Bilen Söylesin

Bir cismin izlediği yol.

Yengi, üstünlük.

Gitme; bir düşünceye kapılma.

Parlak, nurlu (Hz. Fatıma'nın lakabı).

Ateşe tapınmayla anılan İran dini kurucusu.

Ağır, pis koku; kir.

Öz, özet; en seçkin kısım.

Çobanyıldızı (Venüs); Tâhir ile Zühre'nin Zühre'si.

Tatlı, saf, berrak su.

Gölge; koruma, himaye.

Çok bölümlü büyük orkestra eseri.

Baştan/candan; ‘serden geçmek’ deyimindeki kullanım.

Başı dönmüş, şaşkın, avare.

Başkaldıran, dik başlı.

Başına buyruk, kendi bildiğince; keyfî. Şiirde ‘serhûde’ biçimiyle geçer.

Tutkun, çılgın âşık; divane.

Gezgin, çok gezen.

Efendi; peygamber soyundan.

Camlı, cam kaplı.

Gizlice kötülük eden; içten pazarlıklı. Şiirde ‘sînsî’ biçimindedir.

Hırsızlık, çalma.

Fısıltıyla söyleme, gizli telkin.

Kolaylık, rahatlık.

Alev, ışık.

Sevinç, neşe.

Yakıcı, yanan.

İbadet, boyun eğme.

Uyan, bağlı olan, izleyen.

Hafifletme; küçümseme.

Değer verme; alın yazısı, kader.

Yakınlaştırma, üstün tutma.

Bölme, pay etme; müzikte doğaçlama.

Sınırlama, bağlama.

Yağma, çapul.

Tanımlama, anlatma.

Darmadağın, perişan.

Sınıflama, düzenleme; eser.

Tekrîm/Takrîm ses alanı içinde kullanılan şiirsel biçim; anlamı dize bağlamıyla sınırlıdır.

Görünme, belirme; tasavvufta ilâhî hakikatin zuhuru. Şiirde ‘tecale’ biçimiyle geçer.

Ödeme, borcunu verme.

Yükümlülük, görev; öneri.

Tekrarlama, yineleme.

Yok olma, ziyan olma, mahvolma.

Kahve piştikten sonra fincanın dibinde kalan tortu.

Uyarı, hatırlatma.

Alçak gönüllülük gösterme; alçalma.

İmza; ferman.

Alçalma, kendini küçültme.

Küçümseme, alay etme, değersizleştirme.

Tohma adı; şiirde yer/kültür göndermesi olarak kullanılır. Eski KÂMUS’taki ‘soy, nesil, kök’ karşılığı doğrulanmamıştır.

Haberci, postacı.

Varlığın birliği öğretisi; tasavvufta gerçek varlığın Allah’a ait olduğunu ifade eden anlayış.

Mirasçı.

Nitelik, özellik; niteleme.

Geniş; vasi, koruyucu.

feryat.

Birinin yerine iş gören; Allah'ın adı.

Kuruntu, kötü düşünce, şüphe.

Sürekli okunan dua, zikir.

Yerme, hicvetme; taşlama.

Ölüm.

Meyil/eğilim çağrışımıyla kullanılan şiirsel türetim.

Kolay, mümkün; kolaylaştırılmış. Şiirde ‘Meysu’ biçimiyle geçer.

Açık artırma, müzayede.

Belirlenmiş süre, vade.

Ölçüt, deneme taşı.

Ölçü, nicelik, tutar.

Örnek, benzer.

İtibarlı, saygın, geçerli.

Yücelten, izzet veren (Allah).

Müjde veren/bekleyen.

Karşılıklı Kur'an okuma.

Ödül, karşılık.

Allah'a yakarış, dua, niyaz.

İstek, dilek, amaç.

Doğrultan; borç ödeyen.

Zorluk bilen, çile çeken.

Özleyen, arzulayan; can atan. Şiirde ‘Müşta’ biçimiyle geçer.

Doğru, dosdoğru yolda.

Kiracı.

Haber/elçi çağrışımıyla kullanılan şiirsel biçim; bağımsız standart lemma doğrulanmamıştır.

Şimdiki/geniş zaman (dilbilgisi); benzer.

Hatırlatan, öğüt veren, andıran.

Toprağı dinlendirme; boş bırakma.

Aktarma, taşıma.

İşleme, resim; iz.

Sonsuz, sınırsız.

Ekmek.

