s. 1Sayfa 1 Dünya Nükleer Kapasitesi, Antlaşma Rejimleri ve Rejim Erozyonu
Taraf Devletler, Taraf Olmayanlar, Çekilenler, Savaş Başlığı Dağılımı, Kullanım/Test Geçmişi ve İran Dosyasının Stratejik Sonuçları
13 Nisan 2026
Not: Bu rapor, 2025–2026 itibarıyla erişilebilen güncel kurumsal ve birincil kaynaklara dayanmaktadır. Savaş başlığı sayıları devletlerin resmî olarak doğruladığı veriler değil, açık kaynak tahminleridir; bu nedenle sayısal tablolar yaklaşık değerler olarak okunmalıdır (FAS, 2025a; SIPRI, 2025).
s. 2Sayfa 2 Yönetici özeti
• Küresel nükleer envanter 2026 başında yaklaşık 12.187 savaş başlığı düzeyindedir; bunun yaklaşık 9.745’i askerî stokta, yaklaşık 3.912’si konuşlu kuvvetlerdedir. Toplam sayılar düşmeye devam ediyor görünse de, bunun ana nedeni ABD ve Rusya’nın emekliye ayrılmış başlıkları sökmesidir; buna karşılık askerî stoklar ve modernizasyon programları yeniden yükseliştedir (FAS, 2025a). • Dokuz nükleer silahlı devletin tamamı 2024–2025 döneminde cephaneliklerini ya büyütmüş ya da yenilemiştir. Özellikle Çin’in envanteri bir yıl içinde yaklaşık 500’den 600’e çıkmış, silo ve teslim sistemi altyapısı hızla genişlemiştir (SIPRI, 2025). • Büyük güç modernizasyonu sadece başlık yenilemesi değildir; ABD’de Sentinel, Rusya’da Sarmat, Çin’de DF-41 ve Fransa’da M51.3 gibi programlar nükleer kuvvet yapısını teslim sistemleri, altyapı ve komuta-kontrol düzeyinde yenilemektedir (U.S. Air Force, 2026; Department of Defense, 2025; French Ministry of the Armed Forces, 2026; FAS, 2025b). • Çin’in nükleer büyümesi, Tayvan üzerindeki askerî baskı ve AUKUS’un derinleşmesi birlikte okunduğunda, Hint-Pasifik rekabeti artık salt deniz gücü yarışı değil, daha geniş bir nükleer-stratejik dengeleme alanı hâline gelmiştir (Department of Defense, 2025; The White House, 2025). • İran dosyasında kısa vadede kontrollü tırmanma ve pazarlık, orta vadede eşik belirsizliğinin kurumsallaşması, uzun vadede ise ya yeni bir sınırlandırma rejimi ya da bölgesel zincirleme nükleerleşme riski öne çıkmaktadır; bu nedenle risk matrisi raporun stratejik öngörü ayağını tamamlamaktadır (IAEA, 2026b; Arms Control Association, 2026). • NPT küresel rejimin omurgası olmaya devam etmektedir; 191 tarafı vardır. Buna karşın Hindistan, İsrail, Pakistan ve Güney Sudan NPT dışında kalmakta; Kuzey Kore ise NPT’den çekildiğini ilan eden tek ülke olarak ayrışmaktadır (IAEA, 2026; Arms Control Association, 2025). • CTBT neredeyse evrensel kabul görmesine rağmen hâlâ yürürlüğe girmemiştir. CTBTO verilerine göre 196 devletten 187’si imzacı, 178’i onaylayıcıdır; yürürlüğe giriş için Annex 2 kapsamındaki dokuz ratifikasyon hâlen eksiktir (CTBTO, 2026). • TPNW normatif baskı üretmiştir; ancak nükleer silah sahibi dokuz devletin hiçbiri antlaşmaya taraf değildir. Bu durum, normatif yasaklama ile fiilî caydırıcılık sistemi arasındaki yapısal ayrımı derinleştirmektedir (UN Treaty Collection, 2026; Arms Control Association, 2025). • İran dosyası salt teknik zenginleştirme sorunu değildir. İran NPT’ye taraf bir nükleer silahsız devlettir; buna rağmen IAEA’nin 27 Şubat 2026 tarihli raporu, Ajansın İran’ın programının tamamen barışçıl niteliğine ilişkin güvence veremediğini ve İran’ın 440,9 kg düzeyinde yüzde 60 zenginleştirilmiş uranyum biriktirdiğini kayda geçirmektedir (IAEA, 2026).
s. 3Sayfa 3 1. Kapsam ve yöntem
Bu rapor sekiz amaç taşımaktadır. Birincisi, küresel nükleer kapasiteyi toplam envanter, askerî stok ve konuşlu başlık ayrımı üzerinden derli toplu biçimde sunmaktır. İkincisi, NPT, CTBT ve TPNW başta olmak üzere nükleer hukuk ve silah kontrol rejimlerinde hangi devletlerin taraf, taraf dışı veya çekilmiş durumda olduğunu sınıflandırmaktır. Üçüncüsü, ABM, INF, Open Skies, New START ve JCPOA gibi başlıca çerçevelerde rejim erozyonunun hangi kırılma noktalarından ilerlediğini kronolojik olarak göstermektir. Dördüncüsü, nükleer silahın fiilen kullanıldığı ve test edildiği tarihsel zemini ayırmaktır. Beşincisi, büyük güçlerin yeni modernizasyon programlarını yalnızca başlık sayısı değil teslim sistemi, altyapı ve komuta-kontrol dönüşümü bakımından tartışmaktır. Altıncısı, Çin’in nükleer ve askerî yükselişinin Tayvan, AUKUS ve Hint-Pasifik güç dengesi üzerindeki etkilerini özetlemektir. Yedincisi, İran dosyası için kısa, orta ve uzun vadeli stratejik senaryolar üretmektir. Sekizincisi ise şeffaflık kaybı, yeni silah sistemleri, rejim erozyonu ve bölgesel çekişmeleri tek tabloda izlenebilir kılan 4x4 bir risk matrisi sunmaktır.
