s. 1“SAVAŞTA BÜYÜK ZULME UĞRADINIZ. ZALİMLERİ AFFEDİP AFFETMEMEKTE SERBESTSİNİZ. NE YAPARSANIZ YAPIN, AMA SOYKIRIMI UNUTMAYIN. ÇÜNKÜ UNUTULAN SOYKIRIM TEKRARLANIR.”
ALİYA..... SREBRENİSTA düşünce
D Ü N Y A ’ D A N B İ R H A B E R H T T B Sayı : 25
s. 2BM GÖZETİMİNDE SOYKIRIM
ÜLKE 3
24 28
2 SREBRENİTSA BELGESEL
KİTAP
FİLM BOSNA HERSEK SREBRENİTSA KATLİAMI
MÜSLÜMANLARA SON UYARIBOSNA-1-2
NEREYE GİDİYORSUN AİDA ?
s. 32. Dünya Savaşı sonrası Avrupa’nın ortasında, Balkanlar’da etnik ve dinsel farlılıkların birarada yaşadığı bir zamanda...... ..........
‘Ve her şey bittiğinde, hatırlayacağımız şey; düşmanlarımızın sözleri değil, dostlarımızın sessizliği olacaktır.’
3 ALİYA
Birleşmiş Milletlerin gözü önünde, mazlum bir ulusun katledilmesine göz yumulduğu bir zamanda......
Uluslararası Hukuk, özgürlük, yaşamın kutsallığı, İnsan Hakları söylemlerinin dillendirildiği bir zamanda......
Dillendirilen ne kadar ulvi kavramlar varsa katledildiği bir zamanda....
SREBRENİTSA Nurettin Topçu, İsyan Ahlakı adlı eserinde ‘Kalpszlern cennet olan bu dünya bze vatan olmayacak.’ derken, Vicdanın, ahlakın,adaletin ve bilimum değerlerin insanların gözü önünde katledildiği ve insanların ,insanı vasıflarını kaybetmişcesine sessiz, ussuz,özssüz ve gailesiz kalmalarını tarif ediyordu.
"Acı çekmemiş biriyle yapılan her sohbet gevezeliktir."
Dünyanın gözü önünde yapılan bir katliamın nostaljisini yapmak, dünün katliamlarını anarken, bugün Filistin’de gerçekleşen katliamlara, kör,sağır ve dilsiz kalmak da , yarın edilecek gevezelik olacaktır.....
AYDIN ÜNALIN MUHTEŞEM TANIMLAMASI İLE MODERN ÇAĞIN KERBELASI
s. 4..........
3 SREBRENİTSA MODERN ÇAĞIN KERBELASI
6 Nisan 1993'te BM Güvenlik Konseyi, Srebrenica ve kasabanın etrafındaki 30 mil karelik alanın Birleşmiş Milletler Güvenli Bölgesi olduğunu ilan eden 819 sayılı Kararı kabul etti. BM, Srebrenica halkına güvenlik ve emniyet sözü verdi. Soykırım başladığında bu sözleri suya düştü.
5 Temmuz 1995 Srebrenitsa'nın güney kesiminde top atışları devam ediyor.
8 Temmuz 1995 07:00 Bosnalı Sırp askerler BM Gözlem Noktası Foxtrot'u ele geçiriyor.
3:15 PM Geri çekilen Dutchbat birlikleri, birliklerin bölgeyi korumak için pozisyonlarını korumasını isteyen Boşnakların oluşturduğu bir yol barikatı tarafından durdurulur. Bir mücadele başlar. Kaoslu bir anda, bir sivil bir Dutchbat istasyonuna el bombası atar ve bunun sonucunda bir Hollandalı asker ölür.
9 Temmuz 1995 08:00 Güneyde ilerleyen Bosnalı Sırplardan kaçan mülteciler nedeniyle sürekli top atışları yapılıyor.
16:00 Srebrenica'ya giden yol artık açık. Otuz Dutchbat askeri Bosnalı Sırplar tarafından rehin alındı.
s. 510 Temmuz 1995 08:55 Albay Karremans, Bosnalı Sırp tank ve topçularının seçici bir şekilde bombalanması için Hava Desteği talebinde bulundu.
11:00AM Bosnalı Sırplar Hollanda mevzilerini bombalıyor. BM komutanı General Bertrand Janvier, Albay Karremans'ın Hava Desteği talebini reddediyor
.
ÖĞLEDEN SONRA 6.30
Bosnalı Sırp General Ratko Mladić, Srebrenica şehir merkezinin üstündeki yamaca varıyor. Albay Karremans bir kez daha Hava Desteği istiyor.
21:40 General Janvier sonunda Hava Desteği konusunda anlaştı. Bosnalı Sırp saldırıları sona erdi. General Janvier Hava Desteğini sabaha erteledi.
GECE YARISI Albay Karremans kasaba liderlerine, 50 NATO uçağının saat 06:00'da Bosnalı Sırp mevzilerini bombalayacağını söylüyor.
11 Temmuz 1995 09:00 Albay Karremans'a Hava Desteği talebinin yanlış formda sunulduğu söylendi. Doğru formda tekrar sunması gerekiyor. 06:00'dan beri havada olan NATO uçaklarının yakıtı bitti ve İtalya'daki üslerine geri dönmeleri gerekiyor.
10:30 Bosnalı Sırplar yeniden top atışına başladı.
11:00AM General Janvier Hava Desteğini bir kez daha onaylama konusunda tereddüt ediyor. 20.000'den fazla mülteci - kadınlar, çocuklar, hastalar ve yaşlılar - üç mil uzaklıktaki Potočari'deki ana Hollanda üssüne kaçıyor.
s. 612:05 PM General Janvier, talep edildikten üç saat sonra Hava Desteği'ni yetkilendiriyor.
2:40 PM İki Hollanda F16 savaş uçağı Bosnalı Sırp mevzilerine iki bomba attı. Bosnalı Sırplar Hollandalı rehineleri öldürmekle ve mültecilere bomba atmakla tehdit etti. Daha fazla hava saldırısı terk edildi.
