KÖREBE · BAĞIMSIZ ARAŞTIRMA SÖZLÜĞÜ

Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Propaganda ve algı yönetimi örüntülerini tanım, mekanizma, belgelenmiş örnek, analiz, karşı strateji ve kaynaklarıyla inceleyin.

1.000 madde Yavuz Kaya yazar HTTB Düşünce yayın 2026 yıl
DOI kaydını aç ↗ CC BY-NC-ND 4.0

SÖZLÜK SONUÇLARI

1.000 madde

MADDE 553

Akademik Seminerlerde Filistinli Konuşmacıların İptali

Filistinli akademisyenlerin seminer davetlerinin baskılar sonucu iptal edilmesi.

İşleyiş mekanizması

Üniversite yönetimlerine yapılan lobi baskısı.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2019’da ABD’de Filistinli profesör Rabab Abdulhadi’nin davetinin iptali. Tarihsel Arka Plan: 2010’lardan itibaren Filistinli akademisyenlere yönelik engellemeler arttı. Küresel Yansımalar: Akademik özgürlük tartışmaları büyüdü.

Analitik değerlendirme

Akademik çoğulculuk ortadan kalkar.

Karşı strateji

Dayanışma kampanyalarıyla iptal kararlarının geri çekilmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Palestine Legal (2020).

MADDE 554

Üniversite Yönetimlerinde İsrail Dostu Bağışçıların Etkisi

Üniversite kararlarında büyük bağışçılar aracılığıyla İsrail yanlı politikaların belirlenmesi.

İşleyiş mekanizması

Bağış karşılığında akademik kadro ve araştırma yönlendirmeleri.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2018’de bazı ABD üniversitelerinde büyük Yahudi diasporası bağışçılarının yönetim kurullarına nüfuzu. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden bu yana bağış diplomasisi güçlendi. Küresel Yansımalar: Akademik kurumsallık lobi çıkarlarına bağımlı hale gelir.

Analitik değerlendirme

Üniversite özerkliği sermaye etkisine girer.

Karşı strateji

Şeffaf bağış politikaları.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Mitchell, K. (2021). Universities and Donor Politics.

MADDE 555

Yayıncıların Filistin Fotoğraf Albümlerini Geri Çekmesi

Yayıncı kuruluşların Filistin’e dair görsel arşivleri piyasadan toplatması.

İşleyiş mekanizması

“Politik hassasiyet” gerekçesiyle yayınların iptali.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2014’te bazı yayınevlerinin Gazze fotoğraf albümlerini geri çekmesi. Tarihsel Arka Plan: Nakba sonrası görsel bellek sürekli sansürlendi. Küresel Yansımalar: Filistin kültürel mirası görünmezleştirilir.

Analitik değerlendirme

Görsel hafıza silinir.

Karşı strateji

Bağımsız fotoğraf arşivlerinin dijitalleştirilmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Masalha, N. (2012). The Palestine Nakba.

MADDE 556

Akademik Toplantılarda İsrail Propaganda Filmlerinin Gösterilmesi

Akademik etkinliklerde İsrail ordusunu olumlayan propaganda filmlerine yer verilmesi.

İşleyiş mekanizması

Üniversite sponsorlu etkinliklerde tek taraflı film seçkisi.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2017’de ABD’de bir üniversite seminerinde “Israel: The Only Democracy in the Middle East” adlı filmin gösterilmesi. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası propaganda filmleri akademiye taşındı. Küresel Yansımalar: Akademi, kamu diplomasisinin aracı haline gelir.

Analitik değerlendirme

Öğrenciler ve akademisyenler manipülatif içerikle beslenir.

Karşı strateji

Filistin belgeselleriyle dengeleme.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Lentin, R. (2018). Israel and Settler Colonialism.

MADDE 557

Üniversite Araştırma Merkezlerinde İsrail İşbirliği Zorunluluğu

Ortadoğu araştırma merkezlerinde İsrail kurumlarıyla ortak proje şartı konulması.

