ŞİİR · NEFİSNAME

Nefisname: İç Kusan Kan Destanı

63 Kıta · 9 Bölüm · 80 Kavram
I
1–7. Kıtalar

Gafleti̇n Aynasi

01

İçimdeki insafı kökünden söküp attım,
Merhamet beşiğinde zehirleri ben tattım.
Ateşin tam kıyısı, zemheriyle titrerim;
Kendi çukurum için kardeşimi iterim.

02

İnim inim ağlarken yaşımı hicvederim,
Sağır olmuş yürekle kelâmı hiç ederim.
Aczime gülüp geçen taştan bir heykel kaldım,
Lâl olmuş diller ile koca bir vebâl aldım.

03

Dile düşen kelime kalbe işlemiyorsa,
Hak’tan vurduğum o dem ruhum titremiyorsa,
Tarife uyan asıl münafık bu nefsimdir;
Beni çukura iten kendi kof hevesimdir!

04

Ben kendi boğazıma sarılan o katilim,
Sözde kâmil görünür, hakikatte gâfilim!
Dışım riyâyla mâmur, içim koca bir enkaz;
Bendeki bu nanköre cehennem ateşi az!

05

Aklımı put eyleyip secde ettim gölgeme,
Kör bir kuyu kazmışım kendi viran sineme.
Zâhirde âlim oldum, bâtınım zifir zindan;
Bir damla huşû yokmuş, kurudum susuzluktan!

06

Kendi cehennemime odun taşır gururum,
Kıymeti kalmamıştır paramparça onurum.
Gülüşlerim sahtedir, sükûnetim tuzaktır;
İnsanlık hırkasından nasibim çok uzaktır.

07

Taht kurduğum o zirve uçurumun dibidir,
Sırtıma geçirdiğim yalanın kefenidir.
Hakikati boğarken kazandım sandım, eyvah!
Ettiğim her ihanet boynuma dolanan âh!

KörEbE · Kavram Atlası

Bölüm Kavramları

23 kavram

Nefs

İnsanın benlik, arzu ve eğilimlerini taşıyan iç yönü; şiirde kişinin kendi iç hesaplaşmasının merkezidir.

İnsaf

Hakkaniyetli ve vicdanlı davranma; bir şeyi adalet ölçüsüyle değerlendirme tutumu.

Merhamet

Acı çeken veya yardıma muhtaç olana karşı duyulan şefkat ve koruyucu duyarlılık.

Zemheri

Kışın en sert ve en soğuk zamanı; şiir dilinde dondurucu karanlık ve mahrumiyet imgesi.

Hiciv

Bir kişiyi, tutumu veya durumu eleştiri ve yergi yoluyla hedef alan söz veya anlatım.

Kelâm

Söz, ifade ve konuşma; bağlama göre dinî düşüncede inanç meselelerini aklî olarak ele alan ilim.

Acz

Güçsüzlük, yetersizlik ve bir şeyi yapmaya kudret yetirememe hâli.

Lâl

Dili tutulmuş, konuşamaz hâle gelmiş; şiirde suskunluk ve sözün kesilmesi imgesi.

Vebâl

Bir davranışın doğurduğu ağır manevî sorumluluk, günah yükü veya kötü sonuç.

Münafık

İnancı ile dışa vurduğu tutum arasında ikilik bulunan kişi; şiirde nefsin ikiyüzlülüğünü anlatan ağır bir öz eleştiri.

Kâmil

Olgunlaşmış, yetkin ve manevi bakımdan tamamlanmış sayılan kişi veya hâl.

Gâfil

Gerçeğin, sorumluluğun veya tehlikenin farkında olmayan; gaflet içinde bulunan kişi.

Riyâ

İbadet, iyilik veya erdemi içtenlikten çok başkalarına görünmek ve beğenilmek amacıyla sergileme.

Mâmur

Bayındır, düzenli ve gelişmiş; şiirde dış görünüşün süslü ve düzgün oluşunu anlatır.

Hakikat

Bir şeyin görünüşten ve zandan bağımsız gerçek mahiyeti; doğru ve sahih olan.

Zâhir

Görünen, dışta olan, açık yüz; bâtının karşıtı.

Bâtın

İçte, görünmeyen veya derin anlam katmanında bulunan yön; zâhirin karşıtı.

Huşû

Özellikle ibadette saygı, teslimiyet, iç ürperti ve derin gönül alçaklığı hâli.

