KÖREBE · BAĞIMSIZ ARAŞTIRMA SÖZLÜĞÜ
Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü
Propaganda ve algı yönetimi örüntülerini tanım, mekanizma, belgelenmiş örnek, analiz, karşı strateji ve kaynaklarıyla inceleyin.
1.000 MADDEDE ARA
Terim, yöntem, olay veya kaynak
Arama yalnız Hasbara Sözlüğü içinde çalışır; genel Kavram Atlası verisine ve sayaçlarına karışmaz.
SÖZLÜK SONUÇLARI
1.000 madde
Üniversite Yönetimlerinde İsrail Dostu Bağışçıların Etkisi
Üniversite kararlarında büyük bağışçılar aracılığıyla İsrail yanlı politikaların belirlenmesi.
İşleyiş mekanizması
Bağış karşılığında akademik kadro ve araştırma yönlendirmeleri.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2018’de bazı ABD üniversitelerinde büyük Yahudi diasporası bağışçılarının yönetim kurullarına nüfuzu. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden bu yana bağış diplomasisi güçlendi. Küresel Yansımalar: Akademik kurumsallık lobi çıkarlarına bağımlı hale gelir.
Analitik değerlendirme
Üniversite özerkliği sermaye etkisine girer.
Karşı strateji
Şeffaf bağış politikaları.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Mitchell, K. (2021). Universities and Donor Politics.
Yayıncıların Filistin Fotoğraf Albümlerini Geri Çekmesi
Yayıncı kuruluşların Filistin’e dair görsel arşivleri piyasadan toplatması.
İşleyiş mekanizması
“Politik hassasiyet” gerekçesiyle yayınların iptali.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2014’te bazı yayınevlerinin Gazze fotoğraf albümlerini geri çekmesi. Tarihsel Arka Plan: Nakba sonrası görsel bellek sürekli sansürlendi. Küresel Yansımalar: Filistin kültürel mirası görünmezleştirilir.
Analitik değerlendirme
Görsel hafıza silinir.
Karşı strateji
Bağımsız fotoğraf arşivlerinin dijitalleştirilmesi.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Masalha, N. (2012). The Palestine Nakba.
Akademik Toplantılarda İsrail Propaganda Filmlerinin Gösterilmesi
Akademik etkinliklerde İsrail ordusunu olumlayan propaganda filmlerine yer verilmesi.
İşleyiş mekanizması
Üniversite sponsorlu etkinliklerde tek taraflı film seçkisi.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2017’de ABD’de bir üniversite seminerinde “Israel: The Only Democracy in the Middle East” adlı filmin gösterilmesi. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası propaganda filmleri akademiye taşındı. Küresel Yansımalar: Akademi, kamu diplomasisinin aracı haline gelir.
Analitik değerlendirme
Öğrenciler ve akademisyenler manipülatif içerikle beslenir.
Karşı strateji
Filistin belgeselleriyle dengeleme.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Lentin, R. (2018). Israel and Settler Colonialism.
Üniversite Araştırma Merkezlerinde İsrail İşbirliği Zorunluluğu
Ortadoğu araştırma merkezlerinde İsrail kurumlarıyla ortak proje şartı konulması.
İşleyiş mekanizması
Fon koşullarına İsrail işbirliği maddesi ekleme.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2015’te AB’de bazı araştırma merkezlerinde İsrail ortaklığı olmadan fon verilmemesi. Tarihsel Arka Plan: Oslo sonrası akademik normalleşme politikaları hız kazandı. Küresel Yansımalar: Filistinli kurumlar dışlanır.
Analitik değerlendirme
Akademik bağımsızlık kısıtlanır.
Karşı strateji
Ortaklık kriterlerinin yeniden tanımlanması.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
EU Research Reports (2016).
Öğrenci Bildirilerinde Filistin Konularına Not Düşürülmesi
Filistin konulu öğrenci bildirilerinin akademik kriterlerden bağımsız olarak düşük notlandırılması.
İşleyiş mekanizması
Öğretim üyelerinin önyargılı değerlendirmeleri.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2013’te ABD’de bir öğrencinin Filistin temalı bildirisine düşük not verilmesi ve itirazının reddi. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası akademik önyargılar arttı. Küresel Yansımalar: Genç akademisyenler Filistin çalışmalarına yönelmekten uzaklaştı.
