KÖREBE · BAĞIMSIZ ARAŞTIRMA SÖZLÜĞÜ

Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Propaganda ve algı yönetimi örüntülerini tanım, mekanizma, belgelenmiş örnek, analiz, karşı strateji ve kaynaklarıyla inceleyin.

1.000 madde Yavuz Kaya yazar HTTB Düşünce yayın 2026 yıl
DOI kaydını aç ↗ CC BY-NC-ND 4.0

SÖZLÜK SONUÇLARI

1.000 madde

MADDE 577

Araştırma Dergilerinde İsrail Kaynaklı Çalışmaların Abartılı Tanıtımı

İsrail kaynaklı makalelere aşırı görünürlük verilmesi.

İşleyiş mekanizması

Kapak konusu veya özel sayı.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2018’de bir derginin İsrail güvenlik teknolojileri üzerine özel sayı çıkarması. Tarihsel Arka Plan: 2010 sonrası akademik yayınlarda lobi etkisi. Küresel Yansımalar: Literatür dengesi bozulur.

Analitik değerlendirme

Akademik hiyerarşide İsrail yanlı literatür öne çıkar.

Karşı strateji

Çeşitlilik kotası uygulanması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Peterson, T. (2019). Scholarly Publishing in the 21st Century.

MADDE 578

Akademik Danışmanlıklarda İsrail Yanlı Görüşlerin Dayatılması

Akademisyenlerin danışmanlık süreçlerinde İsrail perspektifine yönlendirilmesi.

İşleyiş mekanizması

Danışman atamalarında tek taraflı seçim.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2016’da ABD’de bir doktora tezinde danışmanın İsrail merkezli kaynaklara zorlaması. Tarihsel Arka Plan: Akademik danışmanlık mekanizmaları lobi etkisine açık. Küresel Yansımalar: Genç akademisyenler tek taraflı eğitilir.

Analitik değerlendirme

Filistin konulu tezler çarpıtılır.

Karşı strateji

Danışmanlıkta bağımsız denetim.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Erakat, N. (2019). Justice for Some.

MADDE 579

Üniversite Web Sitelerinde Filistin Dayanışma Açıklamalarının Silinmesi

Üniversitelerin resmi internet sitelerinden Filistin destek açıklamalarının kaldırılması.

İşleyiş mekanizması

Yönetim kararıyla arşivlerin düzenlenmesi.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2021’de ABD’de bir üniversitenin öğrenci birliğinin Filistin destek açıklamasını sitesinden silmesi. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden sonra web arşivleri politik baskılara tabi tutuldu. Küresel Yansımalar: Akademik şeffaflık tartışılır hale geldi.

Analitik değerlendirme

Kurumsal hafıza manipüle edilir.

Karşı strateji

Dijital arşivleme ve bağımsız yedekleme.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Palestine Legal (2021).

MADDE 580

Yayıncıların Filistin Belgesellerini Dağıtıma Sokmaması

Belgesel yapımlarının yayınevleri ve dağıtımcılarca görmezden gelinmesi.

İşleyiş mekanizması

“Pazar yok” veya “tarafsızlık” gerekçeleri.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2019’da Avrupa’da Filistin belgesellerinin festival dağıtım ağına alınmaması. Tarihsel Arka Plan: Belgesel sektöründe lobi etkisi. Küresel Yansımalar: Kültürel üretim tek taraflılaşır.

Analitik değerlendirme

Görsel hafıza bastırılır.

Karşı strateji

Alternatif dağıtım ağları geliştirilmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Shohat, E. & Stam, R. (2014). Unthinking Eurocentrism.

MADDE 581

Akademik Panellerde İsrail Eleştirisi Getirenlerin “Radikal” Etiketlenmesi

İsrail karşıtı akademisyen veya öğrencilerin aşırı uç olarak damgalanması.

İşleyiş mekanizması

Panel moderatörlerinin veya organizatörlerin söylemleri.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2017’de ABD’de bir Filistinli akademisyenin panelde “radikal” diye yaftalanması. Tarihsel Arka Plan: 11 Eylül sonrası “radikalizm” söylemi yaygınlaştı. Küresel Yansımalar: Akademik tartışmalar daraltıldı.

Analitik değerlendirme

Eleştirel sesler marjinalize edilir.

Karşı strateji

İfade özgürlüğünü savunan akademik birlikler.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Erakat, N. (2019). Justice for Some.

MADDE 582

Üniversite Araştırma Ortaklıklarında İsrail Şirketlerinin Önceliği

Üniversitelerle yapılan işbirliklerinde İsrail şirketlerine özel ayrıcalık verilmesi.