16:15 General Mladić, Srebrenitsa'yı Bosnalı Sırplar adına ele geçirmek amacıyla şehre giriyor.
16:30 Dutchbat birlikleri üslerinin artık dolduğunu iddia ediyor. Üssün dışında mahsur kalan 20.000'den fazla kişi yakındaki fabrikalara ve tarlalara sığınıyor. Üssün içinde yalnızca 5.000 kişinin kalmasına izin veriliyor.
16:45 Bosnalı Sırp askerler Potočari üssüne ulaştı.
20:30 General Mladić, Albay Karremans'ı toplantıya çağırıyor.
23:30 Albay Karremans, General Mladić'i yerel okul öğretmeni Nesib Mandzic ile buluşturur. Toplantıda, General Mladić tüm silahların teslim edilmesini talep eder. Nesib'e, "Halkınızın geleceği sizin elinizde, sadece bu bölgede değil." der. Nesib, kendisinin sadece tesadüfen bir temsilci olduğunu ve sorumlu tutulamayacağını söylediğinde, General Mladić, "Bu sizin sorununuz. Halkınızı yıkımdan kurtarmalısınız." diye yanıtlar.
GECE YARISI 15.000 adam bölgeyi terk eder ve en yakın Müslüman toprağı olan Tuzla'ya doğru 63 mil uzunluğunda tehlikeli bir yolculuğa çıkar.
12 Temmuz 1995 SABAH İbrahim Nuhanović, General Mladić ile bir toplantıya çağrılır. Mladić, Nuhanović'e, "Halkınızın ölmesine gerek yok. Kocalarınız, kardeşleriniz veya komşularınız değil. Sadece ne yapmak istediğinize karar verin. Dün gece söylediğim gibi, hayatta kalabilirsiniz veya ortadan kaybolabilirsiniz." der. Taleplerini tekrarlar. Sonunda, Mladić, "Allah size yardım edemez. Ama Mladić edebilir." der.
s. 711:30 Mladić, ikramlar dağıtarak ve mültecilere güvence vererek bölgede yürüyor, "Yaşlı veya genç olmanız fark etmez, ulaşım hizmeti alacaksınız. Korkmayın - önce kadınlar ve çocuklar." Bosnalı Sırp ordusu daha sonra 12 ila 77 yaş arasındaki tüm erkekleri ayırmaya başlıyor. Erkekler, sorgulanmak üzere tek sıra halinde büyük bir eve götürülüyor. Bir Dutchbat askeri, bir sivilin evin arkasına götürüldüğünü, bir duvara diz çöktürüldüğünü ve olay yerinde vurularak öldürüldüğünü görüyor. 23.000 kadın ve çocuk sonraki 30 saat içinde sınır dışı ediliyor. BM, Bosnalı Sırpların talebini kabul ediyor ve tüm otobüslerin yakıtını ödüyor.
19:45 Evde tutulan adamlar kovulur. Tüm malları yakılır. Bosnalı Sırplar, dağlardan Tuzla'ya doğru seyahat eden Sütun'u bombalamaya başlar. Yüzlerce kişi öldürülürken, binlercesi tepelerde dolaşır.
13 Temmuz 1995 10:00AM 400 adam bir depoda tutuluyor. Birçoğu dövülerek öldürülüyor. Çalınmış BM ekipmanlarını kullanan Bosnalı Sırp askerler, The Column'daki adamları teslim olmaya kandırmak için barış gücü gibi davranıyor. Adamlara teslim olduklarında kendilerine zarar verilmeyeceğine dair güvence vermek için hoparlörler kullanıyorlar. Yüzlerce adam, bir Dutchbat askeri tarafından Nova Kasaba'daki bir futbol sahasında toplanıyor. Adamlar dizlerinin üzerinde, elleri başlarının arkasında sıra halinde oturuyorlar.
12:00 Hollandalılar, Bosnalı Sırpların üslerinden 5.000 mülteciyi sınır dışı etme taleplerini yerine getirmeye başlıyor.
16:00 The Column'dan yüzlerce bitkin adam dağlardan kaçmaya çalışırken yakalanır. Sonraki 72 saat içinde sistematik bir katliam yaşanır. Bosnalı Sırp askerler sadece Srebrenica'da 8.372 adamı vahşice katleder.
16 Temmuz 1995 Dağlarda beş günlük kaçışın ardından, Sütun'un ilk kurtulanları Müslüman topraklarına varır. Yolculuk sırasında binlerce kişi öldürülmüştür.
21 Temmuz 1995 09.00 BM ve Bosnalı Sırplar arasındaki müzakerelerin ardından, Dutchbat birliklerinin Srebrenica'dan ayrılmasına izin verilir. General Mladić, Albay Karremans'a veda eder. Ona güvenli bir yolculuk geçirmesini söyler ve ona en iyisini diler. Ona bir hediye uzatır, Albay Karremans gülümseyerek kabul eder ve "Bu karım için mi?" diye sorar. Her iki adam da güler ve sonra birlikte bir şeyler içerler. Bir kez daha el sıkışırlar ve birbirlerine teşekkür ederler. BM arabaları Srebrenica'dan ayrılırken, General Mladić ve Bosnalı Sırp askerler selamlaşır. Dutchbat birlikleri sokaklarda kutlama yaparken, dans ederken ve içerken görülür. Katliamın ilk raporları ortaya çıkmaya başlar. BM Bosna Sivil Başkanı Yasushi Akashi, vahşetin kanıtlarını bildirmez. Albay Karremans, başka bir yerde Srebrenica'ya yapılan saldırıdan "mükemmel planlanmış bir askeri operasyon" olarak bahseder.