İşleyiş mekanizması

Fon koşullarına İsrail işbirliği maddesi ekleme.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2015’te AB’de bazı araştırma merkezlerinde İsrail ortaklığı olmadan fon verilmemesi. Tarihsel Arka Plan: Oslo sonrası akademik normalleşme politikaları hız kazandı. Küresel Yansımalar: Filistinli kurumlar dışlanır.

Analitik değerlendirme

Akademik bağımsızlık kısıtlanır.

Karşı strateji

Ortaklık kriterlerinin yeniden tanımlanması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

EU Research Reports (2016).

MADDE 558

Öğrenci Bildirilerinde Filistin Konularına Not Düşürülmesi

Filistin konulu öğrenci bildirilerinin akademik kriterlerden bağımsız olarak düşük notlandırılması.

İşleyiş mekanizması

Öğretim üyelerinin önyargılı değerlendirmeleri.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2013’te ABD’de bir öğrencinin Filistin temalı bildirisine düşük not verilmesi ve itirazının reddi. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası akademik önyargılar arttı. Küresel Yansımalar: Genç akademisyenler Filistin çalışmalarına yönelmekten uzaklaştı.

Analitik değerlendirme

Öğrenciler Filistin üzerine çalışmaktan caydırılır.

Karşı strateji

Notlandırma şeffaflığının sağlanması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Palestine Legal Case Files (2014).

MADDE 559

Araştırma Dergilerinde İsrail Karşıtı Hakem Raporlarının Gizlenmesi

İsrail’i eleştiren makalelere dair hakem raporlarının yayın sürecinden çıkarılması.

İşleyiş mekanizması

Editörlerin “tarafsızlık” gerekçesiyle raporları sümen altı etmesi.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2019’da bir dergide İsrail işgaline dair hakem raporunun gizlenmesi basına yansıdı. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren akademik yayıncılıkta İsrail lehine sansür vakaları arttı. Küresel Yansımalar: Akademik güvenilirlik tartışmalı hale gelir.

Analitik değerlendirme

Akademik şeffaflık zedelenir, eleştirel makaleler reddedilir.

Karşı strateji

Hakem raporlarının anonim ama şeffaf biçimde yayımlanması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Barghouti, O. (2020). Academia and Palestine: Suppression of Dissent.

MADDE 560

Akademik Çalıştaylarda İsrail Yanlı Literatürün Dağıtılması

Çalıştay ve seminerlerde tek taraflı İsrail yanlı kaynakların katılımcılara dağıtılması.

İşleyiş mekanizması

Fon destekli literatür paketleri hazırlanması.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2018’de Londra’da düzenlenen bir güvenlik çalıştayında yalnızca İsrail merkezli raporların dağıtılması. Tarihsel Arka Plan: Hasbara literatürü akademik ortamlara taşındı. Küresel Yansımalar: Akademik çeşitlilik zayıflar.

Analitik değerlendirme

Katılımcılar yalnızca İsrail perspektifiyle eğitilir.

Karşı strateji

Bağımsız ve çok kaynaklı literatür önerilmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Pappé, I. (2015). The Idea of Israel.

MADDE 561

Üniversite Panellerinde Filistinli Konukların “Güvenlik” Gerekçesiyle Reddedilmesi

Filistinli akademisyen veya aktivistlerin üniversite etkinliklerine davet edilmemesi.

İşleyiş mekanizması

“Kampüs güvenliği” bahanesiyle iptal.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2022’de ABD’de Filistinli gazeteci Mohammed El- Kurd’un konuşmasının güvenlik gerekçesiyle iptali. Tarihsel Arka Plan: 11 Eylül sonrası güvenlik söylemleri Filistinlilere karşı kullanıldı. Küresel Yansımalar: Akademik ifade özgürlüğü sorgulandı.

Analitik değerlendirme

Filistin sesi akademik ortamda susturulur.

Karşı strateji

Akademik özgürlük bildirgelerinin uygulanması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Palestine Legal (2022).