Nasibi olan, payı olan.

Boyun eğmeyen, teslim olmayan.

Şükretmeyen, nankör. Şiirde ‘Nâ-şikar’ biçimiyle geçer.

Kurtuluş.

Küçük cerrah bıçağı.

Ölüye sesli ağlama; ağıt, yas feryadı. Şiirde ‘nevhî’ biçimiyle geçer.

Son, bitiş.

Ateşler, cehennem ateşi.

İşaret, hedef; nişan.

Gösteri, gösteriş.

Nuru gören, aydınlık gözlü.

Kopya, suret.

İnme (vahyin inmesi). Anlam

Değerlendirme aracı, kıstas. Anlam

Büyük çadır, hükümdar çadırı.

Hoş kokulu bir reçine; sürekli dilde dolaşan (mecaz).

Tarikat kurucusu/büyüğü; yaşlı bilge.

Tümüyle teslim olmuş, boyun eğmiş.

Üzerinde kitap okunan alçak masa.

rahmeti, şefkati.

Boyun eğen, teslim olan.

Geri çevrilme, ret.

Rehin, tutulu; güvence.

Örtü, aba; makam simgesi.

Başkanlık, reislik, önderlik.

Geri dönme, dönüş.

Ağır ağır, yavaşça.

Günlük hâl; yaşam.

Hafif doğu rüzgârı.

Başyapıt, çok değerli eser.

Sinaya işleyen sevgi/saflık çağrışımıyla kullanılan şiirsel biçim.

Yazı dizisi, satır.

'Oku!' emri (Alak sûresinin ilk emri).

Düğüm, ilmek.

eksiksiz iman.

Uzaklaşma, kopma.

Son, bitiş, nihayet.

Eğlenme, gezinti, hoşça vakit.

Tutkunluk, düşkünlük; sınanma.

'Dön!' (rabbine dönüş emri).

İrfana, bilgeliğe ait.

Gereksiz yere işe karışan; becerikli.

Günahsızlık, temizlik; namus.

Yeme isteği; arzu.

Sürüp gitme, devam.

İzin belgesi.

İzzet/şeref anlam alanı çevresinde oluşturulmuş şiirsel türetim.

Kural, temel, esas.

Sahte para basan; sahtekâr.

Kanaat eden, yetinen.

Geçici heves, kapris.

Dikenli bir çalı türü.

Kardeş.

İskelet, çatı; leş.

Güvence veren, birine kefil olan.

'Asla, hayır' (kesin ret).

Kazanç, elde etme.

Gizli keşif/sır çağrışımıyla oluşturulmuş şiirsel türetim.

Kaba/argo kullanımda hayat kadını; şiirde aşağılayıcı niteleme olarak geçer.

boş söz.

Ulaşılmak istenen büyük ülkü.

Yiğitlik/savaş konulu halk şiiri.

ki: O Allah birdir' (İhlas sûresi).

can ölümü tadar' (âyet).

der, o da oluverir.

Kur'an'ı usulünce ezbere okuyanlar.

Güç, kuvvet; yeti.

Lale bahçesi.

olmaması gereken.

Karşılık verme/kabul çağrışımıyla kullanılan şiirsel biçim.

Titreyen.

büyük hesap günü.

Yüz, çehre; minareler arası yazı.

Korunmuş, saklı, dokunulmamış.

Öz, esas; mayalanma unsuru.

Beyan, kayıt ve sabitlik çağrışımıyla kullanılan şiirsel biçim.

Terk edilmiş, bırakılmış.

Kayıp, yitik (dişil biçim). Şiirde ‘Mefcûde’ biçimiyle geçer.

Kesat/durgunluk ve özlem bağlamında oluşturulmuş şiirsel türetim.

Okul.

Unutulmuş.

varılacak durağı.

Başvurulacak yer, kaynak.

Rehin, bağlı, tutulu.

Binek hayvanı, eşek.

Rızıklandırılmış, rızkı verilmiş; bahtiyar. Şiirde ‘Mazruk’ biçimiyle geçer.

Derece, mertebe, konum.

Anlam: Kaynak dil: ArapçaÖzgün yazım / köken: مشكونKaynak: Bilen Söylesin — Dîvân-ı Lûgat-i Anadolu Bilig, filolojik denetimli KÂMUS.

Şükredilen, beğenilen.

Çalınmış, elinden alınmış. Şiirde ‘mestruk’ biçimiyle geçer.