s. 8Srebrenitsa’da yaşanan katliamın başlangıcı Yugoslavya’nın parçalanmasına dek uzanıyor. Bugün üzerinde yedi bağımsız devletin bulunduğu Yugoslavya toprakları, 1991 yılına gelindiğinde bağımsızlık hareketlerine sahne olacaktı. İlk olarak Slovenya ardından da Hırvatistan bağımsızlığını ilan etti. Kendisini Yugoslavya’nın doğal mirasçısı olarak gören ve devletin yönetimini de elinde bulunduran Sırplar bu bağımsızlık hareketlerine karşı askeri müdahalede bulunarak karşılık verdiler. Sırplar askeri müdahale gücünü ordu içerisindeki Sırp çoğunluktan alıyordu. Zira “Avrupa’nın Son Bolşevik Ordusu” olarak adlandırılan Yugoslav Federal Ordusu’nun içerisinde yer alan erlerin büyük çoğunluğu ve komutanların tamamı Sırp’tı. Sırpların karşı çıkmaları ve askeri müdahalede bulunmalarına rağmen, Avrupalı devletlerin desteğini arkasına alan Slovenya ve Hırvatistan topraklarındaki kontrolü sağladı. 25 Haziran 1991'de Hırvatistan ve Slovenya’nın resmi olarak bağımsızlıklarını ilan etmesi sonrasında patlak veren Yugoslavya İç Savaşı sonrası dağılmaya başlayan ülke, Sırbistan, Karadağ, Bosna-Hersek, Hırvatistan, Slovenya ve Makedonya'dan oluşuyordu.
6 Bosna- Hersek de 29 Şubat-1 Mart 1992'de yapılan referandumla eski Yugoslavya'dan ayrılarak bağımsızlığını ilan etti. 1991'de bağımsızlığını kazanan Hırvatistan'da Hırvat güçleri ile Yugoslav askerleri arasında devam eden çatışmalar, Bosna Hersek'e de sıçradı. Sırpların kontrolündeki Yugoslav ordusu, o dönemde nüfusunun büyük çoğunluğunu Hırvatların oluşturduğu Boşnakların Ravno köyüne saldırdı. Böylece Bosna Hersek'teki savaş bu saldırı ile gayrı resmi olarak başlamış oldu.
Yugoslavya'nın parçalanmasını fırsat bilen Bosnalı Hırvat ve Sırplar da Bosna Hersek topraklarını kendi aralarında paylaşmak için Boşnakları da içine alan cumhuriyet kurduklarını açıkladı. Hırvatlar, 18 Kasım 1991'de Hersek-Bosna Hırvat Cumhuriyeti'ni, Sırplar ise 9 Ocak 1992'de Sırp Cumhuriyeti'ni ilan etti.
Bosna'yı ele geçirmek isteyen Sırp ve Hırvatların bağımsızlığını ilan etmesinin ardından, Sırpların kontrolündeki Yugoslav ordusunun ve istihbarat birimlerinin silahlandırdığı Bosnalı Sırplar, Müslüman Boşnaklara yönelik etnik temizlik başlattı. Boşnaklar ise liderleri Aliya İzzetbegoviç önderliğinde kuzeyde ve doğuda Sırplara, güneyde ve batıda da Hırvatlara karşı ülkenin bütünlüğünü korumak için savaştı. SREBRENİSTA’YA GİDEN YOL
s. 9Yugoslavya’nın parçalanmasını fırsat bilen Bosnalı Hırvat ve Sırplar da Bosna Hersek topraklarını kendi aralarında paylaşmak için Boşnakları da içine alan birer cumhuriyet kurduklarını açıkladı. Hırvatlar, 18 Kasım 1991’de başkenti Mostar olan Hersek-Bosna Hırvat Cumhuriyeti‘ni, Sırplar ise 9 Ocak 1992’de başkenti Banja Luka olan Sırp Cumhuriyeti‘ni ilan etti. 1992 yılına gelindiğinde, yapılan referandum ile Müslüman Bosnalılar, Yugoslavya’dan ayrılma kararı alıyor ve bağımsızlığını ilan ediyordu. Bosna Hersek’in bağımsızlığı Avrupa devletleri ve Birleşmiş Milletler tarafından tanındı. Buna karşın Sırplar ve Hırvatlar bu karara şiddetle karşı çıktılar. Bosnayı ele geçirmek isteyen Sırp ve Hırvatların bağımsızlığını ilan etmesinin ardından, Sırpların kontrolündeki Yugoslav ordusunun ve istihbarat birimlerinin silahlandırdığı Bosnalı Sırplar, Müslüman Boşnaklara yönelik etnik temizlik başlattı. Boşnaklar ise liderleri Aliya İzzetbegoviç liderliğinde kuzeyde ve doğuda Sırplara, güneyde ve batıda da Hırvatlara karşı ülkenin bütünlüğünü korumak için savaştı.
Tarihler 6 Nisan 1992’yi gösterdiğinde Saraybosna Sırplar tarafından kuşatılmıştı. Bu kuşatma tam üç yıl sürdü. Bosna kuşatmasını esnasında kendi imkanları ile orada bulunan gazeteci Coşkun Aral, arkada patlayan bomba ve silah sesleri arasında, kameraya şunları söylüyordu: Yaşamla ölümün kol kola gezdğ Saraybosna’da nsan avcılarının kurşunlarına hedef olmamak çn sürekl hareket halnde ve koşma halnde olmak gerekyor. O bunları söylerken, arkasından bir genç koşarak geçiyordu. Bosna Savaşı öncesinde Yugoslavya Devlet Başkanı Slobodan Miloşeviç’in özel koruma ekibinde yer alan Bosnalı Müslüman Naser Oriç, Miloşeviç’e eşlik ettiği özel toplantılarda şaşırtıcı olaylara şahit oluyordu. Bir şeylerin hazırlığının yapıldığını seziyor ancak yaşananlara tam olarak anlam veremiyordu.