Analitik değerlendirme
Öğrenciler Filistin üzerine çalışmaktan caydırılır.
Karşı strateji
Notlandırma şeffaflığının sağlanması.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Palestine Legal Case Files (2014).
Araştırma Dergilerinde İsrail Karşıtı Hakem Raporlarının Gizlenmesi
İsrail’i eleştiren makalelere dair hakem raporlarının yayın sürecinden çıkarılması.
İşleyiş mekanizması
Editörlerin “tarafsızlık” gerekçesiyle raporları sümen altı etmesi.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2019’da bir dergide İsrail işgaline dair hakem raporunun gizlenmesi basına yansıdı. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren akademik yayıncılıkta İsrail lehine sansür vakaları arttı. Küresel Yansımalar: Akademik güvenilirlik tartışmalı hale gelir.
Analitik değerlendirme
Akademik şeffaflık zedelenir, eleştirel makaleler reddedilir.
Karşı strateji
Hakem raporlarının anonim ama şeffaf biçimde yayımlanması.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Barghouti, O. (2020). Academia and Palestine: Suppression of Dissent.
Akademik Çalıştaylarda İsrail Yanlı Literatürün Dağıtılması
Çalıştay ve seminerlerde tek taraflı İsrail yanlı kaynakların katılımcılara dağıtılması.
İşleyiş mekanizması
Fon destekli literatür paketleri hazırlanması.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2018’de Londra’da düzenlenen bir güvenlik çalıştayında yalnızca İsrail merkezli raporların dağıtılması. Tarihsel Arka Plan: Hasbara literatürü akademik ortamlara taşındı. Küresel Yansımalar: Akademik çeşitlilik zayıflar.
Analitik değerlendirme
Katılımcılar yalnızca İsrail perspektifiyle eğitilir.
Karşı strateji
Bağımsız ve çok kaynaklı literatür önerilmesi.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Pappé, I. (2015). The Idea of Israel.
Üniversite Panellerinde Filistinli Konukların “Güvenlik” Gerekçesiyle Reddedilmesi
Filistinli akademisyen veya aktivistlerin üniversite etkinliklerine davet edilmemesi.
İşleyiş mekanizması
“Kampüs güvenliği” bahanesiyle iptal.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2022’de ABD’de Filistinli gazeteci Mohammed El- Kurd’un konuşmasının güvenlik gerekçesiyle iptali. Tarihsel Arka Plan: 11 Eylül sonrası güvenlik söylemleri Filistinlilere karşı kullanıldı. Küresel Yansımalar: Akademik ifade özgürlüğü sorgulandı.
Analitik değerlendirme
Filistin sesi akademik ortamda susturulur.
Karşı strateji
Akademik özgürlük bildirgelerinin uygulanması.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Palestine Legal (2022).
Yayın Evlerinde İsrail Eleştirilerinin “Editoryal Karar”la Çıkarılması
Kitaplarda İsrail eleştirilerinin editör gerekçesiyle silinmesi.
İşleyiş mekanizması
“Tarafsızlık” adına bölümlerin metinden çıkarılması.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2017’de ABD’de bir yayınevinin Filistin’e dair bölümleri kitaptan çıkarması. Tarihsel Arka Plan: Akademik yayıncılıkta editoryal otosansür sık görüldü. Küresel Yansımalar: Filistin anlatıları literatürden dışlanır.
Analitik değerlendirme
Yayınlanan eserler sterilize edilir.
Karşı strateji
Alternatif yayınevleriyle işbirliği.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Said, E. (1992). The Question of Palestine.
Akademisyenlerin İsrail Konusunda Konuşmalarının Kayda Alınması
İsrail’i eleştiren akademisyenlerin konuşmalarının izinsiz kayda alınarak baskı aracı yapılması.
İşleyiş mekanizması
Gizli ses ve video kayıtları.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2016’da ABD’de Steven Salaita’nın konuşmalarının kayda alınarak sosyal medyada hedef gösterilmesi. Tarihsel Arka Plan: İsrail karşıtı seslere yönelik fişleme kampanyaları uzun süredir sürüyor. Küresel Yansımalar: Akademik özgürlük ihlali gündem oldu.
Analitik değerlendirme
Akademisyenler oto-sansüre zorlanır.
Karşı strateji
Hukuki mücadele ve akademik dayanışma.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Salaita, S. (2015). Uncivil Rites.