Yöntem olarak ağırlıklı biçimde kurumsal ve birincil kaynaklar esas alınmıştır: savaş başlığı sayıları için Federation of American Scientists (FAS) ve SIPRI; NPT ve İran dosyası için IAEA ve UNODA; CTBT için CTBTO; TPNW statüsü için Birleşmiş Milletler Andlaşmalar Koleksiyonu; rejim erozyonu başlığı için ABD Dışişleri Bakanlığı arşivleri, White House arşivleri ve Arms Control Association kayıtları; modernizasyon ve bölgesel strateji alt bölümleri için ise U.S. Air Force, U.S. Department of Defense, French Ministry of the Armed Forces ve White House/ABDAvustralya belgeleri kullanılmıştır. Raporda sayısal değerler yaklaşık/tahmini verilerdir; çünkü nükleer silah sahibi devletlerin önemli bölümü stoklarına ilişkin tam şeffaflık sağlamamaktadır (FAS, 2025a; SIPRI, 2025).
2. Küresel nükleer kapasite: savaş başlıkları, askerî stoklar ve konuşlu kuvvetler
Nükleer kapasite, yalnızca toplam başlık sayısı ile değil; operasyonel olarak kullanılabilir başlıkların miktarı, bunların hangi teslim sistemlerine bağlandığı ve ne ölçüde yüksek hazırlık seviyesinde tutulduğu ile ölçülmelidir. FAS’a göre 2026 başında dünyada yaklaşık 12.187 savaş başlığı vardır; yaklaşık 9.745’i askerî stokta, yaklaşık 3.912’si konuşlu durumdadır. Dünyadaki toplam envanterin yaklaşık yüzde 86’sı ABD ve Rusya’ya aittir. Bu nedenle sistemin merkezî omurgası hâlâ iki kutupludur; ancak Çin’in yükselişi ve bölgesel nükleer güçlerin modernizasyonu dengeyi daha karmaşık hale getirmektedir (FAS, 2025a; SIPRI, 2025).
s. 4Sayfa 4 Devlet Toplam envanter Askerî stok Konuşlu kapasite Analitik not
Rusya 5.420 4.400 1.796 stratejik konuşlu Dünyanın en büyük toplam envanteri; ABD ile birlikte sistemin ana omurgası.
ABD 5.042 3.700 1.670 stratejik + yaklaşık 100 taktik konuşlu Şeffaflık son yıllarda azalsa da halen en geniş küresel teslim mimarilerinden birine sahip.
Çin 620 620 34 konuşlu (FAS tahmini) En hızlı büyüyen cephanelik; SIPRI’ye göre yaklaşık yılda 100 başlık artışı.
Fransa 370 290 280 Avrupa caydırıcılığının bağımsız ayağı.
Birleşik Krallık 225 225 120 Denizaltı temelli caydırıcılık; stok tavanı yükseltilmiş durumda.
Hindistan 190 190 Açık konuşlu veri yok Bölgesel caydırıcılık ve üçlü yapı oluşturma eğilimi.
Pakistan 170 170 Açık konuşlu veri yok Kriz esnekliğini artıran bölgesel nükleer yapılanma.
İsrail 90 90 Açık konuşlu veri yok Beyan dışı/örtük kapasite; Orta Doğu’da eşik-üstü caydırıcılık.
Kuzey Kore 60 60 Açık konuşlu veri yok Rejim güvenliği eksenli nükleer kapasite.
Tablo 1. 2026 başı itibarıyla nükleer silahlı dokuz devletin yaklaşık savaş başlığı dağılımı. Sayılar açık kaynak tahminleridir; resmî beyan değildir (FAS, 2025a).
2.1. Modernizasyon programları ve teslim sistemlerinin yenilenmesi Modernizasyon programları artık yalnızca yaşlanan savaş başlıklarının teknik bakımı anlamına gelmemektedir; daha çok teslim sistemlerinin, fırlatma altyapısının, komuta-kontrol mimarisinin ve sanayi tabanının eş zamanlı yenilenmesi şeklinde ilerlemektedir. Bu nedenle başlık sayısındaki durağanlık, stratejik kapasitenin durağan olduğu anlamına gelmez. Nükleer dengeyi etkileyen asıl unsur, hangi kuvvet yapısının ne kadar hızlı, ne kadar güvenli ve hangi altyapı ile sürdürülebilir biçimde kullanılabileceğidir (U.S. Air Force, 2026; SIPRI, 2025).
