistan işgalleri, Ortadoğu, Orta Asya ve Afrika ülkelerinde açılan yeni askerî üsler ve son yıllarda özellikle DAEŞ üzerinden yürütülen manipülasyonlarla İslam’ın terörle özdeşleştirilmesi, ABD’nin 21. yüzyılda benimsediği askerî ve politik yaklaşımın özeti mahiyetindedir.
Amerika Birleşik Devletleri siyasi tarihinin ana karakterlerini oluşturulan iki başat unsur şüphesiz Demokratlar ve Cumhuriyetçiler olmuştur. Bunlardan ilki olan Demokrat parti ilk olarak ABD’nin 3. Başkanı olan Thomas Jefferson tarafından 1790’lı yıllarda “Cumhuriyetçi Parti” olarak kurulmuştur. 1798 yılında ise adını “Demokratik-Cumhuriyetçi Parti” olarak değiştirmiştir. 1828 yılında yapılan seçimlerde başkan olan Jefferson, adı günümüze kadar devam edecek olan “Demokrat Parti” adını partisine vermiştir. Yaşanan Amerikan iç savaşında özellikle köleliğe karşı verdiği mücadele ile parti ikiye bölünmüş ve Demokrat Partiye karşı “Cumhuriyetçi Parti” kurulmuştur. 1912 yılına kadar iktidarı Cumhuriyetçilere kaptıran Demokratlar 1912 yılında Woodrow Wilson ile tekrardan Demokrat Parti iktidarını sağlamışlardır. I.Dünya Savaşı ile başlayan süreç ABD Yüzyılı
Jefferson döneminde Büyük Britanya ile Fransa arasında devam eden savaşta tarafsız kalınmıştır. Demokrat geleneğin bir diğer başkanı olan James Monroe zamanında da tarafsızlık politikası ile hareket edilmiştir. Kissinger, bu durumu “Monroe Doktrini, ABD ile Avrupa’yı birbirinden ayıran okyanusu, iki kıtayı ayıran bir hendek haline getirmiştir” olarak betimlemiştir. Önceden de belirttiğimiz üzere, Demokrat Parti’nin ikiye bölünüp Cumhuriyetçi Parti’nin ortaya çıkması ile Cumhuriyetçiler 1912 yılına kadar iktidarı ele geçirdiler. Cumhuriyetçi gelenek iç ve dış politikada daha agresif bir politika sergilemişlerdir. Örneğin Roosevelt’in “Kan ve demir politikası ile süt ve su politikası arasında bir seçim yapmak gerekirse, kan ve demir politikasından yanayım! Bu politika, yalnız ulus için değil, uzun vadede dünya için de daha iyidir” diyordu. Lincoln ’un Dışişleri Bakanı ise Amerika’nın büyük bir üretim gücü olduğunu, dünya ticareti için Pasifik’i işaret ederek Amerika’nın dünyanın büyük gücü olacağını ve bunu başaracağını yaptığı bir mitingde yurttaşlarına söylüyordu. Uzun yıllar iç sorunları ile mücadele eden Amerika Birleşik Devletleri, özellikle Birinci Dünya Savaşı sonrası dış politikasında aktif bir siyaset izleme yolunu seçmiştir. 1912 Yılında Başkanlığı kazanan Wilson, Özellikle Birinci Dünya Savaşı sırasında aktif bir politika izleyerek, kendi adı verilen “Wilson İlkeleri” ile tarihe damga vurmuştur. Roosevelt’in “Kan ve demir politikası ile süt ve su politikası arasında bir seçim yapmak gerekirse, kan ve demir politikasından yanayım! Bu politika, yalnız ulus için değil, uzun vadede dünya için de daha iyidir”
Sayfa 7 / 87
s. 8Dönemin realist yaklaşımlarına karşı dünya barışının sağlanabilmesi için özellikle Uluslararası Kurum ve Kuruluşların kurulmasını, olanların yapısal reformlar ile düzeltilmesi gerektiğini ve bunun için ülkelerin çaba sarf etmesi gerektiğini belirten ve bu amaçla etkin bir rol üstlenen Wilson, ne yazık-ki kendi ülkesinde bile fikirlerini kabul ettirememiştir. Kissinger, Diplomasi adlı eserinde “Wilson İlkelerini” şu şekilde resmeder “Bundan böyle Amerika’nın görevi, dünyanın neresinde olursa olsun her türlü saldırıya karşı koymaktır” 2 Şubat 1918'de ABD, I. Dünya Savaşı'na girdi..
İkinci Dünya savaşı ve sonrasında oluşan “Soğuk Savaş” dönemi ve sonrasında neredeyse tek kutuplu bir dünyaya dönüşen güç dengesi ABD’nin daha ofansif politikalar izlemesinin önünü açmıştır. Sovyet Rusya’nın 1990’lı yıllarda dağılması bile Amerika Birleşik Devletleri’ni memnun etmiyordu. Bu durumu Kissinger şu şekil açıklıyor “Amerika Soğuk Savaş’ta, savaş yapmadan zaferi gerçekleştirmiştir. Öyle bir zafer ki, şimdi Amerika’yı George Bernard Shaw’un söylediği çıkmazla karşı karşıya getirmektedir: “Hayatta iki trajedi vardır: Biri gönlünün istediğine kavuşamamak, diğeri de ona kavuşmaktır.” Son yüzyılın süper gücü ABD, özellikle Ortadoğu’da oluşan sorunlara gerek ekonomik ve gerekse jeopolitik nedenler ile duyarsız kalmamıştır. 1991 ‘de Birinci Körfez savaşı, 2001 Eylül ayında ABD’de “Dünya Ticaret Merkezine” yapılan saldırılar sonrası İkinci Körfez Savaşı ve Afganistan’a yapılan saldırılar ile ABD, Ortadoğu’ya duyarsız kalmayacağını ve hiçbir şeyin eskisi gibi olmayacağını ilan ediyordu. Amerikan Dış Politikası, Kissinger tarafından ortaya atılan “Konvansiyonel ikilik” kavramı çerçevesinde Roosevelt ve Wilson’ın politik görüşlerinden gelen çizgiler ile şekillendiğini iddia etmek yerinde olacaktır. Roosevelt, dünyada bir güç dengesi kurmaya çalışan realist bir görüşü. Wilson ise Dünya’da savaşları engellemeye yönelik idealist bir görüşü temsil ediyordu Bağımsızlığını henüz 150 yıl önce kazanmış olan Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa’nın iç çekişmeleri ve dünyanın diğer devletlerinden oldukça uzak bir coğrafyada ekonomik ve iç meselelerini halletmiş bir şekilde dünya arenasına çıkıyordu. ABD’nin güçlü bir şekilde dünya siyasetine yön vermesi Ortadoğu’da kendini göstermekteydi. Birinci Dünya Savaşı sonrası Ortadoğu’da eski etkisini kaybeden İngiltere’nin yerini ABD dolduruyor. İran, Suudi Arabistan ve bölgenin diğer Arap Devletleri ile petrol üzerinden anlaşmalar yapılıyordu.
Sayfa 8 / 87
s. 9Özellikle İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra başlayan Soğuk Savaş döneminde ABD, Sovyet Rusya emperyalizmine karşı Ortadoğu’daki bölge ülkelerine ekonomik ve askeri yardımlaryapmaktaydı. Rusya’nın yayılma politikalarına karşı ilk defa Truman Doktrini ile özellikle Türkiye’nin Rus tehdidine karşı karşıya kalacağı ve Sovyet yayılmacılığının Ortadoğu ve Asya’yı da içine alacak şekilde süreceği öngörüsü ile Türkiye ve Yunanistan’a belirli ekonomik ve Askeri yardımlar yapılmıştır. Ancak, Sovyet Rusya’nın etkisi özellikle Türkiye ve İran üzerinde yoğunlukluyken , diğer Ortadoğu ülkeleri bu baskıyı fazla hissetmedikleri için Truman Doktrinin etkisi Ortadoğu coğrafyasında fazla hissedilmemiştir ABD, bu dönemde Suudi Arabistan, BAE ve Kuveyt’te bulunan petrol alanları ile ilgilendiği ve ambargonun etkilerinden kendini koruyacak planlar üzerinde çalıştığı ortaya çıkmıştır. ABD’nin Ortadoğu politikasını şekillendiren birçok neden sayılabilir. Elbette bunların içinde en önde gelen sebeplerden ilk sırayı alacak olanlardan biri de petrol ve enerji faktörüdür. SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİ
Türkiye’nin NATO’ya kabulünün de ABD’nin Ortadoğu politikası için önemli bir manevra olduğu yadsınamayacak bir gerçektir. ABD, Türkiye’yi NATO’ya kabul ederek Ortadoğu’ya bir kapı açmış oluyordu. İkinci Dünya Savaşı sonrası Ortadoğu’da İngiltere’nin etkisi gittikçe azalmaktaydı. Arap-İsrail Savaşları esnasında ABD’nin İsrail’e destek vermesi Ortadoğu ülkelerinin ABD’ye tavır almalarına sebep oldu. Patlak veren petrol krizinde fiyatlar rekor düzeyde arttı. ABD’nin İsrail’e verdiği destek nedeni ile Arap devletleri petrol ambargosu uygulamaya başladılar. Ve o güne kadar Ortadoğu politikasında keyfi uygulamalar sergileyen ve “Bana petrol varillerinden söz etmeyin. Petrol varilleri veya CocaCola şişesi, bence fark etmez” diyen ABD dışişleri Bakanı Kissinger, geri adım atmak zorunda kalacak bir duruma düşüyordu. Ortadoğu’da Arap-İsrail ilişkilerinde her ne kadar çalkantılı dönemler yaşanmış olsa da 1979 İran Devrimi öncesi İran-İsrail ilişkilerinde gergin bir hava oluşmamıştır. İran İslam Devrimi öncesi ABD-İran ilişkileri oldukça ileri düzeyde seyretmiştir. İran’ın Sovyet Rusya’ya komşu olması ve özellikle Ortadoğu’da kilit bir ülke konumunda olması İran’ı, ABD’nin askeri bir müttefiki konumuna getiriyordu. Ancak 1979 İran devrimi sonrası bölgede Arap-İsrail gerginliğine ek olarak İran-İsrail gerginliği de had safhaya ulaşmıştır. ABD’nin özellikle İsrail merkezli bir politika izlemesi gerek Sünni Arap Devletleri ile ve gerekse Şii İran Devleti ile uzun sürecek olan anlaşmazlıkların ortaya çıkmasına sebep olmuştur. 1979 İran İslam Devrimi sonrası ABD’nin müttefiki konumundaki İran’ın bir anda ABD karşıtı bir tehdit oluşmasına sebep olmuş ve bu durum Nixon Doktrininin sorgulanmasına sebep olmuştur. ABD’nin Ortadoğu politikaları için bir tehdit oluşturan İran’a karşı yeni politika “İran’ın dengelenmesi” çerçevesinde ABD Başkanı Jimmy Carter tarafından 1980 de ilan edilmiştir. Bu bağlamda İran’ın dengelenmesi için bir aparatın olması gerekiyordu. ABD bu aparatı Irak’ı, İran’a karşı kışkırtarak ve destek vererek bulmuyordu. Sayfa 9 / 87
s. 10AMERİKAN RUYASINDAN AMERİKA’NIN KABUSUNA ÇİN
Sayfa 10 / 87 ABD YENİ YÖNETİMİNİ BEKLEYEN SORUNLAR
s. 113 3 ABD Yeni Yönetimini Bekleyen Sorunlar ve ABD Ruyası Başkan seçilen Donald Trump 20 Ocak 2025'te göreve başlamaya hazırlanırken, yönetimi çeşitli jeopolitik ve ekonomik cephelerde karmaşık bir dizi zorluk ve fırsatla karşı karşıya kalacak. Özellikle BRICS ülkelerinin yeni para birimi ve kendi para birimleri ile ticari işlemlerini yapma girişimi Dolar Hegemonyasını” yıkacak gibi görünüyor. Avrupa Birliği (AB) ile ilişkiler, NATO, Çin, Rusya, ve ABD'nin Panama, Kanada ve daha geniş bölgedeki hırsları ile ilgili sorunlar Amerikan Rüyasını, Amerikan Kabusuna çevirebilir...
Trump’ın Prensi VANCE "Trump'ın Nixon gibi o kadar da kötü olmayacak (ve hatta faydalı bile olabilecek) alaycı bir pislik olduğunu düşünmek ile Amerika'nın Hitler'i olduğunu düşünmek arasında gidip geliyorum,"
Sayfa 11 / 87
s. 12BRICSAB
NATOÇİN
RUSYAEKONOMİ BRICS ittifakı, uluslararası ticarette ABD dolarına olan bağımlılığı azaltmak için alternatifler araştırıyor. Buna karşılık, Başkan seçilen Trump, küresel rezerv para birimi olarak ABD dolarını değiştirmeye çalışırlarsa BRICS ülkelerine %100 gümrük vergisi uygulamakla tehdit etti. Trump'ın önceki dönemi, AB ile gergin ilişkiler ve NATO müttefiklerinin savunma harcamaları konusundaki eleştirileriyle damgalanmıştı. Avrupa liderleri, Avrupa mallarına olası ABD tarifeleri ve ABD'nin NATO'ya olan taahhütlerinin yeniden değerlendirilmesi de dahil olmak üzere olası zorluklara hazırlanıyor.
ABD-Çin ilişkisi ekonomik rekabet ve stratejik çekişmelerle dolu olmaya devam ediyor. Trump, 20 Şubat 2025'e kadar Çin mallarına %10'luk bir gümrük vergisi koyma planlarını belirterek, ticaret çatışmalarının devam edeceğinin sinyalini verdi.
Trump, özellikle Ukrayna ve Orta Doğu'da Rusya'yı ilgilendiren çatışmaları çözme niyetini dile getirdi. Ancak, Moskova ile herhangi bir yakınlaşma, özellikle Doğu Avrupa'daki siber güvenlik ve jeopolitik etki gibi konulardaki devam eden gerginlikler göz önüne alındığında, yerel ve uluslararası incelemeye tabi tutulabilir. Trump'ın Çin, Kanada ve Meksika gibi ülkelere yönelik önerdiği tarifeler Amerikan endüstrilerini ve işlerini korumayı amaçlıyor.Ancak, bu tür önlemler misilleme eylemlerine yol açabilir, tedarik zincirlerini bozabilir ve tüketiciler ve işletmeler için maliyetleri artırabilir.Yönetimin korumacı politikaların faydalarını ekonomik yavaşlama ve enflasyonist baskı potansiyeline karşı dikkatlice tartması gerekecek. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un 2019’daki açıklaması, NATO’nun mevcut sorunlarına dikkat çekmek ve Avrupa’nın güvenlik stratejisini yeniden şekillendirmek için atılmış bir adımdı. Bu değerlendirme, Trump’ın NATO’ya yönelik eleştirileri ve transatlantik ilişkilerdeki değişimlerin doğrudan bir yansıması olarak görülebilir.
Sayfa 12 / 87
s. 13BRICS Ülkelerinin Stratejileri ve ABD'nin Tepkileri
BRICS’in Stratejilerinin Ayrıntıları Yerel Para Birimleriyle Ticaret: BRICS ülkeleri, doların yerine yerel para birimleriyle ticaret yapma hedefini benimsediklerini deklere ettikleri günden beri,ABD diken üstünde.. Bu strateji, ülkeler arası ticaretin maliyetlerini azaltma ve dış ekonomik baskılara karşı direnç artırma potansiyeli taşır. Ancak, bu sistemin uygulanabilirliği, BRICS ülkelerinin döviz piyasalarındaki dalgalanmalarını kontrol edebilme kapasitesine ve teknik altyapılarına bağlıdır. BRICS içindeki ülkeler, yerel para birimleri arasında takas mekanizmaları geliştirmeyi tartışmaktadır.
Yeni Kalkınma Bankası’nın Rolü: NDB, bölgesel kalkınmayı desteklemenin ötesinde, ülkeler arasında yerel para birimlerinin kullanımını yaygınlaştırmayı hedefliyor. Yerel para birimleri cinsinden kredi verme politikası, ülkelerin dış borçlanma maliyetlerini azaltabileceği ancak, doların dünyadaki baskın rolü, bu hedefin önünde önemli bir engel oluşturacağı yorumları yapılıypr. NDB, yenilikçi finansman yöntemleri geliştirerek bu sorunu aşmayı planlıyor. Alternatif Ödeme Sistemleri: BRICS ülkeleri, SWIFT’e alternatif olarak yeni bir ödeme sistemi oluşturma çalışmaları yürütmeye başladı. Bu sistem, ülkeler arası finansal bağımsızlığı artıracaktır. Ancak, teknik altyapının karmaşıklığı, özellikle şfeffaflık ve güvenlik gibi alanlarda çözülmesi gereken sorunlar doğurabilir. Bu ödeme sistemleri, BRICS ticaretinde şeffaflığı artırmak ve yaptırımlardan kaçınmak için kritik bir rol oynayabilir.
IMF Alternatifleri: Rusya’nın IMF’ye alternatif bir yapı önerisi, BRICS ülkelerinin dünya finansı üzerinde daha büyük bir etki yaratma çabasını göstermektedir. Ancak, bu yapının oluşturulması, finansal kaynakların mobilizasyonu ve politik uyum gerektirdiği için zorlu bir süreçtir. IMF alternatifi, borç krizine karşı alternatif fonlama sağlamaya odaklanabilir.
Sayfa 13 / 87
s. 144 Gümrük Vergileri: ABD Başkanı Donald Trump, BRICS ülkelerinin doların yerine geçecek bir sistem oluşturma çabalarına karşı %100 gümrük vergisi uygulama tehdidinde bulundu. Ne kadar işe yarar, 20 Ocak sonrası izleyeceğiz. Bu tür bir yaptırım, BRICS ülkelerinin ihracatını önemli ölçüdé azaltabilirken, ABD iç piyasasında da fiyat artışlarına neden olabilir. Özellikle enerji ve ham madde gibi kritik alanlarda bu yaptırım, ABD'nin kendisine zarar verme riskini taşıyacaktır. Dolar’ın tahtının sallantıda olduğu aşikar.Merak edilen BRICS bunu ne zaman başlatacak ve ABD ne kadar dayanabilecek?
ABD’nin Rezerv Para Stratejisi: ABD, doların küresel rezerv para statüsünü korumak için ekonomik ve politik baskılarını artırabilir. Ancak bu tutum, BRICS ülkeleri dahil olmak üzere diğer ülkelerin ABD’den ekonomik bağımsızlık kazanmaya yönelik çabalarını hızlandırabilir. ABD’nin yaptırımlarına alternatif yollar arayan ülkeler arasında yeni ticaret blokları oluşabilir.
Sayfa 14 / 87
s. 15Küresel Ekonomi ve Doların Geleceği Doların Rolünün Zayıflaması: Eğer BRICS ülkeleri yerel para birimleriyle ticaret ve alternatif ödeme sistemlerini başarıyla uygularsa, doların küresel finans sistemindeki rolü zayıflayabilir. Bu durum, ABD’nin ekonomik yaptırım gücünü sınırlandırabilir. Bu tür bir değişim, küresel ticarette yeni standartları beraberinde getirebilir.ABD, özellikle küresel siyasette,”saldırgan, tahrik edici ve hegemonik askeri stratejileri yerine , daha softpower politikalar uygulayabilir. En azından ateş sönene kadar. Trump’ın Prensi James David Vance’in şu demeci,yeni dönem için yeni yol haritasını özetler durumda. “Yabancı ülkelere zorla dayatılan, ahlaki üstünlük taslayan ve ders veren bir dış politika inşa ettik. Çinliler ise yollar ve köprüler inşa eden ve yoksulları doyuran bir dış politika yürütüyor.”
Ticaret Gerilimleri: Trump’ın sert politikası, BRICS ülkeleri arasında daha yakın ekonomik bağların kurulmasına neden olabilir. Ancak bu durum, küresel ticaret sısteminde daha fazla belirsizlik ve gerilim yaratabilir. BRICS ülkelerinin ABD'nin sert politikalarına karşı toplu bir tavır geliştirmesi beklenebilir. BRICS Ülkeleri Arasındaki Uyumun Önemi Ekonomik Uyum: BRICS ülkeleri, ekonomik altyapıları ve gelişmişlik seviyeleri bakımından farklılıklar göstermektedir. Bu farklılıklar, ortak hedeflere ulaşılmasını zorlaştırabilir. Bu uyumsuzlukları aşmak için ortak altyapı ve koordinasyon mekanizmaları geliştirilmelidir.
Politik Koordinasyon: Farklı politik sistemlere sahip bu ülkelerin ortak bir vizyon etrafında hareket etmesi, stratejilerinin başarıya ulaşması için kritik önem taşır. İçsel uyumun sağlanması, BRICS’in uluslararası platformlarda daha etkin bir çıkış yapmasını sağlayabilir. Politik koordinasyon, çıkar çatışmalarını minimize ederek uzun vadeli işbirliğine imkan tanıyabilir. BRICS içinde çatlak sesin Hindistan olabileceğini öngörebiliriz. İsrail ile ilgili politikaları ve bölgedeki ülkeler ile anlaşmazlıklar, özellikle “Kuşak-Yol” projesinin aksamasına neden olabilir.
Sayfa 15 / 87
s. 166 Dolarizasyondan Kurtulma Çabaları BRICS ülkeleri küresel ticaret ve finansal işlemlerde ABD dolarına olan bağımlılığı aktif olarak azaltmaya çalışıyor. Bu hamle şunları içeriyor: BRICS ülkeleri arasında ticarette yerel para birimlerinin kullanımının teşvik edilmesi. IMF ve Dünya Bankası gibi dolar odaklı kuruluşlara alternatif oluşturacak Yeni Kalkınma Bankası (NDB) gibi finansal araçların kurulması. Blok içindeki ticareti istikrara kavuşturmak için muhtemelen kendi para birimlerinden oluşan bir sepetle desteklenen bir BRICS rezerv para biriminin savunulması. ABD'nin Karşılaştığı Zorluklar: Para Rekabeti : ABD dolarının küresel ticaretteki rolünün azalması, onun değerini ve etkisini azaltacaktır. Bu durum, ABD'nin dış politikasının temel araçlarından biri olan ekonomik yaptırımları uygulama yeteneğini zayıflatacaktır. Küresel rezervler çeşitlendikçe, ABD Hazine tahvillerine olan talep azalabilir ve bu da ABD için daha yüksek borçlanma maliyetlerine yol açabilir. Ekonomik İttifaklar : BRICS ülkeleri Afrika, Latin Amerika ve Orta Doğu'daki ülkelerle ekonomik bağlarını güçlendiriyor. Bu bölgeler ham maddeler ve büyüyen tüketici pazarları için kritik öneme sahip. Ticaret anlaşmalarının kurulması ve altyapı yatırımları (çoğunlukla BRICS girişimleri tarafından finanse edilir) ABD'nin bu bölgelerde etkili bir şekilde yer alma kabiliyetini zayıflatabilir. Küresel Etki : BRICS ülkeleri ekonomik iş birliğini artırdıkça, küresel platformlardaki (örneğin G20, BM) kolektif sesleri ABD'nin tek taraflı gücünü azaltabilir. Küresel Finans Piyasaları Üzerindeki Potansiyel Etki Özellikle BRICS ülkeleri SWIFT veya benzeri küresel ödeme sistemlerine uygulanabilir alternatifler yaratmayı başarırlarsa, parçalanmış finansal sistemlerden istikrarsızlık doğabilir. Çoklu para birimiyle ticarete geçiş, işlem karmaşıklıklarını ve piyasa oynaklığını artıracaktır. Birçoğu dolar destekli istikrara dayanan gelişmekte olan ekonomiler, yeni bir finansal ortama uyum sağlamada zorluklarla karşılaşabilir.
Sayfa 16 / 87
s. 176 Doların Küresel Rezerv Para Birimi Olarak Konumu: Dolar, uzun yıllardır uluslararası ticarette ve finansal işlemlerde baskın para birimi olarak kullanılmaktadır. BRICS ülkelerinin ortak bir para birimi oluşturması, doların bu konumunu zayıflatabilir. Özellikle, BRICS ülkeleri arasındaki ticaretin yeni para birimi üzerinden yapılması, dolar talebini azaltacaktır.
Küresel Ticarette Doların Payının Azalması: BRICS ülkeleri, dünya nüfusunun yaklaşık %42'sini ve küresel GSYİH'nin %23'ünü oluşturmaktadır. Bu ülkelerin kendi aralarındaki ticarette yeni bir para birimi kullanmaları, doların uluslararası ticaretteki payını düşürebilir. Örneğin, petrol ticaretinde doların payı %80'e gerilemiştir.
ABD'nin Ekonomik ve Politik Etkisi: Doların küresel hakimiyeti, ABD'ye ekonomik ve politik avantajlar sağlamaktadır. BRICS para biriminin benimsenmesi, ABD'nin bu avantajlarını azaltabilir ve küresel finansal sistemdeki etkisini zayıflatabilir.
Alternatif Finansal Sistemlerin Gelişimi: BRICS ülkeleri, SWIFT gibi Batı merkezli finansal sistemlere alternatif olarak kendi ödeme ve mesajlaşma sistemlerini geliştirmektedir. Bu durum, doların uluslararası finansal işlemlerdeki rolünü daha da azaltabilir. IMF'ye göre dolar, dünya döviz rezervlerinin yaklaşık %58'ini temsil ediyor ve petrol gibi büyük emtialar hala temel olarak dolar kullanılarak alınıp satılıyor. Ancak doların hakimiyeti, BRICS'in GSYİH'deki büyüyen payı ve ittifakın dolar dışı para birimleriyle ticaret yapma niyetiyle tehdit ediliyor - bu süreç de-dolarizasyon olarak bilinir.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ekim ayında BRIC ülkelerinin zirvesinde yaptığı konuşmada, ABD'yi doları "silahlandırmakla" suçlamış ve bunu "büyük bir hata" olarak nitelemişti. Putin o zamanlar "Doları kullanmayı reddeden biz değiliz," demişti. "Ama eğer çalışmamıza izin vermezlerse ne yapabiliriz? Alternatifler aramaya zorlanıyoruz." Rusya, küresel banka mesajlaşma ağı SWIFT'e alternatif sunacak ve Moskova'nın Batı yaptırımlarından kaçınmasına ve ortaklarıyla ticaret yapmasına olanak tanıyacak yeni bir ödeme sisteminin oluşturulması için özel olarak çaba sarf ediyor. Trump, BRIC'in küresel ticarette ABD dolarının yerini alma şansının "hiçbir" olmadığını ve bunu gerçekleştirmeye çalışan herhangi bir ülkenin "Amerika'ya el sallaması gerektiğini" söyledi. Yapılan araştırmalar, ABD dolarının küresel birincil rezerv para birimi olma rolünün yakın gelecekte tehdit altında olmadığını gösteriyor.
