Kitaplar/İslam Tarihinde Cemaatleşme
KÖREBE KİTAPLIĞI · DÜŞÜNCENİN UZUN SOLUKLU KAYITLARI

İslam Tarihinde Cemaatleşme — Cilt IV

KİTAP2026
Yıl2026 YazarYavuz KAYA TürAraştırma Uzunluk418 sayfa DilTürkçe
İslam Tarihinde Cemaatleşme — Cilt IV kapak
BU KİTABIN DOSYASI

Meselenin izi

Cilt IV, Alamut merkezli Nizârî yapılanmayı efsane ile tarihsel kurum arasındaki farkı koruyarak ayrıntılı biçimde inceler. Alamut’un kale ve cemaat merkezi oluşu, ‘Haşhaşîler’ adlandırmasının dış kaynaklarda ve Avrupa anlatılarında geçirdiği dönüşüm, fedâîlik ve hedefli şiddetin gerçek operasyonel sınırları, Selçuklu-Nizârî çatışması, Suriye Nizârîleri ve Reşîdüddin Sinân ayrı dosyalar hâlinde ele alınır.

Kıyâmet doktrini, iç düzen ve otorite; Moğol fethi ve Alamut’un yıkılışı; ardından Nizârî cemaatin siyasî merkez kaybına rağmen gizli ve dağınık ağlar içinde devam edebilmesi, cemaat-devlet ayrımını görünür kılar. Müsta‘lî-Tayyibî dâvet, Yemen’deki Tayyibî çevreler ve Hindistan’daki Bohra cemaatleri, imamet otoritesinin görünür devlet olmaksızın dâî hiyerarşisi ve ticaret-yazma ağlarıyla nasıl sürdürülebildiğini gösterir.

Cildin sonraki bölümleri Dürzî cemaatinin tarihsel oluşumu, Nusayrî/Arab Alevî yapıları, Hurûfîlik, Kalenderî-Haydarî sınır toplulukları, Alevî-Bektaşî ocak sistemi ve Ehl-i Hak/Yârsân çevrelerine uzanır. Bu dosyalarda iç-dış bilgi ayrımı, kalıtsal veya karizmatik otorite, ritüel, takıyye, ocak-hane yapıları ve devletle değişken ilişkiler sistematik biçimde karşılaştırılır.

PDF’yi OkuPDF’yi İndir Kavramlar Sözlüğü
Yayın
İslam Tarihinde Cemaatleşme
KÖREBE KAVRAM ATLASI

Kavramlar Sözlüğü

Bu kitaba bağlı 44 kavram. Her madde merkezî Kavram Atlası kaydına ve kitap içindeki kaynak sayfalarına bağlanır.

Haydarîs. 4

Kalenderî sınır topluluklarıyla ilişkili, gezgin dervişlik ve ayırt edici pratiklerle görünür olan tasavvufî çevre.

Nusayrî/Arab Alevîs. 4

Irak’taki erken gālî çevrelerden Suriye kıyı dağlarına uzanan; sır bilgisi, şeyh-aşiret ağları ve modern devlet ilişkileri içinde dönüşen cemaat yapıları.

Kalenderîs. 4

Yerleşik tarikat normlarının sınırında dolaşan, hareketlilik, görünür farklılık ve gevşek ağlarla tanımlanan derviş toplulukları ailesi.

Bohras. 4

Gujarat’ta ticaret, zanaat, şehir hayatı ve Tayyibî dinî aidiyetin kesişmesinden doğan; zamanla farklı kollara ayrılan cemaat ailesi.

Dürzîliks. 4

XI. yüzyıl Fâtımî-İsmâilî çevresinde doğup kısa sürede kapalı tevhid cemaati, hudûd hiyerarşisi ve Resâilü’l-Hikme etrafında bağımsızlaşan dinî topluluk.

Müsta‘lîs. 4

1094 Fâtımî ayrışmasında el-Müsta‘lî imamet hattını izleyen İsmâilî kol; daha sonra Hâfızî ve Tayyibî ayrışmaların tarihsel zeminini oluşturur.

