Amaç, kapsam ve yöntem

1. Amaç

KörEbE Şahsiyetler Atlası, Türkiye'nin 81 ili ile Türk-İslam tarihinin coğrafyasında doğmuş şahsiyetleri doğum yerlerine göre, kaynakçalı tek bir başvuru düzeninde bir araya getirir. Amaç üç yönlüdür:

1. Her şahsiyeti bir mekâna (il, ilçe, şehir) bağlı olarak görünür kılmak.
2. Kişi hakkında yazılmış ansiklopedi maddelerini, kitapları, tezleri, makaleleri ve bildirileri tek yerde, adresleriyle göstermek.
3. Araştırmacılara, özellikle lisans ve lisansüstü düzeyde çalışan gençlere, doğrulanabilir bir başlangıç bibliyografyası sunmak.

Atlas bir ansiklopedi değil, bir rehberdir. Her kayıt, okuru asıl kaynaklara yöneltmek için düzenlenmiştir.

2. Kapsam

Giriş ölçütleri

Atlasa giriş, kişinin aşağıdakilerden en az birini karşılamasına bağlıdır:

• Ansiklopedik madde: TDV İslâm Ansiklopedisi, Atatürk Ansiklopedisi, Biyografya, Encyclopaedia of Islam (1., 2. ve 3. edisyon), Encyclopaedia Iranica, Oxford İslam ansiklopedileri ya da Encyclopædia Britannica'da maddesi bulunanlar.
• Resmî kayıt: Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde milletvekilliği yapmış olanlar; T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalı ve SinemaTürk kayıtları.
• Coğrafî bağ ve ansiklopedik görünürlük: Türkiye'de doğmuş, ölmüş ya da defnedilmiş olup Türkçe Vikipedi'de maddesi bulunanlar; Türkiye Cumhuriyeti ya da Osmanlı Devleti tebaasından olup Türkçe Vikipedi'de maddesi bulunanlar.

Kapsam dışı bırakılanlar

Atlas, tarihe ve kültüre kalıcı katkısı olan şahsiyetleri hedefler. Bu nedenle şu gruplar ayıklanır:

1. Yalnızca manken, model, güzellik yarışmacısı, sosyal medya fenomeni ya da televizyon sunucusu olarak tanınanlar (başka bir alanda, örneğin gazetecilikte tanınmış olanlar hariç).
2. 1950 ve sonrasında doğmuş, ansiklopedik maddesi, ödülü ve yaygın uluslararası tanınırlığı bulunmayan oyuncu ve şarkıcılar (tiyatro, Türk musikisi, halk müziği ve besteci kimliği olanlar hariç).
3. Olimpiyat, dünya ya da Avrupa madalyası, ulusal ödülü, ansiklopedik maddesi bulunmayan ve en az sekiz dilde tanınmayan sporcular.
4. Sanat ve Musiki alanında 1950 sonrası doğumlu olup ödülü, ansiklopedik maddesi bulunmayan ve en az sekiz dilde tanınmayan sanatçılar. 1950 öncesi doğmuş sanatçıların (hattat, mimar, bestekâr, ressam, ozan) tamamı atlasta kalır.

Dönem ve coğrafya

Dönem sınırı yoktur. Antik Çağ ve Bizans döneminde Anadolu'da doğmuş şahsiyetler ayrı bir alan altında; Selçuklu, Beylikler, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi şahsiyetleri ile yaşayan kişiler birlikte işlenir. Türkiye dışındaki Türk-İslam coğrafyası (Orta Asya, İran, Irak, Suriye, Mısır, Hicaz, Balkanlar, Endülüs ve diğerleri) dünya küresinde gösterilir. Kürenin varsayılan görünümü, İslâm ansiklopedilerinde maddesi bulunan şahsiyetlerdir.

Bu sürümde (kesim: 5 Kasım 2026) atlasta 31.618 şahsiyet, 163.721 kaynak bağlantısı ve kişiler hakkında 79.676 çalışma kaydı bulunmaktadır.

3. Yöntem

3.1. Mekâna bağlama: doğum yeri esası

Atlasın temel kuralı, her şahsiyetin haritada yalnızca doğum yerine göre gösterilmesidir. Ölüm, defin, görev ya da milletvekilliği yapılan yer bir kişiyi o ilin veya ülkenin şahsiyeti yapmaz; bu bilgiler künyede yer alır, haritada ve il listelerinde kullanılmaz. Doğum yeri bilinmeyen kişiler haritada yer almaz, aramayla bulunur. Bir yerin hangi ile ait olduğu sırasıyla şöyle belirlenir: yerin kendisi bir il ise o il; değilse kaydın idarî üst birimi (il ya da ilçe); bunlar yoksa koordinatın bugünkü il sınırları içindeki konumu. "Anadolu", "Kapadokya" gibi bölge adlarıyla kaydedilmiş doğum yerleri bir ile bağlanmaz.

