Bilen Söylesin
Şiir · Sözlük · Dil ve kültür
İncele ↗
Cilt IV, Alamut merkezli Nizârî yapılanmayı efsane ile tarihsel kurum arasındaki farkı koruyarak ayrıntılı biçimde inceler. Alamut’un kale ve cemaat merkezi oluşu, ‘Haşhaşîler’ adlandırmasının dış kaynaklarda ve Avrupa anlatılarında geçirdiği dönüşüm, fedâîlik ve hedefli şiddetin gerçek operasyonel sınırları, Selçuklu-Nizârî çatışması, Suriye Nizârîleri ve Reşîdüddin Sinân ayrı dosyalar hâlinde ele alınır.
Kıyâmet doktrini, iç düzen ve otorite; Moğol fethi ve Alamut’un yıkılışı; ardından Nizârî cemaatin siyasî merkez kaybına rağmen gizli ve dağınık ağlar içinde devam edebilmesi, cemaat-devlet ayrımını görünür kılar. Müsta‘lî-Tayyibî dâvet, Yemen’deki Tayyibî çevreler ve Hindistan’daki Bohra cemaatleri, imamet otoritesinin görünür devlet olmaksızın dâî hiyerarşisi ve ticaret-yazma ağlarıyla nasıl sürdürülebildiğini gösterir.
Cildin sonraki bölümleri Dürzî cemaatinin tarihsel oluşumu, Nusayrî/Arab Alevî yapıları, Hurûfîlik, Kalenderî-Haydarî sınır toplulukları, Alevî-Bektaşî ocak sistemi ve Ehl-i Hak/Yârsân çevrelerine uzanır. Bu dosyalarda iç-dış bilgi ayrımı, kalıtsal veya karizmatik otorite, ritüel, takıyye, ocak-hane yapıları ve devletle değişken ilişkiler sistematik biçimde karşılaştırılır.
Bu kitaba bağlı 44 kavram. Her madde merkezî Kavram Atlası kaydına ve kitap içindeki kaynak sayfalarına bağlanır.
Kalenderî sınır topluluklarıyla ilişkili, gezgin dervişlik ve ayırt edici pratiklerle görünür olan tasavvufî çevre.
Irak’taki erken gālî çevrelerden Suriye kıyı dağlarına uzanan; sır bilgisi, şeyh-aşiret ağları ve modern devlet ilişkileri içinde dönüşen cemaat yapıları.
Yerleşik tarikat normlarının sınırında dolaşan, hareketlilik, görünür farklılık ve gevşek ağlarla tanımlanan derviş toplulukları ailesi.
Gujarat’ta ticaret, zanaat, şehir hayatı ve Tayyibî dinî aidiyetin kesişmesinden doğan; zamanla farklı kollara ayrılan cemaat ailesi.
XI. yüzyıl Fâtımî-İsmâilî çevresinde doğup kısa sürede kapalı tevhid cemaati, hudûd hiyerarşisi ve Resâilü’l-Hikme etrafında bağımsızlaşan dinî topluluk.
1094 Fâtımî ayrışmasında el-Müsta‘lî imamet hattını izleyen İsmâilî kol; daha sonra Hâfızî ve Tayyibî ayrışmaların tarihsel zeminini oluşturur.
Nizârî dâvetin İran’daki siyasî ve örgütsel merkezlerinden biri; kale ağı, eğitim, yönetim ve cemaat hayatının kesiştiği yapı olarak incelenir.
Nizârîleri uyuşturucu ve ‘sahte cennet’ efsaneleriyle özdeşleştiren dış adlandırma ve anlatı katmanı; ciltte tarihsel Nizârî cemaatten ayrıştırılarak ele alınır.
Nizârî bağlamda belirli hedeflere yönelik yüksek riskli görevleri üstlenen adanmış mensup; popüler efsanelerden ayrı biçimde operasyonel tarih içinde incelenir.
İran-Irak sınır çevrelerinde gelişen; kutsal hane/soy, ritüel ve iç öğretim biçimleriyle ele alınan dinî cemaatler ailesi.
1094 ayrışması sonrasında Nizâr’ın imamet hattını izleyen ve Alamut ile Suriye’de ayrı bölgesel ağlar kuran İsmâilî cemaatler.
Alevî-Bektaşî ocak sisteminde kalıtsal veya ocak bağlantılı ritüel ve dinî otoriteyi taşıyan kişi.
Nizârîlerin belirli siyasî veya askerî hedeflere karşı seçici suikast ve sızma pratiklerini; modern terörizm kategorisine otomatik eşitlemeden inceleyen kavram.
Suriye Nizârîlerinin XII. yüzyıldaki önde gelen dâîsi; kale ağı, diplomasi, fedâîlik ve ‘Dağın Şeyhi’ efsanesi arasındaki fark üzerinden incelenir.
Tayyibî cemaatte gizli imam adına dâveti, eğitimi ve cemaat otoritesini yürüten en yüksek görünür dinî görev.
