Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

AI ile belirli içeriklerin arama sonuçlarında ve önerilerde görünmez hale getirilmesi.

Örnek Olay: 2021’de Instagram’ın Filistin protestolarına dair içerikleri “teknik hata” gerekçesiyle gizlemesi. Tarihsel Arka Plan: “Shadow banning” 2010’lardan itibaren sosyal medyada eleştirel içerikleri bastırma aracı oldu. Küresel Yansımalar: Dijital dayanışma küresel çapta kesintiye uğrar.

Kullanıcı farkına varmadan Filistin içeriklerine erişemez.

Alternatif platformlara geçiş ve toplu kullanıcı raporları.

—

Mozur, P., & Zhong, R. (2021). Why Posts About Palestine Are Being Censored. New York Times.

Aynı içerik hakkında binlerce rapor oluşturulması.

Örnek Olay: 2021’de Gazze protestolarında #GazaUnderAttack etiketli içeriklerin toplu spam raporlamayla kaldırılması. Tarihsel Arka Plan: Koordineli spam saldırıları 2010’lardan itibaren dijital aktivizmin önünü kesmekte kullanıldı. Küresel Yansımalar: Dijital hak savunucularının sesi kesilir.

Platformlar içerikleri yanlışlıkla ihlal olarak değerlendirir.

Bot saldırılarına karşı içerik denetim mekanizmalarının denetlenmesi.

—

Electronic Frontier Foundation (2021). Censorship of Palestinian Content on Social Media.

Sahte beğeni, izlenme ve paylaşım şişirmesi.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırısı sırasında İsrail Savunma Bakanlığı’nın Facebook sayfasında bot beğeni patlaması. Tarihsel Arka Plan: Sosyal medyada sahte etkileşim satışı 2010’lardan itibaren küresel fenomen haline geldi. Küresel Yansımalar: Organik kamuoyu algısı çarpıtılır.

Kamuoyunda “baskın çoğunluk” algısı yaratılır.

Dijital adli izleme ve yapay etkileşim tespiti.

—

Ferrara, E. (2017). Disinformation and Social Bot Operations in the Run Up to the 2017 French Presidential Election.

Anahtar kelime ve görsel tanıma algoritmaları.

Örnek Olay: 2021’de TikTok’un Filistin etiketlerini “şiddet” gerekçesiyle bastırması. Tarihsel Arka Plan: “Content moderation” sistemleri politik sansür için araçsallaştırıldı. Küresel Yansımalar: Dijital tanıklık kayıtları kaybolur.

Filistin’e dair haberler ve görseller yayılmadan engellenir.

Alternatif dağıtım kanalları (Signal, Telegram) kullanımı.

—

7amleh (2021). The Attacks on Palestinian Digital Rights.

Video manipülasyonu ve reklam algoritmalarıyla destek.

Örnek Olay: 2019 Eurovision sırasında İsrail yanlı videoların reklam algoritmalarıyla ön plana çıkarılması. Tarihsel Arka Plan: Görsel propaganda, dijital çağda algoritmalarla kitleselleştirildi. Küresel Yansımalar: Uluslararası kamuoyunda yanlış algı oluşur.

İsrail’in saldırıları “barış arayışı” gibi algılanır.

Eleştirel medya okuryazarlığı ve ters kampanyalar.

—

Frosh, P. (2019). Media Witnessing and the Holocaust.

Kültürel ürünlerde yapay zekâ ile sahne, söz ve görsel manipülasyonu.

Örnek Olay: Netflix ve YouTube içeriklerinde yapay zekâ destekli alt yazı ve görsellerle “barış” teması altında İsrail imajı sunulması. Tarihsel Arka Plan: Kültürel diplomasi, dijital teknolojilerle daha sofistike hale geldi. Küresel Yansımalar: Küresel popüler kültür propaganda alanına dönüşür.

Kamuoyuna fark ettirmeden propaganda enjekte edilir.

Kültürel üretimlerde bağımsız denetim ve alternatif yapımlar.

—

Nye, J. (2004). Soft Power: The Means to Success in World Politics.