Alamuts. 4

Nizârî dâvetin İran’daki siyasî ve örgütsel merkezlerinden biri; kale ağı, eğitim, yönetim ve cemaat hayatının kesiştiği yapı olarak incelenir.

Haşhaşîlers. 4

Nizârîleri uyuşturucu ve ‘sahte cennet’ efsaneleriyle özdeşleştiren dış adlandırma ve anlatı katmanı; ciltte tarihsel Nizârî cemaatten ayrıştırılarak ele alınır.

Fedâîs. 4

Nizârî bağlamda belirli hedeflere yönelik yüksek riskli görevleri üstlenen adanmış mensup; popüler efsanelerden ayrı biçimde operasyonel tarih içinde incelenir.

Ehl-i Hak/Yârsâns. 5

İran-Irak sınır çevrelerinde gelişen; kutsal hane/soy, ritüel ve iç öğretim biçimleriyle ele alınan dinî cemaatler ailesi.

Nizârîlers. 8

1094 ayrışması sonrasında Nizâr’ın imamet hattını izleyen ve Alamut ile Suriye’de ayrı bölgesel ağlar kuran İsmâilî cemaatler.

Dedes. 20

Alevî-Bektaşî ocak sisteminde kalıtsal veya ocak bağlantılı ritüel ve dinî otoriteyi taşıyan kişi.

Hedefli şiddets. 28

Nizârîlerin belirli siyasî veya askerî hedeflere karşı seçici suikast ve sızma pratiklerini; modern terörizm kategorisine otomatik eşitlemeden inceleyen kavram.

Reşîdüddin Sinâns. 31

Suriye Nizârîlerinin XII. yüzyıldaki önde gelen dâîsi; kale ağı, diplomasi, fedâîlik ve ‘Dağın Şeyhi’ efsanesi arasındaki fark üzerinden incelenir.

Dâî-i Mutlaks. 188

Tayyibî cemaatte gizli imam adına dâveti, eğitimi ve cemaat otoritesini yürüten en yüksek görünür dinî görev.

Tayyibî dâvets. 192

1130 sonrasında gizli imamet fikri ve Dâî-i Mutlak kurumu çevresinde örgütlenen Müsta‘lî-İsmâilî dâvet yapısı.

Hudûds. 247

Kur’an ve Sünnet’te miktarı ve türü belirlenmiş cezalar (tekil: had). Peygamber’in Medine’de bunları uygulamış olması, ayrımcı teze yöneltilen başlıca itirazlardan birinin dayanağıdır.

Hurûfîliks. 292

Fazlullah Esterâbâdî çevresinde harf-insan hermenötiği, Câvidânnâme ve halife ağlarıyla gelişip Anadolu-Balkan çevrelerine aktarılan hareket.

Talips. 341

Alevî-Bektaşî ocak düzeninde belirli bir dede/ocak otoritesine bağlı cemaat mensubu.

Ocak sistemis. 342

Alevî-Bektaşî çevrelerde dede-talip ilişkisi, kalıtsal kutsal soy, ritüel yetki ve cemaat sürekliliğini örgütleyen hane/otorite ağı.

Bâtın

İçte, görünmeyen veya derin anlam katmanında bulunan yön; zâhirin karşıtı.

Kıyâmet doktrini

Nizârî cemaatte dinî zaman, hakikat ve iç düzenin yeniden yorumlanmasıyla ilişkili öğreti; siyasî merkez ve cemaat otoritesi üzerindeki etkileriyle ele alınır.

Dâvet

İsmâilî bağlamda yalnız tebliğ değil; imamet otoritesini taşıyan eğitim, haberleşme, bağlılık ve bölgesel örgütlenme ağının bütünü.

Dâî

İsmâilî dâvet ağında öğretim, bağlılık, haberleşme ve yerel örgütlenmeyi taşıyan görevli/temsilci.

