İslam Tarihinde Cemaatleşme — Cilt I

Kavramdan İlk Tarikatlara

Aidiyet, Otorite, Ağ, Tarikat ve Ezoterik Yapılar

Cilt I, bütün külliyatın kavramsal ve yöntemsel temelini kurar. ‘Cemaat’ kavramını modern kullanımlara hapsetmeden tarihsel bir ilişki biçimi olarak ele alır; aidiyet, otorite, aktarım, ritüel, mekân, ekonomi, sınır/kapalılık ve devletle ilişki gibi karşılaştırma ölçütlerini belirler. Kaynakların dili, sessizliği, polemik niteliği ve cemaat tarihinin anakronizm riski ayrıca tartışılır.

İkinci ve üçüncü kısımlar, Mekke’deki ilk Müslüman topluluktan Habeşistan tecrübesine, Medine’de cemaatten ümmete geçişe, Ashâb-ı Suffe’ye ve Hz. Peygamber’in vefatı sonrasında otoritenin yeniden kuruluşuna uzanır. Ardından Medine, Mekke, Kûfe, Basra ve Şam’daki ilim çevreleri üzerinden üyeliği resmî olmayan fakat hoca-talebe, rivayet, hac, şehir ve dolaşım ağlarıyla süreklilik kazanan dinî çevreler incelenir.

Cildin son bölümü zühd halkalarından belirgin sûfî çevrelere ve tarikatlaşmaya geçişi izler. Basra, Bağdat, Horasan ve Nîşâbur/Melâmet çevrelerinin sosyal yapısı; şeyh, sohbet, hafıza, mekân ve ekonomik ilişkiler üzerinden değerlendirilir. Cilt, tarikatın kurumsallaşma eşiğini ve Kādiriyye, Rifâiyye ile Sühreverdiyye örneklerini ele alarak kapanır.

Yayın: HTTB Düşünce
Yıl: 2026
Sayfa: 461
Kapsam: Bölüm 1–25
Seri: Yaklaşık 15 ciltlik devam eden külliyat
Erişim: Açık erişim · PDF

Kavram Sözlüğü: Bu cilde özgü seçilmiş kavramlar sayfanın sonunda yer alır; Atlas senkronu mevcut kavramları yeniden oluşturmaz.