Gurur

Kişinin kendisini olduğundan üstün görmesine yol açan benlik duygusu; aldanma ve kibirle de ilişkilidir.

Sükûnet

Dinginlik, sessizlik ve iç huzuru hâli.

Kefen

Ölen kişinin bedenini sarmak için kullanılan bez; şiirde fanilik ve ölümün eşitleyici simgesi.

Secde

İbadette alnı yere koyarak yapılan en ileri eğiliş; kulluk, teslimiyet ve tevazu ifadesi.

Heves

Geçici istek, arzu ve kişiyi bir şeye yönelten iç eğilim.

II
8–14. Kıtalar

Ki̇bri̇n Hükmü

08

Âleme nizâm verip aslıma âmâ kaldım,
Zâhirde pür-nûr iken bâtınımda karardım.
Hakk’a rükû sanırken kibrime tapınmışım,
Yalancı bir menzilde körlükle sınanmışım.

09

Kılıcı başkasına çalarken pek cüretkâr,
Kendi boynuma gelip dayanınca sahtekâr!
Adaleti dilimden düşürmezken her dâim,
En büyük zulmü bana yapan benim, ben zâlim!

10

Sustuğum her cinayet benim kendi fâilim,
Kan tükürür yüzüme temiz sandığım tenim!
“Bana ne” diyen dilim kilit vurur göklere,
Vicdanım çürüdü de koku sindi seslere.

11

Mîzanı devirmişim; tarttığım günah benim,
Ateşlere odunsuz attığım o can benim.
Suretim âdemoğlu, sîretim canavarmış;
Kendi yaktığım nârda yanacak âhım varmış.

12

Dünden bir nidâ kopar: “Haberin var mı, gâfil?”
Geçmişimde kayboldum; menzilim bitti, sefîl.
Deste deste günahım, deste deste âh yutar;
Dünde kaybolan aklım yarın mahşerde kusar!

13

Toprak bile ürperir benim o kof cismimden,
Kefen bile iğrenir lânetlenmiş ismimden!
Ne bir duâ sarar bak ne bir rahmet dokunur;
Mezar taşı yerine alnıma âh okunur!

14

Varlık sandığım zerre koca bir hiçlik imiş,
Ruhumu diri sandım; vicdan çoktan erimiş!
Adım bile silinir zamanın defterinden,
Kâinat kan kusacak kibrimin o zehrinden!

KörEbE · Kavram Atlası

Bölüm Kavramları

21 kavram

Nizâm

Düzen, sistem ve uyumlu işleyiş.

Âmâ

Görme yetisini kaybetmiş; mecazen gerçeği göremeyen, hakikate kör.

Pür-nûr

Işıkla, aydınlıkla veya manevî nurla dolu.

Rükû

Namazda eller dizlere konularak öne eğilme hareketi; kulluk ve teslimiyet göstergesi.

Kibir

Kişinin kendisini başkalarından üstün görmesi ve büyüklük taslaması.

Menzil

Ulaşılacak yer, durak veya hedef; tasavvufî dilde manevî yolculuğun bir aşaması.

Adalet

Hak ve sorumlulukları ölçülü biçimde gözetme; hakkı sahibine verme ilkesi.

Zulüm

Haksızlık etme, hakkı çiğneme ve bir varlığa hak etmediği biçimde zarar verme.

Zâlim

Zulmeden, haksızlık yapan ve hakkı ihlal eden kişi.

Vicdan

Kişinin iyi ile kötüyü, doğru ile yanlışı kendi içinde tartmasına imkân veren ahlâkî bilinç.

Mîzan

Ölçü ve terazi; dinî bağlamda amellerin tartılması ve adalet ölçüsü.

Günah

Dinî ve ahlâkî ölçülere aykırı kabul edilen davranış veya sorumluluk doğuran fiil.

Sîret

Bir insanın iç karakteri, ahlâkı ve davranış yapısı; suretin içsel karşılığı.

Nâr

Ateş; klasik ve dinî şiir dilinde cehennem, azap veya yakıcı iç hâlin simgesi.

Nidâ

Sesleniş, çağrı veya yüksek sesle hitap.

Gâfil

Gerçeğin, sorumluluğun veya tehlikenin farkında olmayan; gaflet içinde bulunan kişi.

Mahşer

Kıyamet sonrasında insanların hesap için toplanacağına inanılan yer ve toplanma hâli.

Kefen

Ölen kişinin bedenini sarmak için kullanılan bez; şiirde fanilik ve ölümün eşitleyici simgesi.