3.2. Alan sınıflandırması

Her şahsiyet on bir alandan birine yerleştirilir: Siyaset ve Devlet; Askerî; Din, Tasavvuf ve İslâmî İlimler; İlim ve Düşünce; Edebiyat ve Basın; Sanat ve Musiki; Sinema, Tiyatro ve Televizyon; Spor; İktisat ve Toplum; Diğer; Antik Çağ ve Bizans. Belirleyici olan, kişinin ansiklopedi tanımında ilk sırada geçen meslek ya da sıfattır; Wikidata meslek kayıtları ve görevler (bakanlık, sadaret, milletvekilliği) destekleyici ölçüttür. Tanımında müfessir, muhaddis, fakih, şeyh, mutasavvıf, sahâbî, müftü, kadı gibi sıfatlar bulunanlar Din, Tasavvuf ve İslâmî İlimler alanına alınır. Avukat, doktor, mühendis gibi meslek geçmişleri, tanımda daha belirleyici bir rol (siyasetçi, yazar vb.) varsa alanı belirlemez. Hanedan üyeleri Siyaset ve Devlet alanındadır. Birden çok alanda öne çıkmış kişiler ağırlıklı alanlarında gösterilir; diğer kimlikleri künyedeki meslek satırında yer alır.

3.3. Doğum yeri denetimi

Wikidata'daki doğum yeri, Türkçe Vikipedi'nin "… doğumlular" kategorileri, madde metni, Biyografya ve TDV İslâm Ansiklopedisi künyeleriyle karşılaştırılır. Wikidata kaydı başka bir ildeki aynı adlı bir köye ya da mahalleye bağlanmışsa (adaş yer hatası) veya metin doğumu açıkça başka yerde veriyorsa metin esas alınır. Durum çözülemiyorsa Wikidata korunur ve künyede kaynakların farklı yer verdiği not edilir.

3.4. Tarih denetimi

Doğum ve ölüm tarihleri Wikidata ile Vikipedi maddesinin giriş cümlesi karşılaştırılarak denetlenir. İki kaynak farklıysa İngilizce Vikipedi, Wikidata'daki diğer değerler ve TDV İslâm Ansiklopedisi künyesine bakılır; kaynaklardan ikisinin birleştiği tarih esas alınır, ayrık kalan tarih künyede not olarak gösterilir. Bu kaynaklarla çözülemeyen çelişkilerde Alman Millî Kütüphanesi (GND) ve ABD Kongre Kütüphanesi otorite kayıtlarındaki doğum ve ölüm tarihleri üçüncü kaynak olarak kullanılır. Hâlâ çözülemeyenlerde VIAF'ta toplanan millî kütüphane otorite başlıklarındaki yıl aralıkları (örneğin “1865-1945”) sayılır; yalnız bir tarafı destekleyen başlık varsa o tarih esas alınır. Yaklaşık (“ca.”, “?”) ve hicrî başlıklar bu sayıma katılmaz. Bu kaynakların birbirinden tam bağımsız olmadığı unutulmamalıdır; kesin künye için TDV, Biyografya ve arşiv kayıtları esastır. 1927 öncesi tarihlerde 9–14 günlük farklar çoğunlukla Rumî/Jülyen takvimden Gregoryen takvime dönüşümden kaynaklandığı için ayrıca belirtilir.

3.5. TBMM resmî kayıtları

TBMM'nin yayımladığı 21, 22, 23, 27 ve 28. Dönem Milletvekili Albümleri, taranmış sayfalar optik karakter tanıma ile okunarak atlastaki milletvekilleriyle eşleştirilmiştir. Eşleşen kişilerde doğum yeri ve yılı için resmî albüm esas alınır; diğer kaynağın verdiği değer künyede not olarak korunur. Atlasta aynı adı taşıyan birden fazla kişi bulunan ya da doğum yılı iki yıldan fazla farklı olan kayıtlar eşleştirilmez. Sonradan il olan yerlerde (Iğdır, Düzce, Karabük vb.) bugünkü il kullanılır. 24–26. dönem albümleri dosya boyutları nedeniyle bu sürümde işlenmemiştir.

