Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Tel Aviv Onur Yürüyüşü, Orta Doğu’da “özgürlük adası” gibi tanıtılır.

Örnek Olay: 2019 Tel Aviv Onur Yürüyüşü’nde yüz binlerce turistin çekilmesi. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren LGBT hakları, İsrail devlet imajı için araçsallaştırıldı. Küresel Yansımalar: İsrail, Orta Doğu’daki tek “LGBT dostu ülke” olarak pazarlanır.

“Pinkwashing” stratejisiyle İsrail’in insan hakları ihlalleri perdelemeye çalışılır.

Pinkwashing kavramı kamuoyunda yaygınlaştırılmalı.

—

Schulman, S. (2011). Israel/Palestine and the Queer International.

Bilimsel ödüller, “İsrail’in insanlığa katkısı” olarak lanse edilir.

Örnek Olay: 2000 sonrası Nobel Kimya Ödülü alan İsrailli bilim insanlarının PR aracı yapılması. Tarihsel Arka Plan: Bilimsel başarılar, uluslararası imaj inşasının temel taşlarından biri oldu. Küresel Yansımalar: İsrail, “akademik süper güç” algısıyla destek toplar.

Akademik başarılarla işgal politikaları görünmez hale gelir.

Filistinli akademisyenlerin baskı altında olduğu vurgulanmalı.

—

Gross, N. (2013). Science, Politics and Secularism in Israel.

Falafel, humus gibi Arap mutfağına ait yemekler İsrail’e mal edilir.

Örnek Olay: İsrail’in humusu ulusal yemek olarak UNESCO’ya sunma çabaları. Tarihsel Arka Plan: 20. yüzyıldan beri Arap mutfağının sahiplenilmesi kültürel propaganda oldu. Küresel Yansımalar: Kültürel miras üzerinden meşruiyet arayışı hızlandı.

Kültürel gaspla “İsrail kimliği” inşa edilir.

Filistin mutfağının kökleri belgelerle öne çıkarılmalı.

—

Roden, C. (2012). The Food of Israel: Authentic Recipes from the Middle East.

Finansal göstergeler PR malzemesi yapılır.

Örnek Olay: 2008 küresel krizinde İsrail ekonomisinin “dayanıklı” diye sunulması. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden itibaren krizlere rağmen “istikrarlı ekonomi” söylemi işlendi. Küresel Yansımalar: İsrail yatırımcılar için cazip “istikrar adası” gibi pazarlanır.

Askeri harcamaların ve işgal maliyetlerinin üstü örtülür.

Ekonomik dayanıklılığın işgal rantına dayandığı belgelenmeli.

—

Grinberg, L. (2017). Politics and Violence in Israel/Palestine: Democracy vs. Military Rule.

Konferans açılış konuşmalarında, ödül panellerinde ve medya röportajlarında İsrailli isimlere özel görünürlük verilmesi.

Örnek Olay: 2018 Davos Dünya Ekonomik Forumu’nda İsrailli bilim insanlarının yapay zekâ oturumlarına başkanlık etmesi. Tarihsel Arka Plan: 1990’lardan itibaren akademi diplomasisi İsrail için yumuşak güç stratejisi oldu. Küresel Yansımalar: İsrail işgal politikaları yerine bilimsel başarılarla gündeme gelir.

İsrail’in “bilim dostu, yenilikçi ülke” imajı güçlendirilir.

Filistinli bilim insanlarının engellenen akademik özgürlükleri gündeme taşınmalı.

—

Ben-David, D. (2010). Israel’s Higher Education and the Challenge of Academic Excellence.

Ortaklık fonlarının İsrail lehine yönlendirilmesi.

Örnek Olay: 2016’da AB Horizon 2020 fonunda İsrail üniversitelerinin büyük pay alması. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren Avrupa–İsrail akademik ortaklıkları artırıldı. Küresel Yansımalar: İsrail, “zorunlu partner” gibi gösterildi.

Filistinli öğrencilerin akademik hareketliliği sınırlanırken İsrail imajı güçlenir.

Akademik boykot (BDS) kampanyaları desteklenmeli.