ABD’de Sentinel programı, Minuteman III’ün yerini alacak şekilde kara konuşlu ayağın bütüncül yenilenmesini hedeflemektedir. U.S. Air Force’un 2026 fact sheet’ine göre program yalnızca füzenin kendisini değil, yeni silo, fırlatma merkezi, iletişim sistemi ve nükleer komuta-kontrol altyapısını da kapsamaktadır; bu yönüyle kara konuşlu caydırıcılığın yeniden sermayelendirilmesi
s. 5Sayfa 5 anlamına gelir. Rusya’da Sarmat, ağır ICBM kategorisinde sembolik ve stratejik önemi yüksek bir yenileme girişimidir; ancak FAS değerlendirmesi programın gecikme ve aksaklıklar yaşadığını göstermektedir. Çin’de DF-41 ve yeni silo altyapısı, Pekin’in daha büyük, daha esnek ve daha hayatta kalabilir bir ikinci vuruş kabiliyetine ilerlediğini düşündürmektedir. Fransa’da M51.3’ün operasyonel hizmete girmesi ise denizaltı temelli caydırıcılığın sessiz ama sürekli modernizasyon çizgisini teyit etmektedir (FAS, 2025b; Department of Defense, 2025; French Ministry of the Armed Forces, 2026).
Devlet Program Güncel durum Stratejik anlam
ABD LGM-35A Sentinel Minuteman III yerine füze, silo ve NC3 mimarisinin birlikte yenilenmesi Nükleer üçlünün kara ayağını uzun dönemli ve entegre biçimde güncelliyor
Rusya RS-28 Sarmat Ağır ICBM yenilemesi; tempo ve takvim baskısı sürüyor Karşı tarafın savunma ve hedefleme hesabını etkileyen ağır vurucu unsur
Çin DF-41 + yeni silo altyapısı Başlık artışı ve silo inşası eş zamanlı ilerliyor Daha esnek ikinci vuruş kapasitesi ve ABD karşıtı bölgesel dengeleme Fransa M51.3 Denizaltı temelli caydırıcılıkta yeni sürüm operasyonel hizmete girdi Avrupa caydırıcılığının bağımsız deniz ayağını güçlendiriyor Tablo 1A. Başlıca modernizasyon programları ve stratejik anlamları (U.S. Air Force, 2026; FAS, 2025b; Department of Defense, 2025; French Ministry of the Armed Forces, 2026).
2.2. Çin’in yükselişi ve Hint-Pasifik stratejik dengesi Çin’in nükleer büyümesi, yalnızca başlık sayısındaki artışla sınırlı değildir; daha geniş bir askerîstratejik dönüşümün parçasıdır. ABD Savunma Bakanlığı’nın 2025 raporu, Çin’in askerî odağının halen Birinci Ada Zinciri olduğunu ve bu bölgeyi stratejik ağırlık merkezi olarak gördüğünü belirtmektedir. Aynı raporda Tayvan’ın Çin’in çekirdek çıkarları arasında sayıldığı ve PLA’nın 2027 hedeflerinin ABD’yi Asya-Pasifik’te karşılamaya ve Tayvan üzerinde zorlayıcı baskı kurmaya dönük yeteneklerle bağlantılandırıldığı vurgulanmaktadır (Department of Defense, 2025).
AUKUS bu bağlamda yalnızca denizaltı tedariki olarak değil, Hint-Pasifik’te uzun vadeli dengeleme, denizaltı sanayi tabanı, ileri teknoloji paylaşımı ve ittifak-içi dayanıklılık mekanizması olarak okunmalıdır. White House’un 2025 tarihli açıklaması, Avustralya’nın ABD denizaltı sanayi tabanını genişletmek üzere yaptığı katkıyı özellikle AUKUS bağlamında öne çıkarmaktadır. Sonuç olarak Çin’in nükleer ve askerî yükselişi, Tayvan baskısı ve AUKUS’un derinleşmesi birlikte değerlendirildiğinde, Hint-Pasifik yarışı artık yalnızca konvansiyonel deniz gücü rekabeti değil; nükleer planlama, sanayi kapasitesi ve uzun süreli caydırıcılık mimarisi rekabetidir (The White House, 2025; Department of Defense, 2025).
s. 6Sayfa 6 3. NPT rejimi: taraf devletler, taraf dışı devletler ve çekilen ülke
NPT, küresel yayılmama mimarisinin merkezî hukukî çerçevesidir. Antlaşma 1968’de imzaya açılmış, 5 Mart 1970’te yürürlüğe girmiş ve 11 Mayıs 1995’te süresiz olarak uzatılmıştır. IAEA’ya göre NPT’nin bugün 191 tarafı vardır; bu yönüyle nükleer alandaki en yaygın katılımlı antlaşmadır. Antlaşma, yalnızca 1 Ocak 1967’den önce nükleer silah üretip patlatmış beş devleti nükleer silah devleti olarak tanır: ABD, Rusya, Birleşik Krallık, Fransa ve Çin (IAEA, 2026).
NPT’nin yapısal gerilimi de tam burada ortaya çıkar. Antlaşma yatay yayılmayı sınırlarken, dikey modernizasyonu kategorik olarak engellemez; ayrıca nükleer silah devleti statüsünü tarihsel olarak dondurur. Bu nedenle Hindistan, İsrail ve Pakistan gibi fiilen nükleer silaha sahip devletler NPT’ye bugünkü hâlleriyle katılmak istediklerinde bunu ancak nükleer silahsız devlet olarak yapabilirler. Arms Control Association’ın özetine göre NPT dışında kalan devletler Hindistan, İsrail, Pakistan ve Güney Sudan’dır; Kuzey Kore ise NPT’den çekildiğini ilan eden tek ülkedir (Arms Control Association, 2025).