3.6. Güven düzeyi

Her künyeye bir güven etiketi verilir: Ansiklopedi ile doğrulandı (ansiklopedik bir kaynakta maddesi var ve kaynaklar arasında çelişki yok), İki kaynakta uyumlu (Wikidata ile Vikipedi birbirini tutuyor), Teyit bekliyor (tek kaynak ya da çözülmemiş farklılık). Etiket bilginin yanlış olduğunu değil, ne ölçüde teyit edildiğini gösterir.

3.7. Hakkında yapılmış çalışmaların eşlenmesi

Tez, makale ve bildiri eşlemesi, kişinin tam adının çalışmanın başlığında ya da konu alanında geçmesi şartına dayanır. Tek kelimelik yaygın adlar eşlemeye alınmaz; atlasta aynı adı taşıyan birden çok kişi varsa eşleme yapılmaz; ad başka bir kişinin adının parçası olarak geçiyorsa (örneğin Muhammed Abduh, Bedri Rahmi) ya da ardından kurum adı geliyorsa (üniversite, lise vb.) çalışma elenir; kişinin doğumundan önce yayımlanmış görünen çalışmalar elenir. Millî Kütüphane (Kaşif) kataloğundaki kayıtlar yazar alanında kişinin adıyla aranır ve en çok eserle eşleşen yazar başlığı alınır; bu yüzden adaşlık ihtimali vardır, künyede katalog bağlantısı verilir. Alman Millî Kütüphanesi ve Wikidata kayıtlarında eşleme otorite kimliği üzerinden yapıldığı için adaşlık riski taşımaz.

3.8. KörEbE külliyatı ile bağlantı

korebenet.com'da yayımlanan kitap, rapor, makale, bülten ve şiirlerin tam metinleri taranmış; adı bu metinlerde geçen şahsiyetlerin dosyasına "KörEbE külliyatında" bölümü eser ve sayfa numarasıyla eklenmiştir. Eşleştirmede en az iki kelimelik ve atlasta tek kişiye ait adlar kullanılır.

3.9. Biyografi metinleri ve künye

Biyografi bölümleri ve özetler Türkçe Vikipedi maddelerinden alınmıştır (CC BY-SA 4.0); her bölümün sonunda maddenin ilgili kısmına bağlantı verilir. Eserler, görevler, ödüller, savaşlar, hocalar ve öğrenciler gibi alan bilgileri Wikidata'dan yapılandırılmış olarak alınır. TDV İslâm Ansiklopedisi maddeleri müellif, cilt, basım yeri ve yılı, sayfa bilgisiyle; millî kütüphane otorite kayıtları (VIAF, Library of Congress, GND, BnF, ISNI) kimlik numaralarıyla verilir.

3.10. Adlandırma ve üslup

İslam peygamberi "Hz. Muhammed (s.a.v.)", Kur'ân-ı Kerîm'de adı geçen diğer peygamberler "Hz. … (a.s.)", Hulefâ-yi Râşidîn "Hz. … (r.a.)" biçiminde anılır; bu üslup kişi adlarında olduğu kadar özet, biyografi ve kavram metinlerinde de uygulanır. Peygamberler için bazı kaynaklarda verilen doğum ve vefat yılları rivayet ya da tahmin niteliğinde olduğundan gösterilmez; peygamberler haritada bir doğum yerine bağlanmaz, aramayla bulunur.

4. Veri kaynakları

Kişi verisi yapılandırılmış açık veri (Wikidata) üzerinden toplanmış, ardından her kişi ilgili ansiklopedi, kütüphane ve tez veri tabanlarına tek tek bağlanmıştır.

Kişiler hakkında yapılmış çalışmalar

YÖK Ulusal Tez Merkezi, İSAM Makaleler Veri Tabanı, Crossref, Alman Millî Kütüphanesi ve TDV İslâm Ansiklopedisi maddelerinin bibliyografyalarından derlenmiştir.

5. Türbe ve kabirler

"Türbe ve kabirleri göster" katmanı, Türkiye haritasında ve dünya küresinde türbe, kümbet, kabir, yatır, makam, hazîre, şehitlik, anıt mezar ve tescilli tarihî mezarlıkları gösterir. Bu sürümde 10.686 yapı bulunmaktadır: 6.039'i Türkiye'de, kalanı 110 ülkede.