Rahmet

Bağışlama, esirgeme, iyilik ve merhamet; dinî dilde ilâhî lütuf ve şefkat.

Zerre

Çok küçük parçacık; mecazen en küçük miktar.

Kâinat

Evrenin bütünü; şiirde insanın küçüklüğünü ve varoluşun genişliğini karşılaştıran kozmik çerçeve.

III
15–21. Kıtalar

Dünyanin Serabi

15

Gölgesine kul oldum, kıblemi de kül ettim;
Vicdanı öldürdüm de yarınımı mahvettim.
Deste deste günahlar boynuma kement kalır,
Kendine kör olanı koca bir hiçlik alır!

16

Yaşarsa insan Hak’tan habersiz ve çaresiz,
Mahşerin meydanında mutlak kalır kimsesiz.
Sessizce gelir ecel, can bağına ilişir;
Aklı başa getirir o buz gibi teneşir!

17

Dünya denen şu serap koca bir yalan imiş,
Nefsimin kudret sanıp taptığı talan imiş.
Makam mevki cüppesi çürük iplikten yama,
Gözlerim açık gezer, hakikatte kör âmâ.

18

Bir ömür koşuşturup avuçladığım rüzgâr,
Mal mülk diye taptığım bana koca bir mezar.
Zan ve vehim içinde çürütmüşüm bağrımı,
Kimse duymaz göçerken şu dilsiz feryadımı.

19

Toprağın altı sükût, üstü koca fırtına;
Ben kendi ellerimle yük vurdum hep sırtıma.
Altından saray yapsam gireceğim yer kara,
Merhem süren bulunmaz içimdeki bu yara.

20

Dile kolay konuşmak, sükût etmek ateştir;
Riyâyla beslenenin tek yoldaşı kalleştir.
Her kelâmım oktur da hep kendime saplanır,
İşlediğim günahlar hep sinemde saklanır.

21

Dervişlik hırkasını kibirle giyen benim,
Hakk’ın adını anıp haramlar yiyen benim.
Diz çöküp ağlasam da yaşlarım hep riyâdır;
Uyandım sanıyorum, gördüğüm kof rüyadır.

KörEbE · Kavram Atlası

Bölüm Kavramları

18 kavram

Kıble

Namazda yönelinen Kâbe yönü; mecazen insanın yöneldiği temel değer veya merkez.

Vicdan

Kişinin iyi ile kötüyü, doğru ile yanlışı kendi içinde tartmasına imkân veren ahlâkî bilinç.

Günah

Dinî ve ahlâkî ölçülere aykırı kabul edilen davranış veya sorumluluk doğuran fiil.

Mahşer

Kıyamet sonrasında insanların hesap için toplanacağına inanılan yer ve toplanma hâli.

Ecel

Canlı için takdir edilmiş ölüm vakti; hayatın sona eriş anı.

Teneşir

Ölünün yıkandığı tahta veya yüksekçe yer; halk şiirinde ölümün somut hatırlatıcısı.

Serap

Uzaktan su gibi görünen optik yanılsama; mecazen aldatıcı umut veya boş dünya görüntüsü.

Nefs

İnsanın benlik, arzu ve eğilimlerini taşıyan iç yönü; şiirde kişinin kendi iç hesaplaşmasının merkezidir.

Hakikat

Bir şeyin görünüşten ve zandan bağımsız gerçek mahiyeti; doğru ve sahih olan.

Âmâ

Görme yetisini kaybetmiş; mecazen gerçeği göremeyen, hakikate kör.

Zan

Kesin bilgiye dayanmayan kanaat, tahmin veya varsayım.

Vehim

Gerçeğe dayanmayan kuruntu, kuşku veya zihnin ürettiği yanıltıcı düşünce.

Sükût

Susma, sessiz kalma ve söz söylememe hâli.

Riyâ

İbadet, iyilik veya erdemi içtenlikten çok başkalarına görünmek ve beğenilmek amacıyla sergileme.

Kelâm

Söz, ifade ve konuşma; bağlama göre dinî düşüncede inanç meselelerini aklî olarak ele alan ilim.

Dervişlik

Tasavvuf yolunda dünyevî benliği azaltma, tevazu ve manevî disiplinle yaşama ideali.

Kibir

Kişinin kendisini başkalarından üstün görmesi ve büyüklük taslaması.

Haram

Dinî bakımdan yapılması veya kullanılması kesin biçimde yasak kabul edilen şey veya fiil.