Sayfa 17 / 87
s. 186 ABD'de başkan seçilen Donald Trump, ABD dolarına rakip bir para birimi yaratmaları halinde dokuz ülkeden oluşan bir bloka %100 gümrük vergisi uygulayacağı tehdidinde bulundu. Dünyanın önde gelen güçleri Çin ve Rusya'nın da yer aldığı Brics ittifakında, Brezilya, Hindistan, Güney Afrika, İran, Mısır, Etiyopya ve Birleşik Arap Emirlikleri de yer alıyor. ABD seçimleri sırasında Trump, yaygın tarifeler uygulama konusunda kampanya yürüttü. Son günlerde yüksek vergi tehditlerini artırdı. Trump, sosyal medya platformu Truth Social'da yaptığı açıklamada, "Bu ülkelerden, ne yeni bir Brics para birimi yaratacaklarına ne de güçlü ABD dolarının yerini alacak başka bir para birimini destekleyeceklerine dair bir taahhüt bekliyoruz, aksi takdirde %100 gümrük vergileriyle karşı karşıya kalacaklar ve harika ABD ekonomisine satış yapmaktan vazgeçmeleri gerekecek" ifadelerini kullandı. "Başka bir enayi bulabilirler" dedi. BRICS örgütü, yeni üyeleri karşılayarak küresel yönetişimi yeniden şekillendirmek için önemli bir adım attı. Geçtiğimiz hafta Endonezya resmen tam üye olarak katıldı ve grubun genişlemesinde önemli bir dönüm noktası oldu. 1 Ocak'ta BRICS başkanlığını üstlenen Brezilya, Ağustos 2023'te Güney Afrika'da düzenlenen Johannesburg zirvesinde onaylanan Endonezya'nın üyeliğini teyit eden bir bildiri yayınladı. Geniş nüfusu ve önemli ekonomik ayak iziyle Endonezya, küresel yönetişim kurumlarında reformları savunmada diğer BRICS ülkeleriyle sorunsuz bir şekilde uyum sağlıyor. Brezilya Dışişleri Bakanlığı, Endonezya'nın katılımının örgüt için bir öncelik olan Küresel Güney genelinde iş birliğini güçlendirdiğini vurguladı.
Sayfa 18 / 87
s. 19Trump, kendine ait sosyal medya platformundan sık sık tehditlerde bulunuyor. Yaptığı bir paylaşımında, "Avrupa Birliği'ne ABD ile aralarındaki muazzam açığı petrol ve doğal gazımızı büyük ölçekte satın alarak kapatmaları gerektiğini söyledim." ifadesine yer veren Trump, aksi takdirde AB'ye sonuna kadar tarife uygulanacağını belirtti.
Trump,başkanlık görevini devraldığında Meksika, Kanada ve Çin'den gelen ürünlere yönelik tarife planını duyurmuştu.
Göreve geldiğinde ilk kararnamelerinden biri olarak Meksika ve Kanada'dan ABD'ye gelen tüm ürünlere ve "saçma açık sınırlarına" yüzde 25'lik bir tarife uygulamak için gerekli tüm belgeleri imzalayacağını belirten Trump, "Bu tarife, fentanil başta olmak üzere uyuşturucular ve tüm yasa dışı yabancıların ülkemizi istilasını durdurana kadar yürürlükte kalacaktır." ifadesini kullanmıştı. Trump, Çin menşeli uyuşturucuların çoğunlukla Meksika üzerinden yüksek seviyelerde ABD'ye aktığına işaret ederek, bu durdurulana kadar Çin'e, ABD'ye gelen tüm ürünlerinde ek tarifelerin üzerine fazladan yüzde 10 gümrük vergisi uygulayacaklarını bildirmişti.
BRICS ülkelerini de tarifelerle tehdit eden Trump, "Bu ülkelerden yeni bir BRICS para birimi yaratmayacaklarına ya da güçlü ABD dolarının yerini alacak başka bir para birimine destek vermeyeceklerine dair taahhütte bulunmalarını istiyoruz. Aksi takdirde yüzde 100 gümrük tarifeleriyle karşı karşıya kalacaklar." demişti.
Sayfa 19 / 87
s. 20BRICS, özellikle Çin ve Hindistan gibi büyük ekonomilerin liderliğinde, küresel büyümeye ciddi katkılar sunmaktadır. 2024 itibarıyla BRICS ülkeleri, küresel GDP'nin %30'una yakınını oluşturmakta ve küresel ticaretin %25'ini gerçekleştirmektedir. . Gelişmekte olan ülkelerin daha güçlü bir ekonomik platforma sahip olması, ABD ve G7'nin ekonomik üstünlüğüne karşı bir denge unsuru yaratacaktır. BRICS’in büyümesiyle küresel ticaret, giderek Batı merkezli sistemlerden uzaklaşarak daha dengeli bir yapıya kayabilir.
BRICS’in, yeni bir para birimi ve alternatif ödeme sistemleri geliştirme planı, doların hegemonyasına karşı ciddi bir meydan okuma anlamına geliyor. Özellikle dolar dışında ticaret yapma çabaları ve alternatif rezerv sistemleri, finansal piyasaların daha çeşitlenmesine yol açabilir.
BRICS Kalkınma Bankası ve Rezerv Döviz Düzenlemeleri (CRA) gibi mekanizmalar, gelişmekte olan ülkelerin IMF ve Dünya Bankası'na olan bağımlılığını azaltmayı amaçlamaktadır.
BRICS, çok taraflılığı teşvik eden ve Batı merkezli hegemonik düzeni sorgulayan bir blok olarak şekillenmektedir. Özellikle Çin ve Rusya gibi güçlerin etkisiyle, BRICS’in ABD ve Avrupa Birliği karşısında bir alternatif platform olarak yükselmesi, jeopolitik dengeleri değiştirebilir BRICS’in gelecekteki etkisi, mevcut küresel düzenin çok yönlü şekilde değişmesine katkı sağlayabilir. Özellikle ekonomi, politika, finansal sistemler ve jeopolitik dengeler üzerinde belirgin dönüşümler yaratma potansiyeline sahiptir.
Üyeler arasında farklı çıkarlar olsa da, BRICS’in genişlemesiyle birlikte daha fazla ülke alternatif bir küresel yönetime katılabilir. Bu durum, uluslararası organizasyonların reformu yönündeki baskıları artırabilir.
BRICS, Afrika, Asya ve Latin Amerika'daki gelişmekte olan ülkeler için yeni işbirliği fırsatları sunmaktadır. Yeni ekonomik ortaklıklar ve altyapı projeleri, Batı merkezli fonların ulaşamadığı yerlere kalkınma imkanları yaratabilir.
Üye ülkeler arasında daha fazla ticaret ve yatırım, bu bölgelerde ekonomik büyümeyi hızlandırabilir ve yoksullukla mücadeleye katkı sağlayabilir.
BRICS'in güçlenmesi, sadece ekonomik değil, aynı zamanda askeri ve güvenlik alanlarında da etkili olabilir. Her ne kadar BRICS şu anda bir savunma ittifakı olmasa da, güvenlik alanındaki işbirlikleri gelecekte daha da derinleşebilir ve NATO gibi kurumlara alternatif yapılar gelişebilir.
BRICS’in dünyayı değiştirme potansiyeli, hem ekonomik hem de politik yönlerden çok büyük olabilir. Ancak, grubun içindeki ülkeler arasındaki farklılıklar ve koordinasyon eksiklikleri, kısa vadede bu değişimin önünde engeller oluşturabilir. Yine de, Batı merkezli düzenlerin dışında yeni bir küresel yapı arayışı BRICS’in etkisini giderek artırabilir ve dünyayı daha çok kutuplu bir düzene doğru yönlendirebilir. Sayfa 20 / 87
s. 21Dünya nüfusunun %41'i , 3,14 milyar insan
Dünya'nın toplam kara yüzeyinin %29,3'ünün toplam birleşik alanı Küresel GSYİH'nın %24'ü
BRICS, dünya nüfusunun %41'ini oluşturan, dünya GSYİH'sinin %24'ünü ve dünya ticaretinde %16'dan fazla paya sahip olan dünyanın önde gelen gelişmekte olan ekonomilerini bir araya getiren önemli bir gruptur. BRICS ülkeleri yıllar boyunca küresel ekonomik büyümenin ana motorları olmuştur. Bir süre boyunca BRICS ülkeleri, siyasi ve güvenlik, ekonomik ve finansal ve kültürel ve halklar arası değişim olmak üzere üç temel sütun altında önemli konuları görüşmek üzere bir araya gelmiştir. BRIC (Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin) ülkelerinin liderleri ilk kez Temmuz 2006'da Rusya'nın St. Petersburg kentinde düzenlenen G8 Zirvesi kapsamında bir araya geldi. Kısa bir süre sonra, Eylül 2006'da, grup, New York'ta düzenlenen BM Meclisi Genel Görüşmeleri sırasında düzenlenen 1. BRIC Dışişleri Bakanları Toplantısı sırasında BRIC olarak resmileştirildi. Bir dizi üst düzey toplantının ardından 16 Haziran 2009'da Rusya'nın Yekaterinburg kentinde 1. BRIC zirvesi düzenlendi.
BRIC Grubu, Güney Afrika'nın Eylül 2010'da New York'ta gerçekleştirilen BRIC Dışişleri Bakanları toplantısında tam üyeliğe kabul edilmesinin ardından BRICS (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika) olarak yeniden adlandırıldı. Bunun üzerine Güney Afrika, 14 Nisan 2011'de Çin'in Sanya kentinde düzenlenen 3. BRICS Zirvesi'ne katıldı. Dünya ticaretinin %16'sı
* Dünya Bankası verilerine dayanmaktadır (2019) EKONOMİSİEKONOMİSİ BRİCSBRİCS
Sayfa 21 / 87
s. 22BRICS’in en temel amacı, üye ülkeler arasındaki ekonomik bağları kuvvetlendirmek ve ticareti artırmaktır.
Ticaretin Geliştirilmesi: Üye ülkeler arasında ticaret hacmini artırmak ve ticaretin kolaylaştırılması için lojistik işbirliği sağlamak.
Döviz Çeşitlendirmesi: Ticarette ABD doları yerine yerel para birimlerinin kullanımını teşvik ederek dolar bağımlılığını azaltmak.
Ortak Yatırım ve Kalkınma Projeleri: BRICS Kalkınma Bankası (NDB) aracılığıyla altyapı ve kalkınma projelerine finansman sağlamak.
Örnek: 2023 yılında üye ülkeler, enerji ve ulaşım projelerine yönelik ortak fonlar geliştirerek birbirlerinin altyapılarını desteklemeyi hedeflemiştir.
Sayfa 22 / 87
s. 23ABD ve NATO ile İlişkiler
Sayfa 23 / 87
s. 24NATO (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü) ve ABD arasındaki ilişkiler, Soğuk Savaş'ın başlangıcından bu yana uluslararası güvenlik ve savunma politikalarının temel taşlarından birini oluşturmuştur. NATO, 1949 yılında Sovyet tehdidine karşı Batı Avrupa'nın savunmasını güçlendirmek amacıyla kuruldu. ABD, kuruluşundan itibaren NATO'nun en büyük ve en etkili üyesi olmuştur. İlişkiler tarihsel süreçte birçok evreden geçmiş, kırılmalar, sorunlar ve gerginlikler yaşanmıştır
Kuruluş ve Soğuk Savaş Dönemi (1949-1991): NATO, 1949'da 12 ülke tarafından (ABD, Kanada, İngiltere, Fransa, İtalya, Belçika, Hollanda, Lüksemburg, Norveç, Danimarka, İzlanda ve Portekiz) kuruldu. ABD, Soğuk Savaş boyunca NATO'nun askeri ve ekonomik omurgasını oluşturdu. Özellikle Sovyetler Birliği'nin yayılmacı politikalarına karşı Avrupa'nın savunmasında lider rol oynadı. 1955'te Varşova Paktı'nın kurulmasıyla NATO'nun varlığı daha da önem kazandı. ABD, Avrupa'da askeri üsler kurdu ve nükleer silahlar konuşlandırdı.
Soğuk Savaş Sonrası Dönem (1991-2001): Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla NATO'nun varlığı sorgulandı, ancak örgüt kendisini yeniden tanımlayarak genişlemeye ve yeni misyonlar üstlenmeye başladı. ABD, NATO'nun Doğu Avrupa'ya genişlemesini destekledi. Polonya, Macaristan ve Çek Cumhuriyeti 1999'da NATO'ya katıldı. NATO, Bosna Savaşı (1995) ve Kosova Savaşı (1999) gibi çatışmalara müdahale etti. ABD, bu operasyonlarda kilit rol oynadı. 11 Eylül Sonrası Dönem (2001-2020): 11 Eylül saldırıları sonrası NATO, ilk kez kuruluş antlaşmasının 5. maddesini (ortak savunma) uyguladı ve ABD'nin Afganistan Savaşı'na destek verdi. ABD, NATO'nun Afganistan'daki ISAF misyonuna büyük askeri ve ekonomik kaynak ayırdı. Ancak, Irak Savaşı (2003) gibi bazı operasyonlarda ABD, NATO'dan bağımsız hareket etti ve bu durum Avrupalı müttefiklerle gerginliklere neden oldu.
Sayfa 24 / 87
s. 25Kırılmalar ve Sorunlar Savunma Harcamaları ve Ekonomik Katkılar: ABD, NATO üyelerinin savunma harcamalarını GSYİH'nın %2'sine çıkarması gerektiğini savunuyor. Ancak birçok Avrupa ülkesi bu hedefe ulaşamadı. ABD, NATO bütçesinin yaklaşık %70'ini tek başına karşılıyor. Bu durum, ABD'de NATO'nun adil olmadığı yönünde eleştirilere yol açtı. Irak Savaşı (2003): ABD'nin Irak'ı işgali, NATO içinde ciddi bir kırılmaya neden oldu. Fransa ve Almanya gibi ülkeler operasyona karşı çıktı. Bu dönemde ABD ile Avrupa arasında güven sorunları yaşandı. Rusya ile İlişkiler: NATO'nun Doğu Avrupa'ya genişlemesi, Rusya ile gerilimleri artırdı. Özellikle 2008 Gürcistan Savaşı ve 2014'te Ukrayna krizi, NATO-Rusya ilişkilerini gerdi. ABD, Rusya'ya karşı sert bir tutum alırken, bazı Avrupa ülkeleri (Almanya, Fransa) enerji bağımlılığı nedeniyle daha ılımlı bir politika izledi. Trump Dönemi (2017-2021): Donald Trump, NATO üyelerini savunma harcamalarını artırmamakla eleştirdi ve ABD'nin yükünü azaltmak istedi. Trump, NATO'nun "modası geçmiş" olduğunu ve ABD'nin çıkarlarına hizmet etmediğini savundu. Bu dönemde ABD-NATO ilişkileri ciddi bir gerginlik yaşadı. Trump'ın NATO'dan çekilme tehditleri, müttefikler arasında endişe yarattı. Afganistan'dan Çekilme (2021): ABD'nin Afganistan'dan çekilme kararı, NATO müttefikleri arasında şok etkisi yarattı. Birçok ülke, ABD'nin istişare yapmadan hareket ettiğini eleştirdi. Son Dönemdeki Gelişmeler ABD'nin Yeniden NATO'ya Odaklanması: Joe Biden'ın başkan olmasıyla ABD, NATO'ya desteğini yeniledi. Biden, NATO'nun önemini vurguladı ve müttefiklerle ilişkileri güçlendirme sözü verdi. Rusya'nın Ukrayna'yı işgali (2022), NATO'nun önemini bir kez daha ortaya koydu. ABD, Avrupa'ya askeri destek sağladı ve NATO'nun doğu kanadını güçlendirdi. Avrupa Birliği'nin Savunma Politikaları: AB, NATO'ya alternatif olarak kendi savunma mekanizmalarını geliştirmeye çalışıyor. Özellikle Fransa, Avrupa'nın ABD'ye bağımlılığını azaltmayı hedefliyor. Ancak AB'nin savunma kapasitesi, NATO'nun yerini alacak düzeyde değil. Türkiye ile İlişkiler: Türkiye'nin S-400 alımı ve Suriye politikası, NATO içinde gerginliklere neden oldu. ABD, Türkiye'ye yaptırımlar uyguladı ve F-35 programından çıkardı. Ekonomik Katkılar ABD, NATO'nun en büyük ekonomik destekçisidir. Savunma harcamalarının büyük kısmını karşılar. Avrupa ülkeleri, savunma harcamalarını artırmakta yavaş davranıyor. Ancak Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası bu durum değişmeye başladı. Almanya, Fransa ve İngiltere gibi ülkeler, NATO'nun ekonomik ve askeri yükünü paylaşmada daha aktif rol alıyor.
Sayfa 25 / 87
s. 26İttifakın Geleceğine Dair Şüpheler 5. Maddeye Eleştiriler: NATO’nun kolektif savunma mekanizması olan 5. Madde, “Bir üyeye yapılan saldırı, tüm NATO’ya yapılmış kabul edilir” prensibi üzerine kuruludur. Ancak Trump, bu prensibi sorgulayarak ABD’nin sadece adil katkı sağlayan ülkelere yardım edeceğini ima etmiştir.Bu durum, özellikle Baltık ülkeleri (Litvanya, Letonya, Estonya) ve Polonya gibi Rusya tehdidine karşı savunmaya ihtiyaç duyan ülkelerde büyük bir güven kaybına yol açmıştır.
Transatlantik İlişkilerde Gerilim “Önce Amerika” Politikası: Trump, küresel iş birliğini zayıflatacak şekilde tek taraflı kararlar almış ve özellikle çevre, ticaret ve güvenlik konularında AB ile zıt düşmüştür. Paris İklim Anlaşması’ndan çekilme, İran Nükleer Anlaşması’na karşı çıkma ve AB’ye yönelik gümrük tarifeleri uygulama kararları, transatlantik ilişkilerdeki çatlağı derinleştirmiştir.Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Trump’ın politikalarını “NATO’nun beyin ölümü” olarak nitelendirerek Avrupa’nın kendi savunma mekanizmalarını güçlendirmesi gerektiğini belirtmiştir. ABD'nin Kanada, Danimarka ve AB Ülkeleriyle İlişkileri Savunma ve Ticaret Anlaşmazlıkları: Trump, Kanada’yı savunma harcamalarını artırmamakla ve ABD ile ticari dengesizlik yaratmakla suçlamıştır. ABD-Kanada ticaret anlaşmalarının yeniden müzakere edilmesi ve Kanada ürünlerine uygulanan tarifeler, ilişkileri gerginleştirmişt.İki ülke arasındaki gerilim, Kuzey Amerika’daki ekonomik ve güvenlik iş birliğini olumsuz etkilemiştir.
Grönland Krizi: Trump, 2019 yılında Grönland’ı ABD’nin satın alması gerektiğini belirten bir açıklama yapmış ve bu teklif Danimarka tarafından “absürt” olarak reddedilmiştir. Bu durum, Danimarka ile ABD arasındaki diplomatik ilişkileri zayıflatmış ve NATO içindeki güveni sarsmıştır.Trump’ın yeniden başkan olmasının ardından Grönland konusu yeniden gündeme gelmiş, Danimarka ve ABD arasında bölgesel gerginlikler artmıştır.
Almanya ve Fransa ile Anlaşmazlıklar: Trump, Almanya’nın Rus gazına bağımlılığını ve düşük savunma harcamalarını sürekli eleştirmiştir. Ticaret konusunda da Almanya’yı hedef alarak otomotiv sektörüne gümrük tarifeleri uygulamıştır Almanya Başbakanı Olaf Scholz ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, ABD’nin bu tür politikalarının Avrupa’da stratejik özerkliği zorunlu hale getirdiğini belirtmişlerdir. NATO Üyesi Ülkelerin Topraklarına Yönelik Hak Talepleri Grönland: Trump, Danimarka’ya bağlı özerk bölge olan Grönland’ın stratejik önemini vurgulayarak ABD topraklarına katılmasını istemiştir. Sonuç: Bu talep, Danimarka tarafından reddedilse de, Kuzey Kutbu’nun artan jeopolitik önemi nedeniyle ileride tekrar gündeme gelebileceği belirtilmektedir. Kanada: Trump, Kanada’nın bazı stratejik bölgelerinde ABD'nin ekonomik ve askeri kontrolünün artırılması gerektiğini savunmuştur. Özellikle Kuzey Kutbu’nun enerji kaynakları ve deniz ticaret yolları üzerindeki potansiyelini göz önünde bulundurarak bu bölgelere yönelik hak iddialarını gündeme getirmiştir. İngiltere’ye Yönelik Dolaylı Talepler: Brexit sonrasında İngiltere’nin ABD ile daha yakın ilişkiler geliştirmesi beklenirken, Trump yönetimi İngiltere’nin savunma ve enerji sektöründe daha fazla Amerikan kontrolü talep etmiştir. Elon Musk’ın AB Ülkeleri ve İngiltere’ye Yönelik Açıklamaları Almanya’da Aşırı Sağa Destek Musk, Almanya’da aşırı sağcı Almanya için Alternatif (AfD) partisine destek vererek Avrupa’da geniş çaplı tepkilere neden olmuştur. Bu açıklamalar, Almanya’da “Musk’ın iç siyasete müdahale ettiği” eleştirilerine yol açmıştır. İngiltere’de Siyasi Müdahaleler Musk, İngiltere’de İşçi Partisi lideri Keir Starmer’ı hedef alarak aşırı sağ grupları dolaylı olarak destekleyen açıklamalarda bulunmuştur. Bu durum, İngiltere’de iç siyasetin Musk’ın etkisi altında olduğu yönünde tartışmalara neden olmuştur. Sayfa 26 / 87
s. 27NATO’NUN GELECEĞİ, YÜK PAYLAŞIMI VE SAVUNMA HARCAMALARI TARTIŞMALARI
The Economist dergisine konuşan Trump, ABD'nin Suriye'nin kuzeyinden askerlerini çekmeden önce NATO'ya danışmamasını örnek gösterdi. The Economist dergisine konuşan Trump, ABD'nin Suriye'nin kuzeyinden askerlerini çekmeden önce NATO'ya danışmamasını örnek gösterdi. NATO'nun hala kolektif savunmaya bağlı olup olmadığını da sorguladı. Önemli müttefiklerden Almanya Başbakanı Angela Merkel, Macron'un "sert sözlerine" katılmadığını söyledi. NATO'yu kendi güvenliğine yönelik bir tehdit olarak gören Rusya, Fransa Cumhurbaşkanı'nın açıklamalarını "gerçek sözler" olarak değerlendirdi. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg ile Berlin'de bir araya gelen Başbakan Merkel, Macron'un "sert ifadeler kullandığını, bunun NATO'daki işbirliğine ilişkin benim görüşüm olmadığını" söyledi.
Sorunlar olduğunu kabul etti ancak "böylesine kapsamlı yargıların gerekli olmadığını" söyledi.
Rusya'nın tepkisi Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova'dan geldi. "Güzel söyledin. Dürüst sözler ve konunun özüne inenler," diye Facebook'ta paylaştı. "NATO'nun mevcut durumunun doğru bir tanımı" diye yazdı. Kasım 2019'da The Economist Dergisine konuşan Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, NATO'nun "beyin ölümünün gerçekleştiğini" belirterek, ittifakın başlıca garantörü olan ABD'nin, ittifaka olan bağlılığının azaldığını söyledi.
Sayfa 27 / 87
s. 28Donald Trump'ın 2024 yılında ABD Başkanlığı'na yeniden seçilmesi, Avrupa Birliği (AB) ve NATO ile ilişkilerde önemli riskler ve belirsizlikler doğurmuştur. Trump'ın ilk başkanlık döneminde NATO'ya yönelik eleştirileri ve savunma harcamaları konusundaki talepleri, Avrupa'da güvenlik endişelerini artırmıştı. İkinci döneminde de benzer politikaların devam etmesi beklenmektedir.
8 NATO ve Savunma Harcamaları Trump’ın NATO müttefiklerine yönelik eleştirileri, savunma harcamalarının artırılmasına odaklanmıştır. Trump, ABD’nin NATO içindeki yükünün orantısız derecede büyük olduğunu savunarak, Avrupalı müttefiklerin taahhütlerini yerine getirmesi gerektiğini sıkça dile getirmiştir. Bu durum: Savunma Yükümlülüklerinin Artışı: Almanya, Fransa ve diğer büyük Avrupa ülkeleri, NATO taahhütlerini yerine getirmek adına savunma bütçelerini artırma baskısı altındadır. Özellikle Almanya’nın %2 GSYİH savunma harcaması hedefine ulaşma çabaları hızlanabilir. AB’nin Kendi Savunma Kapasitesi: Bu tür baskılar, Avrupa’nın kendi savunma yeteneklerini geliştirme konusundaki isteğini artırabilir. Fransa’nın liderliğinde bir Avrupa Savunma Gücü’nün kurulması gibi projeler yeniden tartışılabilir.
Trump’ın politikaları, NATO’nun iç dayanışmasını test edebilir. Bazı Doğu Avrupa ülkeleri, ABD’nin NATO’ya olan taahhütlerini azalttığı bir senaryoda kendilerini daha fazla savunmasız hissedebilirler. AB ve Transatlantik İlişkiler Trump’ın "Önce Amerika" politikası, transatlantik ticari ilişkilerde büyük gerilimlere neden olmuştur. İkinci başkanlık döneminde: Koruyucu Ticaret Politikaları: ABD’nin Avrupa mallarına tarifeler uygulaması ihtimali yüksektir. Bu durum, özellikle otomotiv, tarım ve sanayi sektörlerinde AB ülkelerini zora sokabilir. Alternatif Pazar Arayışları: AB, bu risklere karşı Asya, Afrika ve Güney Amerika gibi bölgelerde yeni ticari ortaklıklar kurma yoluna gidebilir. Çin ve Hindistan gibi ülkelerle daha yakın ekonomik ilişkiler geliştirilmesi, bu bağlamda kritik olabilir. Stratejik Özerklik Tartışmaları: AB içinde, özellikle Fransa’nın öncülük ettiği stratejik özerklik tartışmaları yeniden ön plana çıkabilir. Bu, AB’nin ABD’ye olan ekonomik ve askeri bağımlılığını azaltma çabalarının bir parçasıdır.
Sayfa 28 / 87
s. 29Ukrayna Savaşı: NATO’nun Yeniden Doğuşu Rusya’nın İşgali ve İttifakın Sınavı: 24 Şubat 2022’de Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, NATO’nun “5. Madde” taahhüdünü (saldırıya kolektif cevap) test etti. İttifak, tarihinin en hızlı askeri sevkiyatını gerçekleştirerek Doğu Avrupa’ya 40.000 asker konuşlandırdı. Ayrıca, Ukrayna’ya 120 milyar dolarlık askeri yardım sağlandı. Finlanda ve İsveç’in Tarihi Kararı: Rus tehdidi, iki tarafsız İskandinav ülkesini NATO’ya yakınlaştırdı. Finlanda Nisan 2023’te ittifaka katılırken, İsveç’in üyeliği Türkiye ve Macaristan’ın onayını bekliyor. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, “Bu, Putin’in stratejik bir yenilgisidir” açıklamasını yaptı.
Savunma Harcamalarında Rekor Artış: Almanya, 100 milyar avroluk özel savunma fonu ile ordusunu modernize etme kararı aldı. Polonya, savunma bütçesini GSYİH’nın %4’üne çıkararak Avrupa’nın en yüksek oranını kaydetti. NATO verilerine göre, 2023’te 9 ülke GSYİH’nın %2’sini savunmaya ayırma hedefini aştı. Macron’un Revize Edilmiş Duruşu: “NATO Yaşıyor, Ancak Avrupa Hazırlıklı Olmalı” Ukrayna savaşı, Macron’un 2019’daki eleştirilerini kısmen geçersiz kılsa da, Fransa Cumhurbaşkanı Avrupa’nın uzun vadeli stratejisinden vazgeçmedi. Mayıs 2022’de Avrupa Parlamentosu’nda yaptığı konuşmada, “NATO bugün hayati, ancak Avrupa kendi güvenliğini garanti altına alacak araçları geliştirmeli” dedi. Macron, Avrupa Savunma Paktı önerisini gündeme getirerek füze savunma sistemleri ve askeri sanayi iş birliğini öne çıkardı.
