İslam Tarihinde Cemaatleşme — Cilt III

Fütüvvet, Ahilik ve Kapalı Cemaatlerin Eşiği

Aidiyet, Otorite, Ağ, Tarikat ve Ezoterik Yapılar

Cilt III üç büyük dönüşüm alanını bir araya getirir. İlk bölümlerde Semmâniyye, Mürîdiyye ve bölgesel tarikat kolları üzerinden tarikatlaşmanın Afrika ve diğer çevrelerde aldığı yeni biçimler izlenir. Ardından fütüvvetin ahlâk dili, şehir gençlik ağları, ritüel ve hiyerarşi üreten teşkilatlara; oradan Anadolu Ahiliği, esnaf-lonca düzeni ve meslekî-dinî dayanışma yapılarına dönüşümü ele alınır.

Fütüvvet ve Ahilik dosyası, tek kurucu veya tek kurum efsaneleri yerine metin, şecere, kabul ritüeli, şed, pîr hafızası, zâviye, meslek, piyasa ve devlet denetimi arasındaki ilişkileri çözümler. Fütüvvetnâmeler bir tek tip nizamname değil, farklı dönemlerde ahlâk, ritüel ve kurumsal hafızayı taşıyan metin ailesi olarak değerlendirilir.

Cildin son kısmı ezoterik, bâtınî ve kapalı cemaatlere geçişin kavramsal zeminini kurar. İç bilgi, inisiyasyon, sır, takıyye ve hiyerarşik dâvet kavramları ayrıştırıldıktan sonra İsmâilî dâvetin doğuşu, dâî ağlarının örgütsel anatomisi, Karmatîler, Fâtımî dâvet-devlet modeli, 1094 ayrışması, Nizârî dâvet ve Hasan Sabbâh ele alınır. Böylece Cilt IV’te ayrıntılandırılacak Alamut dosyasının tarihsel altyapısı hazırlanır.

Yayın: HTTB Düşünce
Yıl: 2026
Sayfa: 455
Kapsam: Bölüm 44–62
Seri: Yaklaşık 15 ciltlik devam eden külliyat
Erişim: Açık erişim · PDF

Kavram Sözlüğü: Bu cilde özgü seçilmiş kavramlar sayfanın sonunda yer alır; Atlas senkronu mevcut kavramları yeniden oluşturmaz.