Düşkünlük ve perişanlık çağrışımıyla kullanılan şiirsel türetim.

Ezeldeki 'Ben Rabbiniz değil miyim?' hitabı.

'Ben Rabbiniz değil miyim?' (ezel sözü).

Acizlik; güç yetiremezlik, çâresizlik. Şiirde ‘emsizliğimi’ biçimiyle geçer.

Yıkıntı, döküntü.

Daha iyi, yeğ.

ve zorunluluk.

Ara, aralık, kesinti.

Tan yeri ağarması, şafak.

Molla Fenârî’ye ait nisbe/ad. Şiirde şahıs göndermesi olarak kullanılır.

Sezgi, anlayış, keskin kavrayış.

Kaçak, kaçmış.

Açılışlar, fetihler; tasavvufta manevî açılımlar ve lütuflar. Şiirde ‘futuratı’ biçimiyle geçer.

Görünmeyen, kayıp.

'Dediler' (kalu bela'dan).

Kederli, üzgün.

Kötü niyet, kin, maksat.

Cehennemde derin bir kuyu.

Dönen, devreden. Şiirde ‘Gerdşân’ biçimiyle geçer.

Kale, hisar; tarihî kullanım. Şiirde ‘germenli’ biçimindedir.

Tutulmuş, kapalı, hüzünlü.

Göçmüş, çökmüş; yıkık.

Dik açı çizmeye ve denetlemeye yarayan araç; mecazen ölçü ve düzgünlük.

Gül suyu.

Şüphe, zan.

Yolunu şaşırmış, sapkın.

Geçmiş, geçip gitmiş, mâzi. Anlam

Gizlilik, saklılık; gizli olan.

Aşağı, değersiz, hor görülen.

Samimi dost (Hz. İbrahim'in sıfatı).

'Enel-Hak' diyen ünlü mutasavvıf.

Anlam: Kaynak dil: ArapçaÖzgün yazım / köken: حلوقKaynak: Bilen Söylesin — Dîvân-ı Lûgat-i Anadolu Bilig, filolojik denetimli KÂMUS.

Kötü hâl, bozuk durum. Şiirde bitişik ‘Hâlişer’ biçimiyle geçer.

Yük taşıyan, hamal.

Dipnot, ek not.

Şükreden, öven.

Kül, viranlık ve olgunlaşmamışlık çağrışımlarını birleştiren şiirsel türetim.

Susmuş, sessiz.

Gülen, sevinçli.

Ev bark, ocak.

Acı bir çöl bitkisi; acılığın simgesi.

dikeni, iç acısı.

Soy, asalet; değer.

Düşman, karşı taraf.

Cimri; alçak, değersiz.

Gaipten seslenen ses.

Çok konuşan, hatip; odun toplayan.

Kavrama gücü, anlayış; sabır.

Boşa gitme, ziyan olma.

Belirsiz korkunç hayal; ilk madde.

Darda kalana yardım eden ölümsüz kişi.

Hesap, sayışma.

Pay sahibi, hisseli.

Grup, topluluk, fırka.

Hüccet/delil kavramı etrafında oluşturulmuş şiirsel türetim.

hüküm, çekilmiş karar.

Kanlı su, gözyaşı.

Kan içen, zalim, gaddar.

Akılsız, şuursuz.

Açık, belli, meydanda.

Saptırma, yoldan çıkarma. Şiirde ‘İzla’ biçimiyle geçer.

Zehir.

Torunlar; sonraki nesiller. Şiirde ‘Ahfât’ biçimiyle geçer.

İbadete kapanan; bir işe kendini adayan.

Açık, herkesin gözü önünde.

Akılsız, budala. Tarihî gelişimde ‘abdâl’ biçimiyle ilişkilidir.

Ârifler, bilenler.

arz etme, kavuşma isteği.

ateş.

Yardımcılar, destekçiler.

Gökyüzünün en yüksek noktası.

Özgür, serbest.

Şeytanın (İblis'in) adı.

Ansızın gelen felaket, tehlikeli durum.

Kalan, artan; kalıntı.

Tanrı.

Karamsar, kötümser.

Dolunay; Bedir savaşı.

Her biri; kurtuluş (bağlama göre).

Birbirine benzeyen; benzeşme.

Çok temiz, arınmış.

uyarınca.

Özsüz, asılsız.

Dayanaksız, güçsüz.

Eli açık, cömert.