NATO ve Avrupa Arasında Denge Arayışı Rusya-Ukrayna Savaşı, NATO’yu jeopolitik bir güç merkezi haline getirdi. Ancak ABD’nin Çin odaklı politikaları ve Avrupalı liderlerin otonomi vurgusu, ittifakın geleceğine dair soru işaretlerini tamamen ortadan kaldırmadı. Uzmanlara göre, kritik soru şu: NATO, Avrupa’nın savunma ihtiyacını karşılarken, ABD’nin küresel öncelikleriyle nasıl uyum sağlayacak? Macron’un “stratejik otonomi” vizyonu, Ukrayna sonrası dünyada ne kadar gerçekçi?
NATO’nun 2023 savunma harcamaları: 1.3 trilyon dolar (küresel askeri harcamaların %55’i). Ukrayna’ya askeri destek: ABD 44.3 milyar dolar, AB ülkeleri 28.1 milyar dolar.
Sayfa 29 / 87
s. 30Rusya, Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana NATO'nun doğuya genişlemesini bir tehdit olarak görüyor. Özellikle 1999'da Polonya, Macaristan ve Çek Cumhuriyeti; 2004'te Baltık ülkeleri ve Romanya gibi eski Sovyet etki alanındaki ülkelerin NATO'ya katılması, Rusya'da rahatsızlık yarattı. 2008 NATO Bükreş Zirvesi'nde Ukrayna ve Gürcistan'a "üyelik vaadi" verilmesi, Rusya'nın tepkisini daha da artırdı. Rusya, Ukrayna'nın NATO'ya katılmasını kırmızı çizgi olarak tanımladı.
Rusya'nın NATO Genişlemesine Karşı Tepkisi Rusya, Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana NATO'nun doğuya genişlemesini bir tehdit olarak görüyor. Özellikle 1999'da Polonya, Macaristan ve Çek Cumhuriyeti; 2004'te Baltık ülkeleri ve Romanya gibi eski Sovyet etki alanındaki ülkelerin NATO'ya katılması, Rusya'da rahatsızlık yarattı. 2008 NATO Bükreş Zirvesi'nde Ukrayna ve Gürcistan'a "üyelik vaadi" verilmesi, Rusya'nın tepkisini daha da artırdı. Rusya, Ukrayna'nın NATO'ya katılmasını kırmızı çizgi olarak tanımladı. Ukrayna'nın NATO Üyeliği İsteği Ukrayna, 2014'teki Euromaidan protestoları ve Rusya'nın Kırım'ı ilhakından sonra Batı'ya yöneldi. 2019'da anayasasına "NATO ve AB üyeliği hedefini" ekledi. Rusya, Ukrayna'nın NATO'ya katılması halinde füze sistemlerinin ve askeri üslerin sınırına konuşlandırılacağını iddia ederek bunu "varoluşsal tehdit" olarak gördü. 2022 İşgalinin Gerekçeleri Rusya, 24 Şubat 2022'de başlattığı işgali "Ukrayna'nın NATO'ya katılma ihtimalini engellemek" ve "Rus yanlısı bir hükümet kurmak" gibi gerekçelerle meşrulaştırmaya çalıştı. Ancak Batı, bu argümanı emperyalist bir bahane olarak değerlendirdi. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Rusya'nın "Ukrayna'nın NATO üyeliğini bahane ettiğini, asıl amacın bağımsız bir devleti yok etmek olduğunu" vurguladı. Ukrayna'nın NATO Üyeliği İsteği Ukrayna, 2014'teki Euromaidan protestoları ve Rusya'nın Kırım'ı ilhakından sonra Batı'ya yöneldi. 2019'da anayasasına "NATO ve AB üyeliği hedefini" ekledi. Rusya, Ukrayna'nın NATO'ya katılması halinde füze sistemlerinin ve askeri üslerin sınırına konuşlandırılacağını iddia ederek bunu "varoluşsal tehdit" olarak gördü. 2022 İşgalinin Gerekçeleri Rusya, 24 Şubat 2022'de başlattığı işgali "Ukrayna'nın NATO'ya katılma ihtimalini engellemek" ve "Rus yanlısı bir hükümet kurmak" gibi gerekçelerle meşrulaştırmaya çalıştı. Ancak Batı, bu argümanı emperyalist bir bahane olarak değerlendirdi. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Rusya'nın "Ukrayna'nın NATO üyeliğini bahane ettiğini, asıl amacın bağımsız bir devleti yok etmek olduğunu" vurguladı. RUSYA'NIN NATO GENİŞLEMESİNE KARŞI TEPKİSİ
Sayfa 30 / 87
s. 31NATO'nun Birlik Zafiyeti ve Rusya’nın Bunu Kullanma Stratejisi Trump’ın NATO üyelerine yönelik eleştirileri ve ABD’nin taahhütlerini sorgulayan açıklamaları, Rusya’nın askeri ve diplomatik olarak daha cesur adımlar atmasına olanak tanımıştır. Özellikle ABD’nin NATO’dan olası çekilme tehditleri, Rusya’ya doğu Avrupa’daki jeopolitik çıkarlarını genişletmek için önemli fırsatlar yaratmaktadır.
Doğu Avrupa ve Baltık Bölgesi: Baltık ülkeleri (Estonya, Letonya ve Litvanya), Rusya’nın geleneksel olarak ilgi duyduğu bölgelerdir. Trump’ın NATO’ya olan bağlılığı sorgulaması, bu ülkelerde güvenlik kaygılarını artırırken, Rusya için saldırgan politikalara yönelme fırsatı sunmuştur. Öne Çıkan Senaryolar: Rusya’nın NATO’nun yavaş tepkisinden faydalanarak Baltık bölgesine yönelik askeri tatbikatlar ve hava sahası ihlalleri yapması. Baltık ülkelerinde yaşayan etnik Rus nüfusu kullanarak hibrit savaş stratejilerini (siber saldırılar, dezenformasyon kampanyaları) genişletmesi. Kaliningrad Üssü’nün modernizasyonu ve buradan Batı Avrupa’ya yönelik tehditlerin artırılması. Enerji Jeopolitiğinde Kazanç: Avrupa’nın Enerji Bağımlılığı Trump’ın eleştirileri ve NATO içinde oluşan güvensizlik ortamı, Rusya’nın Avrupa’ya enerji tedarikini bir baskı aracı olarak kullanmasını kolaylaştırmıştır.
Kuzey Akım Boru Hatları: Trump döneminde Almanya’ya yönelik eleştiriler, Rusya’nın Kuzey Akım projelerine daha fazla yatırım yapmasına zemin hazırladı. Avrupa ülkelerinin enerji güvenliği konusunda kendi aralarında uzlaşamamaları, Rusya’nın enerji piyasalarındaki etkisini artırmıştır.
Doğalgaz ve Petrol: Rusya, Avrupa’nın enerji krizini fırsata çevirerek, özellikle Macaristan ve Sırbistan gibi ülkelere enerji tedarikinde ayrıcalıklı anlaşmalar yapmış ve bu ülkelerdeki Rus yanlısı siyasi hareketlere destek olmuştur. Ukrayna’daki Operasyonların Genişletilmesi: Rusya’nın 2022 yılında başlattığı Ukrayna işgali, Trump’ın NATO politikası nedeniyle daha da genişleme potansiyeli kazanmıştır. Trump’ın %5 savunma harcama talebi ve müttefikler arasındaki kriz, NATO’nun Ukrayna’yı desteklemede gecikmelere neden olabilir. Bu, Rusya’nın Ukrayna’nın doğusunda ve güneyinde daha fazla toprak kazancı elde etmesini kolaylaştırabilir.
Genişleme Stratejisi: Donetsk ve Luhansk bölgelerinde kontrolünü sağlamlaştırma. Karadeniz’e tam hakimiyet sağlama amacıyla Odessa gibi önemli liman şehirlerini ele geçirme. Rusya’nın Karadeniz’den NATO müttefiki Romanya ve Bulgaristan’a yönelik tehditlerini artırması. Ukrayna-Rusya Savaşı ve ABD Ekseninde NATO’nun Etkisi
Sayfa 31 / 87
s. 32Çin’in Afrika ve Orta Asya’daki Stratejik Nüfuzunu Genişletmesi NATO’nun Zayıflaması ve Çin’in Afrika’daki Boşluğu Doldurması Trump’ın Avrupa ve NATO ile olan gerginlikleri, Çin’in Afrika’daki ekonomik ve stratejik projelerini daha da hızlandırmasına fırsat tanımıştır. Çin, NATO’nun dikkatinin Rusya ve Avrupa’ya yönelmesini, Afrika’da nüfuzunu artırmak için bir fırsat olarak değerlendirmektedir. Kuşak ve Yol Girişimi (BRI) ve Stratejik Altyapı Projeleri: Çin, Afrika’da limanlar, demiryolları, otoyollar ve enerji santralleri inşa ederek stratejik altyapı yatırımlarını artırmıştır. NATO’nun bu bölgedeki etkisinin azalması, Çin’in Afrika ülkeleri üzerindeki ekonomik ve diplomatik baskısını artırmasını sağlamıştır. Önemli Projeler: Cibuti Limanı ve burada kurulan Çin askeri üssü. Doğu Afrika’da Etiyopya ve Kenya üzerinden geçen altyapı projeleri. Nijerya ve Angola gibi enerji zengini ülkelerdeki petrol ve doğalgaz yatırımları. Çin’in Askeri Nüfuzunu Artırması: Çin, Afrika’daki askeri varlığını artırmak amacıyla eğitim programları, güvenlik anlaşmaları ve silah satışları gerçekleştirmektedir. NATO’nun Afrika’daki varlığının zayıflaması, Çin’in bu tür faaliyetlerini hızlandırmasına olanak tanımıştır. rta Asya ve Avrasya’da Etkisini Genişletmesi NATO’nun ve ABD’nin dikkatinin Avrupa’ya odaklanması, Çin’in Orta Asya’daki stratejik hedeflerine ulaşmasını kolaylaştırmıştır. Çin, bu bölgede enerji tedarik hatlarını kontrol etmek ve ekonomik nüfuzunu artırmak amacıyla çeşitli projeler yürütmektedir. Enerji Koridorları ve Trans-Asya Bağlantıları: Orta Asya ülkeleri, hem enerji kaynakları hem de stratejik konumlarıyla Çin’in öncelikli bölgeleri arasındadır. Çin, Kazakistan, Türkmenistan ve Özbekistan gibi ülkelerle enerji ve altyapı projelerini hızlandırmış, Rusya ile iş birliği içinde bölgedeki hakimiyetini artırmıştır. Çin’in Hamleleri: Kazakistan’dan Çin’e uzanan doğalgaz boru hattının genişletilmesi. Orta Asya ülkeleri ile Kuşak ve Yol Girişimi çerçevesinde ticaret ve lojistik koridorlarının oluşturulması. Shanghai İşbirliği Örgütü (SİÖ) aracılığıyla bölgedeki siyasi nüfuzunu artırması. Çin’in Teknoloji ve Dijital Altyapı Üzerinden Nüfuz Genişletmesi NATO’nun transatlantik ilişkilerdeki krizleri, Çin’in dijital altyapı ve teknoloji alanındaki girişimlerini hızlandırmasına olanak tanımıştır. Çin, Afrika ve Orta Asya’da 5G ağları, veri merkezleri ve akıllı şehir projeleriyle bölgedeki ekonomik hakimiyetini artırmıştır. Huawei ve Dijital Egemenlik: Huawei’nin Afrika’da geniş çaplı 5G altyapısı kurması ve Orta Asya ülkeleri ile veri güvenliği anlaşmaları yapması, Çin’in bu bölgelerde dijital egemenlik kazanmasını sağlamaktadır. Bu durum, NATO’nun siber güvenlik stratejilerinin zayıflamasına ve Çin’in daha fazla nüfuz kazanmasına neden olabilir. Sonuç: Rusya ve Çin’in Artan Küresel Etkisi Trump’ın NATO’ya yönelik eleştirileri ve müttefikler arasındaki krizler, Rusya ve Çin’in stratejik hedeflerine ulaşmalarını kolaylaştırmıştır: Rusya, Doğu Avrupa ve Baltık bölgesinde askeri nüfuzunu artırırken, Ukrayna’da genişleme hedeflerine ulaşma fırsatını yakalamıştır. Çin, Afrika ve Orta Asya’da ekonomik ve stratejik nüfuzunu artırarak, Batı’nın bu bölgelerdeki etkisini geriletmektedir. Bu durum, NATO’nun yeniden yapılanmasını ve müttefikler arasında daha güçlü bir iş birliğini zorunlu hale getirmiştir. Aksi halde, Rusya ve Çin’in bu jeopolitik kazanımları kalıcı olabilir.
Sayfa 32 / 87
s. 33Stratejik Askeri Üs: Thule Hava Üssü. Arktik'teki Artan Rekabet. Nadir Toprak Metalleri ve Kaynaklar. ABD’nin Grönland’ı istemesinin sebepleri ABD’nin Kanada konusundaki hedefleri
ABD’nin Panama Kanalı’nı istemesinin sebepleri ABD’nin Meksika Körfezi’ni istemesinin sebepleri Güvenlik ve Savunma Enerji Kaynakları Su Kaynakları Beaufort Denizi’ndeki Sınır Tartışması
Stratejik Askeri ve Coğrafi Konum Ekonomik ve Ticari Çıkarlar Çin ve Diğer Rakiplerin Artan Etkisini Engelleme Enerji Kaynakları ve Ekonomik Çıkarlar Askeri ve Stratejik Kontrol Küresel Ticaret ve Deniz Yolları Kontrolü ABD ve Genişleme Ruyası
Sayfa 33 / 87
s. 34Grönland’ın ABD için Stratejik Önemi Grönland, coğrafi konumu ve yer altı zenginlikleri sebebiyle stratejik öneme sahiptir. Coğrafi Konum: Arktik Okyanusu’na yakınlığı, Rusya’ya karşı askeri ve istihbarat avantajı sağlamaktadır. Doğal Kaynaklar: Grönland, nadir elementler, petrol ve doğalgaz gibi zengin yer altı kaynaklarına sahiptir. Bu kaynaklar, küresel enerji savaşlarının merkezinde yer alıyor. Küresel Isınma ve Arktik’in Önemi: Küresel ısınma nedeniyle buzullar eridikçe yeni deniz yolları açılmaktadır. Bu durum, ticaret yollarının yeniden şekillenmesine ve bölgenin öneminin artmasına yol açmıştır.
Trump’ın Grönland Satın Alma Teklifi 2019 yılında dönemin ABD Başkanı Donald Trump, Grönland’ı satın almak istediğini açıkladı. Bu teklif dünya kamuoyunda şaşkınlıkla karşılandı. Trump’ın Gerekçeleri: Trump, Grönland’ın ABD’nin güvenliği ve ekonomik çıkarları için stratejik bir yatırım olacağını belirtti. Danışmanların Raporu: ABD Savunma Bakanlığı’na bağlı danışmanlar, Grönland’ın Arktik stratejileri açısından kritik olduğunu vurgulayan raporlar sundu. Bu raporlar, Trump’ın teklifini güçlendirdi.
Danimarka ve Grönland’ın Tepkisi Grönland Başbakanı Mute Bourup Egede: “Biz satılık değiliz ve asla olmayacağız” diyerek Trump’a sert bir yanıt verdi. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen: “Grönland’ın satılması veya ABD’ye devredilmesi gibi bir durum söz konusu olamaz” diyerek teklifi “absürt” olarak nitelendirdi. Danimarka ve Grönland’ın Birlikte Hareket Etmesi: Grönland özerk bir bölge olsa da dış politikada Danimarka’ya bağlıdır. Bu nedenle Danimarka’nın güçlü reddi, konunun kapanmasına neden oldu. GRONLAND
Sayfa 34 / 87
s. 35ABD'nin Grönland'daki İlgisinin Nedenleri Stratejik Askeri Üs: Thule Hava Üssü ABD, Grönland'ın kuzeybatısında Thule Hava Üssü'nü işletiyor. Bu üs, Kuzey Amerika ve Avrupa'yı balistik füzelere karşı izleyen bir radar sistemine ev sahipliği yapıyor. Soğuk Savaş döneminde (1951) kurulan üs, bugün de NATO'nun savunma ağında kritik rol oynuyor. Arktik'teki Artan Rekabet İklim değişikliği nedeniyle Arktik buzullarının erimesi, bölgede yeni ticaret yolları (Kuzey Deniz Rotası) ve enerji kaynakları keşfini mümkün kılıyor. ABD, Rusya ve Çin'in Arktik'teki faaliyetlerini yakından izliyor. Rusya'nın askeri üsler genişletmesi ve Çin'in Grönland'a yatırım çabaları (örneğin, havaalanı projeleri), ABD'yi endişelendiriyor. Doğal Kaynaklar ve Enerji Rezervleri Nadir Elementler ve Doğal Zenginlikler: Grönland, dünya ekonomisi için kritik olan nadir toprak elementleri, petrol, doğal gaz ve mineraller açısından zengin rezervlere sahiptir. Çin’in Etkisini Engelleme: Çin, nadir elementlerin en büyük üreticisi konumundadır ve ABD, Grönland’daki rezervleri kontrol ederek bu alanda bağımlılığını azaltmak istemektedir. Küresel Enerji Rekabeti: Buzulların erimesiyle erişilebilir hale gelen petrol ve doğalgaz rezervleri, ABD’nin enerji güvenliği stratejisinde önemli bir rol oynamaktadır.
Sayfa 35 / 87
s. 36Thule Hava Üssü’nün Önemi Thule Hava Üssü, Grönland’ın kuzeybatısında, Kuzey Kutup Dairesi’nin hemen yakınında yer alır ve ABD’nin en kuzeydeki askeri üssüdür. Bu üs, hem stratejik konumu hem de sahip olduğu teknolojik altyapı sayesinde ABD’nin küresel askeri ve güvenlik politikalarında kilit bir rol oynar. 1. Kuzey Kutbu Üzerinden Gelebilecek Füze Tehditlerine Karşı Erken Uyarı Sistemi Erken Uyarı Radar Sistemi:Thule Hava Üssü, balistik füze saldırılarına karşı ABD’yi ve müttefiklerini uyarmak için geliştirilmiş güçlü radar sistemlerine sahiptir. Rusya ve Kuzey Kore Tehdidi: Özellikle Rusya’dan Kuzey Kutbu üzerinden gelebilecek nükleer füze tehditlerini erken tespit edebilir. ABD’nin Füze Savunma Kalkanı: Thule’den alınan veriler, ABD’nin füze savunma kalkanını etkinleştirmede kritik bir rol oynar. Bu nedenle füze tespitinde ilk savunma hattı olarak kabul edilir. 2. Arktik’te Askeri Stratejik Üstünlük Arktik Deniz Yollarının Kontrolü:Küresel ısınma nedeniyle buzulların erimesiyle birlikte yeni deniz yollarının açıldığı Arktik bölgesinde, Thule Hava Üssü, ABD’ye denizcilik ve askeri üstünlük sağlar. Rusya ve Çin’in Etkisini Sınırlama: Rusya ve Çin’in bölgedeki askeri ve ekonomik etkisini kontrol altında tutma konusunda stratejik bir gözlem ve müdahale noktasıdır. Deniz ve Hava Gözetimi: Thule, Kuzey Kutbu ve çevresindeki deniz hareketlerini gözlemlemek için kilit bir hava ve deniz üssü olarak görev yapar. 3. Uzay ve Uydu Kontrolü Kilit Uydu İletişim ve Gözlem Üssü:Thule Hava Üssü, ABD’nin önemli uydu izleme ve iletişim tesislerinden birine ev sahipliği yapar. Balistik Füze Savunma Sistemleri: Uzaydaki ABD askeri uydularının veri iletimini sağlayarak savunma sistemlerine entegre olur. Küresel İletişim ve Gözlem: ABD’nin küresel ölçekte haberleşme ve casusluk faaliyetlerine destek sunar. 4. ABD’nin NATO ve Müttefik Güvenlik Stratejisinde Kilit Rol NATO’nun Savunma Stratejisinde Önemli Nokta: Thule, NATO müttefikleri için de hayati önem taşır. Avrupa ve Kuzey Amerika’yı koruma amacıyla koordinasyon noktasıdır. Müttefik Savunma Sistemine Katkı: Thule’den alınan radar verileri NATO’nun ortak savunma stratejilerine entegre edilir. 5. Doğal Afet ve İnsani Yardım Görevlerinde Lojistik Üs Kuzey Kutbu Çevresindeki Yardım Görevleri: ABD ve müttefiklerinin bölgedeki insani yardım ve doğal afet operasyonlarında Thule, lojistik destek merkezi olarak işlev görür.
Thule Hava Üssü’nün önemi, füze erken uyarı sistemleri, Arktik’teki askeri üstünlük ve uzay ve uydu iletişimi alanlarındaki stratejik işlevlerinden kaynaklanmaktadır. Bu üs, ABD’nin Kuzey Kutbu çevresindeki askeri kontrolünü sağlamasının yanı sıra, küresel güvenlik stratejisinde de kritik bir noktada yer alır.
Sayfa 36 / 87
s. 37Grönland: Doğal Kaynaklar ve Enerji Rezervleri Grönland, dünyanın en büyük adası ve zengin yer altı kaynaklarına sahip bir bölgedir. Buz örtüsünün altında barındırdığı değerli mineraller, enerji kaynakları ve nadir elementler, bölgeyi ABD, Çin, Rusya gibi küresel güçlerin ilgisini çeken stratejik bir konuma yerleştirmiştir.
Nadir Toprak Elementleri Stratejik Önemi: Grönland, dünya ekonomisi için kritik olan nadir toprak elementleri (REE - Rare Earth Elements) açısından oldukça zengindir. Bu elementler, elektronik cihazlardan savunma sanayine kadar birçok alanda kullanılır. Kullanım Alanları: Cep telefonları, rüzgar türbinleri, elektrikli araç bataryaları, askeri radar sistemleri ve uydu teknolojisi. Çin Faktörü: Çin, dünya nadir toprak elementlerinin %85’ini üretmektedir. Grönland’daki rezervler, ABD’nin bu alandaki Çin’e olan bağımlılığını azaltabileceği bir fırsat sunar. Kvanefjeld Madeni: Grönland’ın güneyinde yer alan bu bölge, uranyum ve nadir toprak elementleri bakımından dünyadaki en zengin yataklardan biridir. Petrol ve Doğal Gaz Rezervleri Büyük Rezerv Potansiyeli: Grönland’ın çevresindeki kara sahanlığında (özellikle Baffin Körfezi ve Grönland Denizi’nde) büyük petrol ve doğal gaz rezervleri olduğu düşünülmektedir. US Geological Survey (ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu) verilerine göre, Arktik bölgesindeki küresel petrol rezervlerinin %13’ü ve doğal gaz rezervlerinin %30’u bu bölgede olabilir. Açık Deniz Sondajları: Kuzey Kutbu’ndaki buzulların erimesi, petrol ve gaz yataklarının erişimini daha kolay hale getiriyor. Bu durum, ABD ve diğer büyük enerji şirketleri için büyük bir fırsat anlamına geliyor. Enerji Güvenliği: ABD, Grönland’ın enerji kaynaklarını kontrol ederek enerji bağımsızlığını artırmayı ve küresel enerji piyasasındaki etkisini genişletmeyi hedefliyor. Mineraller ve Diğer Maden Kaynakları Demir, Nikel, Platin ve Altın: Grönland’da değerli metal ve mineraller açısından da zengin rezervler bulunmaktadır. Bu metallerin çoğu küresel otomotiv, elektronik ve inşaat sektörleri için hayati öneme sahiptir. Demir ve Nikel: Pasifik kıyılarında bulunan yataklarda zengin demir ve nikel kaynakları mevcuttur. Altın ve Bakır: Grönland’ın doğu kıyılarında altın ve bakır yatakları keşfedilmiştir.
Uranyum ve Nükleer Enerji Potansiyeli Uranyum Rezervleri: Grönland, özellikle Kvanefjeld bölgesinde büyük uranyum rezervlerine sahiptir. Bu madenler, hem nükleer enerji üretimi hem de savunma sanayisinde stratejik önem taşır. Tartışmalı Durum: Grönland’daki uranyum madenciliği, çevresel etkiler ve bölgesel bağımsızlık politikaları nedeniyle tartışmalıdır. Ancak küresel güçler, bu rezervlerin kontrol edilmesini kritik görüyor.
Balıkçılık ve Deniz Kaynakları Deniz Ekonomisi: Grönland’ın çevresindeki buzulların erimesi, balıkçılık sektörünün daha geniş alanlarda faaliyet göstermesini sağlamıştır. Özellikle karides, morina balığı ve diğer deniz ürünleri, bölgenin önemli ekonomik faaliyetleri arasındadır. Hidroelektrik Potansiyeli Eriyen Buzulların Fırsata Dönüşmesi: Grönland’daki büyük buz kütleleri, eriyen su kaynaklarının hidroelektrik enerji üretimi için kullanılmasını mümkün kılmaktadır. Grönland, bu kaynakları kullanarak enerji ihracatçısı olmayı planlamaktadır. Buzullar Altındaki Jeolojik Potansiyel Yeni Kaynak Keşifleri: Buzulların erimesi, jeolojik araştırmaların daha derin seviyelere ulaşmasını sağlayarak henüz keşfedilmemiş maden ve enerji kaynaklarının bulunması olasılığını artırıyor.
Grönland’daki Doğal Kaynakların ABD ve Küresel Güçler İçin Önemi ABD İçin: ABD, Grönland’daki nadir elementleri, enerji kaynaklarını ve stratejik madenleri kontrol ederek, hem enerji bağımsızlığını artırmak hem de Çin ve Rusya gibi rakiplerin bölgedeki etkisini sınırlamak istiyor. Çin ve Rusya İçin: Çin, Grönland’daki nadir element madenciliğine yatırım yaparak teknolojik üstünlüğünü korumak istiyor. Rusya ise Arktik bölgedeki askeri ve enerji çıkarlarını genişletme peşinde.
Sayfa 37 / 87
s. 38Kanada ve ABD Arasındaki Gerginlik Trump’ın zaman zaman Kanada’yı ABD’ye katılabilecek bir bölge gibi gösteren açıklamaları, iki ülke arasında gerginlik yarattı. Trump’ın Justin Trudeau’ya Sözleri: Trump’ın, Kanada Başbakanı Trudeau’ya "Büyük Kanada Eyaletinin Valisi" diye hitap etmesi, Kanada’da aşağılayıcı bir tutum olarak algılandı. ABD ve Kanada Arasındaki Ekonomik ve Ticari Çatışmalar: 2018’deki NAFTA (Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması) tartışmaları sırasında Trump, Kanada’ya çeşitli ekonomik yaptırımlar uygulamış ve Kanada’yı ticari partner olarak "adil davranmamakla" suçlamıştı. ABD, Kanada’dan ithal edilen bazı ürünlere ek vergiler getirerek baskıyı artırdı. Kanada’nın Sert Tepkisi: Trudeau, ABD’nin bu tür açıklamalarını ciddiye almadıklarını ve Kanada’nın bağımsızlığının tartışmaya açık olmadığını vurguladı.