IV
22–28. Kıtalar

Nedâmet Eşi̇ği̇

22

Sorsalar bana beni aslan kesilir dilim,
Aynaya baktığım an tutulur benim elim.
Suretim kâmil durur, sîretim kara duman;
Yoktur benim nefsimin şerrinden zerre aman.

23

Hani o dağ deviren yenilmez olan aklım?
Bir nefeslik can için kalmadı hiçbir saklım.
Üflenen o nefesin sahibi ben değilim,
Topraktan geldim ama çamura kul meyilim.

24

Kâğıda kalem çalsam kelime benden kaçar,
Çürüttüğüm bu ömür başıma bin dert açar.
Kim bana dost olacak ben kendime düşmanken?
Ruhum nasıl hür kalır beden benim zindanken?

25

Hesap defteri ağır, mîzan kıldan da ince;
Kurtuluş fermanı yok ecel vakti gelince.
Deste deste âh ile çıkamam o huzura,
Yüzümdeki karayla varamam ben o nûra.

26

Şu koca yeryüzünde zerre kadar bir pulum,
Özgürüm sanıyorum, hevesime bir kulum.
Zincirimi altından döverek kendim taktım,
Kendi sahte dünyamı ellerimle ben yaktım.

27

Ey bu çarkın içinde kendini bâkî sanan!
Her kurduğu hayali yalan dünyada yanan!
Nedâmet gözyaşıyla yıkanmazsa bu çamur,
Cehennem ateşidir beni yoğuran hamur.

28

Bir yanım arşa bakar, bir yanım toprak emer;
Kibirden taç giyene zehirden olur kemer.
Gölgem bile benden yüz çevirip de saklanır,
Sanma ki susan diller mahşer günü aklanır.

KörEbE · Kavram Atlası

Bölüm Kavramları

14 kavram

Kâmil

Olgunlaşmış, yetkin ve manevi bakımdan tamamlanmış sayılan kişi veya hâl.

Sîret

Bir insanın iç karakteri, ahlâkı ve davranış yapısı; suretin içsel karşılığı.

Nefs

İnsanın benlik, arzu ve eğilimlerini taşıyan iç yönü; şiirde kişinin kendi iç hesaplaşmasının merkezidir.

Şer

Kötülük, zarar ve ahlâken olumsuz kabul edilen yön veya fiil.

Zerre

Çok küçük parçacık; mecazen en küçük miktar.

Mîzan

Ölçü ve terazi; dinî bağlamda amellerin tartılması ve adalet ölçüsü.

Ecel

Canlı için takdir edilmiş ölüm vakti; hayatın sona eriş anı.

Nûr

Işık ve aydınlık; dinî ve şiirsel dilde hakikat, hidayet ve manevî aydınlanma imgesi.

Heves

Geçici istek, arzu ve kişiyi bir şeye yönelten iç eğilim.

Bâkî

Kalıcı, devamlı ve yok olmayan; fânînin karşıtı.

Nedâmet

Yapılan bir işten dolayı derin pişmanlık duyma ve geri dönüş arzusu.

Arş

İslâmî terminolojide ilâhî kudret ve hükümranlıkla ilişkilendirilen yüce makam; şiirde en yüksek semavî ufuk imgesi.

Kibir

Kişinin kendisini başkalarından üstün görmesi ve büyüklük taslaması.

Mahşer

Kıyamet sonrasında insanların hesap için toplanacağına inanılan yer ve toplanma hâli.

V
29–35. Kıtalar

İçteki̇ Zâli̇m

29

Geceyi yorgan yapıp örterim günahımı,
Kimse bilmez içimde kopan şu eyvahımı.
Vicdanımı çarmıha gerdiğim o gün bittim,
Kendimi koca bir dağ sandım ama erittim.

30

İşte ey garip nefsim, sonun kuru tahtadır;
Sana kefen biçilen karanlık bir haftadır.
Sessizce gelir ecel, can bağına ilişir;
Aklı başa getirir o buz gibi teneşir!

31

Gururumun enkazı göğsümü ezen taştır,
Gördüğüm o karanlık içimdeki savaştır.
Sırça köşküm devrildi hakikat kılıcıyla,
Kaldım kendi başıma vicdanın sancısıyla.

32

Gözlerim kör edilmiş kendi kibrim yüzünden,
Sürgün yedim nihayet insanlık gökyüzünden.
Şu çürüyen bedenim ruha nasıl yurt olsun?
İçimdeki bu nankör dilerim toprak olsun.