İşleyiş mekanizması

Fon protokollerinde İsrail ortaklarının şart koşulması.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2018’de Horizon 2020 kapsamında bazı Avrupa üniversitelerinin İsrail savunma şirketleriyle zorunlu ortaklık yapması. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası İsrail–AB akademik işbirlikleri arttı. Küresel Yansımalar: Akademik adalet tartışmaları yükseldi.

Analitik değerlendirme

Filistinli kurumlar dışlanır.

Karşı strateji

Şeffaf işbirliği kriterleri.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Corporate Watch (2018).

MADDE 583

Araştırma Hibelerinde Filistin’e Ayrılan Fonların Sıfırlanması

Uluslararası hibe programlarında Filistin için bütçe ayrılmaması.

İşleyiş mekanizması

Politik baskı ile bütçe tahsisi engelleme.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2015’te AB fonlarında Filistin konulu projelere bütçe ayrılmadığı raporlandı. Tarihsel Arka Plan: Hibeler lobi etkisine açık hale geldi. Küresel Yansımalar: Akademik eşitsizlik derinleşti.

Analitik değerlendirme

Filistin araştırmaları sürdürülemez hale gelir.

Karşı strateji

Alternatif fon mekanizmaları kurmak.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

PACBI Reports (2016).

MADDE 584

Akademik Çalışmalarda İsrail Yanlı Kaynakların Zorunlu Gösterilmesi

Öğrenci ve akademisyenlere derslerde İsrail kaynaklarını kullanma şartı konulması.

İşleyiş mekanizması

Ders izlencelerinde tek taraflı kaynak listeleri.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2020’de bir ABD üniversitesinde İsrail yanlı kaynakların zorunlu okutulması tartışma yarattı. Tarihsel Arka Plan: Eğitim materyalleri uzun süredir siyasi baskı altında. Küresel Yansımalar: Akademik objektiflik zarar görür.

Analitik değerlendirme

Akademik perspektif tek kutuplu hale gelir.

Karşı strateji

Kaynak çeşitliliği ilkesinin korunması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Said, E. (1992). The Question of Palestine.

MADDE 585

Üniversite Basınında İsrail Eleştirilerinin “Yanlış Bilgi” Sayılması

Üniversiteye bağlı medya organlarında İsrail eleştirilerinin dezenformasyon olarak etiketlenmesi.

İşleyiş mekanizması

Editoryal kurulların yanlı değerlendirmeleri.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2021’de bir üniversite gazetesinde İsrail eleştirisi “yanlış bilgi” gerekçesiyle kaldırıldı. Tarihsel Arka Plan: Medya denetimi lobi etkisiyle yoğunlaştı. Küresel Yansımalar: Akademik basın özgürlüğü tartışıldı.

Analitik değerlendirme

Eleştirel yazılar sansürlenir.

Karşı strateji

Öğrenci basın haklarının korunması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Palestine Legal (2021).

MADDE 586

Yayıncıların Filistin Şairlerini “Siyasi” Gerekçeyle Engellemesi

Filistinli şairlerin eserlerinin siyasi içerikli denilerek yayımlanmaması.

İşleyiş mekanizması

“Apayrı siyasi beyan” gerekçesiyle sansür.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: Mahmoud Darwish’in bazı şiirlerinin Batı yayınevlerince reddi. Tarihsel Arka Plan: Filistin edebiyatı uzun süredir politik etiketleniyor. Küresel Yansımalar: Kültürel hafıza bastırılır.

Analitik değerlendirme

Filistin edebiyatı görünmez kılınır.

Karşı strateji

Bağımsız yayınevlerinin desteklenmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Harlow, B. (1987). Resistance Literature.

MADDE 587

Akademik Kongrelerde İsrail Karşıtı Posterlere Sansür

Kongrelerde Filistin lehine hazırlanan posterlerin kabul edilmemesi.

İşleyiş mekanizması

“Standartlara uygun değil” bahanesiyle reddetme.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2019’da bir Avrupa konferansında Gazze üzerine posterin reddedilmesi. Tarihsel Arka Plan: Poster sunumları bilimsel çeşitliliğin parçasıdır ancak siyasi baskıya uğruyor. Küresel Yansımalar: Akademik forumların bağımsızlığı sorgulandı.

Analitik değerlendirme

Akademik paylaşım kısıtlanır.

Karşı strateji

Bilimsel kriterlerin şeffaf uygulanması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

PACBI Reports (2020).

MADDE 588

Üniversite Atamalarında İsrail Yanlı CV’lere Öncelik

Akademik kadro alımlarında İsrail ile işbirliği yapmış adayların tercih edilmesi.

İşleyiş mekanizması

CV değerlendirmelerinde İsrail ortaklı projelere ağırlık verilmesi.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2018’de ABD’de bir üniversitede İsrail merkezli araştırma yapmış akademisyenin öncelikli atanması. Tarihsel Arka Plan: Akademik işe alımlar lobi etkisine açık. Küresel Yansımalar: Akademik liyakat sistemi zedelenir.