MADDE 562

Yayın Evlerinde İsrail Eleştirilerinin “Editoryal Karar”la Çıkarılması

Kitaplarda İsrail eleştirilerinin editör gerekçesiyle silinmesi.

İşleyiş mekanizması

“Tarafsızlık” adına bölümlerin metinden çıkarılması.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2017’de ABD’de bir yayınevinin Filistin’e dair bölümleri kitaptan çıkarması. Tarihsel Arka Plan: Akademik yayıncılıkta editoryal otosansür sık görüldü. Küresel Yansımalar: Filistin anlatıları literatürden dışlanır.

Analitik değerlendirme

Yayınlanan eserler sterilize edilir.

Karşı strateji

Alternatif yayınevleriyle işbirliği.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Said, E. (1992). The Question of Palestine.

MADDE 563

Akademisyenlerin İsrail Konusunda Konuşmalarının Kayda Alınması

İsrail’i eleştiren akademisyenlerin konuşmalarının izinsiz kayda alınarak baskı aracı yapılması.

İşleyiş mekanizması

Gizli ses ve video kayıtları.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2016’da ABD’de Steven Salaita’nın konuşmalarının kayda alınarak sosyal medyada hedef gösterilmesi. Tarihsel Arka Plan: İsrail karşıtı seslere yönelik fişleme kampanyaları uzun süredir sürüyor. Küresel Yansımalar: Akademik özgürlük ihlali gündem oldu.

Analitik değerlendirme

Akademisyenler oto-sansüre zorlanır.

Karşı strateji

Hukuki mücadele ve akademik dayanışma.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Salaita, S. (2015). Uncivil Rites.

MADDE 564

Üniversite İçi Tartışmalarda İsrail Yanlı Moderatörler

Üniversite içi tartışmalarda moderatörlerin sistematik biçimde İsrail yanlı seçilmesi.

İşleyiş mekanizması

Tartışma konularının yönlendirilmesi, söz kesme ve öncelik tanıma.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2019’da bir ABD üniversitesinde İsrail–Filistin panelinde moderatörün yalnızca İsrail tarafını desteklemesi. Tarihsel Arka Plan: Akademik tartışma özgürlüğü hasbara ile sınırlandı. Küresel Yansımalar: Üniversiteler tek sesli platformlara dönüştü.

Analitik değerlendirme

Filistin yanlı sesler bastırılır.

Karşı strateji

Tarafsız moderatör ataması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Erakat, N. (2019). Justice for Some.

MADDE 565

Araştırma Hibelerinde Filistinli Başvuruların Diskalifiye Edilmesi

Filistinli akademisyenlerin fon başvurularının sistematik biçimde reddedilmesi.

İşleyiş mekanizması

“Uygunluk kriteri” gerekçesi.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2015’te AB Horizon fonuna yapılan Filistin başvurularının reddi raporlandı. Tarihsel Arka Plan: Uluslararası fonlarda Filistinlilerin dışlanması bilinen bir pratik. Küresel Yansımalar: Akademik üretim engellenir.

Analitik değerlendirme

Filistin araştırmaları fon bulamaz.

Karşı strateji

Bağımsız fon mekanizmaları geliştirmek.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

PACBI Reports (2016).

MADDE 566

Akademik Konferanslarda İsrail Yanlı Sponsorluk Logoları

Konferans materyallerinde İsrail kurumlarının logolarının öne çıkarılması.

İşleyiş mekanizması

Sponsorluk sözleşmeleriyle görünürlük sağlanması.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2018’de Berlin’de bir konferansta İsrail savunma şirketlerinin logolarının kullanılması. Tarihsel Arka Plan: Akademik sponsorluklar 1990’lardan itibaren yoğunlaştı. Küresel Yansımalar: Bilimsel toplantıların bağımsızlığı tartışmalı hale geldi.

Analitik değerlendirme

Konferans İsrail propagandasına dönüşür.

Karşı strateji

Sponsorluk şeffaflığı talep edilmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

BDS Movement Reports (2019).