Sırp yazar ve politikacı Vuk Draskovic Çetnik selamı verirken. Bu dönemde Miloşeviç, Sırbistan’da milliyetçi söylemler kullanarak konuşmalar yapmaya başlamıştı. Miloşeviç, Kosova Savaşı’nın altı yüzüncü yıldönümünde, Kosova’da Gazimestan mitingini gerçekleştiriyor ve büyük bir Sırp kalabalığa hitap ediyordu. Naser Oriç o gün gördüklerinden sonra meselenin ciddiyetini daha iyi anladığını söylüyor ve şunları aktarıyordu: “O gün her yerde Çetnik simgeleri ve üç parmak işaretleri yer alıyordu. Meydanı dolduran binlerce Çetnik Sırp’ın milliyetçi sloganları arasında konuşan Miloşeviç’e dikkat kesilmiştim. Osmanlı’ya veryansın ederken “Türkler asla Sırplardan daha kuvvetli değildi, sadece şanslıydılar” diyordu. Miloşeviç’in “Sırplardan daha üstün bir ırk yoktur. Bunu, kanımız pahasına, tüm dünyaya ispatlayacağız” sözlerinin ardından yaptığı Çetnik selamı, benim için fotoğrafı net bir hale getirdi. O gün, Yugoslavya’nın sonunu ve “Büyük Sırbistan” hayaliyle başka ülkelerin üstüne yürüyüşün başlangıcını gösteriyordu.”
Sırp yazar ve politikacı Vuk Draskovic Çetnik selamı verirken.
s. 10Radovan Karadžić (19 Haziran 1945, Šavnik, Yugoslavya [şimdi Karadağ] doğumlu) bir doktor, yazar ve siyasetçiydi. Bosna'daki Sırp Demokrat Partisi'nin lideri (1990-96) ve Bosna içinde kendini ilan etmiş bir Sırp cumhuriyeti olan özerk Sırp Cumhuriyeti'nin başkanıydı (1992-95). 2016 yılında Bosna-Hersek'in 1992'de Yugoslavya'dan ayrılmasının ardından çıkan iç savaş sırasında soykırım da dahil olmak üzere savaş suçları işlemekten suçlu bulundu . BOSNA KASABI LAKAPLI
5 1992'de Karadžić, Yugoslavya federasyonunun (o zamanlar yalnızca Sırbistan ve Karadağ'dan oluşuyordu) kalıntılarıyla ittifak kuran, kendi kendini ilan eden özerk Bosna Sırp Cumhuriyeti'nin başkanı oldu . Sırp Cumhurbaşkanı Slobodan Miloševic ve Bosnalı Sırp askeri lider General Ratko Mladić'in desteğiyle Karadžić, Bosna'nın bazı bölgelerinin kontrolünü ele geçirmek ve bu bölgeleri Sırp olmayan halklardan temizlemek için bir kampanya başlattı. 1992'den 1995'e kadar olan dönem boyunca, dönüşümlü olarak acımasız askeri eylemler sürdürdü ve Batılı liderler tarafından ilerletilen barış çabalarına ilgi gösterdi. 25 Temmuz ve tekrar 16 Kasım 1995'te, Lahey'de düzenlenen Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY), onu soykırım , cinayet , tecavüz ve sivillere yönelik diğer kötü muameleyi içeren suçlardan suçladı . Bosnalı Sırpların lideri olarak Karadžić, on binlerce Boşnak (Müslüman) ve Hırvat'ın öldürüldüğü veya evlerinden sürüldüğü ve II. Dünya Savaşı'nın sona ermesinden bu yana Avrupa'da işlenen en vahşi soykırım örneği olarak adlandırılan Bosna'nın Sırp kontrolündeki bölgelerinin " etnik temizliğinden " sorumlu tutulmuştur. Karadžić'e atfedilen en iğrenç eylem, 7.000'den fazla Boşnağın kasabada öldürülmesinin emrini vermesiydi.Srebrenitsa , Temmuz 1995. Radovan Karadzic
s. 1112 Mart 1942'de Bosna Hersek köyü olan Božanovići, Kalinovik'de doğdu. 1961'de Zemun Askeri Endüstri Okuluna girdi, ve sonra KOV Askeri Akademisine sonra da Subay Akademisine gitti, 27 Eylül 1965'de mezun oldu Yugoslavya ordusunda işe başladı. Aynı yıl Yugoslavya Komünist Partisine katıldı, 1990 yılında parti dağılana kadar üye olarak kaldı. Bosna, Sırp Cumhuriyetinin 1992 yılında Ordusu olan VRS'nin kurucularından oldu. Orduya katılan sivil kişilere eğitim verdi. 12 Mayıs 1992'de Bosna Sırp Cumhuriyeti tarafından Ordunun başkomutanı olarak atandı. RATKO MLADİÇ BOSNA KATLİAMCISI
5 ŞUANDA 11 TEMMUZ 1995, SIRP SREBRENİTSA’SINDAYIZ. TAM DA BÜYÜK SIRP KUTSAL GÜNÜNÜN AREFESİNDE BU KASABAYI SIRP HALKINA HEDİYE EDİYORUZ. TÜRKLERE KARŞI OLAN İSYANIN ANISINA, MÜSLÜMANLARDAN İNTİKAM ALMANIN VAKTİ GELDİ. 6 Nisan 1991'de başlayan savaşta binlerce insanın öldürülmesinde, yüzlerce kadına tecavüz edilmesinde, yerleşim yerlerinin işgal edilmesinde, dini mekanların yokedilmesinde etkili bir rol oynamıştır. Tüm bunların sorumlusu olan Mladiç savaş sırasında Boşnak halkına karşı işlediği soykırım ve savaş suçlarından dolayı Lahey'deki Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından 16 yıldır tutuklama istemiyle aranmaktaydı ve 26 Mayıs 2011 günü Sırp istihbaratı tarafından yakalandı. 31 Mayıs 2011 tarihinde de Lahey savaş suçları mahkemesine gönderildi.
11 TEMMUZ 1995 TARİHİNDE , KATLİAM ÖNCESİ MLADİÇ, ŞU KONUŞMAYI TÜM DÜNYANIN GÖZÜNÜN İÇİNE BAKARAK YAYINLIYORDU
s. 12RATKO MLADİÇ VE HOLLANDALI KOMUTAN TON KARREMANSRATKO MLADİÇ RATKO MLADİÇ
ŞUANDA 11 TEMMUZ 1995, SIRP SREBRENİTSA’SINDAYIZ. TAM DA BÜYÜK SIRP KUTSAL GÜNÜNÜN AREFESİNDE BU KASABAYI SIRP HALKINA HEDİYE EDİYORUZ. TÜRKLERE KARŞI OLAN İSYANIN ANISINA, MÜSLÜMANLARDAN İNTİKAM ALMANIN VAKTİ GELDİ.
s. 13Bosna Sırp Ordu Komutanı Ratko Mladiç (solda )ve hemen sağında Bosna Sırp Cumhuriyeti Başkanı Radovan Karadziç.