ABD’nin Kanada ile Yaşadığı Sınır Anlaşmazlıkları Beaufort Denizi’ndeki Sınır Tartışması: Kanada ve ABD, Beaufort Denizi’ndeki sınır çizgisi konusunda uzun süredir anlaşmazlık yaşamaktadır. Bu bölge, petrol ve doğal gaz rezervleri açısından oldukça zengindir. ABD’nin İddiaları: ABD, bölgenin uluslararası sularda olduğunu iddia ederek, Kanada’nın bölge üzerindeki haklarını sorguluyor. KANADA
Tarihsel Arka Plan 1775-1815 Dönemi: ABD'nin kuruluş yıllarında, bazı Amerikalı liderler Kanada'nın (o dönem Britanya İmparatorluğu'na bağlı) "ABD'ye katılması gereken doğal bir uzantı" olduğunu düşünüyordu. Örneğin: 1775'teki Kanada İşgali: Amerikan Devrimi sırasında ABD, Québec'i işgal etti ancak başarısız oldu. 1812 Savaşı: ABD, Britanya'ya savaş açtı ve Kanada'yı işgal girişiminde bulundu, ancak yenilgiyle sonuçlandı. 1840'lar: "Manifest Destiny" (Açık Kader) doktriniyle ABD'nin kıtada genişleme hedefi vardı, ancak Kanada bu plana dahil edilmedi.
Sayfa 38 / 87
s. 39Oregon Antlaşması (1846): ABD ve Britanya, bugünkü ABD-Kanada sınırını (49. paralel) belirledi. Bu antlaşma, iki taraf arasında kalıcı barışın temelini attı. Modern Stratejik Nedenler ABD'nin Kanada'ya yönelik "ilhak" gibi bir talebi olmasa da, Kanada'nın coğrafi ve ekonomik konumu, ABD için kritik önem taşır: Güvenlik ve Savunma NORAD (Kuzey Amerika Hava Savunma Komutanlığı): ABD ve Kanada, 1958'den beri ortak hava savunma sistemi işletiyor. Kanada toprakları, ABD'nin kuzey sınır güvenliği ve Rusya'dan gelebilecek balistik füze tehditlerinin izlenmesi için hayati öneme sahip. Arktik Güvenliği: İklim değişikliğiyle eriyen Arktik buzulları, bölgede askeri ve ticari faaliyetleri artırıyor. Kanada'nın Arktik toprakları, ABD'nin Rusya ve Çin'e karşı stratejik denge kurmasında önemli. Ekonomik Bağlantılar Ticaret: ABD, Kanada'nın en büyük ticaret ortağı. 2022'de ikili ticaret hacmi 800 milyar doları aştı. Enerji, otomotiv ve tarım sektörlerinde derin entegrasyon var. Enerji Kaynakları: Kanada, ABD'ye ham petrolün %60'ını, doğalgazın %90'ını ihraç ediyor. Alberta'daki petrol kumları ve nükleer enerji iş birliği, ABD ekonomisi için hayati. Su Kaynakları ve Çevre Büyük Göller: Dünya tatlı suyunun %20'si ABD-Kanada sınırındaki Büyük Göller'de bulunuyor. Su yönetimi, iki ülke için stratejik öneme sahip. İklim Değişikliği: Kanada'nın boreal ormanları ve kutup ekosistemi, küresel iklim dengesi için kritik. ABD, Kanada ile ortak çevre projeleri yürütüyor.
Sayfa 39 / 87
s. 40Trump’ın Kanada çıkışı sonrası, Musk’ın X hesabından Kanada Liderini aşağılayıcı ifadeleri her ne kadar gündeme düşmüş olsa da , fazla etki etmedi.
ABD'deki başkanlık seçimlerinde Donald Trump'a yakınlığıyla bilinen X'in sahibi Elon Musk ise Trudeau'nun paylaşımına ilginç bir yanıt verdi. Musk, "Kızım, artık Kanada valisi değilsin, o yüzden ne dediğinin bir önemi yok." ifadelerini kullandı.
Kanada Başbakanı Justin Trudeau, geçtiğimiz günlerde istifa ettiğini duyurmuştu ancak iktidardaki liberallerin Mart ayı sonuna kadar yeni liderlerini seçmesi beklenirken, Trudaue bu süre zarfında başbakan olarak görevine devam edecek. ABD'nin seçilmiş başkanı Trump, yaptığı bir açıklamasında, Kanada'nın ABD'nin 51. eyaleti olması gerektiği yönündeki açıklamalarını yineleyerek, "Biz onlardan daha fazlasına sahibiz ve onların hiçbir şeyine ihtiyacımız yok. Dolayısıyla neden Kanada'yı korumak için yılda 200 milyar dolar kaybediyoruz?" ifadesini kullanmıştı.
Kanada'da istifade edenlerin Başbakan Justin Trudeau, ülkenin ABD'ye katılmasının "en küçük bir ihtimal olmadığını" kaydetti. Trudeau, X sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, ABD'nin seçilmiş başkanı Donald Trump'ın Kanada'nın ABD'ye katılmaması yönündeki açıklamalara yanıt verdi. Trudeau, "Kanada'nın ABD'nin bir parçası olması olasılığı, cehennemde kartopu mümkün olana kadar. Her iki harcama işçisi ve toplumlar, en büyük ticaret ve güvenlik ortağı olarak karanlıktan yararlanmaktadır" dedi.
Bunun üzerine Trump da Kanada'yı ABD'nin parçası olarak gösteren bir harita paylaştı. Trudeau, 6 Ocak'ta Ottawa'da düzenlenen basın toplantısında, iktidardaki Liberal Parti'nin yeni bir lider belgesinden sonra parti yöneticileri ve başbakanlık görevlerinden istifa etme yetkisine sahip olduğunu açıklamıştı. “ABD'nin 51. eyaleti" Trump daha önce çok kez Kanada'nın ABD'ye 51. eyalet olarak dahil edilmesi savunulmuştu. Kanadalıların da ABD'nin parçasını seçmeyi istediğini iddia eden Trump ayrıca Trudeau için de tamamlanacak "Kanada Eyalet Valisi"ni kullanmıştı. Trump, Kanada'nın ayakta kalabilmesi için ihtiyaç duyduğu büyük ticaret açıklarını ve sübvansiyonları ABD'nin daha fazla kaldıramayacağını belirtmiş, Trudeau'nun bu yüzden istifa ettiğini öne sürmüştü.
Sayfa 40 / 87
s. 41Doğal Kaynaklar ve Enerji Rezervleri Kanada, zengin doğal kaynakları ve enerji rezervleriyle ABD’nin ekonomik ve stratejik çıkarları için büyük önem taşır. Petrol ve Doğalgaz: Kanada, dünya üzerindeki en büyük petrol rezervlerinden birine sahiptir. Özellikle Alberta’daki petrol kumulları, ABD’nin enerji güvenliği açısından stratejik öneme sahiptir. Su ve Maden Kaynakları: Kanada, ABD’nin su ve maden kaynaklarına olan ihtiyacını karşılayabilecek bol miktarda tatlı su ve değerli madenlere (nikel, bakır, demir, uranyum) sahiptir. Orman ve Kereste: Kanada’nın geniş orman rezervleri, ABD’nin inşaat ve kâğıt sanayisi için önemli bir hammadde kaynağıdır. ABD, bu kaynakların sürekli olarak tedarik edilmesini stratejik bir avantaj olarak görmektedir. Ekonomik ve Ticari Entegrasyon ABD ve Kanada, dünyanın en büyük ikili ticaret ilişkilerinden birine sahiptir. Kanada, ABD’nin en büyük ticaret ortaklarından biridir ve bu nedenle ekonomik işbirliği ABD için hayati önem taşır. NAFTA ve USMCA: Kanada, ABD ile Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması’nda (NAFTA) ve daha sonra imzalanan ABD-Meksika-Kanada Anlaşması’nda (USMCA) stratejik bir ortaktır. ABD’nin Ekonomik Etkisi: ABD, Kanada ekonomisi üzerinde büyük bir etkiye sahiptir. Bu nedenle, Kanada’nın ekonomik altyapısının daha fazla entegrasyon yoluyla ABD kontrolüne geçmesi, ABD’nin bölgesel ekonomik gücünü artırabilir. İmalat ve Lojistik: Kanada, ABD’nin otomotiv, teknoloji ve enerji gibi sektörlerinde önemli bir tedarik zinciri ortağıdır. Kanada ile daha fazla entegrasyon, bu sektörlerde maliyet avantajı sağlayabilir. Stratejik ve Coğrafi Kontrol Kanada’nın geniş toprakları ve stratejik coğrafi konumu, ABD’nin hem askeri güvenliği hem de küresel üstünlüğü açısından kritik önem taşır. Kuzey Kutbu ve Arktik Üstünlük: Kanada’nın Kuzey Kutbu’na erişimi, ABD’nin Arktik bölgedeki enerji kaynakları ve yeni ticaret yolları üzerindeki kontrolünü güçlendirebilir. Özellikle Rusya ve Çin’in Arktik bölgedeki artan etkisi göz önüne alındığında, ABD’nin bu bölgedeki stratejik üstünlüğü sağlaması için Kanada’nın desteği önemlidir. Savunma Ortaklığı: ABD ve Kanada, NORAD (Kuzey Amerika Hava Savunma Komutanlığı) ile ortak bir savunma sistemine sahiptir. ABD, Kanada ile daha fazla entegrasyon sağlayarak kuzey sınırlarının güvenliğini artırabilir. Tatlı Su Kaynaklarının Kontrolü: Kanada, dünyanın en büyük tatlı su kaynaklarına sahiptir ve bu durum, gelecekteki olası su kıtlığı senaryolarında ABD için stratejik bir avantaj sağlayabilir. Sayfa 41 / 87
s. 42Kanada, dünyanın en büyük madencilik ekonomilerinden biri olup, altın, nikel, bakır, uranyum ve nadir toprak elementleri dahil olmak üzere birçok değerli maden açısından küresel öneme sahiptir. Kanada'nın maden rezervlerinin genişliği ve çeşitliliği, ülkeyi hem yerel üretimde hem de küresel ihracatta lider konuma getirmiştir. Kanada, madencilik teknolojisinde de gelişmiş olup, dünya çapında birçok madencilik şirketinin merkezine ev sahipliği yapmaktadır (Barrick Gold, Teck Resources vb.).
Altın Kanada, dünyadaki en büyük altın üreticilerinden biridir. Ontario, Quebec ve British Columbia, ülkenin en büyük altın rezervlerine sahip bölgeleridir. Kanada’daki altın, hem mücevher hem de finansal yatırımlarda önemli bir rol oynar ve ihracatında büyük bir yer tutar.
Bakır Bakır, Kanada’nın en önemli sanayi metallerinden biridir ve özellikle inşaat, elektrik kabloları ve endüstriyel ekipmanlarda kullanılır. British Columbia ve Newfoundland ve Labrador eyaletleri büyük bakır rezervlerine sahiptir.
Nikel Kanada, dünyanın en büyük nikel üreticilerinden biridir. Sudbury Havzası (Ontario), dünya çapında en büyük nikel madenlerinden birine ev sahipliği yapar. Nikel, özellikle paslanmaz çelik üretimi ve pil teknolojilerinde yaygın olarak kullanılır. Uranyum Kanada, dünya uranyum üretiminde Kazakistan’dan sonra ikinci sırada yer almaktadır. Saskatchewan’daki Athabasca Havzası, dünya üzerindeki en yüksek kaliteli uranyum yataklarına sahiptir. Uranyum, nükleer enerji santralleri ve askeri alanda önemli bir yakıt kaynağıdır. Demir ve Çelik Quebec ve Labrador bölgeleri, Kanada’nın büyük demir cevheri rezervlerine ev sahipliği yapmaktadır. Ülkenin demir üretimi, çelik endüstrisinde iç ve dış pazarlara katkıda bulunur.
Kanada ve Nadir Toprak Elementleri (Rare Earth Elements - REEs) Nadir Toprak Elementleri (REEs) Nedir? Nadir toprak elementleri, modern teknoloji ve endüstriyel üretimde kritik role sahip 17 metalik elementtir. Bunlar arasında neodimyum, praseodimyum, terbiyum, lityum ve lantan gibi elementler yer alır. Bu elementler, özellikle elektronik cihazlar, elektrikli araçlar, rüzgar türbinleri ve askeri radar sistemleri için vazgeçilmezdir. Kanada’daki Nadir Toprak Elementi Rezervleri Kanada, özellikle Quebec, Northwest Territories, Newfoundland ve Labrador bölgelerinde önemli nadir toprak rezervlerine sahiptir. Neodimyum ve Praseodimyum: Elektrikli araç motorları, rüzgar türbinleri ve yüksek performanslı mıknatıslar için kritik olan bu elementler, Kanada’nın kuzeyindeki madenlerde yoğun olarak bulunur. Belli Başlı Nadir Toprak Projeleri Nechalacho Projesi (Northwest Territories): Dünyada nadir toprak elementleri üretiminde önemli bir potansiyele sahip olan bu proje, Kanada’nın nadir toprak pazarındaki rolünü artırma stratejisinin bir parçasıdır. Strange Lake Madeni (Quebec): Kanada’nın en büyük nadir toprak projelerinden biri olan bu bölge, küresel teknoloji tedarik zinciri için kritik olabilecek geniş kaynaklara sahiptir. Bokan-Dotson Ridge Projesi (Alaska sınırında): Kanada’ya yakın olan bu bölge, lityum ve diğer kritik nadir elementler için potansiyel sunar.
Sayfa 42 / 87
s. 43Nadir Toprak Elementlerinin Kullanım Alanları Elektrikli araç bataryaları ve mıknatıslar: Elektrikli ve hibrit araçların motorlarında neodimyum ve lityum yaygın olarak kullanılır. Rüzgar türbinleri: Yüksek güçlü mıknatısların yapımında kullanılarak enerji üretimini artırır. Askeri ve savunma teknolojileri: ABD ve NATO için hayati önemdeki radarlar, lazer sistemleri ve füze kılavuzlarında kritik malzemedir. Kanada ve Çin Arasındaki Rekabet Çin’in Hakimiyeti: Çin, dünya nadir toprak elementlerinin %85’ini üretmektedir ve bu durum, ABD ve Kanada’nın stratejik endişe kaynağıdır. Kanada’nın Avantajları: Kanada, yüksek kaliteli rezervleri ve gelişmiş madencilik altyapısıyla Çin’e bağımlılığı azaltmak isteyen ABD ve Avrupa için önemli bir alternatif tedarik merkezi olabilir. Kanada-ABD İşbirliği: Kanada ve ABD, 2020’de nadir toprak elementlerinin üretimini artırmak ve Çin’e olan bağımlılığı azaltmak amacıyla işbirliği yapacaklarını duyurmuşlardır. Çevresel ve Politik Tartışmalar Kanada, çevreye duyarlı madencilik politikalarını sıkı bir şekilde uygulayan ülkelerden biridir. Nadir toprak elementlerinin çıkarılması sırasında çevresel etkiler ve yerel halkın hakları önemli tartışma konularıdır. Yerel Halk ve Çevresel Aktivizm: Yerel topluluklar ve çevreciler, madencilik projelerinin çevre ve su kaynakları üzerindeki etkisini sınırlamak için düzenlemelerin sıkı olmasını talep etmektedir. Gelecekteki Potansiyel ve Stratejik Planlar Kanada, lityum ve neodimyum üretiminde küresel bir lider olmayı hedeflemektedir. Elektrikli araç piyasasının büyümesi ve yeşil enerji dönüşümü, Kanada’nın bu sektördeki önemini artıracaktır. Hükümet Desteği: Kanada hükümeti, madencilik sektörünü destekleyerek nadir toprak elementleri ve kritik minerallerin işlenmesini artırmak amacıyla teşvik programları başlatmıştır.
Kanada, altın, bakır, nikel, uranyum ve nadir toprak elementleri gibi stratejik madenler bakımından dünyanın en zengin ülkelerinden biridir. Özellikle nadir toprak elementleri konusunda Çin’e alternatif olarak görülmesi, Kanada’nın küresel enerji ve teknoloji tedarik zincirindeki önemini artırmaktadır. Gelecekte elektrikli araçlar, yenilenebilir enerji ve savunma sanayisi gibi sektörlerde Kanada’nın bu madenlerden elde edeceği gelir ve stratejik kazançların daha da artması beklenmektedir.
Sayfa 43 / 87
s. 44PANAMA KANALI
Panama Kanalı’nın Stratejik Önemi Panama Kanalı, Atlantik ve Pasifik Okyanuslarını birbirine bağlayan hayati bir deniz yolu olup küresel ticaret için kritik öneme sahiptir. Yılda 14.000’den fazla gemi kanaldan geçerek dünya ticaretinin %5’ini oluşturur. ABD, kanalı 1903’te yapmaya başladı ve 1914’te işletmeye açtı. Ancak 1999’da kanalın yönetimi, yapılan anlaşmalar gereği Panama’ya devredildi.
Sorunun Kaynağı: Çin’in Etkisi ve Trump’ın İtirazları Çin’in Yatırımları: Çin, özellikle 2016’dan itibaren Panama’da büyük ekonomik yatırımlara başladı. Liman inşaatları, ticaret anlaşmaları ve altyapı projeleriyle Panama üzerinde ekonomik etki kurmaya çalıştı. Çin’in Liman Operasyonları: Çinli COSCO Shipping firması ve diğer devlet destekli şirketler, Panama’daki bazı limanların operasyonlarında etkili olmuştur. İpek Yolu Girişimi: Panama, Çin’in “Yeni İpek Yolu Girişimi” (Belt and Road Initiative) kapsamında 2017 yılında Çin ile stratejik ortaklık anlaşması imzalamıştı. ABD’nin Endişeleri: ABD, Çin’in Panama Kanalı üzerindeki etkisini ulusal güvenlik riski olarak görüyor. Bu durum, Çin’in sadece ekonomik bir güç değil, aynı zamanda stratejik askeri tehdit olarak değerlendirilmesine neden oldu. Trump’ın Açıklamaları ve Talepleri 2019’da Trump’ın Açıklamaları: Trump, Panama Kanalı'nın Çin etkisi altında olduğunu ve bu durumun kabul edilemez olduğunu söyledi. Trump’ın Sözleri: "Panama Kanalı bir zamanlar bizimdi ve dünyanın en stratejik bölgelerinden biri. Anlaşmayı ihlal ettiler. Kanalı ya geri alacağız ya da çok güçlü bir şey olacak." Trump’ın Talepleri: Kanalın yönetiminin Çin etkisinden çıkarılması. ABD’nin stratejik kontrolünün yeniden sağlanması. Anlaşma ihlalleri konusunda diplomatik veya askeri müdahale tehdidi. Panama’nın Tepkisi Panama Devlet Başkanı’nın Yanıtı: Panama Devlet Başkanı José Raúl Mulino, Trump’ın açıklamalarına sert tepki verdi. Mulino’nun Sözleri: "Panama Kanalı, Panama’nın egemenliğindedir ve bu tartışmaya kapalıdır. Çin yatırımları ekonomik işbirliğinin bir parçasıdır." 2023’te Panama, Çin ile İpek Yolu Girişimi’ni yenilemeyeceğini açıkladı, bu da ABD’nin baskılarının etkili olduğuna işaret ediyor.
Sayfa 44 / 87
s. 45ABD’nin Askeri ve Stratejik Adımları ABD, Panama Kanalı’ndaki çıkarlarını korumak için bölgeye askeri baskı ve diplomatik görüşmeler yoluyla müdahaleye hazırlanabileceğini belirtti. Marco Rubio’nun Açıklaması: ABD Dışişleri Bakanı Rubio, "Çin’in kanal üzerindeki etkisinin Panama’nın egemenliğini tehdit ettiğini ve ABD’nin buna izin vermeyeceğini" söyledi. Askeri Varlık: ABD’nin bölgede askeri üs kurma veya Panama ile ortak tatbikatlar yapma olasılığı tartışılıyor. Panama’nın Çin ile İlişkilerinin Temeli Diplomatik Kırılma: 2017 yılında Panama, Tayvan ile diplomatik ilişkilerini kesti ve Çin ile ilişkilerini geliştirdi. Çin, bu hamle sonrası Panama’daki altyapı projelerine milyarlarca dolar yatırım yaptı. Limanlar, demiryolu projeleri ve ticaret bölgeleri, Çin’in etkisini artırdı. ABD’nin Endişesi: ABD, Çin’in bu tür stratejik projelerle Panama Kanalı’nı dolaylı olarak kontrol etmesinden endişe ediyor.
Anlaşmazlığın Uluslararası Boyutu ABD-Panama-Çin Üçgeni: ABD, Çin’in küresel deniz yollarındaki kontrolünü azaltmak istiyor. Panama ise ekonomik olarak Çin’den yararlanırken, egemenliğini koruyacağını vurguluyor. Çin, ABD’nin diplomatik baskılarına rağmen bölgede etkinliğini artırmak için yeni projeler teklif etmeye devam ediyor. Olası Senaryolar: Diplomatik görüşmeler sonucu Çin’in etkisi azaltılabilir. ABD, ekonomik veya askeri yaptırımlar uygulayabilir. Panama, tarafsızlığını koruyarak her iki güçle ilişkilerini dengeleyebilir. Güncel Durum (2025 İtibarıyla) Panama: Kanalın egemenliğini koruduğunu ve Çin yatırımlarının sadece ekonomik olduğunu savunuyor. ABD: Çin’in bölgedeki etkisini azaltmak için diplomatik baskıyı sürdürüyor. Çin: Panama’daki projelerini genişleterek kanalın stratejik öneminden yararlanmaya devam ediyor. Sonuç olarak, Panama Kanalı sorunu, sadece ekonomik bir rekabet değil, aynı zamanda Çin ile ABD arasındaki küresel güç mücadelesinin önemli bir parçası olarak görülüyor. ABD, kanalı doğrudan olmasa da dolaylı yollardan kontrol etmek istiyor ve bu nedenle Çin etkisini kırmayı hedefliyor.
ABD'nin Panama Kanalı ile İlgili Tarihi Hakları ve Anlaşmalar 1903 Hay-Bunau-Varilla Anlaşması: ABD, Panama'da bağımsızlık mücadelesi veren grupları destekleyerek, Panama’dan bağımsızlık ilan ettikten hemen sonra kanalın inşasını ve kontrolünü güvence altına aldı.
Sayfa 45 / 87
s. 46Dünya tarihinin, ekonomik ve siyasi açıdan en önemli yapılarından biri olan Panama Kanalı'nın, yapım sürecinde birçok güçlükle karşı karşıya kalınırken, mühendislik sorunları ve yapılan teknik hatalarla da dikkati çekiyor. Kanalın inşa aşamasında iki salgın hastalık ortaya çıkarken, hastanelerde yaşanan ve kayıt altına alınabilen can kayıplarının 20 binden fazla insanın salgın nedeniyle hayatını kaybettiğine işaret ediyor. AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, Orta Amerika boyunca bir kanal inşa etme düşüncesi 1500'lü yıllara kadar dayanıyor. Zaman içerisinde bazı Avrupa devletinin girişimleri olsa da, teknik ve teknolojik sebepler başta olmak üzere birçok sebeple 19. yüzyıla kadar bu fikir hayata geçirilemedi. Zamanla özellikle büyük okyanustaki gemi trafiğinin artması bu ihtiyacın göz ardı edilememesine neden oldu. Bu konuda ilk somut adım 1879 yılında Paris'te düzenlenen Okyanuslararası Kanal Etütleri Kongresi'nde atıldı. Asya ve Afrika ile Akdeniz'i birleştiren Süveyş Kanalı projesindeki önemli rolüyle geliştirici konumunda bulunan Fransız mühendis Ferdinand de Lesseps, buradaki başarısını Panama Kanalı'yla taçlandırmak istiyordu. Lesseps, dünyanın dört bir yanından delegelerin katıldığı kongrede, Atlas ve Pasifik okyanuslarını Orta Amerika'dan geçecek bir kanalla birbirine bağlamak amacıyla yapılması planlanan Panama Kanalı'nın neden inşa edilmesi gerektiğini anlattı. Yapılan araştırmalar çerçevesinde Lesseps, kanalın, Süveyş'teki gibi deniz seviyesinde yapılabileceğini öne sürerek, kilitli havuz sistemine karşı çıkıyordu. Ancak kaynaklarda Lesseps'in, Panama'nın yer şekillerinin Mısır'dan çok farklı olduğunu hesaba katmaması en büyük hata olarak görülüyor. Ayrıca, kanalın birleştireceği Pasifik Okyanusu ile Atlantik Okyanusu da aynı seviyede bulunmuyor. Pasifik Okyanusu, Atlantik Okyanusu'ndan biraz daha yüksekte yer almasından dolayı, gemiler kanalın diğer ucuna ulaşabilmeleri için Panama arazisinden deniz seviyesinden 26 metre yüksekliğe kadar çıkmalarını zorunlu kılıyor. Projelendirme aşamasında yapılan bu kritik hatalar, Panama Kanalı'nın yıllar boyunca devam edecek inşa sürecinin nedenleri olarak öne çıkıyor.
Sayfa 46 / 87
s. 47Çin’in Panama Üzerindeki Etki Stratejisi Çin’in Deniz Ticareti Politikası: Çin, stratejik deniz yolları üzerinde kontrol sağlamak için liman, kanal ve ticaret noktalarına yatırım yapıyor. Çinli firmalar, dünya çapında 90’dan fazla liman projesinde yer alıyor ve Panama Kanalı bu stratejinin kritik bir parçası olarak görülüyor. COSCO Shipping ve Hutchison Port Holdings: Çin devletine bağlı bu iki büyük şirket, Panama Kanalı çevresindeki limanların ve lojistik tesislerin işletmelerinde etkili. Panama’nın Ekonomik Bağımlılığı: Çin, Panama'nın en büyük ticaret ortaklarından biri haline geldi. Ayrıca Panama üzerinden Latin Amerika’ya yaptığı yatırımlar, Çin’in bölgedeki ekonomik etkisini artırıyor. ABD’nin Potansiyel Tepki Senaryoları Diplomatik Baskı: ABD, Panama üzerindeki diplomatik baskısını artırarak Çin ile yapılan anlaşmaların gözden geçirilmesini talep edebilir. Yaptırımlar: Eğer Panama, Çin ile daha fazla stratejik anlaşma yaparsa ABD, Panama ekonomisine yönelik yaptırımları devreye sokabilir. Ticari Yaptırımlar: ABD, Panama’dan ithal edilen mallara veya hizmetlere ek vergiler uygulayabilir. Askeri Seçenek: ABD, “Monroe Doktrini” çerçevesinde Latin Amerika’daki dış müdahaleleri tehdit olarak görme prensibini yeniden devreye sokabilir. Kanal çevresinde askeri tatbikatlar düzenlemek veya güvenlik protokollerini dayatmak olasılıklar arasında.