Sosyal medya platformlarından toplanan veri setleriyle kişiselleştirilmiş propaganda mesajları üretmek.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırıları sırasında Facebook reklam algoritmaları kullanılarak İsrail savunma içeriklerinin ABD kullanıcılarına hedeflenmesi. Tarihsel Arka Plan: Cambridge Analytica skandalıyla birlikte veri odaklı siyasal manipülasyonun meşruiyet tartışmaları başladı. Küresel Yansımalar: Avrupa’da GDPR kapsamında veri kötüye kullanımı incelemelere konu oldu.

Kamuoyunda görünürde organik destek havası yaratır; karşıt görüşlerin görünürlüğünü bastırır.

Dijital şeffaflık, algoritmik hesap verebilirlik mekanizmaları.

—

Tufekci, Z. (2015). Algorithmic Harms Beyond Facebook and Google. Colorado Technology Law Journal. Privacy International (2018). Data and Political Influence.

Makine öğrenmesiyle içerik, takipçi ve etkileşim analizleri.

Örnek Olay: 2021 Şeyh Cerrah protestoları sırasında sosyal medya kullanıcılarının profillerine göre farklı dil ve tonlarda içerik gönderilmesi. Tarihsel Arka Plan: ABD seçimlerinde kullanılan mikro hedefleme teknikleri İsrail’in propaganda ağlarında uyarlanmıştır. Küresel Yansımalar: Dijital hak örgütleri bu uygulamaları mahremiyet ihlali olarak nitelendirmiştir.

Belirli hedef kitlelere uygun hasbara mesajlarının hazırlanması.

Mahremiyet yasaları, algoritmik denetim.

—

Zuboff, S. (2019). The Age of Surveillance Capitalism. Human Rights Watch (2021). Targeted Digital Surveillance and Privacy Risks.

Sosyal medya, bağış kayıtları ve etkinlik verileri üzerinden ilişkisel haritalama.

Örnek Olay: ABD’de AIPAC etkinliklerine katılan kişilerin dijital verilerle sınıflandırılması. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren veri madenciliği teknikleri lobi çalışmalarında yaygınlaştı. Küresel Yansımalar: Diaspora politikaları küresel ölçekte daha güçlü bir etki yaratmaya başladı.

İsrail yanlısı lobi faaliyetlerinin daha koordineli yürütülmesini sağlar.

Şeffaflık yasaları, yabancı ajan kayıt sistemleri.

—

Mearsheimer, J., & Walt, S. (2007). The Israel Lobby and U.S. Foreign Policy. Transparency International (2019). Lobbying in the Digital Age.

Coğrafi etiketli sosyal medya paylaşımlarının makine öğrenmesiyle analizi.

Örnek Olay: 2018 Gazze Büyük Dönüş Yürüyüşü sırasında sosyal medya haritalarının İsrail istihbaratıyla eşleştirilmesi. Tarihsel Arka Plan: “Predictive policing” yöntemleri göçmen takibinde kullanılmaya başlandı. Küresel Yansımalar: BM, mültecilerin dijital gözetimine dair uyarılar yayınladı.

Filistin diasporasının iletişim kanalları hakkında bilgi toplanır.

Dijital mahremiyet hakkı, veri koruma sözleşmeleri.

—

UNHCR (2020). Data Protection and Privacy in Humanitarian Action. Lyon, D. (2014). Surveillance, Snowden, and Big Data.

Düşmanı insan dışı göstererek sivillere yönelik sınırsız şiddeti meşrulaştırmak.

Örnek Olay: 9 Ekim 2023’te Galant, “İnsanlarla değil hayvanlarla savaşıyoruz, buna göre davranacağız” dedi. Tarihsel Arka Plan: Nazi propagandasında Yahudilerin “haşere” olarak sunulmasıyla paralellik taşır. Küresel Yansımalar: Batı basını ilk günlerde bu söylemi görmezden geldi.

Gazze’deki toplu cezalandırma ve soykırım fiillerinin psikolojik zemini hazırlandı.

İnsanlıktan çıkarma retoriğini uluslararası hukukta “soykırım niyeti” delili olarak teşhir etmek.