Srebrenitsa Bosna Hersek’in doğusunda, Sırp sınırına yakın bir bölgede yer almaktadır. Yaşanan savaş öncesinde, büyük çoğunluğu(%75) Müslümanlardan oluşan şehrin nüfusu otuz altı bin civarındaydı. Savaş çıktıktan sonra Biyelina, Brutunaç ve Zvornik gibi bir çok bölgeden kaçarak şehre sığınmak zorunda kalan binlerce Müslümanın ulaşmasıyla şehrin nüfusu altmış bine kadar yükseldi. Nüfusun bu denli artması ve var olan Sırp kuşatması şehirde su, gıda ve tıbbi malzemelerde kıtlık yaşanmasına sebep oldu. Savaşın başlaması ve Srebrenitsa’nın Sırplarca kuşatılması sonrasında yaşanan süreci kronolojik olarak ayrıntılı bir biçimde aktaracak olursak... Srebrenitsa’nın 21 Nisan 1993 tarihinde Birleşmiş Milletler tarafından güvenli bölge ilan edilmesine kadarki süreçte yaşananlar:
İlk yıllarda Srebrenica’yı, Naser Oriç’in başlarında bulunduğu Müslüman direniş örgütü savundu. Dünyanın en güçlü ordularından olan Yugoslavya Ordusu’nun bütün imkanlarını kullanan Çetnik Sırplar’a karşı Bosnalı Müslümanlar, bölgeye uygulanan ambargodan ötürü, hafif muharebe silahlarla ve ellerinde bulunan az sayıda mermi ile karşı koymaya çalışıyordu. 1993 yılına gelindiğinde Srebrenitsa’nın etrafındaki çember giderek daralmaya başladı. Sivil ölümlerin artması ve olası bir facianın önüne geçilmesi adına Birleşmiş Milletler harekete geçti.
10 21 Nisan 1993: Bosna topraklarında savaş devam ediyor, Sırplar sivillere yönelik kıyımlarını sürdürüyorlardı. Çok sayıda sivilin ölümü Birleşmiş Milletleri harekete geçirdi ve Bosna’nın çeşitli şehirlerinde güvenli bölgeler kuruldu. Birleşmiş milletler tarafından kurulan "güvenli bölge"lerden biri de Srebrenitsa’daydı.
s. 1422 Mayıs 1995: Güvenli bölge ilan edilmesine rağmen Sırp saldırganlar zaman zaman şehre ağır silahlarla saldırıyorlardı. Srebrenitsa altı yüz civarında Hollandalı Birleşmiş Milletler Barış Gücü askerinin koruması altında bulunuyordu.
Bernard Janvier’in bu restinin başlangıçta bölge halkının yaşamlarında endişe edilerek çekildiği düşünülse de ilerde yaşananlar bunun BM askerlerini düşünerek atılan bir adım olduğunu gösterecekti. Bosna’daki BM güçlerinin komutanı Bernard Janvier Birleşmiş Milletler’e rest çekerek; “Ya Srebrenitsa’daki asker sayısının artırın ya da mevcut askerleri de çekin.” dedi. Janvier’in destek talebi reddedildi. 5 Temmuz 1995: Sırplar bölgeye binlerce asker, tank ve top sevkiyatı yapmışlardı. 5 Temmuz sabahı Ratko Mladiç liderliğindeki Sırplar, şehrin güneyini bombalamaya başladılar. 9 Temmuz 1995: “Bosna Kasabı” olarak da bilenen Bosna Hersek Sırp Cumhuriyeti Başkanı Radovan Karadziç, Ratko Mladiç’e Srebrenitsa’nın alınması emrini verdi. Sırplar şehri ele geçirmek için “Kriviya 95” operasyonunu başlattılar. Yaptıkları saldırılar neticesinde BM Barış Gücü askerlerin gözetleme mevzilerine saldırdılar ve 30 Hollanda askerini rehin aldılar. 10 Temmuz 1995: Srebrenitsa Barış Gücü komutanı Albay Karremans, Sırpların BM’ler mevzilerini bombalaması üzerinde, Birleşmiş Milletler merkezinden hava desteği istedi. BM koruma gücü komutanı Fransız General Janvier bu talebi geri çevirdi. Sırplar Srebrenitsa’ya yaklaşınca Karremans hava desteği çağrısını yineledi. Janvier bu kez isteği kabul etti. Hava desteği henüz şehre ulaşmadan Sırplar ilerlemeyi durdurdu. Hollandalı komutan Karremans Sırplar’a, ertesi gün 06:00’a kadar güvenli bölgeden çekilmedikleri takdirde NATO uçaklarının büyük bir hava saldırısı başlatacağını söyledi.
11 Temmuz 1995:
Saat 06:00
NATO desteği gelmedi.
s. 15BM KONTROLÜNDE SOYKIRIM
Srebrenitsa'nın 11 Temmuz 1995'te Ratko Mladic komutasındaki Sırp birliklerince işgal edilmesinin ardından BM bünyesindeki Hollandalı askerlere sığınan sivil Boşnaklar, daha sonra Sırplara teslim edildi.
s. 16A magazine is a periodical publication, which can either be printed or published electronically. It is issued regularly, usually every week or every month, and it contains a variety of content. This can include articles, stories, photographs, and advertisements. Çok sayıda sivilin öldürüldüğü haberleri üzerine Birleşmiş Milletler 1993 yılında Srebrenitsa'yı Boşnaklar için "güvenli bölge" ilan etti. Şehir, Sırpların bin 425 gün sürecek modern savaş tarihinin en uzun kuşatması sonrası Temmuz 1995'de Sırpların eline geçti.Binlerce Boşnak erkek, kadın ve çocuk, Srebrenitsa'nın hemen dışındaki Potocari'de bulunan 400 Hollandalı askerlerin denetimindeki BM barış gücü karargahına sığındı. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Avrupa'nın en büyük mülteci krizi de Bosna-Hersek savaşı sırasında yaşandı. Dört milyonluk nüfusun yarısı mülteci durumuna düştü. Hollandalı askerler, karargaha sığınan Boşnaklar'a burada güvende olacaklarını söyledi.