33

Susarak büyüttüğüm o devasa canavar,
Şimdi kendi etimi acımadan parçalar.
Kilit vurdum dilime, mazlumu görmez oldum;
Kendi karanlığımda günden güne ben soldum.

34

Hicâp perdesi yırtık, hayâ çoktan terk etmiş;
Benim o kof aklımı kör ihtiras mahvetmiş.
Hangi denize girsem temizlenmez bu çamur,
Ateşlerle yoğruldu göğsümdeki bu hamur.

35

Merhamet pınarımda zehir akıyor şimdi;
Beni bu cehenneme sürükleyen âh kimdi?
Dışarıda ararken asıl zâlim bendeymiş,
Ateşi harlayan şey içimdeki tendeymiş.

KörEbE · Kavram Atlası

Bölüm Kavramları

15 kavram

Günah

Dinî ve ahlâkî ölçülere aykırı kabul edilen davranış veya sorumluluk doğuran fiil.

Vicdan

Kişinin iyi ile kötüyü, doğru ile yanlışı kendi içinde tartmasına imkân veren ahlâkî bilinç.

Nefs

İnsanın benlik, arzu ve eğilimlerini taşıyan iç yönü; şiirde kişinin kendi iç hesaplaşmasının merkezidir.

Kefen

Ölen kişinin bedenini sarmak için kullanılan bez; şiirde fanilik ve ölümün eşitleyici simgesi.

Ecel

Canlı için takdir edilmiş ölüm vakti; hayatın sona eriş anı.

Teneşir

Ölünün yıkandığı tahta veya yüksekçe yer; halk şiirinde ölümün somut hatırlatıcısı.

Gurur

Kişinin kendisini olduğundan üstün görmesine yol açan benlik duygusu; aldanma ve kibirle de ilişkilidir.

Hakikat

Bir şeyin görünüşten ve zandan bağımsız gerçek mahiyeti; doğru ve sahih olan.

Kibir

Kişinin kendisini başkalarından üstün görmesi ve büyüklük taslaması.

Hicâp

Utanma, mahcubiyet ve ar duygusu; ayrıca perde veya örtü anlamı taşır.

Hayâ

Utanma, edep ve ahlâkî çekinme duygusu.

İhtiras

Güçlü, sınır tanımayan tutku; kişiyi ölçüsüz arzu ve hırsa sürükleyen yoğun istek.

Merhamet

Acı çeken veya yardıma muhtaç olana karşı duyulan şefkat ve koruyucu duyarlılık.

Zâlim

Zulmeden, haksızlık yapan ve hakkı ihlal eden kişi.

Nâr

Ateş; klasik ve dinî şiir dilinde cehennem, azap veya yakıcı iç hâlin simgesi.

VI
36–42. Kıtalar

İç Mahkeme

36

Bir A’râf ortasında ne ileri ne geri,
Kendi ellerim ile sattım asıl cevheri.
Karanlık bir dehlizde yankılanır feryadım,
Unutulmaya mahkûm mezardaki o adım.

37

Sükûtun zindanında pas tutarken vicdanım,
Nasıl feraha çıksın şu çürüyen sol yanım?
“Bana ne” demek ile koptu bütün bağlarım,
Kendi felâketime oturup da ağlarım.

38

Satılığa çıkardım ukbâyı nefsim için,
Şu fânî yeryüzünü yurt edindim ben niçin?
Hesap günü gelmeden koptu bende kıyâmet,
Gözüm göre kör oldum; bana haktır nedâmet.

39

Cerahat bağlamış bak kibrin vurduğu yara,
Nasıl hesap veririm düştüğüm zaman dara?
İçimde bir mahkeme; hâkim de ben, sanık ben,
Adaleti katleden asıl koca tanık ben.

40

Göğsümdeki şu kafes artık dar gelir cana,
Riyâyla beslediğim nefsim düşmandır bana.
Bir nedâmet gözyaşı dökemezken bu gözler,
Kıymetini yitirdi ettiğim bütün sözler.

41

En kalabalık yerde yalnızlıkla sınandım,
Kendi gölgemden kaçıp sahte nûrlara kandım.
Hangi libâsı giysem örter mi bu günahı?
Yıkar geçer bendimi mazlumların o âhı.

42

Gözlerim kilitlenmiş hakikatin nûruna,
Ruhumu kurban ettim dünyanın gururuna.
Kapanmaz bir yara bu; merhemi yoktur bende,
Azabın en ağırı nefes alan bu tende.