Analitik değerlendirme

Kariyer fırsatları tek taraflılaşır.

Karşı strateji

Bağımsız ve çoklu kriterlerin uygulanması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Erakat, N. (2019). Justice for Some.

MADDE 589

Araştırma Programlarında İsrail Yanlı Veri Setlerinin Zorunlu Tutulması

Üniversite ve araştırma programlarında yalnızca İsrail kaynaklı veri setlerinin kullanılmasının şart koşulması.

İşleyiş mekanizması

Fon sağlayıcıların veri erişimini sınırlaması.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2019’da bir AB fonlu araştırmada Filistin kaynaklarının reddedilip yalnızca İsrail devlet verilerinin kabul edilmesi. Tarihsel Arka Plan: Veri tekeli 2000 sonrası artmıştır. Küresel Yansımalar: Bilimsel nesnellik zarar görür.

Analitik değerlendirme

Filistin merkezli veriler görünmez kılınır.

Karşı strateji

Açık veri tabanlarının geliştirilmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Khalidi, R. (2020). The Hundred Years’ War on Palestine.

MADDE 590

Akademik Kitaplarda Filistin Bölümlerinin Kesilmesi

Filistin’e dair yazılmış bölümlerin editör gerekçesiyle kitaptan çıkarılması.

İşleyiş mekanizması

“Tarafsızlık” ya da “fazlalık” bahanesiyle sansür.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2015’te ABD’de bir ders kitabında Filistin bölümünün baskı öncesi çıkarılması. Tarihsel Arka Plan: Eğitim yayınlarında benzer vakalar sık yaşandı. Küresel Yansımalar: Kültürel hafıza budanır.

Analitik değerlendirme

Okur tek taraflı bilgiye ulaşır.

Karşı strateji

Bağımsız yayınevleriyle işbirliği.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Said, E. (1992). The Question of Palestine.

MADDE 591

Üniversite Laboratuvarlarında İsrail Teknolojilerinin Mecburi Kullanımı

Araştırma laboratuvarlarında İsrail şirketlerinin ürünlerinin zorunlu hale getirilmesi.

İşleyiş mekanizması

İhale ve sponsorluk baskısı.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2018’de bazı Avrupa üniversitelerinde Elbit Systems cihazlarının laboratuvarlarda zorunlu hale gelmesi. Tarihsel Arka Plan: Akademi–savunma sanayi işbirliği yaygınlaştı. Küresel Yansımalar: Üniversite araştırmaları militarize oldu.

Analitik değerlendirme

Bilimsel üretim tekelleşir.

Karşı strateji

Alternatif tedarik zincirlerinin kurulması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Corporate Watch (2018).

MADDE 592

Think-Tank Sunumlarında Filistin Eleştirilerinin “Yanlı” Gösterilmesi

Filistin lehine analizlerin “ideolojik” damgasıyla itibarsızlaştırılması.

İşleyiş mekanizması

Sunum raporlarının kategorik olarak yanlı ilan edilmesi.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2017’de Washington’da bir think-tank sunumunda Filistin raporunun “ideolojik” diye dışlanması. Tarihsel Arka Plan: Lobi etkisiyle think-tank literatürü tek yönlüleşti. Küresel Yansımalar: Bağımsız araştırmalar marjinalleşti.

Analitik değerlendirme

Politika yapıcıların algısı çarpıtılır.

Karşı strateji

Çok kaynaklı sunumların şart koşulması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Mearsheimer & Walt (2007). The Israel Lobby.

MADDE 593

Akademisyenlere İsrail Karşıtı Çalışmalarda Konferans Yasağı

İsrail’i eleştiren akademisyenlerin konferanslara katılmasının engellenmesi.

İşleyiş mekanizması

Davet iptalleri veya vize engelleri.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2021’de Filistinli akademisyenlerin Avrupa konferansına alınmaması. Tarihsel Arka Plan: Konferans sansürleri uzun süredir gündemde. Küresel Yansımalar: Akademi tek sesli hale gelir.

Analitik değerlendirme

Akademik özgürlük ihlal edilir.

Karşı strateji

Uluslararası akademik dayanışma.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

PACBI Reports (2021).

MADDE 594

Üniversite Gazetelerinde Filistin Katliamlarının Yer Almaması

Üniversite basınında Filistin’deki sivil ölümlerinin hiç haber yapılmaması.

İşleyiş mekanizması

Editoryal engelleme.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırılarında birçok üniversite gazetesinin haberi görmezden gelmesi. Tarihsel Arka Plan: Öğrenci basını da politik baskıya maruz kaldı. Küresel Yansımalar: Genç kuşak bilgi yoksunluğuna sürüklendi.

Analitik değerlendirme

Öğrenciler tek taraflı bilgiye maruz kalır.