Ancak Ratko Mladic komutasındaki Sırp birliklerin 11 Temmuz 1995'te Hollandalı (BM) askerlerinin koruması altındaki "güvenli bölge" Srebrenitsa'ya girmesi sonucu binlerce Boşnak kaderine terk edildi.
10 bin kişiyi esir alan Sırp ordusu Mladiç'in emriyle esirleri öldürmeye başladı. 5 gün süren katliamda 8 bin 372 kişi öldürüldü.
s. 17KATLİAM VE İŞKENCE
BM bünyesindeki Hollandalı askerler, kendilerine sığınan masum ve silahsız binlerce Boşnağı,Sırplara teslim ettiler. Karargahtaki 300 Bosnalı erkek, kamyonlarla ormanlık bir alana götürülüp sırtlarından öldürüldüler. SOYKIRIM
KRAVİCA KATLİAMI
Otobüslere doldurulan Bosnalılar, Kravica deposuna götürüldü. Kişisel eşyaları,kimlikleri alınan bosnalılara yapılan işleme bir BM askeri ‘neden kişisel eşya ve kimliklerini alıyorsunuz’ diye soruyordu. Aldığı cevap ise yapılacak katliamın habercisiydi. ‘onlara artık ihtiyaçları olmayacak.’
Katliamdan kaçmayı başaran bir Boşnak , şunları söylüyordu; "Zemini beton olan deponun zeminine dokunamıyordum bile... Açılan ateşlerden sonra tuhaf bir ısı, sıcaklık hissettim ki muhtemelen zemini kaplayan kandan gelen bir sıcaklıktı. Ve ben yerde uzanan ölü insanların üzerlerine basıyordum. Ama orada aslında yaşayan ya da sadece yaralanmış olan insanlar bile vardı. Üzerlerine basar basmaz ağlamalarını ve inlemelerini duydum ancak bende hareket edebildiğim kadar hızlı olmaya çalışıyordum. İnsanların bedenlerinin tamamen parçalandığını söyleyebilirim. Açılan ateş sonucu mermilerin ya da mermi kovanlarının isabet ettiği insanların kemiklerini hissedebiliyordum. Kaburgalarının kırıldığını da hissedebiliyordum. Ve daha sonra ayağa kalkıp devam ettim."
s. 18SREBRENİTSA'DA BOŞNAK SİVİLLERİ SIRP GÜÇLERİNE TESLİM EDEN HOLLANDALI ASKERLERE ŞEREF ÖDÜLÜ VERİLDİ BATI’NIN UTANÇ SAHNESİ
1318
s. 1911 Temmuz 1995 yılında BM'nin güvenli bölge ilan ettiği Srebrenitsa'da binlerce Boşnak erkeğin katledilmesi Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO)'ya yönelik tepkileri artırdı. 28 Ağustos'ta Saraybosna'nın merkezinde Markale'deki pazar yerine yapılan havan topu saldırısı sonucu 43 kişinin yaşamını yitirmesi sonrasında ise NATO uzun süren sessizliğini bozdu. 30 Ağustos 1995 tarihinde Bosna'daki Sırp hedeflere yönelik ''Kararlı Güç Harekatı'' (Operation Deliberate Force) başlatıldı. Operasyon, 21 Eylül 1995'te sona erdi. Yaklaşık 400 savaş uçağı ve 15 ülkeden 5 bin askerin katıldığı müdahalede çok sayıda Sırp hedefleri vuruldu. NATO'nun müdahalesinin ardından savaştaki denge bozuldu ve Sırplar barış masasına oturmaya ikna oldu. Yugoslavya döneminde Müslümanların hakları için mücadele eden Aliya İzzetbegoviç, 1990 yılında Demokratik Eylem Partisi'ni kurdu. İlk çok partili seçimde BosnaHersek'in başkanı seçilen Begoviç, bağımsızlık referandumunun ardından ülkesine yapılan saldırılar karşısında (1992-1995) halkına önderlik etti. Dayton Barış Antlaşması sonrasında 'bağımsız' Bosna- Hersek'in ilk cumhurbaşkanı seçildi. Sağlık sorunları nedeniyle 19 Ekim 2003'te hayatını kaybetti. Srebrenitsalı Boşnak sivillerin o dönem sığınabileceği tek güç olan Hollandalı BM askerlerinin rolü, aradan 28 yıl geçmesine rağmen hala tartışma konusu. Şehrin Sırp güçlerince işgal edilmesinin ardından, BM şemsiyesi altındaki Hollandalı askerlerin komutanı Thom Karremans'ın 11 Temmuz 1995'te görüştüğü Mladic ile birlikte kadeh kaldırması tepki toplamıştı. Kamuoyuna yansıyan görüntülere rağmen Karremans hiçbir zaman yargılanmadı. Hollanda devleti ise Srebrenitsa'daki katliamdan "kısmen" suçlu bulundu. Mahkeme, "Hollandalı askerlerin, Sırplara teslim edilen 300 kişinin öldürüleceğini öngörmesi gerektiğini" ifade etti ve 300 erkeğin yakınlarına tazminat ödemesi gerektiğine karar verdi. Hollanda'nın Lahey kentideki Uluslararası Adalet Divanı, 2007'deki kararında, Srebrenitsa ve civarında yaşananları "soykırım" olarak nitelendirdi. Sırp komutan Ratko Mladic, Uluslararası Savaş Suçları Mahkemesi (ICTY)'de bir önceki kasım ayında sonuca bağlanan davada, aralarında Srebrenitsa Soykırımının da bulunduğu birçok suçtan müebbet hapse mahkum edildi. Aynı mahkeme, 2016'da sonuca bağladığı davada, 'Bosna kasabı' olarak bilinen Bosnalı Sırpların eski lideri Radovan