İslam Tarihinde Cemaatleşme — Cilt IV

İslâm’ın Ezoterik ve Bâtınî Cemaatleri

Aidiyet, Otorite, Ağ, Tarikat ve Ezoterik Yapılar

Cilt IV, Alamut merkezli Nizârî yapılanmayı efsane ile tarihsel kurum arasındaki farkı koruyarak ayrıntılı biçimde inceler. Alamut’un kale ve cemaat merkezi oluşu, ‘Haşhaşîler’ adlandırmasının dış kaynaklarda ve Avrupa anlatılarında geçirdiği dönüşüm, fedâîlik ve hedefli şiddetin gerçek operasyonel sınırları, Selçuklu-Nizârî çatışması, Suriye Nizârîleri ve Reşîdüddin Sinân ayrı dosyalar hâlinde ele alınır.

Kıyâmet doktrini, iç düzen ve otorite; Moğol fethi ve Alamut’un yıkılışı; ardından Nizârî cemaatin siyasî merkez kaybına rağmen gizli ve dağınık ağlar içinde devam edebilmesi, cemaat-devlet ayrımını görünür kılar. Müsta‘lî-Tayyibî dâvet, Yemen’deki Tayyibî çevreler ve Hindistan’daki Bohra cemaatleri, imamet otoritesinin görünür devlet olmaksızın dâî hiyerarşisi ve ticaret-yazma ağlarıyla nasıl sürdürülebildiğini gösterir.

Cildin sonraki bölümleri Dürzî cemaatinin tarihsel oluşumu, Nusayrî/Arab Alevî yapıları, Hurûfîlik, Kalenderî-Haydarî sınır toplulukları, Alevî-Bektaşî ocak sistemi ve Ehl-i Hak/Yârsân çevrelerine uzanır. Bu dosyalarda iç-dış bilgi ayrımı, kalıtsal veya karizmatik otorite, ritüel, takıyye, ocak-hane yapıları ve devletle değişken ilişkiler sistematik biçimde karşılaştırılır.

Yayın: HTTB Düşünce
Yıl: 2026
Sayfa: 418
Kapsam: Bölüm 63–80
Seri: Yaklaşık 15 ciltlik devam eden külliyat
Erişim: Açık erişim · PDF

Kavram Sözlüğü: Bu cilde özgü seçilmiş kavramlar sayfanın sonunda yer alır; Atlas senkronu mevcut kavramları yeniden oluşturmaz.