—

Shenhav, Y. (2012). Beyond the Nation-State: Academic Collaborations and Israel’s Global Position.

İsrail devleti ödül alan akademisyenleri “ulusal başarı” olarak lanse eder.

Örnek Olay: 2004 Nobel Kimya Ödülü’nü kazanan Aaron Ciechanover ve Avram Hershko’nun İsrail adına pazarlanması. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden itibaren bilim diplomasisi devlet PR aracı oldu. Küresel Yansımalar: İsrail, “küresel bilim merkezi” imajı kazandı.

Politik suçların üstü bilimsel başarıyla örtülür.

Filistin üniversitelerinin baskı ve kısıtlamaları öne çıkarılmalı.

—

Senor, D. & Singer, S. (2009). Start-up Nation.

AB Horizon ve NSF projelerinde İsrail ortaklıklarının mecburi hale getirilmesi.

Örnek Olay: Horizon 2020’de İsrail’in sağlık teknolojisi projelerinde başlıca fon alıcı olması. Tarihsel Arka Plan: 1990 sonrası bilim fonları diplomasi aracına dönüştü. Küresel Yansımalar: İsrail, bilimsel partner olarak öne çıkarıldı.

Filistin üniversiteleri fon dışı bırakılır.

Fonların insan hakları kriterlerine bağlanması için kampanyalar yapılmalı.

—

European Commission Reports (2016). Israel Participation in Horizon 2020.

Editör kurullarında İsrail yanlı akademisyenlerin ağırlığıyla yayın önceliği sağlanır.

Örnek Olay: Nature ve The Lancet gibi dergilerde İsrail sağlık araştırmalarının kapak dosyası yapılması. Tarihsel Arka Plan: 2000’li yıllardan itibaren akademik yayıncılık Hasbara’nın kültürel ayağı oldu. Küresel Yansımalar: Filistinli akademisyenlerin çalışmaları bastırılırken İsrail literatürü büyütüldü.

İsrail’in bilimsel ağırlığı abartılı biçimde görünür kılınır.

Yayınlarda şeffaf hakemlik ve coğrafi çeşitlilik talep edilmeli.

—

Petersen, W. (2018). Academic Publishing and Global Inequality. Routledge.

Kanser araştırmaları, aşı çalışmaları ve tıbbi cihazlarda başarıların ulusal PR’a çevrilmesi.

Örnek Olay: 2020’de Covid-19 aşı çalışmaları sırasında İsrail’in medya kampanyalarıyla öne çıkarılması. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden beri tıp alanı, İsrail için diplomatik yumuşak güç oldu. Küresel Yansımalar: İşgal ve savaş suçları gündemden düşer.

İsrail’in insancıl imajı güçlendirilir.

Filistin’de sağlık sistemine yönelik abluka ve saldırılar eşzamanlı gündeme taşınmalı.

—

Ben-David, J. (2021). Medicine and Soft Power in the Middle East.

Fon kriterlerine İsrail ortaklığı şartı eklenir.

Örnek Olay: CERN’de İsrail’in “resmî üye” statüsü alması. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerde İsrail’in bilim diplomasisi NATO ve AB projelerine entegre edildi. Küresel Yansımalar: İsrail’in imajı normalleşirken Filistin bilim insanları marjinalize edilir.

Küresel projelerde İsrail’in varlığı meşruiyet kazanır.

Akademik boykot ve etik kriter talepleri güçlendirilmeli.

—

Nye, J. (2004). Soft Power: The Means to Success in World Politics.

Patent veri tabanlarında İsrail’in “yenilik lideri” gibi sunulması.

Örnek Olay: WIPO istatistiklerinde İsrail patentlerinin orantısız tanıtımı. Tarihsel Arka Plan: 1990 sonrası İsrail “start-up nation” söylemini patente bağladı. Küresel Yansımalar: Yüksek teknoloji, politik tartışmaların önüne geçer.

Ekonomik ve teknolojik imaj güçlenir.

Patentlerin askeri kullanım boyutları (dron, gözetim) teşhir edilmeli.

—

World Intellectual Property Organization (2019). Patent Statistics Yearbook.