Panama’nın Dengeli Politikası Çift Taraflı İşbirliği: Panama, hem Çin’in ekonomik yatırımlarından yararlanmayı hem de ABD ile stratejik ilişkilerini korumayı amaçlıyor. İpek Yolu Anlaşmasının Yenilenmemesi: ABD’nin baskıları sonucu Panama, 2023’te Çin ile İpek Yolu mutabakatını yenilememe kararı aldı. Egemenlik Vurgusu: Panama hükümeti, kanalın her durumda ulusal kontrol altında kalacağını ve başka ülkelere devredilmesinin söz konusu olmadığını sürekli olarak tekrarlıyor.
Uluslararası Tepkiler Bölgesel Destek: Birçok Latin Amerika ülkesi, Panama’nın kanal üzerindeki egemenliğini destekliyor ve ABD’nin müdahalelerine karşı çıkıyor. Çin’in Tutumu: Çin, Panama’da yaptığı ekonomik yatırımların meşru ve ticari olduğunu savunuyor. Çin Dışişleri Bakanlığı, ABD’yi bölgesel gerilimi tırmandırmakla suçladı. ABD ve Çin Arasındaki Genişleyen Rekabetin Bir Parçası Panama Kanalı üzerindeki anlaşmazlık, ABD ve Çin’in yalnızca Latin Amerika’da değil, Asya, Afrika ve Avrupa’daki stratejik bölgelerde de karşı karşıya geldiği bir mücadele olarak değerlendiriliyor. Afrika: Çin, limanlar ve deniz yolları üzerinde büyük yatırımlar yaparken ABD, bu yatırımları “borç tuzağı diplomasisi” olarak nitelendiriyor. Asya: Güney Çin Denizi üzerindeki deniz ticareti ve askeri rekabet Panama Kanalı’ndaki benzer tartışmaları körüklüyor.
Olası Gelecek Senaryoları 1. ABD ve Panama Arasında Yeni Bir Anlaşma: ABD, Panama ile yeni bir savunma veya stratejik işbirliği anlaşması yaparak kanalın güvenliğini dolaylı olarak kontrol etmeyi amaçlayabilir. 2. Çin ile ABD Arasında Diplomatik Çatışma: Çin’in Panama ve Latin Amerika’daki etkisi arttıkça, ABD ve Çin arasında daha geniş kapsamlı bir diplomatik çatışma yaşanabilir. 3. Askeri veya Ekonomik Müdahale: ABD, kanalın stratejik güvenliğini koruma bahanesiyle bölgeye askeri müdahalede bulunma ihtimalini açık bırakıyor. Panama Kanalı sorunu, ABD’nin Çin ile Latin Amerika’da karşılaştığı geniş kapsamlı bir jeopolitik çatışmanın parçasıdır. ABD, kanalı Çin etkisinden koruma bahanesiyle bölgedeki stratejik hakimiyetini yeniden tesis etmeyi amaçlarken, Panama bu baskılar karşısında egemenliğini ve ekonomik çıkarlarını dengede tutmaya çalışıyor. Gelecekte, bu sorun Çin-ABD arasındaki küresel çatışmanın seyrine bağlı olarak ya çözüme kavuşabilir ya da daha büyük bir uluslararası krize dönüşebilir. Sayfa 47 / 87
s. 48ABD’nin Panama Kanalı’nı İstemesinin En Önemli 3 Sebebi 1. Stratejik Askeri ve Coğrafi Konum Panama Kanalı, Atlantik ve Pasifik okyanuslarını birbirine bağlayan en kritik su yollarından biri olduğu için, ABD’nin hem askeri hem de ticari stratejisinde merkezi bir rol oynar. Askeri Üstünlük: Kanal, ABD donanmasının iki okyanus arasında hızlı bir şekilde hareket etmesini sağlayarak olası tehditlere karşı stratejik avantaj sunar. Çin ve Rusya gibi küresel rakiplerin etkisini sınırlamak için de önemli bir geçiş noktasıdır. Jeopolitik Kontrol: ABD, bu kanalın kontrolüyle sadece kendi askeri hareketliliğini artırmakla kalmaz, aynı zamanda küresel ticaret rotalarını da dolaylı olarak kontrol eder. 2. Ekonomik ve Ticari Çıkarlar Dünya Ticaretinin Kalbi: Panama Kanalı, dünya deniz taşımacılığının %5’inden fazlasını sağlar ve ABD, bu kanal sayesinde Güney Amerika, Asya ve Avrupa ile düşük maliyetli ve hızlı ticaret yapma avantajına sahiptir. Ticari Geçiş Ücretleri: Kanalı kontrol etmek, ABD’ye geçiş ücretlerinden doğrudan ekonomik fayda sağlar. Panama hükümeti her yıl milyarlarca dolarlık gelir elde etmektedir ve bu gelir, ABD’nin ilgisini çeken önemli bir unsurdur. Enerji ve Mal Taşımacılığı: Petrol tankerleri ve büyük kargo gemileri için Panama Kanalı, ABD’nin enerji ithalat ve ihracatında kritik bir geçiş noktasıdır. 3. Çin ve Diğer Rakiplerin Artan Etkisini Engelleme Çin’in Bölgedeki Yatırımları: Çin’in Panama Kanalı çevresinde yaptığı liman, altyapı ve lojistik yatırımları, ABD’nin bu bölgede Çin’in etkisini sınırlama gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Askeri ve Ekonomik Rekabet: Çin, Latin Amerika’da artan etkisiyle ABD’nin geleneksel olarak “arka bahçesi” olarak gördüğü bölgede jeopolitik dengeyi değiştirebilir. Bu nedenle ABD, kanal üzerindeki kontrolü tekrar ele alarak Çin’in bölgedeki stratejik erişimini sınırlamak istemektedir. Ticaret ve Küresel Güç Mücadelesi: Kanalı kontrol etmek, ABD’ye Çin’in küresel ticaret üzerindeki etkisini azaltma şansı verecektir. Sonuç olarak, askeri-stratejik kontrol, ekonomik kazanç ve Çin’in etkisini sınırlama çabası, ABD’nin Panama Kanalı üzerindeki ilgisinin en temel sebepleridir. Sayfa 48 / 87
s. 49Neden "Meksika Körfezi" Adının Değiştirilmesi Gündeme Geldi? ABD’nin Egemenlik Vurgusu: Trump, körfezin stratejik önemi nedeniyle “Meksika Körfezi” adının ABD’nin bölgedeki etkisini tam olarak yansıtmadığını ve adının “Amerika Körfezi” olarak değiştirilmesi gerektiğini savundu. ABD’nin Küresel Liderlik Mesajı: Trump, bu değişikliğin sadece coğrafi bir isimden ibaret olmadığını, aynı zamanda ABD’nin küresel liderlik ve egemenlik iddiasının bir yansıması olduğunu belirtti. Ekonomik ve Enerji Kaynakları: Meksika Körfezi, zengin petrol ve doğal gaz kaynaklarına sahiptir. ABD, burada sahip olduğu petrol rezervleri ve enerji projeleri üzerinden bölgesel üstünlüğünü daha net bir şekilde vurgulamak istemektedir. MEKSİKA KÖRFEZİ
Tarihsel Süreç 1900’lü Yıllar: Meksika Körfezi’nde ABD, petrol ve deniz taşımacılığı açısından giderek daha büyük bir hakimiyet kurmaya başladı. 1990’lar: ABD’nin enerji politikalarında körfez bölgesi, petrol çıkarma ve rafine etme merkezleri açısından stratejik hale geldi. 2025 Yılı: Trump’ın Teklifi: 7 Ocak 2025: Florida’daki konuşmasında Trump, bu isim değişikliğinin ABD’nin ulusal çıkarlarına uygun olduğunu belirtti. 20 Ocak 2025: Yemin töreninden hemen sonra Trump, isim değişikliğiyle ilgili kararnameyi imzalayacağını açıkladı. 28 Ocak 2025: ABD Coğrafi İsimler Kurulu, değişikliği resmen kabul etti ve resmi haritalarda güncellendi.
ABD'nin Bu Değişiklikten Sağlayacağı Olası Yararlar 1. Bölgesel Hak İddialarının Güçlenmesi: ABD, Meksika Körfezi'ndeki enerji kaynakları ve deniz yolları üzerinde daha fazla hak talep edebilir. 2. Askeri ve Ticari Kontrol: Körfez, ABD donanmasının önemli üslerinden biri olmasının yanı sıra dünya deniz ticaretinde de önemli bir noktadır. 3. Siyasi ve Kültürel Etki: ABD, bu isim değişikliğiyle gücünü sadece ekonomik ve askeri anlamda değil, kültürel ve politik olarak da vurgulamayı hedefliyor. Meksika’nın Tepkileri Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum: Bu değişikliğin Meksika'nın ulusal onuruna ve tarihine saygısızlık olduğunu belirtti. “Meksika Körfezi bizim tarihimizdir” diyerek, bu adın coğrafi ve tarihsel bağlamda korunması gerektiğini savundu. Meksika’nın Diplomatik Adımları: Meksika, bu konuda uluslararası toplumu ve Birleşmiş Milletler gibi kuruluşları devreye sokarak isim değişikliğini tanımamayı amaçlıyor. Çin’in Bu Konuyla Olan Bağlantısı Doğrudan Bir Bağlantı Bulunmuyor: Çin’in Meksika Körfezi’nin isim değişikliği konusunda doğrudan bir müdahalesi veya ilgisi olduğuna dair somut bir bilgi bulunmuyor. Dolaylı Bağlantı: Ancak, Çin’in Latin Amerika’daki geniş çaplı ekonomik yatırımları ve Meksika ile yaptığı işbirlikleri, ABD’nin bu bölgede Çin etkisini sınırlama çabasının bir parçası olarak değerlendirilebilir. Çin’in Meksika’daki Yatırımları: Özellikle enerji, ulaşım ve liman projelerinde Çin’in aktif olması, ABD’yi bu bölgede kendi çıkarlarını daha belirgin hale getirme konusunda teşvik etmiş olabilir.
Sayfa 49 / 87
s. 50Uluslararası Toplumun Tepkisi BM ve Uluslararası Kuruluşlar: Birleşmiş Milletler, bu tür isim değişikliklerinin uluslararası kabul görmesi gerektiğini ve bu konuda taraflar arasında diplomatik çözümler aranması gerektiğini savunuyor. Latin Amerika Ülkeleri: Küba, Venezuela ve Brezilya gibi ülkeler Meksika’nın yanında yer alarak bu isim değişikliğine karşı çıkacaklarını duyurdular. Kanada: Kanada, ABD’nin bu girişimini bölgesel istikrara zarar verecek bir adım olarak gördüğünü belirtti.
Tarihsel Olarak Meksika Körfezi’nin Önemi İspanyol Kolonizasyon Dönemi: 16. yüzyılda İspanyolların keşfetmesiyle önem kazanan Meksika Körfezi, yüzyıllar boyunca İspanyol kolonilerinin deniz taşımacılığı ve ticaretinin merkezi oldu. Amerikan İç Savaşı ve Sonrası: ABD, körfezin kontrolünü artırmak için özellikle iç savaş sonrası bölgedeki limanlarını geliştirdi. 20. Yüzyıl Petrol Keşifleri: 20. yüzyılda körfezdeki büyük petrol yataklarının keşfi, ABD’nin burada daha etkin olmasını sağladı.
İsim Değişikliğinin Uluslararası Hukukta Yeri Uluslararası Deniz Hukuku: Bir denizin veya körfezin isim değişikliği, ancak taraf ülkelerin ortak onayıyla kabul edilebilir. Bu nedenle, ABD’nin tek taraflı değişiklik talebi uluslararası arenada sınırlı destek bulabilir. Coğrafi İsimler Sözleşmesi: BM Coğrafi İsimlendirme Sistemi’nde yer alan deniz isimleri, tarihi ve coğrafi bağlamda belirlenir ve değiştirilmesi zordur. Dolayısıyla bu kararın BM tarafından tanınmaması beklenmektedir.
ABD’nin Askeri ve Ekonomik Stratejisi Enerji Rezervleri: ABD, Meksika Körfezi’ndeki büyük petrol rezervlerinden faydalanarak enerji bağımsızlığını güçlendirme planları yapmaktadır. Offshore Petrol Sondajları: Körfezdeki açık deniz sondaj projeleri, ABD’nin enerji güvenliği politikalarının merkezindedir. Deniz Ticareti ve Lojistik: Körfez, ABD’nin Güney Amerika ile yaptığı ticaretin büyük bir kısmının gerçekleştiği bölgedir. Bu nedenle bu alanın stratejik önemi büyüktür.
Sayfa 50 / 87
s. 51Olası Gelecek Senaryoları 1. ABD ve Meksika Arasında Diplomatik Müzakereler: İki ülke arasında bu isim değişikliği konusunun diplomatik yollarla çözülmesi muhtemeldir. 2. Uluslararası Baskılar: BM veya Latin Amerika ülkeleri üzerinden ABD’ye yönelik baskılar artabilir ve bu kararın geri çekilmesi sağlanabilir. 3. Bölgesel Kriz: Eğer ABD, bu konuda ısrarcı olursa, Meksika ile ABD arasında daha geniş kapsamlı bir siyasi kriz doğabilir. ABD Başkanı Donald Trump, törende, adını "Amerika Körfezi" olarak değiştireceğini duyurduğu Meksika Körfezi, zengin petrol ve doğal gaz kaynaklarına sahip olmasının yanı sıra küresel ticaret için de önemli bir geçiş noktası konumunda bulunuyor.
Sayfa 51 / 87
s. 52Zengin Enerji Kaynakları ve Ekonomik Çıkarlar Meksika Körfezi, dünyanın en büyük açık deniz petrol ve doğal gaz rezervlerinden birine ev sahipliği yapar. Körfezdeki bu enerji kaynakları, ABD’nin enerji güvenliği ve ekonomik büyümesi için kritik öneme sahiptir. Offshore Petrol Üretimi: Körfez, ABD’nin toplam petrol üretiminin yaklaşık %15’ini sağlamaktadır. ExxonMobil, BP ve Chevron gibi büyük enerji şirketleri burada faaliyet göstermektedir. Doğal Gaz Rezervleri: Bölgedeki doğal gaz rezervleri, ABD’nin enerji ithalatını azaltmasını ve enerji ihracatını artırmasını sağlar. Ekonomik Kazançlar: Meksika Körfezi’nden elde edilen petrol ve gaz üretimi, ABD’nin enerji bağımsızlığı hedeflerine katkıda bulunarak ekonomik büyümesini desteklemektedir. Stratejik Askeri ve Denizcilik Kontrolü Meksika Körfezi, ABD’nin deniz trafiği, askeri operasyonlar ve ulusal güvenlik stratejileri açısından önemli bir bölgedir. ABD Donanması için Stratejik Konum: Körfez, ABD Donanması’nın Atlantik ve Pasifik Okyanusları arasında hızlı manevra yapmasını sağlar. Körfezdeki askeri üsler, ABD’nin Karayipler, Güney Amerika ve Kuzey Atlantik’teki faaliyetleri için kritik öneme sahiptir. Kuzey Sınırlarının Korunması: ABD, Meksika Körfezi’ni güvenli tutarak denizden gelebilecek tehditlere karşı savunma hattını güçlendirir. Jeopolitik Güç Dengesi: Körfezdeki askeri kontrol, ABD’nin bölgesel ve küresel güç dengesinde söz sahibi olmasını sağlar.
Deniz Ticareti ve Lojistik Hakimiyet Meksika Körfezi, ABD’nin en büyük deniz ticaret yollarından biridir ve New Orleans, Houston ve Tampa gibi büyük limanlara ev sahipliği yapar. Küresel Tedarik Zinciri: ABD’den Güney Amerika, Avrupa ve Asya’ya yapılan ihracatın büyük bir kısmı Meksika Körfezi üzerinden yapılır. Bu nedenle, deniz yollarının güvenliği ABD için hayati önemdedir. Enerji ve Hammadde Taşımacılığı: Körfez, ABD’nin petrol ve gaz tankerlerinin ana geçiş noktasıdır. Bu ticaret yollarının güvence altına alınması, enerji ihracatı ve ekonomik büyüme açısından büyük bir avantaj sağlar. Tarım ve Sanayi Ürünlerinin İhracatı: ABD, Meksika Körfezi’ni tarım ürünleri, sanayi hammaddeleri ve diğer ticari malların taşınmasında kritik bir lojistik merkez olarak kullanır.
Sayfa 52 / 87
s. 53ABD-ÇİN İLİŞKİLERİ
ABD Başkanı Donald Trump'ın, 20 Şubat 2025'ten itibaren Çin'den ithal edilen tüm ürünlere %10 ek gümrük vergisi uygulama kararı, iki ülke arasındaki ticaret savaşlarını yeniden alevlendirdi. Bu adım, özellikle tüketici elektroniği, giyim ve ev eşyaları gibi günlük tüketim ürünlerinde fiyat artışlarına yol açabilir. ABD'li işletmeler, bu vergilerin enflasyonu tetikleyeceği endişesini dile getiriyor.
Çin’in Tepkisi: Çin, ABD'nin bu hamlesine karşılık olarak misilleme yapmayı planlıyor. Özellikle ABD tarım ürünleri ve Boeing uçakları gibi stratejik ürünlere ek vergiler getirilmesi gündemde. Bu strateji, ABD'nin kırsal bölgelerindeki seçmen tabanını hedef alabilir. Ayrıca, Çin Ticaret Bakanlığı, ABD'nin gümrük vergilerini Dünya Ticaret Örgütü'ne (DTÖ) taşıyacaklarını belirtti.
Küresel Etki: Yeni vergiler, şirketlerin üretimlerini Vietnam, Meksika ve Hindistan gibi alternatif ülkelere kaydırma eğilimini artırabilir. Ancak, bu ülkelerin sınırlı altyapı kapasiteleri nedeniyle tedarik zincirlerinde darboğazlar ve gecikmeler yaşanabilir. Trump'ın ikinci döneminde, Çin ile doğrudan çatışma yerine, Çin'in iş birliği yaptığı veya Kuşak ve Yol Girişimi (Belt and Road Initiative) kapsamındaki ülkeler üzerinden rekabet etmeyi hedefleyen bir strateji benimsemesi öngörülmektedir. Bu yaklaşım, Çin'in küresel etkisini sınırlamayı ve ABD'nin kendi nüfuzunu artırmayı amaçlamaktadır. Donald Trump'ın potansiyel yeni başkanlık döneminde ABD-Çin ilişkileri, ekonomik rekabet, teknolojik ayrışma ve jeostratejik manevralar ekseninde daha da keskinleşebilir.
Donald Trump’ın ikinci başkanlık döneminde ABDÇin ilişkilerinin daha karmaşık ve çok yönlü olması beklenmektedir. Trump, Çin ile doğrudan mücadele etmek yerine Çin’in etki alanındaki ülkeler, projeler ve ekonomik girişimler üzerinden dolaylı bir rekabet stratejisi benimsemeyi planlamaktadır. Bu yaklaşımı Kuşak ve Yol Girişimi’ne (Belt and Road Initiative BRI), Afrika’ya, Asya ve Avrupa’daki stratejik ülkelere odaklanan politikalar belirleyecek.
Sayfa 53 / 87
s. 54Yeşil Enerji
Nadir Toprak Elementleri Yeşil Enerji: Çin, dünya lityum batarya üretiminin %75'ini kontrol ediyor. Bu alandaki ek vergiler, ABD'li elektrikli araç üreticilerinin (örneğin Tesla) maliyetlerini artırarak rekabet güçlerini zayıflatabilir.
Çin, dünya nadir toprak elementleri arzının %60'ını elinde bulunduruyor. ABD, Kaliforniya'daki Mountain Pass madenini yeniden faaliyete geçirse de, Çin'in bu alandaki hakimiyetini kısa vadede kırmak zor olacaktır. Bu gelişmeler, ABD-Çin ilişkilerinde ekonomik ve stratejik dinamiklerin daha da karmaşık hale geleceğini göstermektedir. Her iki ülkenin de alacağı önlemler, küresel ekonomi ve tedarik zincirleri üzerinde önemli etkilere sahip olacaktır. ABD'nin ihracat kısıtlamaları, Çin'in önde gelen yarı iletken üreticileri SMIC ve YMTC gibi şirketlerin ileri teknoloji üretiminde zorluklar yaşamasına neden olabilir. Bu durum, Çin'in "Made in China 2025" planını hızlandırarak kendi teknolojik bağımsızlığını artırma çabalarını tetikleyebilir. Teknoloji
Afrika'da Jeopolitik Nüfuz Mücadelesi
Yeşil Enerji: Çin, dünya lityum batarya üretiminin %75'ini kontrol ediyor. Bu alandaki ek vergiler, ABD'li elektrikli araç üreticilerinin (örneğin Tesla) maliyetlerini artırarak rekabet güçlerini zayıflatabilir.
Sayfa 54 / 87
s. 5512 ABD'nin Çinli yarı iletken üreticileri üzerindeki ihracat kısıtlamaları, Çin'in önde gelen şirketleri olan SMIC ve YMTC'nin ileri teknoloji üretiminde zorluklar yaşamasına neden olmaktadır. Bu durum, Çin'in "Made in China 2025" (MIC2025) planını hızlandırarak kendi teknolojik bağımsızlığını artırma çabalarını tetiklemiştir. ABD'nin İhracat Kısıtlamaları ve Etkileri ABD, Çin'in yarı iletken endüstrisindeki yükselişini sınırlamak amacıyla ihracat kontrolleri ve sektörel kısıtlamalar uygulamaktadır. Bu politikalar, Çin'in 2022'deki çip ithalat ve ihracatında birim bazında azalmaya yol açmıştır. Özellikle, 2022'nin ilk on ayında Çin'in entegre devre ithalatı bir önceki yılın aynı dönemine göre %13,2 azalarak 458 milyar birime düşmüştür. İhracat ise %10,8 azalarak 230,4 milyar birim olarak gerçekleşmiştir. MIC2025'in spesifik hedefleri arasında, Çin'de üretilen temel malzemelerin içeriğinin 2020 yılına kadar %40'a ve 2025 yılına kadar %70'e çıkarılması yer almaktadır. Bu sayede, yabancı tedarikçilere olan bağımlılığın azaltılması ve yerli üretimin artırılması hedeflenmektedir. tr.wikipedia.org
ABD'nin ihracat kısıtlamaları, Çin'in bu hedeflere ulaşma çabalarını daha da hızlandırmasına neden olmuştur. Çin hükümeti, yerli yarı iletken endüstrisini desteklemek için çeşitli politikalar uygulamaktadır. Özellikle, MIC2025 ve "14. Beş Yıllık Plan" gibi girişimler, ileri yarı iletken teknolojilerinin geliştirilmesinin önemini vurgulamaktadır. Bu politikalar, yarı iletken sektöründe yenilikçiliği ve yatırımı teşvik etmek için mali teşvikler, sübvansiyonlar ve vergi avantajları sağlamaktadır. Bu kısıtlamalar, SMIC ve YMTC gibi Çinli yarı iletken üreticilerinin ileri teknolojiye erişimini sınırlayarak üretim süreçlerini olumsuz etkilemektedir. Özellikle, ABD'nin uyguladığı ihracat kontrolleri, bu şirketlerin gelişmiş üretim ekipmanlarına ve teknolojilere erişimini kısıtlamaktadır. "Made in China 2025" Planı ve Teknolojik Bağımsızlık Çin, MIC2025 planı ile yüksek teknoloji ve üretim teknolojilerinde endüstriyel dönüşüm hedeflemektedir. Bu plan, robotik teknolojiler, denizcilik, demiryolu ulaşımı, elektrikli araçlar, havacılık ve uzay teknolojileri, bilişim ve internet teknolojileri, tıp teknolojisi ve ilaç sanayi gibi yaklaşık 10 teknoloji ağırlıklı stratejik sektörde lider olmayı amaçlamaktadır.
ABD'nin ihracat kısıtlamaları, Çin'in yarı iletken endüstrisinde kısa vadede zorluklar yaratmış olsa da, uzun vadede Çin'in kendi teknolojik kapasitesini geliştirme ve dışa bağımlılığı azaltma çabalarını hızlandırmıştır. MIC2025 planı çerçevesinde, Çin, yüksek teknoloji alanlarında lider olma hedefine yönelik adımlarını sürdürmektedir. Teknoloji
Sayfa 55 / 87
s. 5612 5G Teknoloji Yarışı ve Huawei’ye Karşı ABD’nin Stratejisi Çin’in Teknolojik Üstünlüğü: Çin, Huawei ve ZTE gibi teknoloji devleri sayesinde dünya genelinde 5G altyapısının yayılmasında lider konumda bulunuyor. Huawei, birçok ülkeye 5G ekipmanı sağlayarak küresel telekomünikasyon altyapısında etkili bir rol oynuyor. ABD, Huawei’yi ulusal güvenlik açısından tehdit olarak görüyor çünkü bu şirketin altyapısı üzerinden Çin’in casusluk yapabileceği iddia ediliyor. Trump’ın 5G Politikası: Huawei ve ZTE’ye Yaptırımlar: Trump yönetimi, Huawei’yi ABD’nin kara listesine aldı ve Amerikan şirketlerinin Huawei ile iş yapmasını yasakladı. Bu durum, Huawei’nin ABD’den mikroçip ve yazılım gibi kritik bileşenleri tedarik etmesini engelledi. Müttefiklerle İşbirliği: ABD, İngiltere, Almanya ve Japonya gibi müttefiklere Huawei’nin 5G altyapılarından vazgeçmeleri için baskı yaptı. Bu doğrultuda, bazı Avrupa ülkeleri Huawei ile çalışmayı durdurdu. 5G Teknolojisine Alternatif Yatırımlar: Ericsson (İsveç) ve Nokia (Finlandiya): ABD, Huawei’ye alternatif olarak Avrupa merkezli Ericsson ve Nokia şirketlerinin 5G altyapısında daha fazla rol oynaması için teşviklerde bulundu. ABD Teknoloji Girişimleri: Qualcomm gibi Amerikan şirketlerine yapılan devlet destekli yatırımlar artırıldı ve bu firmaların daha hızlı 5G altyapısı geliştirmesi teşvik edildi. Open RAN Teknolojisi: ABD, 5G ağlarının modüler ve esnek bir yapıya sahip olmasını sağlayacak Open RAN (Open Radio Access Network) teknolojilerine yatırım yapıyor. Open RAN, belirli bir şirketin tekel oluşturmasını engelleyerek daha çeşitli üretici ağlarının kurulmasını hedefliyor. Yarı İletken ve Mikroçip Üretimi: Çin’den Bağımsız Olma Stratejisi Çin’in Çip Endüstrisindeki Konumu: Çin, yüksek miktarda yarı iletken ve mikroçip üreten fabrikalara ev sahipliği yapmasa da, bu bileşenlerin en büyük tüketicilerinden biridir. Çin, ABD ve Tayvan gibi ülkelerden ithal ettiği mikroçiplerle teknolojik ürünlerini üretmektedir. Tayvan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) ve Samsung (Güney Kore), dünya mikroçip üretiminde lider konumdadır. ABD’nin Stratejik Planı: Tayvan ile Stratejik Ortaklık: ABD, Tayvan ile işbirliğini artırarak TSMC’nin ABD topraklarında mikroçip üretim tesisleri kurmasını teşvik etmektedir. Arizona’da inşa edilen TSMC fabrikası, bu stratejinin bir parçasıdır. Mikroçip Üretim Kapasitesini Artırma: Intel ve GlobalFoundries gibi ABD merkezli mikroçip üreticileri, devlet teşvikleriyle kapasite artırma projeleri başlatmıştır. Özellikle CHIPS Act (Çip ve Bilim Yasası) kapsamında milyarlarca dolarlık fon sağlanmaktadır. Yüksek Teknolojili Çiplerde Kısıtlamalar: ABD, Çin’e yönelik ileri teknolojiye sahip mikroçiplerin ve üretim ekipmanlarının ihracatını sınırlandırmıştır. Bu strateji, Çin’in yüksek teknolojili çip geliştirme kapasitesini sınırlamayı hedefler.