Hiyerarşi

Üyeler, şeyhler, dâîler veya görevliler arasında yetki, bilgi ve görev derecelerinin farklılaşması; hem fütüvvet hem dâvet örgütlerinde incelenen yapı.

Ritüel

Bir cemaatin aidiyetini görünür ve tekrarlanabilir kılan ortak ibadet, zikir, kabul, sohbet veya benzeri uygulamalar bütünü.

Cemaatleşme

Bir dinî aidiyetin kişi ve fikir düzeyinden çıkarak süreklilik, otorite, aktarım, ağ, mekân ve ortak pratikler üreten topluluk biçimine dönüşme süreci.

Otorite

Cemaat içinde öğretme, karar verme, temsil, irşad veya meşruiyet üretme kapasitesinin kimde ve hangi kanallarla toplandığını gösteren analiz unsuru.

Kıyâmet

Dünya düzeninin sona ermesi ve yeniden dirilişle başlayan hesap günü inancı.

İmamet

Şiîlikte, Peygamber sonrası meşru dinî-siyasî önderlik ve onu üstlenen, nassla tayin edilmiş masum kişi (imam). Sünnî gelenekte ise “imamet” çoğu zaman hilâfetle eş anlamlı, daha genel bir önderlik kavramı olarak kullanılır.

Sistem

Sistem, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Soğuk Kaos - Yönetilen Belirsizlik” ve “Sürdürülebilir İkiyüzlülük” çalışmalarındaki bağlamlarıyla ele alınır.

Operasyon

Operasyon, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Soğuk Kaos Çağında NATO-2” çalışmasındaki bağlamıyla ele alınır.

Kurum

Kurum, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Hira Dağı’nın Çocukları - Öz’e Dönüş” ve “Soğuk Kaos - Yönetilen Belirsizlik” çalışmalarındaki bağlamlarıyla ele alınır.

Gösterge

Gösterge, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Soğuk Kaos Çağında NATO-2” çalışmasındaki bağlamıyla ele alınır.

Dönüşüm

Dönüşüm, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Sürdürülebilir İkiyüzlülük” ve “Soğuk Kaos Çağında NATO-2” çalışmalarındaki bağlamlarıyla ele alınır.

Düzen

Düzen, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Hira Dağı’nın Çocukları - Öz’e Dönüş” ve “Soğuk Kaos - Yönetilen Belirsizlik” çalışmalarındaki bağlamlarıyla ele alınır.

Erişim

Erişim, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Soğuk Kaos Çağında NATO-2” çalışmasındaki bağlamıyla ele alınır.

Bilgi

Bilgi, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Hira Dağı’nın Çocukları - Öz’e Dönüş” ve “Soğuk Kaos - Yönetilen Belirsizlik” çalışmalarındaki bağlamlarıyla ele alınır.

Çatışma

Çatışma, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Soğuk Kaos - Yönetilen Belirsizlik” çalışmasındaki bağlamıyla ele alınır.

Çevre

Çevre, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Soğuk Kaos - Yönetilen Belirsizlik” ve “Sürdürülebilir İkiyüzlülük” çalışmalarındaki bağlamlarıyla ele alınır.

Devlet

Devlet, KörEbE külliyatında tekrar eden bir düşünce, ilişki, süreç veya uygulamayı adlandırmak ve farklı eserlerdeki kullanımlarını aynı anlam ağı içinde birleştirmek için kullanılan kavramdır. KörEbE külliyatında özellikle “Hira Dağı’nın Çocukları - Öz’e Dönüş” ve “Soğuk Kaos - Yönetilen Belirsizlik” çalışmalarındaki bağlamlarıyla ele alınır.

Cemaat
Müşta

Müşta, bir tür bitki

Gerçek
BELGE

PDF ön izlemesi

Tarayıcı ön izlemeyi desteklemiyorsa PDF’yi yeni sekmede açabilirsiniz.

YAYIN YOLU

Bu yayın kendi arşivindeki özgün kaydıyla sunulmaktadır.

← Tüm Kitaplar