İslam Tarihinde Cemaatleşme — Cilt V

Cemaatten Siyasî Harekete ve Devlete

Aidiyet, Otorite, Ağ, Tarikat ve Ezoterik Yapılar

Cilt V, bir cemaatin veya dâvet ağının hangi eşiklerde yeni bir dinî kimlik, siyasî hareket, emirlik ya da devlet üretebildiğini karşılaştırır. İlk bölümler Bâbîliği, Bahâîliği ve Ahmediyye/Kādiyânîliği ele alır; İslâmî çevre içinde doğan mesihî, vahiy ve otorite iddialarının yeni kutsal metin, idarî düzen ve küresel cemaat biçimlerine dönüşmesini tarihsel süreç olarak inceler.

Sekizinci Kısım, Murâbıtlar ve Muvahhidlerden Safevî devletleşmesine; Vehhâbî hareket ile Suûd ailesinin ittifakından Sokoto ve Sudan Mehdî hareketine kadar dinî otorite ile siyasî iktidarın farklı birleşme modellerini karşılaştırır. Tek çizgili ‘tarikattan devlete’ anlatısı yerine ribât, mehdî dâveti, hane ittifakı, cihad, emirlikler birliği, vergi, hukuk ve askerî seferberlik gibi farklı mekanizmalar ayrıştırılır.

Senûsî cemaatinin siyasî mücadeleye geçişi, Kafkasya’da müridizm ve Nakşibendî ağlar ile sömürgeciliğe karşı dinî cemaat ağları, cildin son büyük eksenini oluşturur. Zâviye, ulema, hac, ticaret ve göç altyapılarının hazır ordular olmadıkları; fakat belirli krizlerde cihad, diplomasi, boykot, sürgün ve ülkesel direniş için dönüştürülebilir ağlar sağladıkları vurgulanır.

Yayın: HTTB Düşünce
Yıl: 2026
Sayfa: 438
Kapsam: Bölüm 81–93
Seri: Yaklaşık 15 ciltlik devam eden külliyat
Erişim: Açık erişim · PDF

Kavram Sözlüğü: Bu cilde özgü seçilmiş kavramlar sayfanın sonunda yer alır; Atlas senkronu mevcut kavramları yeniden oluşturmaz.