Kule; gökteki yıldız kümesi.

Zorlayan; onaran (bilgin Câbir).

Akan, süregelen, geçerli olan.

Savurma/savurganlık bağlamında oluşturulmuş şiirsel türetim.

Savaşçı, yiğit.

Kandil, ışık, meşale.

özü; can.

ve haksızlık.

Çökmüş, bitkin, üzgün.

Yiğit delikanlı; Erzurumlu.

Soluğu tükenmiş, nefesi kesilmiş; bitkin.

Ağır hasta; hastalıktan düşkün ve bitkin. Şiirde ‘Dânîf’ biçimiyle geçer.

Perişan, serseri, düzensiz.

getiren, acı veren.

İçten, içsel.

göz.

Gönlü susmuş, sessizliğe bürünmüş.

Özellikle ibadette saygı, teslimiyet, iç ürperti ve derin gönül alçaklığı hâli.

Sesleniş, çağrı veya yüksek sesle hitap.

Hüzün, iç sıkıntısı ve ruhsal keder.

Ağırlık ölçüsü; “zerre miskal” kullanımında çok küçük ölçüyü ve hassas hesabı anlatır.

Bir dava, soruşturma veya hukukî sürecin henüz kesin biçimde sonuçlanmamış olmasıdır. Derdest bir dosyadaki iddialar kesinleşmiş mahkûmiyet gibi sunulamaz.

Medeniyet, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Hira Dağı’nın Çocukları - Öz’e Dönüş” çalışmasındaki bağlamıyla ele alınır.

Bilgi, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Hira Dağı’nın Çocukları - Öz’e Dönüş” ve “Soğuk Kaos - Yönetilen Belirsizlik” çalışmalarındaki bağlamlarıyla ele alınır.

Umutsuzluk.

Seyretme, izleme.

Bel kemiği; soy ve nesil kaynağı.

Görünüş, biçim, yüz.

Çok dağınık, harap ve çaresiz.

Görevden alma, uzaklaştırma.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Doğurulmuş (kelime oyunu).

Görünen.

Geçici, yok olan.

Zikreden.

Özsel, asli.

Kayıp, heba olan.

Dil.

Zayıf.

Zellet, hata

Şiddetli soğuk.

Sararmış, solmuş.

Zeval, yok olma

Zindan, hapishane

Ortaya çıkma, belirme; Zuhur, ortaya çıkma

Zünüb, günahlar

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Şiirde soruya dönüştürülen bu kavramın sözlük açıklaması editoryal inceleme için işaretlenmiştir.

Yüz, yüzleşme

Harabe, yıkık.

Kavuşma.

Vuslat, kavuşma

Yahşi, güzel

Kesin bilgi.

Eşit, düz.

Doğmuş, çocuk (nadir kullanım).

Udhuk, gülme

Ahiret, öbür dünya

Umut.

Elbise, giysi (nadir kullanım).

Uşşak, aşıklar

Yalnızlık.

Uzluk, bir tür bitki

Alışma.

Ümame (kadın ismi)

İnananlar topluluğu.

Üryan, KörEbE şiir ve edebiyat külliyatında tarihî, mecazî veya estetik anlamıyla kullanılan söz ya da kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Bilen Söylesin – 17” çalışmasındaki bağlamıyla ele alınır.

Vaiz.

Birlik, teklik.

Vahşilik.

Haberdar, bilen.

Gerçek, hakikat; Gerçekleşen, olan.

Vecit, coşku

Veda, ayrılık

Kuruntu.

Takva, sakınma; Öte, ötesi

Doğal, pişiren (bağlama göre).

Tahrîş, bir tür bitki

Tahruk, hareket

Güç, dayanma.

Azarlama, paylama

Yaklaşma, yakınlaşma

Takrip, yaklaştırma

Tarik, yol

Doğrulama, onay.

Düzeltme, doğrulama

Tazim, saygı

Tâzîr, ceza

Tazrîm, bir tür bitki

Kahrolsun (Kur'an'da bir sure); Kur'an'da bir sure (Mesed Suresi).

Bildirme, duyurma

Önlem.

Faizci.

Tefrik, ayrılık

Tehîş, bir tür bitki

Telâf, telafi

Tellal.

Temizleme.

Ayırt etme.

Düzen.

Sakinleştirme.

Teşrih, açıklama

Uğurlama, yolcu etme.