1130 sonrasında gizli imamet fikri ve Dâî-i Mutlak kurumu çevresinde örgütlenen Müsta‘lî-İsmâilî dâvet yapısı.
Kur’an ve Sünnet’te miktarı ve türü belirlenmiş cezalar (tekil: had). Peygamber’in Medine’de bunları uygulamış olması, ayrımcı teze yöneltilen başlıca itirazlardan birinin dayanağıdır.
Fazlullah Esterâbâdî çevresinde harf-insan hermenötiği, Câvidânnâme ve halife ağlarıyla gelişip Anadolu-Balkan çevrelerine aktarılan hareket.
Alevî-Bektaşî ocak düzeninde belirli bir dede/ocak otoritesine bağlı cemaat mensubu.
Alevî-Bektaşî çevrelerde dede-talip ilişkisi, kalıtsal kutsal soy, ritüel yetki ve cemaat sürekliliğini örgütleyen hane/otorite ağı.
İçte, görünmeyen veya derin anlam katmanında bulunan yön; zâhirin karşıtı.
Nizârî cemaatte dinî zaman, hakikat ve iç düzenin yeniden yorumlanmasıyla ilişkili öğreti; siyasî merkez ve cemaat otoritesi üzerindeki etkileriyle ele alınır.
İsmâilî bağlamda yalnız tebliğ değil; imamet otoritesini taşıyan eğitim, haberleşme, bağlılık ve bölgesel örgütlenme ağının bütünü.
İsmâilî dâvet ağında öğretim, bağlılık, haberleşme ve yerel örgütlenmeyi taşıyan görevli/temsilci.
Üyeler, şeyhler, dâîler veya görevliler arasında yetki, bilgi ve görev derecelerinin farklılaşması; hem fütüvvet hem dâvet örgütlerinde incelenen yapı.
Bir cemaatin aidiyetini görünür ve tekrarlanabilir kılan ortak ibadet, zikir, kabul, sohbet veya benzeri uygulamalar bütünü.
Bir dinî aidiyetin kişi ve fikir düzeyinden çıkarak süreklilik, otorite, aktarım, ağ, mekân ve ortak pratikler üreten topluluk biçimine dönüşme süreci.
Cemaat içinde öğretme, karar verme, temsil, irşad veya meşruiyet üretme kapasitesinin kimde ve hangi kanallarla toplandığını gösteren analiz unsuru.
Dünya düzeninin sona ermesi ve yeniden dirilişle başlayan hesap günü inancı.
Şiîlikte, Peygamber sonrası meşru dinî-siyasî önderlik ve onu üstlenen, nassla tayin edilmiş masum kişi (imam). Sünnî gelenekte ise “imamet” çoğu zaman hilâfetle eş anlamlı, daha genel bir önderlik kavramı olarak kullanılır.
Sistem, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Soğuk Kaos - Yönetilen Belirsizlik” ve “Sürdürülebilir İkiyüzlülük” çalışmalarındaki bağlamlarıyla ele alınır.
Operasyon, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Soğuk Kaos Çağında NATO-2” çalışmasındaki bağlamıyla ele alınır.
Kurum, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Hira Dağı’nın Çocukları - Öz’e Dönüş” ve “Soğuk Kaos - Yönetilen Belirsizlik” çalışmalarındaki bağlamlarıyla ele alınır.
Gösterge, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Soğuk Kaos Çağında NATO-2” çalışmasındaki bağlamıyla ele alınır.
Dönüşüm, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Sürdürülebilir İkiyüzlülük” ve “Soğuk Kaos Çağında NATO-2” çalışmalarındaki bağlamlarıyla ele alınır.
Düzen, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Hira Dağı’nın Çocukları - Öz’e Dönüş” ve “Soğuk Kaos - Yönetilen Belirsizlik” çalışmalarındaki bağlamlarıyla ele alınır.
Erişim, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Soğuk Kaos Çağında NATO-2” çalışmasındaki bağlamıyla ele alınır.
Bilgi, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Hira Dağı’nın Çocukları - Öz’e Dönüş” ve “Soğuk Kaos - Yönetilen Belirsizlik” çalışmalarındaki bağlamlarıyla ele alınır.
Çatışma, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Soğuk Kaos - Yönetilen Belirsizlik” çalışmasındaki bağlamıyla ele alınır.
Çevre, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Soğuk Kaos - Yönetilen Belirsizlik” ve “Sürdürülebilir İkiyüzlülük” çalışmalarındaki bağlamlarıyla ele alınır.
Devlet, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Hira Dağı’nın Çocukları - Öz’e Dönüş” ve “Soğuk Kaos - Yönetilen Belirsizlik” çalışmalarındaki bağlamlarıyla ele alınır.
Müşta, bir tür bitki
Gerçek.
Tarayıcı ön izlemeyi desteklemiyorsa PDF’yi yeni sekmede açabilirsiniz.
Bu yayın kendi arşivindeki özgün kaydıyla sunulmaktadır.