Uluslararası sıralama metodolojilerinin bağış, ortaklık ve görünürlükle manipüle edilmesi.

Örnek Olay: 2015’te Hebrew University’nin “bölgenin en iyi üniversitesi” diye öne çıkarılması. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası akademik sıralamalar PR aracına dönüştü. Küresel Yansımalar: Filistin üniversiteleri ambargo ve baskı altında görünmez hale gelir.

İsrail üniversiteleri “elit kurum” gibi gösterilir.

Sıralama kurumlarının şeffaflığı sorgulanmalı.

—

Hazelkorn, E. (2015). Rankings and the Reshaping of Higher Education.

Ablukalar, vize yasakları ve fon kesintileriyle Filistinli akademisyenlerin üretkenliği bastırılır.

Örnek Olay: Gazze’deki İslam Üniversitesi’nin 2014’te bombalanması. Tarihsel Arka Plan: 1967’den itibaren işgal altındaki bölgelerde yükseköğretim sistematik olarak hedef alındı. Küresel Yansımalar: Akademik eşitsizlik küresel bilgi üretimine yansır.

İsrail’in akademik üstünlüğü yapay olarak büyütülür.

Uluslararası akademik dayanışma ağları Filistin kurumlarını görünür kılmalı.

—

Pappe, I. (2015). The Idea of Israel.

Deepfake videolar aracılığıyla İsrail karşıtı liderlerin itibarı zedelenir veya İsrail yanlı söylemler onlara atfedilir.

Örnek Olay: 2023’te Zelenskiy’nin NATO’dan çekilme çağrısı yaptığı sahte deepfake videosu, benzer taktiklerin İsrail tarafından da kullanılabileceğini gösterdi. Tarihsel Arka Plan: 2019’dan sonra deepfake teknolojileri siyasi alanda aktif kullanılmaya başlandı. Küresel Yansımalar: Dijital güvenlik ve seçim manipülasyonu tartışmaları yoğunlaştı.

Uluslararası kamuoyunda kafa karışıklığı yaratılır, dezenformasyon hızlanır.

Kaynağı doğrulama mekanizmaları ve yapay zekâ tespit araçları güçlendirilmeli.

—

Chesney, R. & Citron, D. (2019). Deepfakes and the New Disinformation War. Foreign Affairs.

“Ben oradaydım” diyen sahte tanık videoları kitlelere yayılır.

Örnek Olay: 2023 Gazze saldırılarında sosyal medyada sahte tanıklıkların dolaşıma sokulması. Tarihsel Arka Plan: Propaganda tanıklıkları 20. yy’da da vardı, fakat AI ile daha ikna edici hale geldi. Küresel Yansımalar: İnsan hakları raporları “karşılıklı propaganda” denilerek gölgelenir.

Gerçek tanıklıklar itibarsızlaştırılır, sahte hafıza inşa edilir.

Dijital adli analizle gerçek ve sahte tanıklıkların ayrıştırılması.

—

Paris, B. (2021). AI-Generated Misinformation. MIT Tech Review.

Midjourney, Stable Diffusion gibi araçlarla “gülümseyen Filistinli çocuklar” sahneleri kurgulanır.

Örnek Olay: 2023’te Gazze için üretilmiş sahte yardım fotoğraflarının sosyal medyada dolaşması. Tarihsel Arka Plan: Fotoğraf manipülasyonu uzun zamandır var, AI bu süreci hızlandırdı. Küresel Yansımalar: Kamuoyunda “İsrail aslında yardım ediyor” algısı pekiştirildi.

Savaşın yarattığı yıkım görünmez kılınır.

Görsel doğrulama platformları (ör. InVID, FotoForensics) aktif kullanılmalı.

—

Farid, H. (2022). Photo Forensics in the Age of AI.

Chatbot’lar, Filistin ihlalleri sorulduğunda “güvenlik önlemi” cevabını verir.

Örnek Olay: 2024’te bazı Telegram botlarının İsrail söylemlerini tekrarladığı tespit edildi. Tarihsel Arka Plan: 2016’dan itibaren botlar seçim süreçlerinde de manipülasyon için kullanıldı. Küresel Yansımalar: İnternette bilgi kirliliği derinleşti.

