İslam Tarihinde Cemaatleşme — Cilt II

Tarikatlaşma Çağı

Aidiyet, Otorite, Ağ, Tarikat ve Ezoterik Yapılar

Cilt II, birinci ciltte başlayan tarikatlaşma sürecini geniş bir coğrafyada karşılaştırmalı olarak izler. Orta Asya, Anadolu, Güney Asya, Mısır, Mağrib ve Sahra arasında farklı tarikatların aynı kurumsal kalıba indirgenemeyeceğini; her birinin mekân, halifelik, hane, metin, ritüel, ekonomi ve devlet ilişkileri bakımından ayrı bir cemaatleşme morfolojisi geliştirdiğini gösterir.

Kübreviyye ve Yeseviyye’den Çiştiyye ve Şâzeliyye’ye; Bedeviyye-Desûkiyye, Mevleviyye, Bektaşiyye, Halvetiyye, Bayramiyye ve Celvetiyye’den Nakşibendiyye ile Müceddidiyye’ye uzanan bölümler, tarikat ağlarının şehir, bozkır, hankah, tekke, türbe, mevlid, âsitâne ve saray gibi farklı düğümler üzerinden nasıl çoğaldığını inceler.

Cildin son bölümleri Nimetullahiyye, Safeviyye, Ticâniyye, Senûsiyye, İdrisiyye bağlantılı Kuzey Afrika ağları ve Şettâriyye üzerinde durur. Özellikle Safeviyye örneği, manevî hane ve mürid ağının askerî-siyasî seferberliğe ve devletleşmeye yönelmesinin; Senûsiyye ise zâviye, ticaret, güvenlik ve sömürge karşılaşmasının tarikat yapısını dönüştürmesinin karşılaştırmalı örnekleridir.

Yayın: HTTB Düşünce
Yıl: 2026
Sayfa: 425
Kapsam: Bölüm 26–43
Seri: Yaklaşık 15 ciltlik devam eden külliyat
Erişim: Açık erişim · PDF

Kavram Sözlüğü: Bu cilde özgü seçilmiş kavramlar sayfanın sonunda yer alır; Atlas senkronu mevcut kavramları yeniden oluşturmaz.