KörEbE · Kavram Atlası

Bölüm Kavramları

18 kavram

A’râf

Kur’anî bağlamda cennet ile cehennem arasında anılan yüksek yer; şiirde arada kalmışlık imgesi.

Sükût

Susma, sessiz kalma ve söz söylememe hâli.

Vicdan

Kişinin iyi ile kötüyü, doğru ile yanlışı kendi içinde tartmasına imkân veren ahlâkî bilinç.

Ukbâ

Âhiret, ölümden sonraki hayat ve insanın son varış yeri.

Nefs

İnsanın benlik, arzu ve eğilimlerini taşıyan iç yönü; şiirde kişinin kendi iç hesaplaşmasının merkezidir.

Fânî

Geçici, sonlu ve yok olmaya mahkûm; bâkînin karşıtı.

Kıyâmet

Dünya düzeninin sona ermesi ve yeniden dirilişle başlayan hesap günü inancı.

Nedâmet

Yapılan bir işten dolayı derin pişmanlık duyma ve geri dönüş arzusu.

Cerahat

İltihaplı yarada oluşan irin; mecazen içten çürümüşlük veya birikmiş kötülük.

Kibir

Kişinin kendisini başkalarından üstün görmesi ve büyüklük taslaması.

Hâkim

Hüküm veren, karar veren kişi; hukuk dilinde yargıç.

Adalet

Hak ve sorumlulukları ölçülü biçimde gözetme; hakkı sahibine verme ilkesi.

Riyâ

İbadet, iyilik veya erdemi içtenlikten çok başkalarına görünmek ve beğenilmek amacıyla sergileme.

Nûr

Işık ve aydınlık; dinî ve şiirsel dilde hakikat, hidayet ve manevî aydınlanma imgesi.

Libâs

Giysi, elbise; mecazen dış görünüş veya kişinin üzerine giydiği kimlik.

Günah

Dinî ve ahlâkî ölçülere aykırı kabul edilen davranış veya sorumluluk doğuran fiil.

Hakikat

Bir şeyin görünüşten ve zandan bağımsız gerçek mahiyeti; doğru ve sahih olan.

Gurur

Kişinin kendisini olduğundan üstün görmesine yol açan benlik duygusu; aldanma ve kibirle de ilişkilidir.

VII
43–49. Kıtalar

Kabi̇r Eşi̇ği̇

43

Her adımım hüsrandır, her nefesim bir vebâl;
Kendi ocağım söndü, düştüğüm durum melâl.
Umut kervanı geçti; kaldım çöl ortasında,
Kıvranıp duruyorum kibrimin oltasında.

44

Boynuma kement vurdu biriktirdiğim cürüm,
Bu nasıl bir gaflettir, bu ne sessiz bir ölüm?
Gözlerim yola baksın; bekleyenim kalmadı,
İçimdeki bu çölü rahmet bile almadı.

45

Uçurum kenarında günahımla baş başa,
Merhamet dileyemem yüzümü vursam taşa.
İçimdeki bu mahşer sükûtla boğar beni,
Toprak bile istemez riyâyla dolan teni.

46

Kara toprak çağırır her nefesin sonunda,
Kurtuluş umudu yok bu gafletin yolunda.
Taşlaşmış yüreğime ne yağmur ne nûr iner,
Gün gelir benim adım hafızadan silinir.

47

Omuzlarda taşınan çürük bir tahta tabut,
Bir ömür inandığım devrildi koca bir put.
Arkamdan ağlayanlar unutup dönecektir,
Mezarımdaki o mum rüzgârla sönecektir.

48

Kefenin cebi yoktur, doldurduğum yalanlar;
Şimdi boyna dolanır o yediğim haramlar.
Ne malım fayda verir, ne şanım ne de adım,
İşlediğim günahla, bana kaldı feryadım.

49

Üzerime atılan her kürek toprak ağır,
Bütün cihan toplansa bu feryadıma sağır.
Gözüme mil çekilmiş, hakikati görmedim;
Nefsime kul oldum da ben secdeye varmadım.

KörEbE · Kavram Atlası

Bölüm Kavramları

20 kavram

Hüsran

Kaybetme, zarara uğrama ve ağır hayal kırıklığı.

Vebâl

Bir davranışın doğurduğu ağır manevî sorumluluk, günah yükü veya kötü sonuç.

Melâl

Hüzün, iç sıkıntısı ve ruhsal keder.

Kibir

Kişinin kendisini başkalarından üstün görmesi ve büyüklük taslaması.