Kategori Devletler Açıklama
NPT’ye taraf nükleer silah devletleri ABD, Rusya, Birleşik Krallık, Fransa, Çin NPT’nin tanıdığı beş nükleer silah devleti.
NPT’ye taraf nükleer silahsız devletler İran dâhil diğer taraf devletler Antlaşma uyarınca silah edinmeme ve IAEA güvencelerine uyma yükümlülüğü.
NPT’ye taraf olmayanlar Hindistan, İsrail, Pakistan, Güney Sudan Dış halkada kalan devletler; ilk üçü fiilen nükleer kapasiteye sahiptir.
NPT’den çekilen Kuzey Kore NPT’den çekildiğini ilan eden tek ülke. Tablo 2. NPT çerçevesinde temel statü ayrımları (IAEA, 2026; Arms Control Association, 2025).
4. CTBT rejimi: imza, onay ve eksik halkalar
CTBT, bütün nükleer patlamaları yasaklayan ve küresel ölçekte doğrulama mekanizması kuran en önemli normatif çerçevelerden biridir. Bununla birlikte hâlâ yürürlüğe girmemiştir. CTBTO verilerine göre 2026 itibarıyla 196 devletten 187’si antlaşmayı imzalamış, 178’i onaylamış, 9’u ise hiç imzalamamıştır. Yürürlüğe giriş için Annex 2 kapsamındaki dokuz ratifikasyon hâlen eksiktir (CTBTO, 2026).
Nükleer silaha sahip devletler açısından CTBT tablosu parçalıdır. Birleşik Krallık ve Fransa antlaşmayı imzalayıp onaylamıştır. ABD, Çin, İran ve İsrail imzacı olup onay vermemiştir.
s. 7Sayfa 7 Hindistan, Pakistan ve Kuzey Kore imzalamamıştır. Rusya 1996’da imzalamış, 2000’de onaylamış; ancak 2023’te ratifikasyonunu geri çekmiştir. Bu durum CTBT’nin güçlü bir küresel norm ürettiğini, fakat tam hukukî bağlayıcılığa ulaşamadığını göstermektedir (CTBTO, 2026; CTBTO Executive Secretary Statement, 2023).
Devlet CTBT durumu Güncel statü notu Rapor açısından önemi
ABD İmzaladı, onaylamadı 24 Eylül 1996 imza Yürürlüğe girişte kilit Annex 2 eksiklerinden biri.
Çin İmzaladı, onaylamadı 24 Eylül 1996 imza Büyüyen cephaneliğe rağmen tam hukukî bağlayıcılık yok.
Rusya İmzaladı; ratifikasyonu geri çekti 2023’te ratifikasyonunu geri çekti CTBT’nin kurumsal otoritesine ciddi darbe.
Fransa İmzaladı ve onayladı Bağlayıcı yükümlülük altında Avrupa’daki onaylı nükleer güçlerden biri.
Birleşik Krallık İmzaladı ve onayladı Bağlayıcı yükümlülük altında Avrupa’daki onaylı nükleer güçlerden biri.
Hindistan İmzalamadı Annex 2 eksiklerinden biri CTBT’nin Güney Asya ayağındaki başlıca boşluk.
Pakistan İmzalamadı Annex 2 eksiklerinden biri Hindistan-Pakistan denge krizinin parçası.
Kuzey Kore İmzalamadı İmzacı değil Bu yüzyılda nükleer test normunu en açık ihlal eden devlet.
İsrail İmzaladı, onaylamadı 25 Eylül 1996 imza Orta Doğu’daki normatif/hukukî çelişkinin parçası.
İran İmzaladı, onaylamadı 24 Eylül 1996 imza NPT’ye taraf olmasına rağmen CTBT’yi onaylamamış durumda. Tablo 3. Nükleer silahlı devletler ve İran bakımından CTBT statüsü (CTBTO, 2026; CTBTO Executive Secretary Statement, 2023).
5. TPNW: normatif yasak ile fiilî caydırıcılık arasındaki ayrım
Nükleer Silahların Yasaklanması Antlaşması (TPNW), nükleer silahların geliştirilmesini, test edilmesini, üretilmesini, edinilmesini, bulundurulmasını, stoklanmasını, kullanılmasını ve kullanılma tehdidini kapsamlı biçimde yasaklayan ilk çok taraflı hukukî metindir. Antlaşma 7 Temmuz 2017’de kabul edilmiş, 20 Eylül 2017’de imzaya açılmış ve 22 Ocak 2021’de yürürlüğe girmiştir. BM Andlaşmalar Koleksiyonu’na göre 2026 itibarıyla 95 imzacı ve 74 taraf devlet bulunmaktadır (UN Treaty Collection, 2026; UNODA, 2026).
s. 8Sayfa 8 Bununla birlikte TPNW’nin merkezî sınırlılığı, nükleer silah sahibi devletlerin tamamının antlaşma dışında kalmış olmasıdır. Dolayısıyla TPNW, hukukî ve ahlaki bir yasaklama normu üretmiş; ancak caydırıcılık sisteminin taşıyıcı aktörlerini henüz bu zemine çekememiştir. Bu gerçek, küresel nükleer düzenin iki paralel dil ürettiğini göstermektedir: nükleer caydırıcılığı güvenlik aracı sayan fiilî stratejik dil ve nükleer silahları kategorik biçimde gayrimeşru sayan yasaklayıcı norm dili (UN Treaty Collection, 2026; Arms Control Association, 2025).