Karadzic'e Srebrenitsa soykırımı dahil 10 ayrı suçtan 40 yıl hapis cezası verdi. Mahkeme ayrıca, Srebrenitsa soykırımındaki suçları nedeniyle eski Sırp general Radislav Krstic'i 35 yıl, Vidoje Blagojevic'i 15 yıl, Vujadin Popovic ve Ljubisa Beara'yı ömür boyu, Drago Nikolic'i 35 yıl, Ljubomir Borovcanin'i 17 yıl, Vinko Pandurevic'i 13 yıl, Radivoje Miletic'i 19 yıl, Milan Gvero'yu 5 yıl hapse mahkum etti. Bosna Hersek Mahkemesinde görülen davada ise 13 Temmuz 1995'te bine yakın Boşnak sivilin öldürülmesiyle suçlanan Milorad Trbic, 30 yıl hapse mahkum edildi. Farklı mahkemelerde görülen Srebrenitsa davalarında bugüne kadar 45 Sırp, toplam 699 yıl hapis cezası aldı. 14 Ferida Osmanovic isimli Boşnak kadın, Tuzla'da BM üssüne yakın bir noktada kendini ağaca asarak intihar etti 14 Temmuz 1995 (İntihar sebebi belirtilmedi)
s. 22DÜNYANIN GÖZÜ ÖNÜNDE SOYKIRIM UYGULANDI
SREBRENİTSA’DA 11 TEMMUZ 1995 TARİHİNDE SOYKIRIM YAPILDI
AVRUPA’NIN GÖBEĞİNDE 300 BİNDEN FAZLA KİŞİ ÖLDÜRÜLDÜ. BUNLARDAN 35 BİNİ HENÜZ ÇOCUKTU
15 50 BİN KADINA TECAVÜZ EDİLDİ. SAVAŞ ANINDA VE SONRASINDA BİRÇOK KADIN, TECAVÜZ NEDENİ İLE İNTİHAR ETTİ 2 MİLYONDAN FAZLA KİŞİ EVİNİ TERK ETTİ. BİNLERCE KİŞİ HALA KAYIP
s. 23BİNLERCE TECAVÜZE UĞRAYAN KADIN 8 BİN 372 İNSAN S O Y K I R I M D A K A T L E D İ L E N E N A Z SREBRENİTSA
N A A Ş L A R I N A U L A Ş I L A M A Y A N E N A Z 1600 İNSAN
s. 25Resmi Adı Yönetim Şekli Başkenti Bağımsızlık Tarihi Yüzölçümü Nüfusu
Dili Dini : : : : : :
: : Bosna Hersek Federal Demokratik Cumhuriyet Saraybosna 1 Mart 1992 51.197 km² 3 milyon 300 bin(2022)%50 Boşnak, %31 Sırp, %15 Hırvat, %4 diğer Boşnakça, Hırvatça ve Sırpça %52 Müslüman, %45 Hristiyan, %3 diğer (2013 verileri) BOSNA HERSEK
s. 26100 yıl boyunca Osmanlı hâkimiyetinde varlığını sürdüren Bosna-Hersek, 1878 yılında Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun kontrolüne geçmiştir. Ülke, Birinci Dünya Savaşı sonunda daha sonra Yugoslavya adını alacak olan Sırp, Sloven ve Hırvatlardan oluşan imparatorluğa katılmıştır. 1945 yılında İkinci Dünya Savaşı’nın sonra ermesinin ardından Doğu Bloğu’na katılan ve komünizmle yönetilmeye başlayan Yugoslavya, Josip Broz Tito’nun 1980 yılında ölünden sonra ekonomik ve siyasi açıdan zayıflamaya başlamış ve 1990’larla birlikte de dağılmıştır. Bu süreçte Bosna-Hersek de Şubat 1992’de bağımsızlığını ilan etmiştir. 7 Nisan 1992’de ABD ve diğer Batılı ülkelerce tanınan Bosna-Hersek’in 22 Mayıs 1992’de de Birleşmiş Milletler’e (BM) yaptığı üyelik başvurusu kabul edilmiştir.
Bu bağımsızlık kararını tanımayan Sırplar, 1992-1995 yılları arasında sürecek kanlı bir savaş başlatmıştır. Aşırı milliyetçi Slobodan Miloşeviç ve onun desteklediği militanlarca büyük Sırbistan’ı kurma hayalleriyle hareket eden Sırbistan, bu süreçte, 20. yüzyılın en büyük soykırımlarından birini gerçekleştirmiştir. Yaşanan savaşta 100.000’in üzerinde Boşnak hayatını kaybetmiştir. Batılı ülkeler, etnik temizlik yürüten Sırpların başta Saraybosna olmak üzere kuşatma altındaki şehirleri bombalamasına, masum sivilleri öldürmesine, başta aydınlar olmak üzere seçilmiş kişilerin toplama kamplarında öldürülmesine uzun süre gereken tepkiyi göstermeyerek seyirci kalmıştır. Bosna-Hersek’in siyasi sistemi 1995 yılında savaşın bitmesi için imzalanan Dayton Anlaşması ile kurulmuştur. Esas amacı savaşın bitirilmesi olan anlaşma, ülkedeki her etnik unsurun (Boşnaklar, Hırvatlar ve Sırplar) memnun kalacağı şartların oluşturulmasını hedefliyor görünse de dünyanın en karmaşık siyasi sistemlerinden birini ortaya çıkarmıştır. Temelde barış ortamında toplumlar arası normalleşmenin gerçekleşmesiyle anlaşmanın ülkenin siyasi yapısında yol açtığı kaosun düzene girebileceği ve sistemin daha işler hâle getirilebileceği öngörülmüş olsa da anlaşmanın imzalanması üzerinden 22 yıl geçmesine rağmen Bosna-Hersek siyasi sistemi hâlen dünyanın en karmaşık sistemi olma özelliğini korumakta ve reform çabaları da bu sistem içerisinde sonuçsuz kalmaktadır.
s. 27Savaşın son yılında, BM’nin güvenli bölge ilan ettiği Srebrenitsa’da 8 binden fazla Boşnak Müslüman’ın Sırp komutan Ratko Mladiç önderliğindeki askerlerce katledilmesi, savaşın en acı izi olarak hafızalara kazındı.