Cürüm

Suç, kabahat veya ağır sorumluluk doğuran fiil.

Gaflet

Gerçekten, sorumluluktan veya manevî uyanıklıktan uzak kalma; farkında olmama hâli.

Rahmet

Bağışlama, esirgeme, iyilik ve merhamet; dinî dilde ilâhî lütuf ve şefkat.

Günah

Dinî ve ahlâkî ölçülere aykırı kabul edilen davranış veya sorumluluk doğuran fiil.

Merhamet

Acı çeken veya yardıma muhtaç olana karşı duyulan şefkat ve koruyucu duyarlılık.

Mahşer

Kıyamet sonrasında insanların hesap için toplanacağına inanılan yer ve toplanma hâli.

Sükût

Susma, sessiz kalma ve söz söylememe hâli.

Riyâ

İbadet, iyilik veya erdemi içtenlikten çok başkalarına görünmek ve beğenilmek amacıyla sergileme.

Nûr

Işık ve aydınlık; dinî ve şiirsel dilde hakikat, hidayet ve manevî aydınlanma imgesi.

Tabut

Ölünün taşındığı sandık; şiirde ölüm ve faniliğin somut simgesi.

Kefen

Ölen kişinin bedenini sarmak için kullanılan bez; şiirde fanilik ve ölümün eşitleyici simgesi.

Haram

Dinî bakımdan yapılması veya kullanılması kesin biçimde yasak kabul edilen şey veya fiil.

Hakikat

Bir şeyin görünüşten ve zandan bağımsız gerçek mahiyeti; doğru ve sahih olan.

Nefs

İnsanın benlik, arzu ve eğilimlerini taşıyan iç yönü; şiirde kişinin kendi iç hesaplaşmasının merkezidir.

Secde

İbadette alnı yere koyarak yapılan en ileri eğiliş; kulluk, teslimiyet ve tevazu ifadesi.

Kâinat

Evrenin bütünü; şiirde insanın küçüklüğünü ve varoluşun genişliğini karşılaştıran kozmik çerçeve.

VIII
50–56. Kıtalar

Mîzan

50

Daracık o kabirde sıkışır kemiklerim,
Bir zaman dağ deviren bu âciz bileklerim.
Şimdi kurtlar, böcekler paylaşıyor bedeni;
Kâinat kan kusarak reddediyor bu teni.

51

Mezar taşıma vuran soğuk bir güz rüzgârı,
Bu çöküş hatırlatır içimdeki o nârı.
Yarım kalan hevesler kursağımda taş oldu,
Bahar bekleyen ömrüm zemheride kış oldu.

52

Münker Nekir gelince çözülür mü bu dilim?
Amel defteri kara, bomboş kalmış sağ elim.
Hangi yüzle dururum o dîvânın önünde?
Mîzan kıldan da ince o kıyâmet gününde.

53

Aynalarda gördüğüm o ihtişam nerede?
Boğulup kalmışım ben kibir denen derede.
Sahte dostlar, yârenler hepsi kaçıp gittiler,
Beni kendi karanlık kuyumda terk ettiler.

54

Gök kubbe çatırdarken, dağlar un ufak olur,
O koca kibir kulem, yerle bir toprak olur.
Bütün sırlar dökülür, saklanacak yer kalmaz;
Benim nedâmetime melekler de ağlamaz.

55

Ellerim şâhit olur işlediğim cürüme,
Ayaklarım konuşur yürüdüğüm o yöne.
Dudaklarıma mühür vurulur da susarım,
Dün yuttuğum ne varsa bugün kana kusarım.

56

Zerre miskal iyilik tartılır da bulunmaz,
Riyâyla yanan yürek kolay kolay durulmaz.
Kendi cehennemime biletimi ben kestim,
Hakikatin sesine sağır olup da küstüm.

KörEbE · Kavram Atlası

Bölüm Kavramları

18 kavram

Acz

Güçsüzlük, yetersizlik ve bir şeyi yapmaya kudret yetirememe hâli.

Kâinat

Evrenin bütünü; şiirde insanın küçüklüğünü ve varoluşun genişliğini karşılaştıran kozmik çerçeve.

Nâr

Ateş; klasik ve dinî şiir dilinde cehennem, azap veya yakıcı iç hâlin simgesi.

Heves

Geçici istek, arzu ve kişiyi bir şeye yönelten iç eğilim.

Zemheri

Kışın en sert ve en soğuk zamanı; şiir dilinde dondurucu karanlık ve mahrumiyet imgesi.