Başlık Durum Analitik sonuç
TPNW imzacı sayısı 95 Normatif desteğin genişlediğini gösterir.
TPNW taraf devlet sayısı 74 Antlaşmanın yürürlükte ve kurumsal olarak yaşayan bir rejim olduğunu gösterir.
Dokuz nükleer silahlı devlet Taraf değil Norm ile caydırıcılık sistemi arasındaki yapısal kopukluğu gösterir.
NATO üyelerinin çoğu Taraf değil Genişletilmiş caydırıcılık mantığı TPNW ile uyumsuz kalmaktadır. Tablo 4. TPNW’nin kapsayıcılığı ile stratejik etkisi arasındaki ayrım (UN Treaty Collection, 2026; UNODA, 2026).
6. Rejim erozyonu: çekilme, askıya alma ve sona erme çizgisi
Soğuk Savaş sonrasının en önemli sorunlarından biri, antlaşma rejimlerinin sadece ihlal edilmesi değil, art arda parçalanmasıdır. Bu çizgi, özellikle ABD-Rusya eksenindeki doğrulanabilir silah kontrol çerçevelerinin daralmasıyla belirginleşmiştir. ABD’nin 2002’de ABM Antlaşması’ndan çekilmesi, 2019’da INF’den ayrılması, 2020’de Open Skies’dan çıkması ve 2018’de JCPOA’dan çekilmesi, mevcut mimarinin en belirgin kırılma noktalarıdır. Buna Rusya’nın 2023’te New START uygulamasını askıya alması ve CTBT ratifikasyonunu geri çekmesi eklenmiştir (Bush White House Archive, 2002; Arms Control Association, 2024; U.S. Department of State, 2019; U.S. Department of State, 2020; U.S. Department of State, 2018; CTBTO Executive Secretary Statement, 2023).
New START’ın 5 Şubat 2026’da sona ermesi ise özel önem taşımaktadır. Çünkü bu gelişme, ABD ile Rusya arasındaki son bağlayıcı stratejik nükleer sınırlandırma rejiminin de ortadan kalktığı anlamına gelmektedir. Böylece iki en büyük nükleer gücün cephanelikleri üzerinde artık hukuken bağlayıcı ve karşılıklı doğrulanabilir bir üst tavan kalmamıştır. Bu durum yalnızca sayısal rekabet riskini değil, şeffaflık ve öngörülebilirlik kaybını da artırmaktadır (Arms Control Association, 2026; U.S. Department of State, 2026).
s. 9Sayfa 9 Çerçeve Gelişme Tarih Not
ABM Antlaşması ABD çekildi 13 Haziran 2002 Füze savunması lehine, stratejik denge mantığını dönüştüren kırılma.
INF Antlaşması ABD çekildi 2 Ağustos 2019 Orta menzilli kara konuşlu füzelere ilişkin sınırlama çöktü.
Open Skies Antlaşması ABD çekildi 22 Kasım 2020 Karşılıklı gözlem ve güven artırıcı şeffaflık zayıfladı.
Open Skies Antlaşması Rusya çekildi 2021 ABD çıkışının ardından karşılıklı çözülme tamamlandı.
JCPOA ABD çekildi 8 Mayıs 2018 İran dosyasındaki doğrulanabilir sınırlandırma yapısı ciddi zarar gördü.
CTBT Rusya ratifikasyonu geri çekti 2023 Test yasağı normunun kurumsal ağırlığı sarsıldı.
New START Rusya uygulamayı askıya aldı 21 Şubat 2023 Denetim ve uygulanabilirlik fiilen büyük ölçüde durdu.
New START Süresi doldu 5 Şubat 2026 ABD-Rusya arasında son bağlayıcı stratejik üst tavan da kalktı. Tablo 5. Nükleer ve stratejik silah kontrol mimarisindeki başlıca kırılma noktaları.
7. Nükleer silahı fiilen kullanan ve test eden devletler
Tarihsel olarak nükleer silahı savaşta kullanan tek devlet ABD’dir. ABD Dışişleri Bakanlığı tarih sayfası ve ABD Ulusal Arşivleri, Hiroşima ve Nagazaki’ye 1945’te atılan atom bombalarını modern çağın ilk ve tek savaş içi nükleer kullanımı olarak kayda geçirmektedir (U.S. Department of State Office of the Historian, 2021; U.S. National Archives, 2021).
Nükleer testler bakımından tablo daha geniştir. Arms Control Association’ın derlediği veriler, 1945’ten bu yana nükleer test yapan en az sekiz aktör bulunduğunu göstermektedir: ABD, SSCB/Rusya, Birleşik Krallık, Fransa, Çin, Hindistan, Pakistan ve Kuzey Kore. Test sayısı ve testi durdurma normu bakımından CTBT yürürlüğe girmemiş olsa da, güçlü bir siyasal ve teknik doğrulama çerçevesi oluşturmuştur. Buna rağmen özellikle Kuzey Kore, 21. yüzyılda bu normu en açık ihlal eden devlet olarak ayrışmaktadır (Arms Control Association, 2025; CTBTO, 2026).
s. 10Sayfa 10 Başlık Devlet(ler) Durum Analitik anlamı
Savaşta nükleer silah kullanımı ABD Hiroşima ve Nagazaki, 1945 Fiilî kullanım eşiğini geçmiş tek devlet.