100 binden fazla kişinin hayatını kaybettiği savaş, 14 Aralık 1995 tarihinde Dayton Barış Antlaşması’nın imzalanmasıyla resmen sona erdi.
Dayton Barış Antlaşması sonucu Bosna Hersek'te dünyanın en karışık siyasi sistemlerinden biri hayata geçirildi. Öncelikle ülke 2 ayrı entiteden yani devletçikten oluşuyor. Bunlar, Özerk Sırp Cumhuriyeti ve Bosna-Hersek Federasyonu.
Barış antlaşmasına rağmen bu 2 entitenin arasında gerginlik hala devam ediyor. Hatta Özerk Sırp Cumhuriyeti'nde Bosna Hersek'ten ayrılma tartışmaları zaman zaman gündeme yansıyor. Antlaşma doğrultusunda oluşturulan anayasaya göre, devletin en üst makamı Boşnak, Sırp ve Hırvat üyelerden oluşan Devlet Başkanlığı Konseyi. Bu konseyin en önemli yetkisi dış ilişkileri yönetmek.
4 yıllığına seçimle belirlenen üyeler, 8 ayda bir dönüşümlü olarak Konsey Başkanlığı görevini üstleniyor.
Son olarak 7 Ekim 2018'de düzenlenen seçimde Başkanlık Konseyi'ndeki Boşnak üye Şefik Caferoviç, Sırp üye Milorad Dodik ve Hırvat üye Zeljko Komşiç olmuştu.
s. 2811 Temmuz 1995, unutulmaz bir acıya sebep olan tarih… Binlerce Boşnak sivilin katledildiği Srebrenitsa Katliamı, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Avrupa'da yapılan en büyük katliamdır.
https://www.youtube.com/watch? v=N0v6FdnMEx0&rco=1 BELGESEL
s. 2921. Asrın eşiğinde Bosna Hersek’te olagelen savaş, bugün en çirkin savaş oılarak belgelenecek ve yazılacaktır.
2. Cilt halinde basımı yapılan ‘Müslümanlara Son Çağrı Bosna’ eseri, döneme kadar olan süreç ile yaşatılan soykırımı resmediyor. KİTAP
s. 30QUO VADİS, AİDA
1995 yılında Sırp askerlerin Srebrenitsa / Srebrenica'da yaptığı toplu katliamları tarihi gerçeklere bağlı kalarak, kurgusal ve simgesel bir aile üzerinden dramatize eden film, bu olayı sinemaya taşıyan ilk film olma özelliğini de taşıyor.
2021 74. BAFTA' Sinema ödüllerinde "En İyi Yabancı Dilde Film" ve "En İyi Yönetmen" dallarında finale kaldı. 2021 yılı 93. OSCAR ödüllerinde de "En İyi Yabancı Dilde Film" dalında 15 filmlik listeye seçilmiş durumda (Edit: Programın çekim tarihinden sonra final beşlisine kaldığı açıklandı ama sonunda ödülü alamadı).
Boşnak yönetmen Jasmila Zbanic'in (Jasmila Žbanić) beşinci filmi ve Srebrenitsa soykırımını canlandıran ilk film. Bosna savaşı üzerine anıtsal bir çalışma. Bosna Hersek sinemasının heybetli ve değerli filmlerinden birisi. FİLM
s. 31https://www.insamer.com/tr/?output=pdf&type=post&id=4518 www.insamer.com/tr/?output=pdf&type=post&id=4286 isamveri.org/pdfdrg/D01353/2006_42/2006_42_UNALA.pdf https://www.aa.com.tr/tr/info/infografik/24037 https://www.reuters.com/world/europe/dutch-give-deepest-apologies-role1995-srebrenica-genocide-2022-07-11/ https://www.theguardian.com/world/2020/jul/10/genocide-denial-gainsground-25-years-after-srebrenica-massacre#img-1 https://www.bbc.com/news/articles/c147wler2vzo https://www.bbc.com/news/articles/c147wler2vzo https://www.irmct.org/specials/srebrenica/timeline/en/ https://www.hmd.org.uk/learn-about-the-holocaust-andgenocides/bosnia/srebrenica/#:~:text=In%20July%201995%2C%20a%20geno cidal,led%20by%20General%20Ratko%20Mladi%C4%87. https://srebrenica.org.uk/ https://www.icty.org/en/outreach/documentaries/srebrenica-genocide-noroom-for-denial https://srebrenica.org.uk/what-happened/history/happened-srebrenica https://press.un.org/en/2024/ga12601.doc.htm https://www.sabah.com.tr/galeri/dunya/srebrenitsa-katliami-nasilgerceklesti/4 chromeextension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://dergipark.org.tr/en/do wnload/article-file/422190 https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-40929067 https://www.ntv.com.tr/turkiye/oldurulenlerden-daha-olu-olanlarinhikayesi,rZ60ITUy9EurTUyEiXfjwg https://www.indyturk.com/node/386121/t%C3%BCrki%CC%87yedensesler/26-y%C4%B1l%C4%B1nda-srebrenitsakatliam%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1-unutmad%C4%B1k https://www.islamveihsan.com/srebrenitsa-soykirimi.html https://www.gercekhayat.com.tr/roportaj/srebrenitsa-katliami-bm-ihanetidir/ https://politikaakademisi.org/2017/08/17/turkiyenin-bosna-herseksavasindaki-politikasi/ https://www.savaslar.gen.tr/bosna-savasi.html Çauşevic,R (1994) Bosna Müslümanlara Son Uyarı-1(1.b)İstanbul Çauşevic,R (1994) Bosna Müslümanlara Son Uyarı-2(1.b)İstanbul KAYNAKÇA
s. 32düşünce D Ü N Y A ’ D A N B İ R H A B E R H T T B