MADDE 567

Üniversite İşbirliklerinde İsrail Savunma Sanayii Katkısı

Üniversite–sanayi işbirliklerinde İsrail savunma sanayi şirketlerine öncelik verilmesi.

İşleyiş mekanizması

Savunma Ar-Ge projelerinin İsrail ortaklı zorunlu yapılması.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2017’de bazı AB üniversitelerinin Elbit Systems ile işbirliği anlaşması yapması. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası İsrail savunma şirketleri küresel akademide etkin oldu. Küresel Yansımalar: Akademi militarist üretime kayar.

Analitik değerlendirme

Akademik araştırmalar militarize olur.

Karşı strateji

Sivil teknolojiye öncelik verilmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Corporate Watch (2018). Elbit Systems and Academia.

MADDE 568

Yayıncıların Filistin Çalışmalarını “Pazar Yok” Gerekçesiyle Reddetmesi

Filistin konulu akademik kitapların “okuyucu ilgisi yok” bahanesiyle yayımlanmaması.

İşleyiş mekanizması

Ticari pazar gerekçesiyle otosansür.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2014’te bir ABD yayınevinin Filistin tarihine dair kitabı reddetmesi. Tarihsel Arka Plan: 20. yüzyıl boyunca Filistin yayınları ticari kaygıyla ötelenmiştir. Küresel Yansımalar: Kültürel hafıza sınırlanır.

Analitik değerlendirme

Filistin literatürü okuyucuya ulaşamaz.

Karşı strateji

Açık erişim yayıncılığın teşvik edilmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Khalidi, R. (2020). The Hundred Years’ War on Palestine.

MADDE 569

Akademik Dizinlerde Filistin Konulu Makalelerin Azaltılması

Akademik veri tabanlarında Filistin konulu makalelerin görünürlüğünün kısıtlanması.

İşleyiş mekanizması

Dizinleme algoritmalarında seçici dışlama.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2018’de bazı uluslararası indekslerde Filistin konulu makalelerin erişim oranlarının düşmesi raporlandı. Tarihsel Arka Plan: Dijital indekslerin 2000 sonrası akademide hegemonya kurması. Küresel Yansımalar: Küresel literatürde Filistin perspektifi marjinalleşir.

Analitik değerlendirme

Filistin araştırmaları akademik dolaşımdan düşer.

Karşı strateji

Bağımsız indeksler ve açık erişim veri tabanları kurmak.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Shawa, B. (2020). Palestine in Academic Publishing.

MADDE 570

Üniversite Açıklamalarında Filistin Dayanışmasının “Siyasi” Sayılması

Üniversitelerin Filistin dayanışma etkinliklerini akademik değil siyasi olarak damgalaması.

İşleyiş mekanizması

Basın açıklamalarında “tarafsız kalma” gerekçesi.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2021’de ABD’de birçok üniversite Filistin dayanışma bildirilerini “siyasi beyan” diye reddetti. Tarihsel Arka Plan: 1960’lardan beri öğrenci dayanışma hareketleri bastırılıyor. Küresel Yansımalar: Üniversiteler tarafsızlık adı altında baskı kurar.

Analitik değerlendirme

Dayanışma kriminalize edilir.

Karşı strateji

Akademik özgürlük bildirilerinin uygulanması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Palestine Legal (2021).

MADDE 571

Araştırma Fuarlarında İsrail Teknolojisinin Parlatılması

Üniversite fuarlarında İsrail merkezli teknolojilerin özellikle öne çıkarılması.

İşleyiş mekanizması

Stant, afiş ve sunumlarda İsrail markalarının teşhiri.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2019’da Avrupa’daki araştırma fuarında yalnızca İsrail güvenlik teknolojilerine ayrı bölüm ayrılması. Tarihsel Arka Plan: İsrail’in start-up ekonomisi hasbara ile pazarlanıyor. Küresel Yansımalar: Akademik pazar tek yönlü algılanır.

Analitik değerlendirme

İsrail inovasyonu “üstün” imajı kazanır.