Nükleer silahın hedefi olan ülke Japonya 1945 Nükleer kullanımın tarihsel mağduru.
Nükleer test yapan başlıca devletler ABD, SSCB/Rusya, Birleşik Krallık, Fransa, Çin, Hindistan, Pakistan, Kuzey Kore Toplam test sayısı 2.000’in üzerindedir Deneme faaliyetleri modern nükleer çağın teknolojik omurgasını oluşturdu.
21. yüzyılda test normunu ihlal eden ana örnek Kuzey Kore 2006 sonrası birden çok test CTBT’nin normatif gücü ile hukukî eksikliği arasındaki boşluğu gösterir. Tablo 6. Nükleer kullanım ve test geçmişinin temel ayrımı (Arms Control Association, 2025; U.S. Department of State Office of the Historian, 2021).
8. İran dosyası: neden küresel yayılmama tartışmasının merkezinde?
İran dosyası, nükleer rejimlerin meşruiyet krizini en görünür kılan başlıca örnektir. İran NPT’ye taraf bir nükleer silahsız devlettir; dolayısıyla hukuken silah üretmeme ve IAEA doğrulamasına açık olma yükümlülüğü altındadır. Bu yönüyle İran’ın durumu, NPT dışında kalan Hindistan, Pakistan veya İsrail’den farklıdır. Tartışmanın merkezinde yalnızca İran’ın ne ölçüde zenginleştirme yaptığı değil, NPT içinde kalırken ne ölçüde doğrulanabilir bir barışçıl program yürüttüğünün güvenilir biçimde teyit edilip edilemediği vardır (IAEA, 2026; IAEA, 2026b).
IAEA’nin 27 Şubat 2026 tarihli raporu, Ajansın İran’ın nükleer programının münhasıran barışçıl olduğuna dair güvence veremediğini açık biçimde kaydetmektedir. Rapora göre Ajans, İran’ın Ek Protokol’ü uygulamaması nedeniyle beyan edilmemiş nükleer materyal ve faaliyetlerin yokluğu konusunda güvenilir güvence sunma konumunda değildir. Aynı rapor ayrıca İran’ın 440,9 kg düzeyinde yüzde 60 zenginleştirilmiş uranyum biriktirdiğini ve İran’ın böyle bir üretim ve birikim düzeyine ulaşan tek NPT tarafı nükleer silahsız devlet olduğunu belirtmektedir (IAEA, 2026b).
İran’ın nükleer silah sahibi olmasının istenmemesi dört ana nedenle açıklanabilir. Birincisi hukukî nedendir: NPT’ye taraf bir devletin nükleer silah eşiğini aşması rejimin meşruiyetine doğrudan zarar verir. İkincisi bölgesel nedendir: İran’ın eşiği aşması, Suudi Arabistan başta olmak üzere Orta Doğu’da zincirleme nükleerleşme riskini yükseltir. Üçüncüsü jeopolitiktir: İsrail’in örtük kapasitesi, ABD’nin Körfez güvenlik mimarisi ve enerji boğazlarının güvenliği, İran’ın eşiği aşmasını sistemik tehdit olarak kodlar. Dördüncüsü ise rejimsel nedendir: İran dosyası, seçici
s. 11Sayfa 11 biçimde işletilen yayılmama rejiminin çifte standart suçlamalarına en açık dosyadır. Bu nedenle İran krizi, yalnızca zenginleştirme oranı değil; hukuk, güç, bölgesel denge ve meşruiyet sorunudur (IAEA, 2026b; Arms Control Association, 2025).
8.1. İran için kısa, orta ve uzun vadeli senaryolar Aşağıdaki senaryolar tahmin değil, stratejik ufuklandırma aracıdır. Amaç, İran dosyasını yalnızca bugünkü zenginleştirme oranı ya da tekil diplomatik açıklamalar üzerinden değil; denetim rejimi, bölgesel güç dengesi ve büyük güç rekabeti içinde katmanlı biçimde okumaktır. Senaryolar IAEA’nin 2026 safeguards değerlendirmesi, rejim erozyonu bulguları ve mevcut bölgesel güvenlik dinamikleri temel alınarak hazırlanmıştır (IAEA, 2026b; Arms Control Association, 2026).
Ufuk Temel tetikleyici Olası gelişme Stratejik sonuç
Kısa vade (0-6 ay) IAEA baskısı, sınırlı askerî tırmanma, yaptırım ve müzakere baskısı Kontrollü tırmanma ile pazarlığın birlikte yürümesi; eşik belirsizliğinin korunması Acil kriz yönetimi, enerji ve deniz ticareti güvenliği baskısı artar
Orta vade (6-24 ay) Doğrulama açığının sürmesi ve tarafların yeni bir çerçeve kuramaması İran’ın teknik eşik kapasitesini koruduğu, ancak açık silahlaşmadan kaçındığı gri alan düzeni Bölgesel füze savunması, nükleer hedge davranışı ve karşı bloklaşma güçlenir
Uzun vade (24 ay+) Yeni sınırlandırma rejimi kurulması veya kalıcı kopuş Ya yeniden doğrulanabilir sınırlama düzeni ya da zincirleme nükleerleşme baskısı NPT meşruiyeti, İsrail-İran dengesi ve Körfez güvenliği üzerinde yapısal etki oluşur Tablo 6A. İran için ufuk bazlı stratejik senaryolar (IAEA, 2026b; Arms Control Association, 2026).