Sayfa 56 / 87
s. 5712 Tedarik Zincirlerinin Yeniden Konumlandırılması Çin’in Tedarik Zincirindeki Hakimiyeti: Çin, dünya üretiminde ve tedarik zincirlerinde önemli bir role sahiptir. Özellikle elektronik, otomotiv, tekstil ve ileri teknoloji ürünlerinin tedarik zinciri büyük ölçüde Çin’e dayanmaktadır. ABD, bu bağımlılığı ulusal güvenlik riski olarak görmekte ve tedarik zincirlerini Çin dışındaki alternatif üretim merkezlerine taşımayı hedeflemektedir. Trump’ın Tedarik Zinciri Stratejisi: Asya-Pasifik Ülkelerine Yönlendirme: ABD, tedarik zincirlerini Çin’den çıkarmak ve Hindistan, Vietnam, Endonezya gibi ülkelere yönlendirmek için özel girişimler başlatmıştır. Bu ülkelerdeki düşük işgücü maliyeti ve üretim potansiyeli, ABD şirketleri için cazip alternatifler sunmaktadır. Apple: Apple, üretiminin bir kısmını Çin’den Vietnam ve Hindistan’a kaydırmıştır. Samsung ve Dell: Bu teknoloji devleri de üretim hatlarını Asya-Pasifik bölgesine taşımaktadır. Latin Amerika ve Kuzey Amerika’ya Kaydırma: ABD, tedarik zincirinin bir kısmını daha yakın bölgelere taşımayı amaçlıyor. Meksika ve Brezilya, bu süreçte önemli roller üstlenebilir. Yerelleştirilmiş Üretim: ABD, kritik ürünlerin (mikroçip, ilaç, medikal cihazlar gibi) üretimini ülke içinde artırmayı planlıyor. COVID-19 pandemisi sırasında bu strateji, ilaç ve tıbbi cihazların dışa bağımlılığını azaltma hedefiyle gündeme geldi. Stratejik Ortaklar ve Kilit Ülkeler Hindistan: Üretim Merkezi ve Jeopolitik Ortak: Hindistan, ABD için hem ekonomik hem de jeopolitik olarak kritik bir ortak haline gelmektedir. ABD, Hindistan’ı hem Çin’e karşı bir üretim merkezi olarak kullanmak hem de Hint-Pasifik’te Çin’in etkisini dengelemek için stratejik bir ittifak olarak görmektedir. Teknolojik Üretim: Apple, Samsung ve Dell gibi şirketler, Hindistan’daki üretim hatlarını genişletmektedir. ABD, Hindistan’ın teknoloji ve mikroçip üretiminde daha önemli bir rol oynamasını desteklemektedir. Vietnam ve Endonezya: Çin’e Alternatif Üretim Merkezleri: Vietnam ve Endonezya, düşük maliyetli işgücü ve gelişmekte olan sanayi altyapıları sayesinde Çin’e alternatif tedarik merkezleri olarak öne çıkmaktadır. Tekstil ve Elektronik Üretimi: Vietnam, özellikle tekstil ve elektronik ürünlerin üretiminde hızla büyüyen bir merkezdir. ABD, bu ülkeleri teknoloji ve sanayi ürünleri tedarik zincirlerinde daha aktif bir şekilde konumlandırmayı planlıyor.
Trump yönetimi, 5G teknolojisi, yarı iletken üretimi ve tedarik zincirlerinin yeniden konumlandırılması konularında Çin’e bağımlılığı azaltmayı ve ABD’nin küresel teknoloji liderliğini sağlamlaştırmayı hedeflemektedir. Bu stratejinin temelinde, müttefiklerle daha güçlü işbirliği, yerel üretim kapasitesinin artırılması ve Çin’in teknolojik etkisinin sınırlandırılması yer almaktadır. Bu politikalar, önümüzdeki dönemde ABD ve Çin arasında daha yoğun bir teknoloji savaşı yaşanmasına neden olabilir.
Sayfa 57 / 87
s. 5812 Teknoloji Ambargoları ve İzolasyon Yarı İletken Savaşları: ABD, Hollanda ve Japonya'yı Çin'e ASML lithografi makineleri satmaması için ikna etti. Bu, Çin'in 5nm altı çipler üretmesini engelliyor. Çin, SMIC ile 7nm çip üretimine başladı ancak verimlilik düşük. Batarya Teknolojisi Blokajı: ABD, Çinli batarya şirketlerinin (CATL, BYD) Kuzey Amerika'da fabrika kurmasını IRA kapsamında sınırlandırıyor.
ABD ve Çin arasındaki yeşil enerji rekabeti, 21. yüzyılın en büyük ekonomik ve teknolojik savaşı olarak görülüyor. Çin'in üretim gücü ile ABD'nin inovasyon kapasitesi, küresel temiz enerji geçişini hızlandırabilir. Ancak: Fırsat: İki ülkenin işbirliği yapması halinde, 2050 net sıfır hedefi mümkün olabilir. Tehdit: Rekabetin aşırı militarize olması, yeşil enerji apartheid'ına yol açabilir (zengin ülkeler teknolojiye erişirken, yoksul ülkeler geride kalabilir). Gelecek Senaryoları ve Projeksiyonlar 2030 ve Ötesi: Hedefler ve Riskler Çin'in 2060 Karbon Nötr Planı: Kömürden Çıkış: 2025'e kadar kömür tüketimini zirveden düşürmeyi hedefliyor. Ancak halen 1.100 kömür santrali aktif. Hidrojen Otoyolları: 2035'e kadar 50.000 hidrojen dolum istasyonu kurulacak. ABD'nin 2035 Temiz Elektrik Hedefi: Şebeke Modernizasyonu: 600 milyar dolar bütçeli altyapı yasasıyla enerji depolama ve akıllı şebekeler geliştirilecek. Nükleer Rönesans: SMR (Küçük Modüler Reaktörler) ile 2030'a kadar 10 GW kapasite planlanıyor.
İşbirliği ve Çatışma Dinamikleri İklim Diplomasisi Fırsatları: COP28 Mutabakatı: ABD ve Çin, 2030'a kadar metan emisyonlarını %30 azaltma taahhüdü verdi. Küresel Batarya İttifakı: İki ülke, lityum geri dönüşüm standartlarını ortaklaşa belirleyebilir. Rekabetin Karanlık Yüzü: Teknoloji Kutuplaşması: Batarya ve yarı iletken tedarik zincirinin iki bloğa ayrılması, maliyetleri artırabilir. Gelişmekte Olan Ülkelerde Etki Savaşları: Nijerya ve Endonezya gibi ülkeler, Çin'in ucuz panelleri ile ABD'nin teknolojisi arasında seçim yapmak zorunda kalacak.
Sayfa 58 / 87
s. 5912 Çin, küresel lityum iyon pil üretiminde lider konumda olup, dünya üretiminin yaklaşık %70'ini gerçekleştirmektedir. Bu durum, Çin'i elektrikli araç (EV) bataryaları pazarında baskın bir oyuncu haline getirmiştir. ABD'nin Ek Gümrük Vergileri ve Etkileri ABD yönetimi, Çin'den ithal edilen elektrikli araç bataryaları ve ilgili bileşenlere yönelik ek gümrük vergileri uygulamaktadır. Özellikle, lityum iyon piller üzerindeki gümrük vergileri %7,5'ten %25'e yükseltilmiştir. aa.com.tr Bu artışlar, ABD'li elektrikli araç üreticilerinin, özellikle Çin'den pil tedarik eden firmaların, üretim maliyetlerini yükseltmektedir. Tesla ve Diğer Üreticilere Olası Etkiler Tesla gibi ABD'li elektrikli araç üreticileri, Çin'den tedarik ettikleri lityum demir fosfat (LFP) bataryaları kullanmaktadır. Ek gümrük vergileri, bu bataryaların maliyetini artırarak, üreticilerin kâr marjlarını ve rekabetçiliklerini olumsuz etkileyebilir. Bu durum, nihai ürün fiyatlarına yansıyabilir ve tüketici talebini etkileyebilir. Alternatif Tedarik ve Stratejiler ABD'li üreticiler, artan maliyetleri dengelemek için alternatif tedarik kaynakları arayışına girebilirler. Bu kapsamda, yerli pil üretimini artırma, farklı ülkelerden tedarik sağlama veya pil teknolojilerinde yenilikçi çözümler geliştirme gibi stratejiler gündeme gelebilir. Ancak, Çin'in lityum pil üretimindeki hakimiyeti ve entegre tedarik zinciri, kısa vadede alternatiflerin bulunmasını zorlaştırmaktadır. MIC2025'in spesifik hedefleri arasında, Çin'de üretilen temel malzemelerin içeriğinin 2020 yılına kadar %40'a ve 2025 yılına kadar %70'e çıkarılması yer almaktadır. Bu sayede, yabancı tedarikçilere olan bağımlılığın azaltılması ve yerli üretimin artırılması hedeflenmektedir. tr.wikipedia.org
ABD'nin ihracat kısıtlamaları, Çin'in bu hedeflere ulaşma çabalarını daha da hızlandırmasına neden olmuştur. Çin hükümeti, yerli yarı iletken endüstrisini desteklemek için çeşitli politikalar uygulamaktadır. Özellikle, MIC2025 ve "14. Beş Yıllık Plan" gibi girişimler, ileri yarı iletken teknolojilerinin geliştirilmesinin önemini vurgulamaktadır. Bu politikalar, yarı iletken sektöründe yenilikçiliği ve yatırımı teşvik etmek için mali teşvikler, sübvansiyonlar ve vergi avantajları sağlamaktadır. Bu kısıtlamalar, SMIC ve YMTC gibi Çinli yarı iletken üreticilerinin ileri teknolojiye erişimini sınırlayarak üretim süreçlerini olumsuz etkilemektedir. Özellikle, ABD'nin uyguladığı ihracat kontrolleri, bu şirketlerin gelişmiş üretim ekipmanlarına ve teknolojilere erişimini kısıtlamaktadır. "Made in China 2025" Planı ve Teknolojik Bağımsızlık Çin, MIC2025 planı ile yüksek teknoloji ve üretim teknolojilerinde endüstriyel dönüşüm hedeflemektedir. Bu plan, robotik teknolojiler, denizcilik, demiryolu ulaşımı, elektrikli araçlar, havacılık ve uzay teknolojileri, bilişim ve internet teknolojileri, tıp teknolojisi ve ilaç sanayi gibi yaklaşık 10 teknoloji ağırlıklı stratejik sektörde lider olmayı amaçlamaktadır. Yeşil Enerji
Sayfa 59 / 87
s. 6012 Çin'in Küresel Hakimiyeti Üretim ve Tedarik Zinciri Kontrolü: Çin, dünyadaki güneş paneli üretiminin %80'ini, rüzgâr türbini bileşenlerinin %60'ını ve lityum-iyon bataryaların %75'ini tek başına karşılıyor. Örneğin, Longi Solar ve Jinko Solar gibi şirketler, güneş paneli piyasasında küresel fiyatları belirliyor. Nadir Toprak Elementleri: Çin, dünya nadir toprak elementlerinin %90'ını işliyor. Bu metaller, rüzgâr türbinleri ve elektrikli araç motorları için kritik öneme sahip.
Stratejik Yatırımlar: Yeşil Kuşak ve Yol İnisiyatifi: Çin, 140'tan fazla ülkede yenilenebilir enerji projeleri finanse ediyor. Örneğin, Pakistan'daki Karot Hidroelektrik Santrali (1.1 GW) ve Kenya'daki Garissa Güneş Enerjisi Santrali (50 MW). Yerel Sübvansiyonlar: Çin hükümeti, güneş paneli üreticilerine yıllık 15 milyar dolar sübvansiyon sağlıyor.
Elektrikli Araç (EV) Devrimi: Çin, 2023'te 8.8 milyon elektrikli araç satışıyla dünya lideri. BYD, Tesla'yı geride bırakarak en çok EV satan marka oldu.
Lityum Madenciliği: Çinli şirketler, Bolivya ve Arjantin'deki lityum yataklarını kontrol ederek batarya tedarikini güvence altına alıyor.
Sayfa 60 / 87
s. 6112 ABD'nin Yeniden Diriliş Stratejisi Enflasyon Azaltma Yasası (IRA): 369 milyar dolar temiz enerji yatırımı hedefleniyor. Örneğin, yerli güneş paneli üretimi için üreticilere kilogram başına 3$ teşvik. Elektrikli Araç Sübvansiyonları: ABD'de üretilen EV'ler için 7.500$'a varan vergi indirimleri. Bu, Çin menşeli bataryaları dışlıyor. Teknolojik Atılımlar: Hidrojen Enerjisi: ABD Enerji Bakanlığı, 7 milyar dolar bütçeyle "Hidrojen Hub'ları" kuruyor. Örneğin, Teksas'ta yeşil hidrojen üretimi. Nükleer Füzyon: Şirketler like Helion Energy ve Commonwealth Fusion Systems, 2030'a kadar ticari füzyon reaktörleri geliştirmeyi hedefliyor. Çin'e Bağımlılığı Kırma: CHIPS ve Bilim Yasası: Yarı iletken ve batarya üretimi için 52 milyar dolar ayrıldı. Intel ve TSMC, Arizona'da fabrikalar kuruyor. "Arkadaşlık Tedariği" (Friendshoring): Çin dışında alternatif tedarikçiler (Hindistan, Vietnam, Meksika) destekleniyor. Kritik Rekabet Alanları ve Teknolojiler Elektrikli Araçlar (EV) Savaşı Çin'in EV Stratejisi: Batarya Teknolojisi: CATL (Çin), LFP (Lityum Demir Fosfat) bataryalarla maliyetleri %30 düşürdü. Bu bataryalar, Tesla Model 3'te kullanılıyor. Otonom Sürüş: Çin, Baidu Apollo ile 2030'a kadar Level 5 otonom araçları piyasaya sürmeyi planlıyor. ABD'nin Karşı Hamleleri: Tesla'nın 4680 Bataryası: Maliyeti %56 azaltan yeni batarya hücresi, Teksas ve Berlin gigafabrikalarında üretiliyor. Ford ve GM: IRA desteğiyle ABD'de 30 yeni EV modeli üretilecek.
Hidrojen Enerjisi ve Depolama Çin'in Yeşil Hidrojen Hedefleri: 2060 Karbon Nötr Planı: Çin, 2025'e kadar 200.000 ton yeşil hidrojen üretmeyi hedefliyor. İç Moğolistan'da dünyanın en büyük yeşil hidrojen tesisi inşa ediliyor. Hidrojen Yakıt Hücreli Kamyonlar: Şanghay'da 10.000 hidrojen kamyonu projesi başlatıldı. ABD'nin Mavi Hidrojen Stratejisi: Karbon Yakalama ve Depolama (CCS): ExxonMobil ve Chevron, doğal gaz tabanlı hidrojeni CCS ile temizleme projeleri yürütüyor. Hidrojen İhracatı: ABD, Avrupa'ya 2030'a kadar yıllık 10 milyon ton sıvı hidrojen satmayı planlıyor. Enerji Depolama ve Şebeke Teknolojileri Çin'in Lityum Dominansı: CATL ve BYD, küresel batarya pazarının %65'ini kontrol ediyor. Sodyum-İyon Bataryalar: Çin, lityum alternatifi düşük maliyetli bataryaları 2024'te piyasaya sürecek. ABD'nin Katı Hal Batarya Atılımı: QuantumScape ve Solid Power, katı hal bataryalarla menzili %80 artırmayı ve şarj süresini 15 dakikaya düşürmeyi hedefliyor. Gravitik Enerji Depolama: ABD, yerçekimi temelli depolama sistemleriyle (örneğin, yüksek kulelerde ağır bloklar) enerji kaybını azaltmayı planlıyor. Jeopolitik ve Ekonomik Çatışmalar Ticaret Savaşları ve Vergiler ABD'nin Çin'e Yaptırımları: Güneş Paneli Vergileri: Çin menşeli panellere %250'ye varan vergi uygulanıyor. Sonuç olarak, Çin şirketleri üretimi Vietnam ve Tayland'a kaydırdı. Uygur Zorla Çalıştırma Yasası (UFLPA): Çin'den gelen güneş paneli ve polisilikon ithalatı, insan hakları ihlalleri gerekçesiyle engelleniyor. Çin'in Misillemeleri: Nadir Toprak Kısıtlamaları: Çin, 2023'te ABD'ye nadir toprak ihracatını %70 azalttı. Asya-Pasifik Etki Alanı: Çin, RCEP (Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık) ile ASEAN ülkelerinde yeşil enerji projelerini finanse ediyor.
Sayfa 61 / 87
s. 62Güneş Enerjisi Üretiminde Liderlik Mücadelesi Çin’in Üstünlüğü: Çin, dünya güneş paneli üretiminin yaklaşık %70’ini elinde bulunduruyor ve bu alandaki en büyük üretici konumunda. JinkoSolar, Trina Solar ve Longi Green Energy gibi Çinli firmalar, küresel pazarda lider firmalar arasında yer almaktadır. Çin’in Düşük Maliyet Stratejisi: Çin, düşük işçilik maliyetleri ve devlet teşvikleri sayesinde güneş panellerini daha düşük maliyetle üreterek pazar hakimiyetini artırmıştır. ABD’nin Tepkisi ve Stratejisi: Enflasyonu Azaltma Yasası (IRA): Bu yasa, ABD’li güneş paneli üreticilerine büyük teşvikler sağlıyor. Özellikle yerli üretim kapasitelerini artırmak için güneş enerjisi tesislerine milyarlarca dolarlık sübvansiyon ve vergi indirimleri sunuluyor. Gümrük Vergileri ve Kısıtlamalar: Çin’den ithal edilen güneş panellerine yüksek gümrük vergileri uygulanarak yerli üreticilere rekabet avantajı sağlanıyor. Tesla’nın Katkısı: Tesla’nın güneş paneli üreten SolarCity gibi iştirakleri, ABD’nin güneş enerjisinde Çin’e olan bağımlılığını azaltmayı amaçlıyor. Elektrikli Araçlar ve Batarya Teknolojisi Çin’in Elektrikli Araç Üretimindeki Üstünlüğü: Çin, 2023 yılında dünya genelinde üretilen elektrikli araçların yaklaşık %50’sini üretmiştir. BYD, NIO ve Geely gibi şirketler, Çin’in elektrikli araç pazarındaki liderliğini pekiştirmektedir. Batarya Üretimi: Çin, lityum-iyon batarya üretiminde dünya lideridir ve bu alandaki en büyük firmalardan biri olan CATL (Contemporary Amperex Technology Co. Ltd.) ile büyük bir pazar payına sahiptir. ABD’nin Batarya ve Elektrikli Araç Stratejisi: Ford ve General Motors: ABD’li otomotiv devleri, elektrikli araç üretiminde yatırımlarını artırarak Çin ile rekabet etmeyi planlıyor. Lityum Tedarik Zinciri: ABD, lityum ve diğer kritik minerallerin tedarikini güvence altına almak için Latin Amerika, Kanada ve Avustralya ile stratejik işbirliklerini artırıyor. CHIPS ve Kritik Mineraller Yasası: ABD, yerli batarya üretimini desteklemek amacıyla lityum ve nadir toprak elementlerinin çıkarılmasını teşvik eden yasal düzenlemeler getirmiştir.
Sayfa 62 / 87
s. 63Rüzgar Enerjisi Mücadelesi Çin’in Rüzgar Enerjisindeki Etkisi: Çin, rüzgar türbini üretiminde dünya lideri olup 2023 itibarıyla 310 gigavatlık bir rüzgar enerjisi kapasitesine ulaşmıştır. Goldwind ve Mingyang gibi şirketler, Çin’in rüzgar türbini üretiminde küresel liderleridir. ABD’nin Rüzgar Enerjisi Stratejisi: Büyük Offshore Projeleri: ABD, özellikle Atlantik kıyılarında dev rüzgar türbini projeleri başlatmıştır. Vineyard Wind ve Ocean Wind gibi projeler, ABD’nin bu alandaki kapasitesini hızla artırmasını sağlamaktadır. Devlet Teşvikleri: ABD hükümeti, rüzgar enerjisi yatırımlarını artırmak ve Çin’in bu alandaki üstünlüğünü dengelemek amacıyla büyük vergi teşvikleri sunmaktadır. Lityum ve Kritik Mineraller Rekabeti Çin’in Hakimiyeti: Çin, lityum-iyon batarya üretiminde kullanılan kritik minerallerin işlenmesi ve üretiminde liderdir. Çin, dünya genelindeki lityum madenlerinin %60’ından fazlasını kontrol etmektedir ve bu madenleri Avustralya, Şili ve Afrika’dan ithal etmektedir. ABD’nin Alternatif Kaynak Arayışı: ABD, lityum tedarikini çeşitlendirmek ve Çin’e olan bağımlılığını azaltmak için Kanada, Şili ve Avustralya ile stratejik ortaklıklar kurmaktadır. Yerel Üretim: ABD, Nevada’daki Thacker Pass lityum madeni projesi gibi büyük çaplı yerel projelerle kendi kaynaklarını geliştirmeye çalışmaktadır. Latin Amerika ve Afrika’da Stratejik İşbirlikleri: ABD, bu bölgelerdeki madenlere yatırım yaparak Çin’in kontrolünü sınırlamayı hedefliyor.
Yeşil Hidrojen Rekabeti Çin’in Yeşil Hidrojen Alanındaki Girişimleri: Çin, yeşil hidrojen üretimi için büyük ölçekli yatırımlar yapmış ve 2060 yılına kadar karbon nötr olmayı hedeflemiştir. Dev Projeler: Çin, yenilenebilir enerji kaynakları kullanarak hidrojen üretimini artıracak dev tesisler inşa etmektedir. ABD’nin Hidrojen Stratejisi: H2Hubs Projesi: ABD, yeşil hidrojen üretimi ve kullanımını artırmak için bölgesel hidrojen üretim merkezleri oluşturmayı hedeflemektedir. Devlet Destekleri: ABD, hidrojen üretimini teşvik etmek ve bu alanda Çin ile rekabet edebilmek için önemli ölçüde teşvikler sunmaktadır. Tedarik Zinciri ve Üretim Kapasitesi Çin’in Tedarik Zinciri Hakimiyeti: Çin, sadece üretimde değil, aynı zamanda yenilenebilir enerji teknolojileri için gerekli hammaddelerin tedarikinde de güçlü bir hakimiyete sahiptir. Çin, özellikle Afrika ve Güney Amerika’daki madenlerle stratejik ilişkiler kurarak kritik hammaddelerin kontrolünü sağlamaktadır. ABD’nin Tedarik Zinciri Stratejisi: ABD, tedarik zincirlerini çeşitlendirmek ve Çin’e olan bağımlılığı azaltmak için Kanada, Avustralya ve Avrupa ülkeleriyle işbirliklerini artırmaktadır. Yerli Üretimi Güçlendirme: ABD, güneş panelleri, bataryalar ve rüzgar türbinleri gibi ürünlerde yerli üretimi teşvik etmek için sübvansiyonlar ve vergi indirimleri sunmaktadır. Sayfa 63 / 87
s. 64NTE Neden Stratejik Sektörler İçin Kritik?
Nadir toprak elementleri, 17 adet kimyasal elementten oluşur (Lantanitler + İtriyum ve Skandiyum). Bu elementler, modern teknolojilerin temelini oluşturur ve alternatifsizdir. İşte kritik kullanım alanları:
Savunma Sanayii F-35 Lightning II: Neodimyum (Nd): Motorlarda yüksek sıcaklığa dayanıklı mıknatıslar.
Erbiyum (Er): Lazer iletişim sistemlerinde kullanılır. Europyum (Eu): Füze güdüm sistemlerinde floresan kaplamalar.
Uydu ve Uzay Teknolojisi: Terbiyum (Tb): Uydu görüntüleme sistemlerinde renk doğruluğunu artırır. İtriyum (Y): Uydu antenlerinde ve radar sistemlerinde kullanılır. Hassas Güdümlü Füzeler: Samaryum (Sm): Füze yakıt hücrelerinde katalizör olarak kullanılır.
Yenilenebilir Enerji Rüzgâr Türbinleri: Neodimyum (Nd): 1 MW'lık bir türbin için ~200 kg NTE mıknatısı gereklidir. Elektrikli Araç (EV) Bataryaları: Lityum (Li) ve Kobalt (Co) kadar Lantan (La) ve Seryum (Ce) de batarya verimliliğini artırır. Hidrojen Enerjisi: Seryum (Ce): Hidrojen üretiminde katalizör olarak kullanılır. Elektronik ve İleri Teknolojiler Akıllı Telefonlar: Tantalyum (Ta): Mikroçiplerde iletkenlik sağlar. Europyum (Eu): Ekranlarda kırmızı renk tonları için kullanılır. Fiber Optik Kablolar: Erbiyum (Er): Sinyal amplifikasyonunda kritik rol oynar. Kuantum Hesaplama: İtriyum (Y): Süper iletken malzemelerin yapımında kullanılır. Sayfa 64 / 87
s. 65ABD’nin Tepkisi ve Alternatif Arayışları Mountain Pass Madeni (Kaliforniya) ABD’nin Önemli Bir Kaynağı: Kaliforniya’daki Mountain Pass, ABD’nin en büyük nadir toprak madenidir ve 2020’de yeniden faaliyete geçmiştir. Kapasite Sorunu: Mountain Pass, çıkarma kapasitesine sahip olsa da, işlenmiş ürünlerin çoğunu hala Çin’e göndermek zorundadır. Bu durum, ABD’nin bağımlılığını kısa vadede tam anlamıyla kıramamasına neden olmaktadır. Tedarik Zincirlerini Çeşitlendirme ABD, nadir toprak elementlerinde Çin’e olan bağımlılığını azaltmak için çeşitli ülkelerle işbirliğini artırmayı hedefliyor: Avustralya: Lynas Rare Earths gibi şirketler, dünya çapında Çin’e alternatif sağlayan önemli tedarikçilerden biri haline gelmiştir. Kanada: Kanada, yüksek kaliteli nadir toprak rezervlerine sahip olup, ABD ile stratejik ortaklık kurmuştur. Vietnam: Vietnam’da nadir toprak elementleri açısından zengin rezervler mevcuttur ve ABD, bu bölgeyle işbirliği yapmayı planlamaktadır. Dış Yatırımlar ve Teşvikler CHIPS Act ve Kritik Mineraller Yasası: ABD, yerli üretimi teşvik etmek için kritik minerallerin çıkarılmasına ve işlenmesine yönelik büyük teşvik paketleri hazırlamıştır. Ticaret Anlaşmaları: ABD, Avustralya ve Kanada gibi ülkelerle nadir toprak elementlerinin güvenli tedarikini sağlamak için ticaret anlaşmaları yapmaktadır. Çin’in Stratejik Adımları Tedarik Zinciri Kontrolü: Çin, sadece çıkarma değil, işleme ve tedarik zincirinin son halkasına kadar etkin bir şekilde kontrol etmeyi hedeflemektedir. İhracat Kısıtlamaları: Çin, daha önce Japonya ile yaşanan diplomatik gerilimde nadir toprak elementleri ihracatını sınırlayarak bu kaynakları bir “stratejik koz” olarak kullanmıştır. Yerli Talebi Önceliklendirme: Çin, iç pazarını daha fazla desteklemek ve dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla kendi yüksek teknoloji şirketlerine nadir toprak elementleri tedarikini artırmayı planlıyor. ABD-Çin Mücadelesinin Küresel Yansımaları Elektrikli Araçlar ve Yenilenebilir Enerji: Nadir toprak elementleri, elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerji teknolojilerinde kritik bir rol oynadığından, bu mücadelenin bu sektörlerdeki büyümeyi doğrudan etkileyebileceği düşünülmektedir. Askeri ve Savunma Teknolojileri: ABD, nadir toprak elementlerinin füze sistemleri, radarlar ve askeri araçlarda kullanımı nedeniyle bu alanda güvenli tedarik sağlamak zorundadır. Fiyat Dalgalanmaları: Çin’in ihracat kısıtlaması veya ABD’nin alternatif kaynaklara yönelmesi durumunda nadir toprak elementlerinin fiyatlarının hızla artabileceği öngörülmektedir.