Kamuoyunun bilgi arayışı yönlendirilir.

Açık kaynak doğrulama ve bağımsız bot izleme mekanizmaları kurulmalı.

—

Woolley, S. & Howard, P. (2017). Computational Propaganda.

Siyasi figürlerin gerçekçi ses kayıtları üretilir.

Örnek Olay: 2022’de Zelenskiy’nin sahte ses kaydıyla “teslimiyet çağrısı” yaptığı deepfake örneği. Tarihsel Arka Plan: Ses deepfake’leri 2020’den itibaren yaygınlaştı. Küresel Yansımalar: Diplomatik açıklamalara olan güven zedelendi.

Kamuoyu manipülasyonu ve diplomatik krizler tetiklenir.

Ses biyometrisi doğrulama teknolojileri geliştirilmelidir.

—

Kietzmann, J. et al. (2020). Deepfakes: Trick or Treat?.

“Topluluk kuralları” gerekçesiyle içerikler bastırılır, etkileşim düşürülür.

Örnek Olay: 2021 Şeyh Cerrah protestolarında Instagram ve Facebook’ta Filistin içeriklerinin engellenmesi. Tarihsel Arka Plan: 2016’dan itibaren sosyal medya şirketleri hükümet baskısıyla içerik bastırmaya başladı. Küresel Yansımalar: Dijital sansürün kurumsallaşması.

Filistin sesleri küresel ölçekte kısılır.

Dijital hak örgütlerinin algoritma şeffaflığı talep etmesi.

—

7amleh Report (2021). The Attacks on Palestinian Digital Rights.

İçerik fabrikaları kısa sürede yüzlerce yazı üretir.

Örnek Olay: 2023–24 döneminde yapay zekâ ile üretilmiş haber sitelerinin çoğalması. Tarihsel Arka Plan: 2020’den sonra AI yazı üreticilerinin yaygınlaşması. Küresel Yansımalar: Kamuoyunun bilgiye güveni azalır.

Google ve sosyal medyada bilgi kirliliği baskın hale gelir.

Medya okuryazarlığı ve AI içerik tespit yazılımları.

—

Mitchell, A. (2023). Pew Research Center Report on AI in News.

“Hakemli dergi” görünümlü sitelerde yayımlanır.

Örnek Olay: 2023’te sahte dergilerde yayımlanan AI makaleleri ifşa edildi. Tarihsel Arka Plan: 2010’dan itibaren “predatory journals” üzerinden manipülasyon arttı. Küresel Yansımalar: Akademik güven erozyona uğradı.

Akademik literatürde dezenformasyon yaratılır.

DOAJ ve Scopus gibi endekslerde doğrulama mekanizmaları kullanılmalı.

—

Beall, J. (2012). Predatory Publishers.

Görsel estetikle propaganda birleşir.

Örnek Olay: 2024’te X platformunda paylaşılan sahte görsellerin viral olması. Tarihsel Arka Plan: Dijital sanatın propaganda amacıyla kullanımı yeni değil, fakat AI ile ivme kazandı. Küresel Yansımalar: Küresel medyada “barışçı İsrail” imajı sahte içeriklerle beslendi.

İşgal ve şiddet görünmez hale gelir.

Meta-data doğrulaması ve sahte içerik ifşaları yapılmalı.

—

West, D. (2021). AI and Disinformation. Brookings.

Gerçek kullanıcı gibi davranan botlar kamuoyunu yönlendirir.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırılarında #IStandWithIsrael etiketinin botlarla öne çıkarılması. Tarihsel Arka Plan: Bot orduları 2010’dan itibaren uluslararası krizlerde sıkça kullanıldı. Küresel Yansımalar: Demokratik tartışma manipüle edilir.

İsrail lehine “kamuoyu desteği” yanılsaması üretilir.

Bot tespit yazılımları ve platform şeffaflığı güçlendirilmeli.

—

Bradshaw, S. & Howard, P. (2018). Troops, Trolls and Troublemakers. Oxford Internet Institute.