8.2. 4x4 stratejik risk matrisi Risk matrisi, mevcut nükleer düzenin kırılganlığını tek tek olaylardan bağımsız olarak izlemek için hazırlanmıştır. Dikey eksen etki düzeyini, yatay eksen ise gerçekleşme olasılığını göstermektedir. Matristeki yerleştirme sayısal model değil, bu raporun kurumsal kaynaklarına dayalı analitik değerlendirmedir; amacı hangi başlığın sistemik baskı ürettiğini görünür kılmaktır.
Düşük Orta Yüksek Çok yüksek Düşük Orta
Yüksek Yeni silah sistemleri Şeffaflık kaybı
Çok yüksek Rejim erozyonu Bölgesel çekişmeler Tablo 6B. 4x4 stratejik risk matrisi. Yerleştirmeler analitik değerlendirmeyi ifade eder.
s. 12Sayfa 12 Matrise göre en yüksek baskıyı yaratan iki başlık bölgesel çekişmeler ile rejim erozyonudur. Şeffaflık kaybı ve yeni silah sistemleri ise tek başlarına kriz başlatıcı olmasalar da, yanlış algılama ve tırmanma hızını artırarak daha büyük sistemik risklerin çarpanına dönüşmektedir (SIPRI, 2025; Arms Control Association, 2026).
9. Türkiye açısından sonuçlar
Türkiye bakımından nükleer mesele iki düzlemde değerlendirilmelidir. İlk düzlem, NATO’nun genişletilmiş caydırıcılık mimarisidir. NATO’nun resmî nükleer paylaşım açıklamasına göre ABD, Avrupa’daki belirli noktalarda sınırlı sayıda B-61 nükleer silahını ABD gözetim ve kontrolü altında konuşlu tutmaktadır; NATO, bu düzenlemelerin NPT ile uyumlu olduğunu savunmaktadır. Bu durum, Türkiye’nin nükleer silah sahibi olmadan da nükleer caydırıcılık mimarisinin parçası olduğu anlamına gelir (NATO, 2022).
İkinci düzlem ise yakın çevre güvenliği ve bölgesel yayılma riskidir. İran’ın nükleer silah eşiğini aşması, Türkiye üzerinde doğrudan askerî tehditten önce stratejik ve politik baskı üretecektir. Böyle bir senaryoda Ankara açısından en rasyonel çizgi, ulusal nükleerleşme arayışına girmek değil; NATO çerçevesinde caydırıcılık şemsiyesini sürdürürken bölgesel yayılmayı önleyici doğrulama ve diplomasi mekanizmalarını güçlendirmektir. Aksi yönde bir eğilim, Türkiye’yi yaptırım, bölgesel güvensizlik ve teknoloji kısıtlarıyla karşı karşıya bırakabilir. Bu nedenle Türkiye’nin çıkarı, hem antlaşma rejimlerinin korunmasında hem de İran dosyasının askeri değil doğrulanabilir diplomatik çözüme kavuşturulmasında yatmaktadır (NATO, 2022; IAEA, 2026).
10. Sonuç
Bu raporun ortaya koyduğu temel bulgu şudur: Küresel nükleer düzen, toplam envanterlerin yavaş gerilemesine rağmen fiilen daha kırılgan bir evreye girmiştir. Askerî stoklar ve modernizasyon programları artmakta, antlaşma rejimleri parçalanmakta ve doğrulanabilirlik kapasitesi zayıflamaktadır. NPT hâlâ merkezî rejimdir; ancak eşitlikçi bir silahsızlanma düzeni kuramamıştır. CTBT güçlü bir norm üretmiş, fakat yürürlüğe girememiştir. TPNW güçlü bir yasak dili kurmuş, fakat nükleer silahlı devletleri içine çekememiştir. New START’ın sona ermesi ve ABD-Rusya silah kontrol mimarisinin aşınması, sistemik riskleri daha görünür hâle getirmiştir (FAS, 2025a; CTBTO, 2026; UN Treaty Collection, 2026; Arms Control Association, 2026).
İran dosyası ise bu bütünün düğüm noktasıdır. Bu nedenle rapora eklenen ufuk bazlı senaryolar ve risk matrisi, meselenin salt teknik zenginleştirme tartışması değil, daha geniş bir bölgeselsistemik kırılganlık alanı olduğunu göstermektedir. Çünkü burada yalnızca bir devletin teknik
s. 13Sayfa 13 programı değil, küresel rejimin inandırıcılığı test edilmektedir. İran’ın dosyası barışçıl kullanım, doğrulama, bölgesel güç dengesi ve çifte standart tartışmalarını aynı anda tetiklemektedir. Bu nedenle günümüz nükleer tartışmasının ana sorusu sadece kimde kaç başlık var değildir. Asıl soru, hangi kurallar hangi devletlere hangi ölçüde uygulanıyor sorusudur. Rejimin geleceği de büyük ölçüde bu soruya verilecek tutarlı cevaba bağlıdır.