Azarlama, uyarı

Uyum, başarı

Birleme.

Tevil, yorumlama

Genişletme, tevsi

Hatırlatma, uyarı

Tövbe eden.

Azgınlık, isyan

Teşekkür, minnet

Söz, kelam

Soru

Sessizlik, suskunluk; Sükut, sessizlik

Sure, Kur'an bölümü

Südur, çıkma

Sessizlik.

Mutluluk veren, sevindiren

Sevinçli, mutlu.

Tanık.

Kapsayıcı, kuşatıcı.

Şayan, layık

Yaygın, duyulmuş.

Şeytan (yazım varyantı).

Şehit.

Şekîn, bir tür bitki

Şekva, şikayet

Yarık, yara izi.

Kötü.

Şevval, hicri ay

Nazım.

Işık huzmesi.

Şuhut, şahitlik

Şûrî, danışma

Şehitler

Satvet, güç

Savm, oruç

Soy ağacı.

Akılsız.

Elçi, temsilci

Dua.

Selef, önceki

Asi, dik başlı.

Sarhoş, kendinden geçmiş

Memleket, vatan.

Sırat, köprü

Form, kalıp.

Koku, rayiha.

Rast, doğru

Arkadaş.

Rehin.

Peygamberlik, elçilik

Rüya, hayal; Düş.

Rüşen, aydın

Sâbir, sabırlı

Sadır, göğüs

Safer, hicri ay

Doğru, sağlam

Oruç öncesi yemek.

Sâika, yıldırım

Soran, isteyen

İçki sunan, su dağıtan; Şikayet eden, isyankar

Sâmit, sessiz

Nihan, gizli

Felaket.

Zekât sınırı.

Unutma.

Nusret, zafer

Sperm.

Otacı, hekim

Şair.

Değer, kıymet.

Derece.

Kalıcı, sürekli.

Uçuş, yükseliş.

Belirme, ortaya çıkma.

Pusat, silah

Çok konuşan, şikâyetçi.

Müşfik, şefkatli

Heyecan veren, uyandıran

Cahil, bilgisiz

Faydalı, yararlı

Geçerli.

Nafile, boşuna

Ansızın, beklenmedik

Haksız.

İnleyen, sızlayan.

Elde eden, kazanan.

Nâkûr, kötü

İnleyen, ağlayan

Namus; Namuslu, onurlu.

Adalet, eşitlik

Yardımcı; Nasîr, yardımcı

Nâ-şüd, olmayan

Bakış, göz değmesi.

Düzenleyen, şiir yazan.

Nâzib, bir tür bitki

Necabet, asalet

Necaset, pislik

Pis.

Nedîf, temiz

Yasak.

Cimri.

Düzyazı.

Diriliş, canlanma; Yayılma, dağılma.

Neşve, coşku

İnkâr, reddetme

Sıkıntı, zorluk; Sıkıntı, çile.

Doğum.

"Elest" sözleşmesi (Ben sizin Rabbiniz değil miyim?).

Mîzân, terazi

Muazzib, işkence eden

Seven.

Sağlam.

İyilik yapan, ihsan eden

Mümin, KörEbE şiir ve edebiyat külliyatında tarihî, mecazî veya estetik anlamıyla kullanılan söz ya da kavramdır.

Mübrih, aydınlatıcı

Sığınak.

Özet, kısa.

Suçlu.

Giriş, başlangıç

Müdhin, övücü

Müeccel, ertelenmiş

Yok eden, mahveden.

İflas etmiş.

Bozguncu.

Mühil, eriten

İhmal edilmiş.

İkram eden, cömert

Geçersiz, iptal edilmiş.

İlham alan, esinlenen

Dinsiz.

İnkâr edilen (kabir meleklerinden biri).

Unutan

Tutkun.

Değersiz, bayağı.

Mürai, iki yüzlü

İstekli, talep eden.

Topluluk, kalabalık.

Maşrık, doğu

Maşuk, sevgili; Sevilen, sevgili.

Matkûd, bir tür bitki

Mazbut, sağlam

Sanık.

Meal, anlam

Sebep, dönme noktası.

Kayıp, yitik

Mefkûr, kayıp

Meftun, tutkun

Zayıf, güçsüz.

Meğrûr, aldatılmış

Güç yeten, mümkün; Ölçülü, kısıtlı.

Üzgün.

Umulan.

Menhûl, bir tür bitki

Durak, varış noktası.