—

The Guardian (9 Oct 2023); Al Jazeera (10 Oct 2023).

Geçmiş etkileşimler, içerik tercihleri ve sosyal ağ bağlantıları üzerinden tahminleme.

Örnek Olay: 2021 Gazze bombardımanı sırasında ABD gençleri için farklı içerik stratejilerinin önceden kurgulanması. Tarihsel Arka Plan: Reklam sektöründe kullanılan tahminleme, siyasal propaganda alanına taşındı. Küresel Yansımalar: Dijital etik alanında ciddi tartışmalar başladı.

Propaganda içerikleri proaktif biçimde hazırlanarak “ön alma” yapılır.

Yapay zekâ denetimi, algoritma şeffaflığı.

—

O’Neil, C. (2016). Weapons of Math Destruction. AlgorithmWatch (2021). Automated Decision-Making and Democracy.

Hasbara algoritmalarının Filistin yanlı içerik üretenleri “güvenlik riski” olarak sınıflandırması.

Örnek Olay: 2021 Şeyh Cerrah protestolarına destek veren Avrupalı aktivistlerin sosyal medya hesaplarının güvenlik riski etiketiyle işaretlenmesi. Tarihsel Arka Plan: 11 Eylül sonrası “önleyici güvenlik” politikalarının dijital alana taşınması. Küresel Yansımalar: Sivil toplum örgütlerinin faaliyet alanı daralır.

Aktivistler hukuki yaptırımlara daha açık hâle gelir.

Dijital güvenlik ağları, şeffaf moderasyon talepleri.

—

Human Rights Watch (2021). A Threshold Crossed. UN Human Rights Council (2022). Surveillance and Human Rights.

Hasbara algoritmaları, duygu analizi üzerinden hangi kitleye hangi mesajın etki edeceğini hesaplar.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırıları sırasında Twitter’da “çocuklarımız tehlikede” temalı duygu yoğun paylaşımların yükseltilmesi. Tarihsel Arka Plan: Duygu analizi ilk olarak pazarlama sektöründe kullanıldı, ardından siyasal propagandaya aktarıldı. Küresel Yansımalar: Kamuoyunun rasyonel tartışma zemini zayıfladı.

İsrail yanlı içeriklerin daha duygusal ve inandırıcı görünmesi sağlanır.

Dijital medya okuryazarlığı, bağımsız duygu analizi denetimleri.

—

Crawford, K. (2021). Atlas of AI. Guardian (2021). “Israel-Gaza conflict: battle of hashtags.”

Ajans haberleri yeniden yazılarak “tarafsız” görünüm verilir.

Örnek Olay: 2023 Gazze saldırılarında “roket atıldı – karşılık verildi” formatındaki otomatik haberler. Tarihsel Arka Plan: Reuters ve AP, yapay zekâ tabanlı haber yazımını 2015’lerden itibaren kullandı. Küresel Yansımalar: Gerçek savaş suçları basit “çatışma” gibi sunulur.

Filistin haberleri ikincil, İsrail söylemleri ise ana akım hâle gelir.

Bağımsız gazetecilik ağlarının doğrulama raporları.

—

Marconi, F., & Siegman, A. (2017). The Future of Augmented Journalism. HRW (2023). Israel/Palestine: Abuses Amid Gaza Hostilities.

Dil modelleri kasıtlı veya örtük veri seti yanlılığıyla eğitilir.

Örnek Olay: “Direniş” kelimesinin “terrorism” olarak çevrilmesi (Google Translate örnekleri). Tarihsel Arka Plan: Dil algoritmalarındaki önyargı uzun süredir akademide tartışılmaktadır. Küresel Yansımalar: Çeviri üzerinden algı yönetimi global ölçekte yerleşir.

Küresel kitlelere Filistin yanlı içerikler “sert” veya “şiddet yanlısı” olarak yansır.

Açık kaynaklı adil dil modelleri.

—

Bender, E. et al. (2021). On the Dangers of Stochastic Parrots. Mondoweiss (2021). “Google’s translation bias in Palestinian context.”