Ek A. Nükleer test yapan devletler ve yaklaşık test sayıları
Arms Control Association’ın derlediği güncel tabloya göre nükleer test yapan başlıca devletler ve yaklaşık toplam test sayıları şöyledir: ABD 1.030; SSCB/Rusya 715; Fransa 210; Birleşik Krallık 45; Çin 45; Hindistan 3; Pakistan 2; Kuzey Kore 6. Bu toplam, Hiroşima ve Nagazaki’ye atılan bombaları test olarak saymaz (Arms Control Association, 2025).
Devlet Yaklaşık test sayısı
ABD 1.030
SSCB/Rusya 715
Fransa 210
Birleşik Krallık 45
Çin 45
Hindistan 3
Pakistan 2
Kuzey Kore 6 Tablo A1. Yaklaşık test sayıları; ACA derlemesi esas alınmıştır.
s. 14Sayfa 14 Ek B. Hızlı durum matrisi
Aşağıdaki hızlı matris, makalenin ve daha uzun raporun içinde tekrar kullanılabilecek yalın bir kontrol tablosudur.
Devlet Nükleer silah NPT CTBT TPNW Rejim notu Kullanım/test
ABD Evet NPT NWS İmza / onay yok Taraf değil ABM, INF, Open Skies, JCPOA’dan ayrıldı; New START sona erdi Savaşta kullandı
Rusya Evet NPT NWS İmza / ratifikasyonu geri çekti Taraf değil New START uygulamasını askıya aldı; CTBT ratifikasyonunu geri çekti Test yaptı
Çin Evet NPT NWS İmza / onay yok Taraf değil — Test yaptı
Fransa Evet NPT NWS İmza / onay var Taraf değil — Test yaptı
Birleşik Krallık Evet NPT NWS İmza / onay var Taraf değil — Test yaptı
Hindistan Evet NPT dışı İmzalamadı Taraf değil — Test yaptı
Pakistan Evet NPT dışı İmzalamadı Taraf değil — Test yaptı
İsrail Evet (örtük) NPT dışı İmza / onay yok Taraf değil — Açık nükleer test beyanı yok Kuzey Kore Evet NPT’den çekildi İmzalamadı Taraf değil NPT’den çekildi Test yaptı
İran Hayır NPT NNWS İmza / onay yok Taraf değil JCPOA tarafıydı; ABD çekildi Nükleer test yok Tablo B1. Hızlı durum matrisi; ayrıntılı hükümler için ilgili bölüm ve kaynakçaya bakınız.
s. 15Sayfa 15 Kaynakça
Arms Control Association. (2024). The Intermediate-Range Nuclear Forces (INF) Treaty at a glance. Arms Control Association. Arms Control Association. (2025). The Nuclear Nonproliferation Treaty (NPT) at a glance. Arms Control Association. Arms Control Association. (2025). The Nuclear Testing Tally. Arms Control Association. Arms Control Association. (2025). The Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons at a glance. Arms Control Association. Arms Control Association. (2026). New START at a glance. Arms Control Association. Bush White House Archive. (2002, June 13). Statement by the President. White House Archive. Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty Organization (CTBTO). (2026). Status of signature and ratification. CTBTO. Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty Organization (CTBTO). (2026, February 17). Statement by Robert Floyd, Executive Secretary of the CTBTO. CTBTO. Department of Defense. (2025). Annual report to Congress: Military and Security Developments Involving the People's Republic of China. U.S. Department of Defense. Federation of American Scientists (FAS). (2025a, March 26). Status of world nuclear forces. FAS. Federation of American Scientists (FAS). (2025b, May 6). Nuclear Notebook: Russian Nuclear Weapons 2025. FAS. French Ministry of the Armed Forces. (2026, March 2). Background dossier: Nuclear deterrence. Ministry of the Armed Forces. International Atomic Energy Agency (IAEA). (2026). The IAEA and the Non-Proliferation Treaty. IAEA. International Atomic Energy Agency (IAEA). (2026b, February 27). NPT safeguards agreement with the Islamic Republic of Iran (GOV/2026/8). IAEA. North Atlantic Treaty Organization (NATO). (2022). NATO's nuclear sharing arrangements. NATO. SIPRI. (2025). SIPRI Yearbook 2025: Armaments, disarmament and international security (summary, chapter 6). SIPRI. The White House. (2025, October 20). Fact sheet: President Donald J. Trump closes billion-dollar deals with Australia. The White House. United Nations Office for Disarmament Affairs (UNODA). (2026). Treaty on the NonProliferation of Nuclear Weapons. United Nations.
s. 16Sayfa 16 United Nations Office for Disarmament Affairs (UNODA). (2026). Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons. United Nations. United Nations Treaty Collection. (2026). Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons: Status. United Nations. U.S. Air Force. (2026). LGM-35A Sentinel. Air Force Nuclear Weapons Center. U.S. Department of State. (2018, May 8). On President Trump's decision to withdraw from the JCPOA. U.S. Department of State. U.S. Department of State. (2019, August 2). U.S. withdrawal from the INF Treaty on August 2, 2019. U.S. Department of State. U.S. Department of State. (2020, July 6). United States withdrawal from the Treaty on Open Skies. U.S. Department of State. U.S. Department of State. (2026, February 6). Statement to the Conference on Disarmament. U.S. Department of State. U.S. Department of State Office of the Historian. (2021). Atomic diplomacy. U.S. Department of State. U.S. National Archives. (2021). The atomic bombing of Hiroshima and Nagasaki, August 1945. National Archives.