İsyankâr, dik başlı.

Sorumlu.

Mesih (Hz. İsa).

Örtülü, gizli

Uğursuz.

Meşfûk, bir tür bitki

Meşk, alıştırma

Şüpheli, kuşkulu

Mal.

Var olan, mevcut

Ölü, ceset

Bağlama/sazda tellere vuran araç.

Kusur, eksiklik; Kırık, parça

Kübra, büyük

Kâfirler.

Küldeş, kardeş

Külfet, zahmet

Taht.

İlahi alem.

Lanetli.

Lal, dilsiz

Layık olma.

Ma’lûm, bilinen

Mabud, tapılan

Aşağı.

"Kaçırılan şey" veya "geçmişte kalan."

Mağmum, üzgün

Sınırlı.

Toplantı yeri.

Korunmuş.

Mahrûm, mahrum

Hesaplanan.

Mahur, eksen

Sakınca.

Geçim, yaşam tarzı.

Maksûd, amaç

Tersine dönmüş.

Mânâ, anlam

Mankurt, mankurt

Unutulmuş

Hastalık.

Maruz kalan.

Her şeyi ayakta tutan.

Yalancı.

Büyük.

Keder, keder

Terazi gözü.

Söz, ifade.

İsteksizce, zorla.

Kerih, iğrenç

Kerim, cömert

Cennette bir nehir; Cennet nehri.

Kıssa, hikaye

Kıtmir, bir tür bitki

Kurban, adak

Karşılık, bedel.

İzan, anlayış

Yargıç.

Kadim, eski

Yeterli, kafi

Kahredici.

Kalbî, kalple ilgili

Kallâş, bir tür bitki

"Evet" dediler (ahitte)

Mükemmel, olgun.

Sözlük.

Hukuk kuralı.

Kasvet, kasvet

Yazıcı, sekreter.

Şeytan

İbre, işaret

Kira.

İçki.

Anlama, kavrama.

İffet.

İflas, çöküş.

İfsad, bozulma

Oruç açma.

İğva, ayartma

İmalı söz, kinaye.

İhbâr, haber verme

Samimiyet, Allah'a içten bağlılık.

İyilik, lütuf.

Arap Baharı sonrasında özellikle Mısır başta olmak üzere bölgesel siyasette etkisi artan ve Türkiye’nin bazı ülke politikalarıyla ilişkili biçimde tartışılan İslamcı siyasî harekettir.

Diriltme, canlandırma

Ceza, azap.

İkrah, zorlama

Cömertlik, hürmet.

İlham.

Zorunluluk.

Oruç başlangıcı.

İnfak, harcama

İrşat, yol gösterme

Hitap eden, konuşmacı.

Hattat, hat sanatçısı

Sonbahar.

Boşa gitme.

Hedef, amaç

Bilge.

Helak, yok olma

Hendese, geometri

Hışım, öfke

Bağış, hediye.

Çaba, gayret.

Sesleniş, konuşma.

Hodkâm, kibirli

Gizli, saklı

Hulûl, bir tür bitki

Kan dökücü.

Bilinçli, uyanık.

Hürai, sahte

Zarar, kayıp.

Hüsût, kayıp

Hüzünlü.

Anlatma, açıklama.

Bağışlanma, mağfiret.

Söz, ifade

Gül bahçesi.

Sevgili (Allah'ın kulu).

Habir, bilen

Demirci.

Hidayet eden, yol gösteren

Hizmetçi.

Hafıza, geçmişin depo edilmesi değildir. Toplumun kendisini geleceğe taşırken kullandığı iç pusuladır. Hafızası gevşeyen insan kolay yönlendirilir; çünkü neyin kayıp, neyin kazanç olduğunu ölçemez. Tarih burada kuru kronoloji olmaktan çıkar. Dil, aile, şehir, mezarlık, musiki, atasözü, ibadet ve ortak acı hafızanın parçalarıdır. Hafıza diri kaldığında toplum aynı hataya mahkûm olmaz. Hafıza gösteriye dönüşürse geçmiş, bugünü aydınlatmak yerine bugünün öfkesini süsleyen bir dekor hâline gelir.

Halef, ardıl

Halfe, bir tür bitki

Sıcak, yanık.

Sert, kaba (nadir).

Hasat, ürün.

Hasbî, bir tür bitki

Elde edilen, sonuç

Bitkin, yorgun; Diriliş.

Özellik.