• Kaynaklar: Kültür Envanteri, Wikidata, OpenStreetMap ve Türkçe Vikipedi'nin türbe kategorileri. Yapı bilgileri (dönem, yüzyıl, inşa tarihi, mimar, kimin için yapıldığı, tescil, kısa açıklama) bu kaynaklardan alınır ve her yapının sayfasında kaynağıyla gösterilir.
• Birleştirme: Aynı yapıya ait kayıtlar önce ortak Wikidata kimliğiyle, ardından konum (600 m içinde) ve ad benzerliğiyle tek kayda indirilir. Mezarlık türlerinde yalnızca ad tam eşleşmesi kabul edilir.
• Ayıklama: Antik çağ kaya mezarları, tümülüsler, lahitler ve nekropol numaralı mezarlar alınmaz. İslam coğrafyası dışındaki ülkelerden yalnızca Türkçe adı olan ya da atlastaki bir şahsiyetin medfun olduğu yapılar alınır.
• Konum denetimi: Kültür Envanteri kayıtlarında koordinatın düştüğü il, kaydın idarî il bilgisiyle karşılaştırılır. Farklılık 3 km'den fazlaysa idarî kayıt esas alınır, 20 km'den fazlaysa nokta il içinde yaklaşık gösterilir; her iki durumda yapının sayfasında not düşülür.
• Şahsiyet bağı: Bir şahsiyetin bir yapıda medfun olduğu bilgisi Wikidata defin yeri kaydından gelir (bu sürümde 4.129 bağ). Kaydı olmayan şahsiyetler için bağ kurulmaz.

6. Sınırlılıklar

Örneklem doğrulaması (Kasım 2026). Biyografya'da maddesi bulunan 250 şahsiyet rastgele seçilerek atlastaki künyeler Biyografya ile karşılaştırılmıştır. Karşılaştırılabilen kayıtlarda ölüm yılı %99 (93 kaydın 92'si), doğum yılı %87 (97 kaydın 84'ü) uyumludur; gün ve ay düzeyinde tarihlerin %88'i örtüşür. Doğum ilinde 90 kayıttan 5'inde kaynaklar farklı il vermektedir. Bu oranlar atlasın tamamı için bir tahmin niteliğindedir; ansiklopedik kaynağı bulunmayan kayıtlarda hata payı daha yüksek olabilir.

Türbe kapsamı. Türbe katmanı kaynakların kaydettiği kadarını gösterir. Kültür Envanteri bazı illeri ayrıntılı işlemiştir, bazılarında (ör. Ardahan, Bartın, Rize, Iğdır) çok az kayıt vardır. Bu boşluklar ancak saha envanteri ve yerel yayınlarla doldurulabilir.

Açık veri. Wikidata ve Vikipedi gönüllüler tarafından düzenlenir; yapılan denetimlere rağmen hatalı kayıt kalabilir. Atlas, düzeltme önerilerini memnuniyetle karşılar.

7. Kaynakça

Atlasın verisini aldığı kaynaklar. Erişim: Ekim–Kasım 2026.

Veri kaynakları

1. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi (TDV İSAM). TDV İslâm Ansiklopedisi, 44 cilt ve 2 ek cilt, İstanbul ve Ankara, 1988–2016. Çevrim içi: islamansiklopedisi.org.tr.
2. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Atatürk Araştırma Merkezi. Atatürk Ansiklopedisi. Çevrim içi: ataturkansiklopedisi.gov.tr.
3. Biyografya: Türk biyografi sözlüğü. Çevrim içi: biyografya.com.
4. Türkiye Büyük Millet Meclisi. 21., 22., 23., 27. ve 28. Dönem Milletvekili Albümleri. Ankara: TBMM. Çevrim içi: tbmm.gov.tr.
5. Yükseköğretim Kurulu. Ulusal Tez Merkezi. Çevrim içi: tez.yok.gov.tr.
6. TDV İSAM. İSAM Makaleler Veri Tabanı. Çevrim içi: makale.isam.org.tr.
7. Crossref. Crossref REST API. Çevrim içi: crossref.org.
8. OCLC. VIAF: Virtual International Authority File. Çevrim içi: viaf.org.
9. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Millî Kütüphane Başkanlığı. Kaşif: Millî Kütüphane Okuyucu Tarama Modülü. Çevrim içi: kasif.mkutup.gov.tr.
10. Deutsche Nationalbibliothek. Katalog ve Gemeinsame Normdatei (GND), SRU arayüzü. Çevrim içi: dnb.de.
11. Wikimedia Vakfı. Wikidata. Çevrim içi: wikidata.org (CC0).
12. Wikimedia Vakfı. Vikipedi, Özgür Ansiklopedi (Türkçe ve İngilizce). Çevrim içi: tr.wikipedia.org (CC BY-SA 4.0).
13. Kültür Envanteri. Türkiye ve çevresindeki kültür varlıkları envanteri. Çevrim içi: kulturenvanteri.com.
14. OpenStreetMap katkıcıları. OpenStreetMap, Overpass API ile sorgulanmıştır. Çevrim içi: openstreetmap.org (ODbL).
15. Türk Dil Kurumu. Güncel Türkçe Sözlük. Çevrim içi: sozluk.gov.tr.
16. Brill. Encyclopaedia of Islam, 1., 2. ve 3. edisyonlar (EI¹, EI², EI THREE). Leiden: Brill. Çevrim içi: referenceworks.brill.com.
17. Encyclopaedia Iranica Foundation. Encyclopaedia Iranica. Çevrim içi: iranicaonline.org.
18. Natural Earth. Admin 0 – Countries, 1:50m, kamu malı. Çevrim içi: naturalearthdata.com.