Karşı strateji

Bağımsız öğrenci medyasının desteklenmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Palestine Legal (2015).

MADDE 595

Yayıncıların İsrail Yanlı Kapak Görselleri Seçmesi

Akademik ve popüler kitaplarda İsrail imajını olumlayan kapak tasarımlarının tercih edilmesi.

İşleyiş mekanizması

Grafik tasarımlarda politik yönlendirme.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2019’da bazı İsrail tarihi kitaplarının kapaklarında “barışçı” sembollerin seçilmesi. Tarihsel Arka Plan: Yayıncılıkta görsel dil propaganda aracı olarak kullanıldı. Küresel Yansımalar: Okur algısı yönlendirilir.

Analitik değerlendirme

Görsel hafıza manipüle edilir.

Karşı strateji

Kapak seçimlerinde bağımsız denetim.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Shohat, E. (2017). Israeli Cinema: East/West and the Politics of Representation.

MADDE 596

Akademik Panellerde İsrail Eleştirisi Getirenlerin Mikrofonunun Kapatılması

Panel sırasında İsrail karşıtı konuşmacıların seslerinin teknik olarak kesilmesi.

İşleyiş mekanizması

Organizasyon kontrolüyle sansür.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2018’de ABD’de bir akademik panelde Filistinli konuşmacının mikrofonunun kapatılması. Tarihsel Arka Plan: Söz kesme ve sansür mekanizmaları uzun süredir var. Küresel Yansımalar: Akademik özgürlük krizi gündem oldu.

Analitik değerlendirme

Eleştirel ses doğrudan susturulur.

Karşı strateji

Bağımsız teknik ekiplerin denetimi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Erakat, N. (2019). Justice for Some.

MADDE 597

Üniversite Konferans Salonlarında Filistin Afişlerinin Yasaklanması

Üniversite salonlarında Filistin’e dair görsel materyallerin yasaklanması.

İşleyiş mekanizması

“Siyasi semboller” gerekçesi.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2022’de ABD’de bir üniversitenin konferans salonlarında Filistin afişlerini yasaklaması. Tarihsel Arka Plan: Görsel sansür kampüslerde artış gösterdi. Küresel Yansımalar: Öğrenci dayanışmaları engellenir.

Analitik değerlendirme

Görsel ifade özgürlüğü kısıtlanır.

Karşı strateji

İfade özgürlüğü tüzüklerinin uygulanması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Palestine Legal (2022).

MADDE 598

Araştırma Fonlarının İsrail Yanlı STK’lara Aktarılması

Üniversite araştırma fonlarının tarafsız görünümdeki İsrail yanlı kuruluşlara yönlendirilmesi.

İşleyiş mekanizması

Hibe kriterleri manipülasyonu.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2016’da AB fonlarının İsrail yanlı STK’lara aktarılması tartışma yarattı. Tarihsel Arka Plan: STK ağları akademik fonlarda etkin oldu. Küresel Yansımalar: Bağımsız araştırmalar kaynak bulamaz.

Analitik değerlendirme

Fon dağılımı adaletsizleşir.

Karşı strateji

Fon süreçlerinde şeffaflık.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

BDS Movement Reports (2017).

MADDE 599

Akademik Kurumlarda Filistin Dayanışmasının “Disiplin Suçu” Sayılması

Üniversite yönetimlerinin Filistin yanlı faaliyetleri disiplin gerekçesi yapması.

İşleyiş mekanizması

Öğrenci ve akademisyenlere soruşturma açma.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2021’de ABD’de Filistin dayanışma bildirisi yayımlayan öğrencilere disiplin cezası verilmesi. Tarihsel Arka Plan: 1960’lardan beri siyasi öğrenci hareketleri kriminalize ediliyor. Küresel Yansımalar: Akademik özgürlük aşındı.

Analitik değerlendirme

Dayanışma caydırılır.

Karşı strateji

Uluslararası akademik birliklerin baskısı.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Palestine Legal (2021).

MADDE 600

Üniversite Atamalarında İsrail Yanlı CV’lere Öncelik (İleri Aşama)

Özellikle yüksek düzey akademik pozisyonlarda İsrail ortaklı projelerin belirleyici kriter yapılması.

İşleyiş mekanizması

Rektörlük ve yönetim kurulu onay süreçlerinde öncelik.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2019’da Avrupa’da bir üniversitede İsrail askeri araştırma projelerinde yer alan profesörün doğrudan atanması. Tarihsel Arka Plan: Akademik elitin siyasallaşması uzun süredir devam ediyor. Küresel Yansımalar: Akademik liyakat ve eşitlik zedelenir.

Analitik değerlendirme

Akademik elit tek taraflılaşır.

Karşı strateji

Bağımsız uluslararası atama denetimleri.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Pappé, I. (2015). The Idea of Israel.