Revak, kemerli yapı.

Günler.

Başlangıcı olmayan zaman.

Geçici, fani

Hak ile batılı ayıran.

Günahkâr.

Bozuk, çürük.

Fatiha, fatiha

Feda.

Anlayışlı.

Şafak.

Yok oluş (tasavvufta Allah'ta erime).

Çığlık, haykırış

Bozgun, fitne.

Fıtrat, yaratılış

Ayrılık.

Cennet bahçesi.

Ayrılık, hasret

Fitne, karışıklık

Fuâd, kalp

Fücur, günah

Füruğ, parlaklık

Yorgunluk, gevşeme

Gadrkâr, hain

Bağışlayıcı.

Dikkatsiz, habersiz.

Bilinçsizlik.

Gakkoş, yiğit

Galat, yanlış

Keder diken, üzüntü veren

Gaspkâr, gaspçı

Ölü yıkayıcı.

Gavîn, sapkın

İlahî öfke.

Çürüme.

Düruğ, yalan

Arap alfabesi sayı sistemi

Evliya, veli

Bedenler, vücutlar

Sonsuzluk.

Ebrâr, iyiler

Karşılık.

İnilti, feryat

Efsus, pişmanlık

Acı, keder.

Güven, koruma.

"Ben" (tasavvufî benlik).

Amaç, hedef

Olgunlaşmış.

Ruhlar

Pişmanlık.

Esir, tutsak

En şerefli.

Giysiler.

Dış giysi.

Ayrılık, ayrı düşme.

Çile.

Pislik.

Korku.

Nefes çeken, içkiye düşkün.

Dil, sadece anlaşma aracı değildir. Düşüncenin evi, hafızanın taşıyıcısı, duanın kapısı ve ahlakın görünür hâlidir. Bir toplum kelimelerini kaybettiğinde yalnızca sözlüğü daralmaz; dünyayı okuma biçimi de yoksullaşır. Dilin bozulması, düşüncenin dağılmasıdır. Kendi dilinde derinlik kuramayan insan, yabancı kavramların gölgesinde konuşmaya başlar. Yerli düşünce dili, başka dilleri reddetmek değildir. Kendi kelimeleriyle dünyaya açılma cesaretidir.

Gönül yakan, kalp acısı veren

Gönül yarası (nadir kullanım).

Eski bir para birimi.

Yüksek mahkeme, meclis.

Bî-sûd, faydasız

Yorgun, bitkin.

Bizar, usanmış

Bohem, bohem

İftira, iftira.

Büşrâ, müjde

Sevgili, maşuk.

Eziyet, zulüm.

Cehennemin bir katmanı.

Çaba, gayret

İdamcı.

Toplayıcı, biriktiren.

Geçersiz.

Uyanık, farkında; Uyanık.

Bedbaht, talihsiz

Bed-ḫaṭṭ, kötü yazı

Korku, endişe.

İmtihan, sıkıntı.

Temiz, uzak

Beraat, beraat

Sırtında yük taşıyan.

Berzah, ölümle hayat arası

Görme.

İnsanlık.

Açıklama, ifade.

Tüccar.

Bîcân, cansız

Uyanık, şuurlu.

Fakirlikten uzak, ihtiyaçsız.

Düşüncesiz, akılsız.

Kaygısız, tasasız.

Duymayan, sağır.

Habersiz.

Duygusuz, hissiz.

Boş, anlamsız

Bîirfan, bilgisiz

Kimsesiz.

Bî-Lâl, bir tür bitki

Bîmâr, hasta

Bî-mûd, umutsuz

Bîrîh, ruhsuz

Bîsem, bir tür bitki

Asa.

İsyankâr.

Huzurlu.

Gelecek, istikbal.

Dönüş, geri gelme.

Açıkça, belirgin.

Acı çekme.

Baği, isyankâr

Talih.

Kalıcı (Şair Bâkî'ye atıf).

Yaratıcı (Allah'ın ismi).

Aşikâr, belirgin.

Basir, gören

Abid, ibadet eden

Hamur.

Addas, bir tür bitki

Afak, ufuklar; Ufuklar.

Bağışlama, pardon.

Agâh, bilgili

Ağyâr, yabancılar; Yabancılar, başkaları.

Ahkam, hükümler

Sağır (duyarsız).

Zekâ; Akıllı, bilge; Akıllı.

Şeytan.

Anlam.

Geçici, tesadüfi.