Sayfa 65 / 87
s. 66ABD-Çin Teknoloji Mücadelesinde Stratejik Ülkeler Avustralya: Avustralya, Çin’in en büyük alternatif tedarikçilerinden biridir. Lynas Corporation, Çin dışındaki en büyük nadir toprak üreticisidir ve ABD’nin güvenilir bir ortağıdır. Kanada: Kanada, geniş rezervleri ve gelişmiş madencilik altyapısı ile ABD’nin kritik bir müttefiki haline gelmiştir. Kanada’da özellikle Quebec ve Labrador bölgelerinde büyük nadir toprak yatakları bulunmaktadır. Vietnam: Vietnam, dünya genelinde önemli nadir toprak elementleri rezervlerine sahiptir. ABD, Vietnam ile işbirliğini artırarak bu kaynaklardan faydalanmayı planlıyor. Brezilya: Brezilya, hem nadir toprak elementleri hem de lityum gibi kritik madenler açısından zengin bir ülkedir. ABD, bu bölgeyle daha fazla ticaret ve yatırım yapmayı hedeflemektedir. ABD ve Müttefiklerinin Gelecek Stratejisi Jeopolitik İşbirlikleri: ABD, Çin’in etkisini dengelemek amacıyla Avustralya, Kanada, Avrupa ve diğer müttefiklerle ortak projeler geliştirecektir. Yerli Üretimi Artırma: ABD, kendi topraklarında işleme tesisleri kurarak Çin’in bu alandaki etkisini azaltmayı amaçlıyor. Yeşil Enerji ve Elektrikli Araçlara Yatırım: Yenilenebilir enerji projelerinde nadir toprak elementlerinin rolü nedeniyle ABD, bu sektörlerdeki yatırımlarını artırarak Çin’e olan bağımlılığı daha da azaltmayı hedeflemektedir.
ABD ve Çin arasındaki nadir toprak elementleri mücadelesi, hem stratejik hem de ekonomik etkileri olan bir savaş haline gelmiştir. ABD, alternatif kaynaklar ve yerli üretim kapasitelerini artırarak Çin’e olan bağımlılığını kırmayı amaçlarken, Çin bu kaynakları küresel pazardaki etkisini artırmak için stratejik bir araç olarak kullanmaya devam edecektir. Bu mücadelenin sonucu, küresel enerji, teknoloji ve savunma sektörlerinde önemli değişimlere yol açabilir.
Sayfa 66 / 87
s. 67Çin, son yıllarda Afrika'da gerçekleştirdiği kapsamlı altyapı projeleri, enerji yatırımları ve finansal desteklerle kıtadaki etkisini önemli ölçüde artırmıştır. Bu durum, ABD'nin Afrika'daki stratejik çıkarlarını ve nüfuzunu doğrudan etkilemektedir. Çin'in Afrika'da ABD'yi Zorlayan Politikaları: 1.Ekonomik Nüfuzun Artırılması: Altyapı Yatırımları: Çin, Afrika'da limanlar, demiryolları ve karayolları gibi büyük ölçekli altyapı projelerine yatırım yaparak kıtanın ekonomik kalkınmasına katkıda bulunmaktadır. Bu yatırımlar, Çin'in Afrika ülkeleriyle güçlü ekonomik bağlar kurmasını sağlamaktadır. Enerji ve Doğal Kaynaklar: Afrika'nın zengin enerji ve maden kaynaklarına erişim sağlayan Çin, bu kaynakların çıkarılması ve işlenmesi için önemli yatırımlar yapmaktadır. Bu durum, Çin'in enerji güvenliğini artırırken, Afrika ülkeleriyle olan ekonomik ilişkilerini de derinleştirmektedir. 2.Finansal Destek ve Borçlandırma: Kredi ve Yardımlar: Çin, Afrika ülkelerine büyük ölçekli krediler ve mali yardımlar sağlayarak, bu ülkelerin kalkınma projelerini finanse etmektedir. Ancak, bu durum bazı Afrika ülkelerinin Çin'e olan borçlarını artırmakta ve "borç tuzağı diplomasisi" eleştirilerine yol açmaktadır. 3.Askeri ve Stratejik Varlık: Askeri Üsler: Çin, Cibuti gibi stratejik konumlarda askeri üsler kurarak, Afrika'daki askeri varlığını artırmaktadır. Bu durum, ABD'nin Afrika'daki askeri ve stratejik üstünlüğüne meydan okumaktadır. ABD'nin Çin'in Afrika'daki Etkisine Karşı Aldığı Agresif Politikalar: Askeri Varlığın Güçlendirilmesi: AFRICOM'un Etkinliği: ABD, Afrika Komutanlığı (AFRICOM) aracılığıyla kıtadaki askeri varlığını ve etkisini artırmaktadır. Bu kapsamda, Afrika ülkelerinin silahlı kuvvetlerine eğitim ve destek sağlayarak, bölgedeki nüfuzunu korumayı hedeflemektedir. Diplomatik Eleştiriler: Sömürgecilik Suçlamaları: ABD'li yetkililer, Çin'in Afrika'daki politikalarını "yeni sömürgecilik" olarak nitelendirerek, Çin'in kıtadaki etkisini azaltmaya yönelik diplomatik çabalar yürütmektedir. Ekonomik Rekabet: Ticaret ve Yatırım: ABD, Afrika'daki ticaret ve yatırım faaliyetlerini artırarak, Çin'in ekonomik nüfuzuna karşı denge oluşturmayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda, Amerikan şirketlerinin Afrika'da daha aktif rol alması teşvik edilmektedir. Güney Afrika'ya Yönelik ABD Açıklamaları: ABD, Güney Afrika'nın Çin ile olan yakın ilişkilerini ve BRICS (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika) içindeki iş birliğini yakından izlemektedir. ABD'li yetkililer, Güney Afrika'nın Çin ile olan ekonomik ve siyasi bağlarının, ülkenin bağımsızlığı ve tarafsızlığı üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceği yönünde endişelerini dile getirmiştir. Ayrıca, ABD, Güney Afrika'nın Çin'den aldığı kredilerin ve yatırımların, ülkenin borç yükünü artırabileceği ve uzun vadede ekonomik bağımsızlığını tehlikeye atabileceği konusunda uyarılarda bulunmaktadır. Sonuç olarak, Çin'in Afrika'daki artan etkisi, ABD'nin kıtadaki stratejik ve ekonomik çıkarlarını zorlamaktadır. Bu rekabet, ABD'nin Afrika politikalarını yeniden şekillendirmesine ve daha agresif stratejiler benimsemesine neden olmaktadır.
Sayfa 67 / 87
s. 68Afrika'da Jeopolitik Nüfuz Mücadelesi Orta Doğu'da Jeopolitik Rekabet Orta Asya ve Kafkasya'da Nüfuz Mücadelesi Siber Güvenlik ve Bilgi Savaşları Latin Amerika'da Etki Alanı Mücadelesi ABD-RUSYA İLİŞKİLERİ
Sayfa 68 / 87
s. 6921. yüzyılda Afrika, zengin doğal kaynakları ve stratejik konumu nedeniyle küresel güçlerin mücadele alanına dönüştü. Rusya’nın Wagner Grubu aracılığıyla askeri nüfuzunu artırması, ABD’nin "Prosper Africa" girişimiyle ekonomik ve güvenlik iş birliğini derinleştirme çabaları ve Fransa’nın bölgeden çekilmesiyle oluşan boşluk, kıtayı yeni bir satranç tahtasına çevirdi.
Wagner Grubu: Rusya’nın Gölge Ordusu Ülke Bazında Faaliyetler Mali: 2021’den bu yana 1.000’den fazla Wagner paralı askeri, terörle mücadele ve ordu eğitimi sağlıyor. Karşılığında, ülkenin en büyük altın madeni Loulo-Gounkoto’nun işletme haklarını ele geçirdiler. Ancak Wagner’in varlığı, insan hakları ihlalleriyle gölgelendi: 2022’de Moura Katliamı’nda 300’den fazla sivilin öldürüldüğü iddia edildi.
Orta Afrika Cumhuriyeti (OAC): Wagner, başkent Bangui’deki devlet sarayı ve havaalanının güvenliğini üstlendi. Ndassima altın madeni ve elmas ticaretini kontrol ederek yılda 1 milyar doların üzerinde gelir elde ediyor. Rusya, ülkede "Fransız sömürgeciliğine karşı kurtarıcı" imajını yaymak için yerel medya kuruluşlarını satın aldı.
Sudan: Eski lider Ömer el-Beşir döneminden beri altın kaçakçılığında etkin olan Wagner, 2023’teki darbe girişimlerinde Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF)’ye lojistik destek sağladı. Sudan’ın yıllık altın ihracatının %70’i Rusya’ya akıyor.
Libya: Halife Hafter’in Trablus’u kuşatması sırasında mayın döşeme ve hava saldırılarında aktif rol oynayan Wagner, Sirte Havzası’ndaki petrol tesislerinde güvenlik sağlıyor. Libya’daki AlVatiyye Hava Üssü’nü kalıcı askeri üsse dönüştürme planları ise uluslararası tepki çekiyor. Rusya’nın Stratejik Hedefleri Kaynak Güvenliği: Altın, elmas ve uranyum gibi kritik kaynakları kontrol ederek Batı yaptırımlarına direnç kazanmak. BM’de Diplomatik Destek: Afrika ülkelerinin oylarını Ukrayna savaşı gibi konularda Rusya lehine kullanmak. Askeri Üs Ağı: Libya ve Orta Afrika’da kalıcı askeri varlık oluşturarak Akdeniz ve Sahraaltı Afrika’da etki alanını genişletmek.
ABD’nin Tepkileri: Yaptırımlar ve AFRICOM Wagner’e Ekonomik Darbe ABD, Wagner’in finansman kaynaklarını hedef alan yaptırımlarla Midas Resources ve Velada gibi şirketlerin işlemlerini engelledi. Wagner lideri Dmitri Utkin ve Putin’in yakınlarına seyahat yasakları getirildi. Sudan’da altın ihracatı %30 düşse de, Mali ve OAC’deki operasyonlar devam ediyor.
AFRICOM’un Sınırlı Başarısı ABD’nin Afrika Komutanlığı (AFRICOM), Nijer’deki Drüs Operasyon Üssü’nden El Kaide ve Boko Haram’a karşı istihbarat topluyor. Somali’de ise özel kuvvetler, El Şebab ile mücadelede yerel orduyu eğitiyor. Ancak Wagner’in kontrolündeki Mali ve Burkina Faso’ya erişimde zorlanıyor.
"Prosper Africa" ile Ekonomik Mücadele ABD, 2023’te 500 milyon dolarlık yatırımla Nijerya’da enerji ve Kenya’da tarım teknolojisi projelerini başlattı. Nijer ve Çad’a askeri ekipman desteği sunulsa da, Afrika ülkeleri ABD’nin "demokrasi şartı" yerine Çin ve Rusya’nın koşulsuz yardımlarını tercih edebiliyor. Afrika'da Jeopolitik Nüfuz Mücadelesi
Sayfa 69 / 87
s. 70Fransa’nın Çekilmesi ve Sahel’deki Güvenlik Krizi Fransa Neden Geri Çekildi? Yerel Halkın Düşmanlığı: "Barkhane Operasyonu"nun başarısızlığı ve sömürgecilik algısı. Askeri Kayıplar: 2013-2022 arasında 50’den fazla Fransız askeri öldürüldü. Ekonomik Yük: Yıllık 1 milyar avroluk harcama.
Rusya’nın Boşluğu Doldurması Fransa’nın 2022’de Mali’den çekilmesiyle Wagner, terör saldırılarının %40 arttığı bölgede kontrolü ele geçirdi. Mali, 2023’te Rusya’ya 50 ton altın sattı; Batılı şirketlerin payı %15’e düştü.
Terörün Yükselişi ve Bölgesel Tehdit İslami Mağrip El Kaidesi (AQIM): Fransa’nın çekilmesi sonrası Mali’de saldırılar arttı. Sınır Ötesi Yayılma: Burkina Faso’daki militanlar, Fildişi Sahili ve Gana’ya sızdı. Afrika’ya Etkiler: İstikrarsızlık ve Bağımlılık Siyasi Kırılganlık: Darbe yönetimleri (Gine, Burkina Faso), Rusya ile iş birliğini tercih ederek meşruiyet kazanıyor. Ekonomik Tuzak: Wagner’in kontrol ettiği madenler, Afrika ülkelerini Rusya’ya borçlandırıyor. İnsani Felaket: Wagner’in baskıcı yöntemleri, Mali ve OAC’de 2 milyondan fazla insanı yerinden etti.
Afrika’nın Geleceği ve Küresel Dengeler Rusya, askeri güç ve kaynak sömürüsüyle kısa vadeli nüfuz kazanırken, ABD demokrasi odaklı uzun vadeli stratejisinde zorlanıyor. Çin ise altyapı yatırımlarıyla sessizce etkisini artırıyor. Afrika ülkeleri, güvenlik ihtiyacı ile ekonomik çıkarlar arasında sıkışmış durumda. Bu mücadelede en büyük bedeli ise siviller ödüyor.
Gelecek Senaryoları: 1.Rusya’nın Kalıcılığı: Wagner’in askeri üsleri genişlerse, Afrika’da yeni bir Soğuk Savaş dönemi başlayabilir. 2.ABD’nin Yeniden Konumlanması: "Prosper Africa" başarılı olursa, Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi’ne rakip olabilir. 3.Afrika Birliği’nin Rolü: Bölgesel örgütlerin güçlenmesi, dış müdahaleleri sınırlayabilir. Afrika’nın kaderi, küresel güçlerin çıkarlarından çok, yerel halkın barış ve refah arayışına bağlı.
Sayfa 70 / 87
s. 71Orta Doğu'da Jeopolitik Rekabet
Enerji Kaynakları Üzerindeki Nüfuz Mücadelesi: Orta Doğu, dünya petrol rezervlerinin yaklaşık %60'ını barındırmaktadır. Bu durum, bölgenin jeoekonomik ve jeostratejik önemini artırmaktadır. ABD ve Rusya, enerji kaynakları üzerindeki kontrolü ele geçirmek ve enerji arz güvenliğini sağlamak amacıyla bölgedeki etkinliklerini artırma çabasındadır. ABD, Suudi Arabistan ve Irak gibi ülkelerle yakın ilişkiler kurarak enerji tedarikini güvence altına almaya çalışırken, Rusya da İran ve Suriye ile iş birliği yaparak enerji projelerine katılmaktadır. Bu rekabet, enerji piyasalarını ve küresel enerji politikalarını doğrudan etkilemektedir.
Askeri Varlık ve Müdahaleler: Soğuk Savaş döneminde Orta Doğu'da etkin olan Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Rusya, bölgedeki etkisini kaybetmişti. Ancak Vladimir Putin'in iktidara gelmesiyle birlikte, Rusya bölgedeki askeri varlığını yeniden artırmaya başladı. Özellikle 2015 yılında Suriye iç savaşına doğrudan müdahale ederek Esad rejimine destek veren Rusya, Tartus ve Hmeymim'de askeri üsler kurarak Doğu Akdeniz'deki varlığını pekiştirdi. Bu adımlar, ABD'nin bölgedeki etkisine karşı dengeleyici bir rol oynamaktadır. ABD ise bölgedeki askeri varlığını sürdürerek, özellikle Körfez ülkeleri ve İsrail ile olan güvenlik iş birliğini güçlendirmektedir.
Diplomatik ve Ekonomik İlişkiler: ABD ve Rusya, Orta Doğu ülkeleriyle diplomatik ve ekonomik ilişkilerini güçlendirme çabasındadır. ABD, İsrail ve Suudi Arabistan gibi müttefikleriyle stratejik ortaklıklar kurarken, Rusya da İran, Suriye ve Mısır gibi ülkelerle ekonomik ve askeri iş birliğini derinleştirmektedir. Özellikle silah satışları ve enerji projeleri, bu ilişkilerin temelini oluşturmaktadır. Rusya, Mısır ile nükleer enerji santrali inşası konusunda anlaşmalar yapmış ve Suudi Arabistan ile OPEC+ formatında petrol üretim kısıntıları konusunda iş birliği sağlamıştır. Bu tür ortaklıklar, bölgedeki güç dengelerini etkilemektedir.
Sayfa 71 / 87
s. 72İdeolojik ve Politik Etkiler: ABD, Orta Doğu'da demokratik değerleri ve serbest piyasa ekonomisini teşvik ederken, Rusya daha otoriter rejimlerle iş birliği yapma eğilimindedir. Bu ideolojik farklılıklar, bölgedeki politik dinamikleri ve ittifakları şekillendirmektedir. Örneğin, ABD, Arap Baharı sürecinde demokratik hareketleri desteklerken, Rusya mevcut rejimlerin istikrarını savunmuştur. Bu durum, iki ülkenin bölgedeki nüfuz alanlarını ve etkilerini belirlemektedir.
Bölgesel Çatışmalarda Taraf Olma: Suriye iç savaşı, ABD ve Rusya arasındaki rekabetin en belirgin örneklerinden biridir. ABD, bazı muhalif grupları desteklerken, Rusya Esad rejiminin yanında yer almıştır. Bu durum, iki ülkenin bölgedeki çıkarlarının ne kadar farklılaştığını göstermektedir. Benzer şekilde, Libya'daki iç savaşta da ABD ve Rusya farklı tarafları desteklemiş, bu da bölgedeki çatışmaların uluslararası boyut kazanmasına neden olmuştur.
Silah Satışları ve Askeri İş Birlikleri: Hem ABD hem de Rusya, Orta Doğu ülkelerine silah satışları ve askeri eğitim programları aracılığıyla nüfuzlarını artırmaya çalışmaktadır. ABD, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelere gelişmiş silah sistemleri satarken, Rusya da S-400 hava savunma sistemleri gibi ileri teknoloji silahları Türkiye ve İran gibi ülkelere tedarik etmektedir. Bu rekabet, bölgedeki askeri dengeleri ve güvenlik dinamiklerini etkilemektedir.
Enerji Projeleri ve Altyapı Yatırımları: Rusya, bölgedeki enerji projelerine ve altyapı yatırımlarına katılarak ekonomik nüfuzunu artırmayı hedeflemektedir. Özellikle petrol ve doğalgaz sektörlerinde yapılan anlaşmalar, Rusya'nın bölgedeki varlığını pekiştirmektedir. Örneğin, Rus enerji şirketleri, Irak ve Suriye'de petrol sahalarının geliştirilmesine yatırım yapmış ve İran ile enerji iş birliği anlaşmaları imzalamıştır. Bu tür projeler, Rusya'nın bölgedeki ekonomik etkisini artırmaktadır.
Sayfa 72 / 87
s. 73Orta Asya ve Kafkasya bölgeleri, zengin petrol ve doğalgaz rezervleriyle küresel enerji piyasalarında stratejik bir konuma sahiptir. Bu kaynakların uluslararası pazarlara taşınması, hem üretici ülkeler hem de tüketici ülkeler için büyük önem taşır. Rusya, bu bölgelerdeki enerji kaynaklarını ve boru hatlarını kontrol ederek nüfuzunu artırmayı hedeflemektedir. Bu durum, ABD'nin bölgedeki çıkarlarıyla çatışmaktadır. Orta Asya ve Kafkasya'da Nüfuz Mücadelesi
Rusya'nın Bölgedeki Enerji Stratejisi: Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından bağımsızlıklarını kazanan Orta Asya ve Kafkasya ülkeleri, enerji kaynaklarını uluslararası pazarlara ulaştırmak için alternatif güzergâhlar aramaya başlamışlardır. Ancak, Sovyet döneminden miras kalan boru hatları altyapısı, bu ülkelerin enerji ihracatında büyük ölçüde Rusya'ya bağımlı kalmasına neden olmuştur. Örneğin, 21. yüzyılın başlarında Azerbaycan, Türkmenistan ve Kazakistan tarafından ihraç edilen petrolün %70'i Rus boru hatlarından geçmekteydi.
Rusya, bu bağımlılığı sürdürmek ve bölgedeki enerji kaynakları üzerindeki kontrolünü pekiştirmek için çeşitli stratejiler izlemektedir. Özellikle, bölgedeki boru hatlarının kendi topraklarından geçmesini sağlayarak, hem transit gelirlerini artırmakta hem de enerji akışını kontrol altında tutmaktadır. Bu strateji, Rusya'ya enerji kaynakları üzerinde siyasi ve ekonomik bir kaldıraç sağlamaktadır.
ABD'nin Bölgedeki Enerji Politikası: ABD, Orta Asya ve Kafkasya'daki enerji kaynaklarının Rusya'ya bağımlı olmadan uluslararası pazarlara ulaştırılmasını desteklemektedir. Bu amaçla, alternatif boru hattı projelerine öncülük etmiş ve destek vermiştir. Özellikle Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) petrol boru hattı ve Bakü-Tiflis-Erzurum (BTE) doğalgaz boru hattı gibi projeler, enerji kaynaklarının Rusya'yı bypass ederek dünya pazarlarına ulaşmasını sağlamıştır.Bu projeler, bölge ülkelerinin enerji ihracatında Rusya'ya olan bağımlılığını azaltmayı hedeflemiş ve ABD'nin bölgedeki stratejik çıkarlarına hizmet etmiştir. Ayrıca, bu tür projeler, bölge ülkelerinin ekonomik kalkınmasına katkı sağlayarak, ABD'nin bölgedeki nüfuzunu artırmasına yardımcı olmuştur.
Sayfa 73 / 87
s. 74Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Petrol Boru Hattı: BTC boru hattı, Azerbaycan'ın Bakü şehrinden başlayarak Gürcistan üzerinden Türkiye'nin Ceyhan limanına ulaşan ve Hazar Denizi petrolünü doğrudan Akdeniz'e taşıyan bir projedir. ABD'nin desteklediği bu proje, Rusya'yı baypas ederek enerji kaynaklarının uluslararası pazarlara taşınmasını sağlamıştır. Bu durum, Rusya'nın bölgedeki enerji üzerindeki kontrolünü azaltmayı hedeflemiştir.
Hazar Kıyısı (Prikaspiskiy) Boru Hattı Projesi: 20 Aralık 2007'de Rusya, Türkmenistan ve Kazakistan arasında imzalanan anlaşma ile Hazar Denizi kıyısındaki doğal gazın Rusya üzerinden taşınması planlanmıştır. Bu proje, Orta Asya gazının Rusya'nın kontrolünde uluslararası pazarlara ulaşmasını sağlamayı hedeflemiştir.
Nabucco Boru Hattı Projesi: Avrupa Birliği ve ABD tarafından desteklenen Nabucco projesi, Orta Asya ve Orta Doğu gazını Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşımayı amaçlamıştır. Bu proje, Rusya'ya olan enerji bağımlılığını azaltmayı hedeflemiştir. Ancak, çeşitli siyasi ve ekonomik nedenlerle proje hayata geçirilememiştir.
Güney Akım ve Türk Akımı Projeleri: Rusya, Avrupa'ya enerji tedarikini çeşitlendirmek ve Ukrayna'yı baypas etmek amacıyla Güney Akım ve Türk Akımı projelerini geliştirmiştir. ABD, özellikle Güney Akım projesine karşı çıkmış ve Avrupa ülkelerine bu projeye katılmamaları yönünde baskı yapmıştır. Bu durum, ABD ve Rusya arasındaki enerji rekabetinin bir yansımasıdır.
Donald Trump'ın ikinci başkanlık döneminde, ABD ve Rusya arasındaki enerji kaynakları ve boru hatları üzerindeki rekabetin Orta Asya ve Kafkasya bölgelerinde daha da yoğunlaşması beklenmektedir. Trump'ın enerji politikaları, fosil yakıt üretimini artırma ve enerji fiyatlarını düşürme hedeflerine odaklanmaktadır. Bu politikalar, küresel enerji piyasalarında rekabeti artırabilir ve Rusya'nın enerji gelirlerini olumsuz etkileyebilir. Öte yandan, Trump yönetiminin Rusya'ya yönelik yaptırımları sürdürmesi veya artırması, Rusya'nın enerji ihracatını ve dolayısıyla ekonomisini zorlayabilir. Bu durum, Rusya'nın Orta Asya ve Kafkasya'daki enerji projelerine daha fazla önem vermesine ve bölgedeki nüfuzunu artırma çabalarını yoğunlaştırmasına neden olabilir.
Ayrıca, Trump'ın enerji politikaları, Avrupa Birliği'ni ABD'den daha fazla enerji ithal etmeye teşvik edebilir. Bu durum, Rusya'nın Avrupa enerji pazarındaki payını azaltma potansiyeline sahiptir ve Moskova'yı alternatif pazarlar ve boru hatları arayışına itebilir. Sonuç olarak, Trump'ın ikinci dönemindeki enerji politikaları, ABD ve Rusya arasındaki rekabeti Orta Asya ve Kafkasya bölgelerinde daha da artırabilir. Her iki ülke de bölgedeki enerji kaynakları ve boru hatları üzerindeki kontrolü ele geçirmek için stratejilerini yeniden şekillendirebilir.
Sayfa 74 / 87
s. 75Siber Güvenlik ve Bilgi Savaşları
ABD ve Rusya arasındaki siber güvenlik ve bilgi savaşları, günümüzde uluslararası ilişkilerin önemli bir boyutunu oluşturmaktadır. Her iki ülke de siber alanda hem savunma hem de saldırı kapasitesini artırarak stratejik avantaj sağlamayı hedeflemektedir.
ABD ve Rusya, siber güvenlik stratejilerini ulusal güvenlik politikalarının merkezine yerleştirmiştir. ABD, siber güvenliği ulusal güvenliğin kritik bir parçası olarak görerek, siber savunma kapasitesini güçlendirmeye yönelik politikalar geliştirmiştir. Özellikle kritik altyapıların korunması ve siber tehditlere karşı proaktif önlemler alınması konusunda adımlar atmaktadır.
Rusya ise siber uzayı stratejik bir alan olarak değerlendirerek, siber operasyonlar ve enformasyon savaşına odaklanmaktadır. Rusya'nın siber güvenlik stratejisi, siber saldırılar ve dezenformasyon kampanyaları yoluyla rakiplerini zayıflatmayı ve kendi çıkarlarını korumayı hedeflemektedir.