Karşı strateji

Çeşitli ülke teknolojilerinin eşit temsil edilmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Avigur-Eshel, A. (2018). Start-Up Nation Branding.

MADDE 572

Akademik Burslarda Filistinli Öğrencilere Kota Konması

Burs programlarında Filistinli öğrencilere görünmez kota uygulanması.

İşleyiş mekanizması

Başvuruların “öncelik kriteri” bahanesiyle elenmesi.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2017’de bir Avrupa burs programında Filistinli adayların kabul oranının sıfıra yakın çıkması. Tarihsel Arka Plan: Akademik hareketlilikte eşitsizlik sorunu. Küresel Yansımalar: Eğitimde fırsat eşitsizliği derinleşir.

Analitik değerlendirme

Filistinli öğrencilerin akademik hareketliliği engellenir.

Karşı strateji

Şeffaf kriterler ve eşitlik mekanizmaları.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

UNESCO (2019). Education Under Occupation.

MADDE 573

Üniversite Kulüplerinde Filistin Etkinliklerinin “Güvenlik Riski” Sayılması

Filistin temalı öğrenci etkinliklerinin üniversite yönetimleri tarafından engellenmesi.

İşleyiş mekanizması

“Güvenlik” bahanesiyle salon iptali.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2022’de ABD’de “Israeli Apartheid Week” etkinliklerinin güvenlik gerekçesiyle yasaklanması. Tarihsel Arka Plan: Öğrenci kulüplerine baskı uzun süredir mevcut. Küresel Yansımalar: Dayanışma hareketleri kriminalize edilir.

Analitik değerlendirme

Öğrenci kulüpleri sindirilir.

Karşı strateji

Hukuki itiraz ve öğrenci dayanışması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Students for Justice in Palestine (2022).

MADDE 574

Think-Tank Yayınlarında İsrail Eleştirilerinin Çarpıtılması

İsrail’e dair eleştirel bulguların raporlarda yanlış veya eksik sunulması.

İşleyiş mekanizması

Dil oyunlarıyla manipülasyon.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2015’te Washington merkezli bir raporda İsrail’in Gazze saldırıları “zorunlu operasyon” diye sunuldu. Tarihsel Arka Plan: Think-tank raporları lobi etkisiyle yönlendirilir. Küresel Yansımalar: Yanlış bilgi politikaları şekillendirir.

Analitik değerlendirme

Politika yapıcılar yanıltılır.

Karşı strateji

Bağımsız araştırma merkezlerinin desteklenmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Mearsheimer & Walt (2007). The Israel Lobby.

MADDE 575

Akademisyenlere İsrail Yanlı Konferanslara Katılım Baskısı

Akademisyenlerin İsrail yanlı konferanslara katılmaya zorlanması.

İşleyiş mekanizması

Fon ve kariyer baskısı.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2018’de bazı Avrupa akademisyenlerine İsrail ortaklı konferanslara katılmaları için fon şartı kondu. Tarihsel Arka Plan: Fon mekanizmaları akademik yönlendirme aracı. Küresel Yansımalar: Akademik çeşitlilik bozulur.

Analitik değerlendirme

Akademik özgürlük kısıtlanır.

Karşı strateji

Bağımsız fon kaynakları.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

PACBI Reports (2019).

MADDE 576

Üniversite Diplomasilerinde İsrail İşbirliği Ödülleri

Üniversitelerin İsrail ile işbirliği yapan kurumlara özel ödüller vermesi.

İşleyiş mekanizması

İşbirliği protokollerinin ödüllendirilmesi.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2020’de ABD’de bir üniversitenin İsrail savunma şirketiyle ortak projeye “yenilikçilik ödülü” vermesi. Tarihsel Arka Plan: Akademik ödüller propaganda aracı haline geldi. Küresel Yansımalar: Akademik ödül değerleri yozlaşır.

Analitik değerlendirme

İsrail ortaklığı prestijli kılınır.

Karşı strateji

Tarafsız ve bağımsız ödül kriterleri.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Corporate Watch (2021).