Münker

İslâmî gelenekte kabir sorgusuyla ilişkilendirilen iki melekten biri; ayrıca yadırganan, kötü görülen şey anlamına gelir.

Nekir

İslâmî gelenekte Münker ile birlikte kabir sorgusuyla ilişkilendirilen melek adı.

Amel Defteri

İnsanın dünyadaki fiillerinin kaydedildiğini anlatan dinî kavram; hesap günündeki sorumluluk imgesi.

Dîvân

Kurul, meclis veya hesap/hüküm makamı; şiirde hesap için huzura çıkılan yüce mahkeme çağrışımı.

Mîzan

Ölçü ve terazi; dinî bağlamda amellerin tartılması ve adalet ölçüsü.

Kıyâmet

Dünya düzeninin sona ermesi ve yeniden dirilişle başlayan hesap günü inancı.

Kibir

Kişinin kendisini başkalarından üstün görmesi ve büyüklük taslaması.

Nedâmet

Yapılan bir işten dolayı derin pişmanlık duyma ve geri dönüş arzusu.

Cürüm

Suç, kabahat veya ağır sorumluluk doğuran fiil.

Zerre

Çok küçük parçacık; mecazen en küçük miktar.

Miskal

Ağırlık ölçüsü; “zerre miskal” kullanımında çok küçük ölçüyü ve hassas hesabı anlatır.

Riyâ

İbadet, iyilik veya erdemi içtenlikten çok başkalarına görünmek ve beğenilmek amacıyla sergileme.

Hakikat

Bir şeyin görünüşten ve zandan bağımsız gerçek mahiyeti; doğru ve sahih olan.

IX
57–63. Kıtalar

Zevâli̇n Mührü

57

Nasibimi tepmişim merhamet deryasında,
Boğulup gidiyorum hırsımın davasında.
Eyvahlar fayda etmez kapanınca o kapı,
Paramparça oluyor kurduğum o kof yapı.

58

Benliğimi eritip bir damlaya dönseydim,
Şu fânî yeryüzünde yavaş yavaş sönseydim.
Dağları ben yarattım deyip yürümeseydim,
Kendi küçüklüğümü vakti varken görseydim.

59

Bir nefeslik canımla, cihana savaş açtım,
Ruhuma ihanetle, ömrüme zehir saçtım.
Bütün çırpınışlarım ağa düşen kuş gibi,
Uyandım cehenneme bir bitmeyen düş gibi.

60

Güneşin dürülüp de, yıldızların söndüğü,
Her nefis ameliyle, Hakk’a geri döndüğü...
O dehşet anı gelip hesap sormaya dursun,
Bırakın bu nefsime zevâlin mührü vursun!

61

Ne bir adım atmaya, mecâl kaldı dizimde,
Bütün cihan karardı, fer kalmadı gözümde.
Boynum kıldan da ince, eğildim huzurunda,
Kimse derman olamaz, nedâmet çukurunda.

62

Benlik davam çürüdü, bir kuru yaprak oldum;
O devasa gölgemle ufacık kabre doldum.
Bitti dünya kavgası, kapandı koca defter;
Kendi kazdığım kuyu beni bağrında bekler.

63

Toprak atıp üstüne dağılır kalabalık,
Başlar o kör karanlık, başlar koca yalnızlık.
Önce seni unutur o canım dediklerin;
Sonra unuttuğunu unutur sevdiklerin!

KörEbE · Kavram Atlası

Bölüm Kavramları

8 kavram

Merhamet

Acı çeken veya yardıma muhtaç olana karşı duyulan şefkat ve koruyucu duyarlılık.

Benlik

Kişinin kendisini algılama biçimi; şiirde nefs, gurur ve kibirle mücadele edilen öz merkez.

Fânî

Geçici, sonlu ve yok olmaya mahkûm; bâkînin karşıtı.

Nefs

İnsanın benlik, arzu ve eğilimlerini taşıyan iç yönü; şiirde kişinin kendi iç hesaplaşmasının merkezidir.

Zevâl

Sona erme, yok olma, düşüş ve ortadan kalkma.

Mecâl

Güç, takat ve bir işi yapabilme kudreti.

Fer

Canlılık, ışık ve parlaklık; “gözde fer kalmaması” gücün ve canlılığın tükenmesini anlatır.

Nedâmet

Yapılan bir işten dolayı derin pişmanlık duyma ve geri dönüş arzusu.

← Şiir Bölümüne Dön