ABD'ye Yönelik Saldırılar: ABD, çeşitli dönemlerde Rusya kaynaklı olduğu düşünülen siber saldırılara maruz kalmıştır. Özellikle 2020 yılında ABD devlet kurumlarına yönelik büyük çaplı siber casusluk faaliyetlerinin arkasında Rusya'nın olduğu iddia edilmiştir.
ABD, artan siber tehditlere karşı siber güvenlik politikalarını güçlendirmektedir. Özellikle Rusya kaynaklı tehditlere karşı, bilgi teknolojileri profesyonellerine yönelik siber güvenlik eğitim programları ve yasal düzenlemeler hayata geçirilmektedir. Rusya ise siber kapasitesini artırarak, siber saldırılar ve dezenformasyon kampanyaları yoluyla stratejik avantaj sağlamayı hedeflemektedir. Bu kapsamda, siber operasyonlarını ve enformasyon savaşını ulusal güvenlik stratejisinin bir parçası olarak değerlendirmektedir.
Sayfa 75 / 87
s. 76Tarihsel Arka Plan Soğuk Savaş Dönemi Rekabeti: Sovyetler Birliği, Latin Amerika'daki sol eğilimli hükümetler ve gruplarla yakın ilişkiler kurarak, bölgedeki ABD etkisini kırmaya çalıştı. Küba Devrimi (1959): Fidel Castro’nun başa geçmesiyle Küba, Sovyetler Birliği’nin Latin Amerika’daki en önemli müttefiki haline geldi. Küba Füze Krizi (1962): Sovyetler Birliği'nin Küba'ya nükleer füzeler yerleştirme girişimi, ABD ile Sovyetler arasındaki gerilimi zirveye çıkardı. Nikaragua ve Diğer Ülkeler: Sovyetler, Nikaragua’daki Sandinista yönetimi başta olmak üzere sol hükümetlere ekonomik ve askeri destek sağladı.
Günümüzde Rusya’nın Latin Amerika Politikası Sovyet Sonrası Dönemde Geri Dönüş: Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından bir süre Latin Amerika’ya olan ilgi azaldı. Ancak 2000'li yıllarda Vladimir Putin yönetiminde Rusya, Latin Amerika’daki etkisini yeniden artırmak için aktif bir politika izlemeye başladı. Önemli Ülkelerle İş Birliği: Venezuela: Rusya, Venezuela’da Nicolas Maduro yönetimine askeri ve ekonomik destek sağladı. Venezuela’ya askeri teçhizat satışı ve petrol sektöründe iş birlikleri ile destek verildi. Küba: Sovyetler döneminde başlayan yakın ilişkiler devam etmektedir. Rusya, Küba’ya enerji projelerinde ve altyapı yatırımlarında destek sağlamaktadır. Nikaragua: Rusya, Nikaragua ile askeri iş birliği anlaşmaları yaptı ve burada bir eğitim ve istihbarat merkezi kurmayı hedeflemektedir. Bolivya: Doğal kaynaklar ve enerji projeleri Rusya’nın bu ülkedeki varlığını artırmasını sağladı. Ekonomik ve Savunma Alanındaki Girişimler: Latin Amerika ülkeleriyle enerji, askeri savunma sanayii ve altyapı projelerinde kapsamlı anlaşmalar yapıldı. Rosneft ve Gazprom gibi Rus enerji devleri, bölgedeki petrol ve doğal gaz projelerinde önemli roller üstlendi. ABD’nin Tepkisi ve Monroe Doktrini ABD'nin Latin Amerika Algısı: Monroe Doktrini (1823), ABD’nin Latin Amerika’yı dış müdahalelere kapalı bir bölge olarak görmesini ifade eder. Rusya’nın Latin Amerika’daki faaliyetleri, ABD tarafından bu doktrine doğrudan bir meydan okuma olarak değerlendirilmektedir. ABD’nin Tepkileri: Venezuela: ABD, Maduro hükümetini tanımayı reddederek muhalefeti destekledi ve Venezuela’ya yaptırımlar uyguladı. Rusya’nın Maduro’ya verdiği askeri destek, ABD’nin büyük tepkisini çekti. Askeri İş Birlikleri: Rusya’nın Venezuela ve Nikaragua’da askeri üs veya eğitim tesisleri kurma girişimleri, ABD tarafından bölgede istikrarı tehdit eden hamleler olarak değerlendirildi. Diplomatik Baskılar: ABD Dışişleri Bakanlığı ve Pentagon, Rusya’nın bu ülkelerdeki varlığını azaltmak için diplomatik girişimlerde bulundu. Monroe Doktrini'nin Güncellenmesi: ABD Dışişleri yetkilileri, Rusya’nın bölgedeki müdahalelerine karşı Monroe Doktrini’ni çağırarak “hızlı ve kararlı bir şekilde yanıt verileceğini” belirtti. Latin Amerika'da Etki Alanı Mücadelesi
Sayfa 76 / 87
s. 77ABD ve Rusya Arasında Latin Amerika'da Etki Mücadelesinin Öne Çıkan Alanları Askeri Nüfuz: Rusya, Latin Amerika ülkelerine silah satışlarını artırarak bölgedeki askeri varlığını güçlendirme çabası içerisindedir. ABD ise bölgedeki askeri tatbikatlarını artırarak ve savunma yardımları yaparak Rusya’nın etkisini dengelemeye çalışmaktadır. Enerji ve Doğal Kaynaklar: Rusya, Venezuela ve Bolivya gibi enerji zengini ülkelerle anlaşmalar yaparak petrol ve doğal gaz projelerinde etkin bir rol oynamaktadır. ABD ise Latin Amerika’daki enerji bağımlılığını azaltmak ve bölgede Amerikan enerji şirketlerinin daha aktif olmasını sağlamak için çalışmalar yürütmektedir. Ekonomik Yaptırımlar ve Yardımlar: ABD, Venezuela ve Nikaragua gibi ülkeler üzerindeki yaptırımlarla bu ülkeleri izole etmeyi hedeflemektedir. Buna karşılık, Rusya bu ülkelere finansal yardımlar ve krediler sağlayarak ABD’nin yarattığı boşlukları doldurmaktadır.
Latin Amerika’da Dengeler Değişiyor Latin Amerika, Rusya ve ABD arasında yeniden şekillenen bir etki mücadelesine sahne olmaktadır. ABD’nin baskıcı yaptırım politikalarına karşın, Rusya ekonomik ve askeri iş birlikleriyle bu boşlukları doldurmakta ve etkisini artırmaktadır. Bu rekabet, sadece iki ülkeyi değil, bölgedeki ülkelerin siyasi ve ekonomik istikrarını da etkileyebilecek geniş kapsamlı bir süreçtir. Gelecekte bu rekabetin, Latin Amerika’da yeni müttefiklik ve bloklaşma dinamikleri yaratması beklenmektedir.
Sayfa 77 / 87
s. 78Elon Musk, son dönemde Avrupa Birliği (AB) ve Güney Amerika ülkelerinin iç politikalarına yönelik müdahaleleriyle dikkat çekmektedir. Bu müdahaleler, çeşitli tepkilere ve tartışmalara yol açmıştır. Avrupa Birliği'ne Elon Musk’ın Müdahaleleri
Aşırı Sağ Partilere Destek Musk’ın AfD’ye Desteği: Elon Musk, Almanya’da aşırı sağcı Almanya için Alternatif (AfD) partisiyle ilgili yaptığı olumlu yorumlar ve sosyal medya paylaşımlarıyla dikkat çekmiştir. Özellikle göçmen karşıtı ve AB karşıtı politikalarıyla bilinen AfD’nin bazı çıkışlarını desteklediğini ifade etmesi, Almanya ve Avrupa genelinde geniş çaplı eleştirilere yol açmıştır. Bu destek, Musk’ın Avrupa'da demokratik kurumlar ve değerler üzerindeki etkisinin sorgulanmasına neden olmuştur. Sonuç: AfD, Musk'ın popülaritesini kendi politikalarına meşruiyet kazandırmak için kullanırken, birçok Avrupa lideri Musk'ın bu desteğini tehlikeli bulmaktadır. AB Liderlerinin Tepkileri Pedro Sánchez’in Açıklamaları: İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, Musk’ı “Avrupa'nın demokratik yapısına saldırmak ve aşırı sağcı grupları cesaretlendirmekle” suçladı. Sánchez, Musk’ın bu tutumunun yalnızca Almanya’da değil, Avrupa genelinde demokrasinin altını oyabileceğini belirtti. Özellikle Musk’ın sosyal medya platformu X (eski adıyla Twitter) üzerinden Avrupa karşıtı içeriklere yer vermesi, AB liderleri tarafından yakından izlenmektedir. Sonuç: Avrupa’daki demokratik kurumların ve AB liderlerinin, Musk’ın etkisini sınırlamak için daha sıkı adımlar atabileceği sinyali verilmiştir. AB'nin Yasal Adımları Thierry Breton’un Uyarıları: AB Komisyonu'nun İç Pazardan Sorumlu Üyesi Thierry Breton, Musk’ın sahibi olduğu X platformunun Avrupa’da yasaklanmasının yasal olarak mümkün olduğunu belirtmiştir. Özellikle AB’nin 2023 yılında yürürlüğe koyduğu Dijital Hizmetler Yasası (DSA), dezenformasyon ve yasa dışı içeriklere karşı sıkı düzenlemeler getirmiştir. Musk’ın platformu, bu düzenlemelere tam olarak uymazsa Avrupa’daki varlığı tehdit altında olabilir. Sonuç: Musk’ın X platformu üzerindeki denetimlerin artabileceği ve AB Komisyonu’nun platforma yönelik sert yaptırımlara başvurabileceği belirtilmektedir. ELON MUSK - Milyarder Soytarı
Sayfa 78 / 87
s. 79Elon Musk’ın Güney Amerika ülkelerinin iç işlerine yönelik sosyal medya aracılığıyla yaptığı müdahaleler, sadece bireysel girişimler olarak değil, daha geniş bir uluslararası etki yaratan politik hamleler olarak değerlendirilmektedir. Musk’ın bu ülkeler üzerindeki etkisinin uzun vadeli sonuçları, bölgenin demokratik süreçlerini ve enerji politikalarını yeniden şekillendirebilir. Güney Amerika'ya Elon Musk’ın Müdahaleleri Brezilya ile Yaşanan Gerginlik Brezilya Yüksek Mahkemesi’nin Müdahalesi: Brezilya Yüksek Mahkemesi, Musk’ın sosyal medya platformu X (eski Twitter) üzerinden yayılan dezenformasyon ve yasadışı içeriklerin kaldırılması taleplerine uymadığı gerekçesiyle sert tedbirler almıştır. Mahkeme, belirli hesapların ve içeriklerin kaldırılmaması durumunda platformun askıya alınabileceğini ve ciddi para cezaları uygulanacağını açıklamıştır. Özellikle Brezilya’daki eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’yu destekleyen bazı hesaplardan yayılan yanlış bilgilerin, seçim güvenliğini tehdit ettiği belirtilmiştir. Musk’ın Tepkisi: Musk, bu kararı “ifade özgürlüğüne saldırı” olarak değerlendirerek platformunun doğru bilgilerin ve özgür tartışmaların merkezi olması gerektiğini savunmuştur. Ancak Brezilya yetkilileri, dezenformasyonun demokratik süreci baltaladığını ve Musk’ın bu içerikleri denetleme konusunda yetersiz kaldığını öne sürmektedir. Brezilya hükümeti, Musk’ın platformuna yönelik yasal düzenlemeleri sıkılaştırmayı ve gerektiğinde erişimi sınırlamayı gündemine almıştır. Musk ise platformunun ifade özgürlüğü konusunda global bir lider olduğunu savunarak bu tür kısıtlamalara karşı mücadele edeceğini açıklamıştır. Venezuela’ya Yönelik Eleştiriler Musk’ın Maduro’ya Yönelik Paylaşımları: Musk, Venezuela’daki Devlet Başkanı Nicolas Maduro’ya karşı eleştirilerini sosyal medya üzerinden yoğunlaştırmış ve seçim süreçlerinde hile yapıldığını iddia etmiştir. Özellikle 2024’teki tartışmalı seçimlerin ardından, Musk’ın platformunda muhalefeti destekleyen içeriklere yer verilmiş ve seçim sonuçları sorgulanmıştır. Venezuela Hükümetinin Tepkisi: Maduro yönetimi, Musk’ın bu paylaşımlarını “ülkenin iç işlerine doğrudan müdahale” olarak değerlendirmiştir. Venezuela hükümeti, Musk’ın sosyal medya platformunun “Batı’nın müdahaleci politikalarını yansıtan bir araç” olarak kullanıldığını savunmuştur. Ayrıca Venezuela Dışişleri Bakanlığı, Musk’ın Venezuela halkının demokratik sürecini hedef aldığını ve bu tür girişimlere karşı uluslararası alanda hukuki yollarla karşılık verileceğini belirtmiştir. Diğer Latin Amerika Ülkelerinde Musk’ın Etkisi Arjantin: Musk, Arjantin’deki ekonomik kriz ve enflasyon konularında da yorum yaparak ülkenin yanlış yönetildiğini ifade etmiştir. Bu paylaşımlar, Arjantin hükümeti tarafından “provokatif” bulunmuş ve özellikle enerji sektörüne yönelik yorumları büyük tepkilere neden olmuştur. Şili: Musk, Şili’deki lityum rezervlerinin önemli olduğu ve bu kaynakların global pazarlarda daha etkin kullanılması gerektiği yönünde açıklamalar yapmıştır. Bu açıklama, Şili hükümeti tarafından “bölgenin kaynaklarına yönelik dış müdahale çabası” olarak değerlendirilmiştir. Sayfa 79 / 87
s. 80Musk’ın Müdahalelerinin Diplomatik Etkileri Yasal ve Diploması Tepkiler: Güney Amerika ülkeleri, Musk’ın sosyal medya platformunu kullanarak ülkelerinin iç işlerine karıştığı görüşünde birleşmiştir. Bu durum, özellikle Brezilya ve Venezuela gibi ülkelerde sosyal medya platformlarının daha sıkı düzenlemelere tabi tutulmasına yol açmıştır. Dezenformasyon ile Mücadele: Musk’ın platformu, yaygın dezenformasyon ve yalan haberlerin yayılması nedeniyle bölgesel hükümetler tarafından hedef alınmaktadır. Brezilya’nın bu konuda attığı adımların diğer Latin Amerika ülkeleri tarafından da benimsenebileceği belirtilmektedir. Enerji ve Kaynak Yönetimi: Musk’ın lityum gibi doğal kaynaklara yönelik açıklamaları, özellikle Şili, Bolivya ve Arjantin gibi ülkelerde “müdahaleci ekonomi politikalarının” sorgulanmasına yol açmıştır. Global Etkiler: Musk’ın Güney Amerika ülkelerindeki müdahaleleri, sadece yerel düzeyde değil, aynı zamanda ABD ve Batı dünyası ile Latin Amerika arasındaki ilişkileri de etkilemektedir. Bu durum, bölgenin dış politikada daha bağımsız hareket etme eğilimlerini artırabilir. Tesla ve SpaceX CEO'su Elon Musk başarılarının yanında zaman zaman sosyal medyadan yaptığı ilginç açıklamalarla da gündeme geliyor. Ünlü milyarder son olarak yaptığı 'darbe' açıklamasıyla gündeme oturdu. Musk iki gün önce ABD'de koronavirüse karşı ekonomik destek paketi hazırlanmasıyla ilgili olarak Twitter hesabından "Bir başka hükümet teşvik paketi insanların çıkarına değil" görüşünü bildirdi. Ardından bir kullanıcı kendisine "İnsanların çıkarına olmayan neydi biliyor musun? ABD hükümetinin Bolivya'da sen lityum alabil diye Evo Morales'e darbeyi organize etmesi" cevabını verdi. Elon Musk ise bu kullanıcıya herkesi şaşırtan bir şekilde "Kime istiyorsak darbe yaparız. Aş bunları" dedi.
Sayfa 80 / 87
s. 81https://www.setav.org/assets/uploads/2025/01/r258.pdf ANALİZ
Sayfa 8
s. 82https://www.youtube.com/watch?v=9N0KzbksUsg ANALİZ
Sayfa 8
s. 83https://responsiblestatecraft.org/how-brics-will-react-to-trump/ https://www.bbc.com/news/articles/cgrwj0p2dd9o https://www.brookings.edu/articles/how-is-trumps-reelection-likely-to-affect-us-foreign-policy/ https://www.pbs.org/newshour/politics/trump-threatens-100-percent-tariff-on-brics-nations-ifthey-try-to-undermine-u-s-dollar https://www.theguardian.com/business/2024/nov/03/trump-or-harris-whoever-wins-will-face-ashift-in-power-in-the-global-economy https://taxfoundation.org/research/all/federal/tariffs/ https://www.piie.com/blogs/trade-and-investment-policy-watch/2018/trumps-trade-wartimeline-date-guide https://www.csis.org/analysis/toward-foreign-policy-compromise-next-trump-administration https://news.az/news/-brics-group-is-expanding-how-will-the-united-states-respond https://www.aa.com.tr/tr/dunya/trump-avrupa-birligini-de-tarifelerle-tehdit-etti/3430416 https://frontline.thehindu.com/world-affairs/america-in-global-economy-elon-muskdedollarisation-brics-countries-us-threatens-tariffs/article69075517.ece https://apnews.com/article/trump-dollar-dominance-brics-treasury8572985f41754fe008b98f38180945c3 https://www.aa.com.tr/tr/dunya/rapor-buyuk-guclerin-afrika-mucadelesi-dogal-kaynaklar-vestratejik-konuma-odaklaniyor/2969538 https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3204279 https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/kuresel-deniz-ustu-ruzgar-enerjisi-kurulu-gucu-2027yekadar-her-yil-26-gigavat-artacak/2967858 https://www.economist.com/the-world-if/2019/07/06/what-if-america-leaves-nato? https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-60138458 https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/trumpin-gronland-cikisiyla-arktikteki-ticaret-yollarindarekabetin-artmasi-bekleniyor/3453505 https://tr.topwar.ru/100892-zaokeanskiy-teatr-semiletney-voyny-padenie-kvebeka.html https://www.bloomberght.com/trudeau-dan-trump-a-yanit-kanada-abd-nin-51-eyaletiolmayacak-3738908 https://www.aa.com.tr/tr/dunya/5-soruda-rusya-ukrayna-krizi/2203164 https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-60138458 https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-60508022 https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kanada-urunlerine-trumpin-yuzde-25-gumruk-vergisigetirmesine-karsi-cok-guclu-karsilik-verecek/3458566 https://gazeteoksijen.com/dunya/los-angelestaki-yangin-5-binden-fazla-yapiyi-yok-etti-232453 https://www.ntv.com.tr/galeri/dunya/elon-musktan-kanada-basbakanina-yanit-kizim-artikkanada-valisi-degilsin,3KJhZzalz0GliNmY4Mh7Lg/zHrWdumq20GM75J_jpDoNA KAYNAKÇA
s. 84https://www.forbes.com.tr/makale/trump-in-paylastigi-abd-haritasinda-kanada-datopraklarinin-parcasi-olarak-gozuktu https://www.aa.com.tr/tr/info/infografik/43255 https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/zengin-petrol-kaynaklarina-sahip-meksika-korfezi-kureselticaret-icin-onemli/3456934 https://www.dw.com/tr/google-trumpa-uydu-meksika-k%C3%B6rfezi-amerika-k%C3%B6rfezioluyor/a-71449818 https://www.aa.com.tr/tr/enerjiterminali/maden/kuresel-ekonomik-savaslarda-nadir-toprakelementleri-one-cikiyor/40115 https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3343967 https://www.setav.org/abd-cin-ekonomik-mucadelesinin-sinirlari? https://kriterdergi.com/dis-politika/yeni-yuzyilin-soguk-savasi-abd-cin-arasindaki-yapay-zektemelli-teknopolitik-rekabet https://www.bbc.com/turkce/articles/cgly18x18kyo https://www.bbc.com/turkce/articles/c51nn2rvrl4o https://www.indyturk.com/node/689416/d%C3%BCnya/%C3%A7in-g%C3%BCne%C5%9Fenerjisinde-t%C3%BCm-d%C3%BCnyay%C4%B1-geride-b%C4%B1rakt%C4%B1 https://www.aa.com.tr/tr/dosya-haber/abd-elektrikli-arac-pazarinda-cinin-liderligini-elegecirmeyi-hedefliyor/3051389 https://alj.com/tr/perspective/how-china-rose-to-lead-the-world-in-electric-vehicles/ https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/cin-abdyi-elektrikli-arac-subvansiyonlari-nedeniyle-dtoyesikayet-etti-/3175679 https://www.forbes.com.tr/makale/abd-cin-e-karsi-batarya-yarisini-tuzla-kazanmak-istiyor https://dunyaenerji.org.tr/cinin-batarya-hakimiyetiyle-kim-rekabet-edebilir/ https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/abd-ile-cin-arasindaki-ticari-cekisme-kuresel-enerjiticaretinde-degisikliklere-yol-acabilir/3237687 https://temizenerji.org/2024/06/03/abd-ile-cin-arasindaki-ticari-gerilim-kuresel-enerji-ticaretiuzerinde-etkili-olabilir/ https://www.indyturk.com/node/749294/d%C3%BCnya/abd-rusya-%C3%A7eki%C5%9Fmesi%C3%A7ine-yarad%C4%B1-uranyum-ithalat%C4%B1-%C3%BC%C3%A7-kat%C4%B1na%C3%A7%C4%B1kt%C4%B1 https://www.setav.org/tag/abd-rusya-dengesi https://tasam.org/tr-TR/Icerik/72397/rusyanin_afrika_uzerinden_odak_saptirmasi https://fikirturu.com/jeo-politika/afrikada-kimin-eli-kimin-cebinde/ https://www.aa.com.tr/tr/dunya/google-haritalar-meksika-korfezinin-ismini-amerika-korfeziolarak-degistirecek/3464135 https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/kuresel-ticaretin-dar-bogazi-panama-kanali/3440055 https://www.denizbulten.com/cinin-panama-kanalindaki-etkisi-abdnin-guvenligi-icin-riskolusturuyor-56655h.htm
s. 85https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/kuresel-ticaretin-dar-bogazi-panama-kanali/3440055 https://www.bbc.com/turkce/articles/ckd9dq1r4qgo https://gazeteoksijen.com/new-york-times/trumpin-kontrolune-almak-istedigi-panama-kanalineden-cin-icin-cok-onemli-232804 https://tr.euronews.com/2023/08/21/tarihi-kuraklik-panama-kanalindaki-gecislere-nasil-darbevurdu https://gazeteoksijen.com/new-york-times/trumpin-kontrolune-almak-istedigi-panama-kanalineden-cin-icin-cok-onemli-232804 https://www.bbc.com/turkce/articles/clyvppvj1yno https://globelink-unimar.com/panama-kanali-hakkinda-3-ozel-bilgi/ https://www.devkas.com/panama-kanalinin-onemi.html https://www.aa.com.tr/tr/dunya/zenginlikleriyle-kuresel-guclerin-rekabet-alaniafrika/3399703?utm https://agoa.info/ https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-44789806 https://www.nato.int/docu/review/tr/articles/2023/07/03/savunma-harcamalari-cabalarin-uzunvadede-suerdueruelmesi/index.html https://www.sondakika.com/dunya/haber-trump-nato-ulkelerinin-savunma-harcamalarinin-arti17778848/ https://www.nato.int/docu/review/tr/articles/2024/09/27/nato-genel-sekreteri-olarakgecirdigim-belirleyici-on-yla-bir-baks/ https://mx.investing.com/analysis/los-brics-vs-el-dolar-que-esta-en-juegoanalisis-de-las-nuevaspotencias-200479068 https://ekonomi.haber7.com/ekonomi/haber/3472750-dolar-hakimiyeti-bitecek-mi-bricsparasini-kimler-kullaniyor https://www.cumhuriyet.com.tr/ekonomi/baris-soydan-brics-parasi-ve-dolarin-geleceginidegerlendirdi-dolara-2261331 https://www.cointribune.com/es/podria-la-moneda-de-los-brics-realmente-derrocar-al-dolar/ https://teoridergisi.com/brics-paralarini-kuresel-olarak-kabul-goren-bir-para-biriminedonusturme-ihtimali https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/avrupa-trumpin-ekonomi-politikalarindanendiseli/3455119? https://www.bbc.com/turkce/articles/cq6g941qrppo? https://www.businessweek.com.tr/haberler/abd-secimleri-yaklasirken-tirmanan-abd-cingerginligi-ticaret-savaslarindan-ekonomik-savas-ve-topyekun-catism-2354486?utm_ https://www.setav.org/tag/abd-cin-rekabeti?utm_ https://www.aa.com.tr/tr/dunya/cin-ile-abd-arasinda-guney-cin-denizinde-savas-gemisigerginligi/2868632?
s. 86https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-59726695? https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3448760 https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/854161 https://avesis.uludag.edu.tr/yonetilen-tez/5fad64c4-fb38-48bf-aca8-926ef19882cd/amerikabirlesik-devletleri-ve-rusya-federasyonunun-siber-guvenlik-stratejilerinin-karsilastirmali-analizi https://m5dergi.com/one-cikan/analiz-abd-ve-rusya-arasinda-istihbarat-savaslari/ https://tr.euronews.com/2018/10/03/abd-rusya-ya-karsi-siber-savas-yeteneklerini-nato-ilepaylasacak http://ijeass.gedik.edu.tr/tr/pub/issue/56259/753735 https://ijbemp.com/files/377bb37c-5ee3-43d4-85a9-0638d030ee87.pdf https://www.sde.org.tr/abdnin-rusya-kaynakli-siber-saldiri-beklentisi-gerceklesecek-mi-konu326 https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-57518532 https://www.aa.com.tr/tr/analiz/buyuk-guclerin-siber-savasi/2086047 /https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1004598 https://ordaf.org/kuresel-enerji-rekabeti-rusya-ve-ortadogu/ https://www.historystudies.net/indir.php?yol=dergi&dosya=tar201512925b3 https://tasam.org/trTR/Icerik/70140/ortadoguda_cok_kutuplu_realizm_abd_ve_cinin_nufuz_savasi_ https://istanbulticaretgazetesi.com/abd-ve-cin-rekabeti-derinlesiyor-yeni-cephe-afrika https://gdh.digital/afrikada-perde-arkasi-guc-mucadelesi-abd-cin-16686 https://www.aksam.com.tr/dunya/afrikada-guc-mucadelesi-cin-ve-abd-rekabeti-kizisiyor/haber1212818 https://www.timeturk.com/ekonomi/cin-afrika-da-abd-ab-ve-rusya-yi-gececek/haber-1778215 https://www.pressturk.com/abd-ile-cin-afrika-da-kapisiyor/13925/ https://www.aa.com.tr/tr/dunya/elon-muskin-xi-sunuculardaki-degisiklikle-brezilyadaki-erisimengelini-kismi-olarak-deldi/3334279 https://www.aa.com.tr/tr/dosya-haber/guney-amerika-ulkeleriyle-x-catismasi/3333463 https://www.timeturk.com/analiz/kime-istiyorsak-darbe-yapariz-bolivya-da-ne-oldu/haber1788754
s. 87düşünce
D Ü N Y A ’ D A N B İ R H A B E R H T T B