8. Literatür

Atlasın düzenine örnek alınan biyografi geleneği ile türbe ve ziyaret yerleri ve açık veri üzerine başlıca çalışmalar.

Biyografi sözlüğü geleneği

1. Mehmed Süreyyâ. Sicill-i Osmânî. Haz. Nuri Akbayar, sadeleştiren Seyit Ali Kahraman. 6 cilt. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1996.
2. Bursalı Mehmed Tâhir. Osmanlı Müellifleri. 3 cilt. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1333–1342 [1915–1924]. Bkz. TDV İslâm Ansiklopedisi, "Osmanlı Müellifleri", islamansiklopedisi.org.tr/osmanli-muellifleri.
3. TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sicill-i Osmânî", islamansiklopedisi.org.tr/sicill-i-osmani.

Türbe, kümbet ve ziyaret yerleri

1. Önkal, Hakkı. Anadolu Selçuklu Türbeleri. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 1996.
2. Önkal, Hakkı. Osmanlı Hanedan Türbeleri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1992.
3. Ocak, Ahmet Yaşar. Kültür Tarihi Kaynağı Olarak Menâkıbnâmeler: Metodolojik Bir Yaklaşım. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1992.
4. "Ziyaret Fenomeninden İsim Kültürüne: Fatih Ahmet Baba Türbesi Örneği." Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi. dergipark.org.tr/tr/pub/tkhcbva/article/1157231.
5. Rize'de evliyâ menkıbeleri ve türbeler etrafında oluşan ritüeller (yüksek lisans tezi). acikbilim.yok.gov.tr/handle/20.500.12812/104511.
6. Ardahan ilinin turizm coğrafyası (maddi kültür öğelerine göre) (tez). acikbilim.yok.gov.tr/handle/20.500.12812/743333.

Açık veri ve yöntem

1. Vrandečić, Denny ve Markus Krötzsch. "Wikidata: A Free Collaborative Knowledgebase." Communications of the ACM 57, sy. 10 (2014): 78–85. doi.org/10.1145/2629489.

9. Atıf

Kaya, Yavuz (KörEbE). KörEbE Şahsiyetler Atlası. Sürüm 2.3.1, 5 Kasım 2026. korebenet.com/sahsiyetler-atlasi. Lisans: CC BY-NC-ND 4.0.

10. Sürüm notları

• 2.3.1 (Kasım 2026): Millî Kütüphane (Kaşif) kataloğundaki eser sayısı ve örnek kayıtlar 4.550 kişinin künyesine eklendi.
• 2.3.0 (Kasım 2026): Doğum ve ölüm tarihi çelişkileri VIAF otorite başlıklarıyla yeniden denetlendi; TBMM 24–26. Dönem Milletvekili Albümleri doğum yeri ve tarihi denetimine katıldı.
• 2.2.0 (Kasım 2026): Türbe ve kabir yapılarına bilgi (dönem, yüzyıl, inşa tarihi, mimar, tescil, kısa açıklama) eklendi; Amaç, kapsam ve yöntem ayrı sayfaya taşındı; kaynakça ve literatür bölümleri eklendi.
• 2.1.0 (Kasım 2026): Türbe katmanı Kültür Envanteri, OpenStreetMap ve Vikipedi ile tüm il ve ülkelere genişletildi; konum denetimi ve mükerrer birleştirme yapıldı.