Üniversite İçi Tartışmalarda İsrail Yanlı Moderatörler
Üniversite içi tartışmalarda moderatörlerin sistematik biçimde İsrail yanlı seçilmesi.
İşleyiş mekanizması
Tartışma konularının yönlendirilmesi, söz kesme ve öncelik tanıma.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2019’da bir ABD üniversitesinde İsrail–Filistin panelinde moderatörün yalnızca İsrail tarafını desteklemesi. Tarihsel Arka Plan: Akademik tartışma özgürlüğü hasbara ile sınırlandı. Küresel Yansımalar: Üniversiteler tek sesli platformlara dönüştü.
Analitik değerlendirme
Filistin yanlı sesler bastırılır.
Karşı strateji
Tarafsız moderatör ataması.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Erakat, N. (2019). Justice for Some.
Araştırma Hibelerinde Filistinli Başvuruların Diskalifiye Edilmesi
Filistinli akademisyenlerin fon başvurularının sistematik biçimde reddedilmesi.
İşleyiş mekanizması
“Uygunluk kriteri” gerekçesi.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2015’te AB Horizon fonuna yapılan Filistin başvurularının reddi raporlandı. Tarihsel Arka Plan: Uluslararası fonlarda Filistinlilerin dışlanması bilinen bir pratik. Küresel Yansımalar: Akademik üretim engellenir.
Analitik değerlendirme
Filistin araştırmaları fon bulamaz.
Karşı strateji
Bağımsız fon mekanizmaları geliştirmek.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
PACBI Reports (2016).
Akademik Konferanslarda İsrail Yanlı Sponsorluk Logoları
Konferans materyallerinde İsrail kurumlarının logolarının öne çıkarılması.
İşleyiş mekanizması
Sponsorluk sözleşmeleriyle görünürlük sağlanması.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2018’de Berlin’de bir konferansta İsrail savunma şirketlerinin logolarının kullanılması. Tarihsel Arka Plan: Akademik sponsorluklar 1990’lardan itibaren yoğunlaştı. Küresel Yansımalar: Bilimsel toplantıların bağımsızlığı tartışmalı hale geldi.
Analitik değerlendirme
Konferans İsrail propagandasına dönüşür.
Karşı strateji
Sponsorluk şeffaflığı talep edilmesi.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
BDS Movement Reports (2019).
Üniversite İşbirliklerinde İsrail Savunma Sanayii Katkısı
Üniversite–sanayi işbirliklerinde İsrail savunma sanayi şirketlerine öncelik verilmesi.
İşleyiş mekanizması
Savunma Ar-Ge projelerinin İsrail ortaklı zorunlu yapılması.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2017’de bazı AB üniversitelerinin Elbit Systems ile işbirliği anlaşması yapması. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası İsrail savunma şirketleri küresel akademide etkin oldu. Küresel Yansımalar: Akademi militarist üretime kayar.
Analitik değerlendirme
Akademik araştırmalar militarize olur.
Karşı strateji
Sivil teknolojiye öncelik verilmesi.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Corporate Watch (2018). Elbit Systems and Academia.
Yayıncıların Filistin Çalışmalarını “Pazar Yok” Gerekçesiyle Reddetmesi
Filistin konulu akademik kitapların “okuyucu ilgisi yok” bahanesiyle yayımlanmaması.
İşleyiş mekanizması
Ticari pazar gerekçesiyle otosansür.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2014’te bir ABD yayınevinin Filistin tarihine dair kitabı reddetmesi. Tarihsel Arka Plan: 20. yüzyıl boyunca Filistin yayınları ticari kaygıyla ötelenmiştir. Küresel Yansımalar: Kültürel hafıza sınırlanır.
Analitik değerlendirme
Filistin literatürü okuyucuya ulaşamaz.
Karşı strateji
Açık erişim yayıncılığın teşvik edilmesi.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Khalidi, R. (2020). The Hundred Years’ War on Palestine.
Akademik Dizinlerde Filistin Konulu Makalelerin Azaltılması
Akademik veri tabanlarında Filistin konulu makalelerin görünürlüğünün kısıtlanması.
İşleyiş mekanizması
Dizinleme algoritmalarında seçici dışlama.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2018’de bazı uluslararası indekslerde Filistin konulu makalelerin erişim oranlarının düşmesi raporlandı. Tarihsel Arka Plan: Dijital indekslerin 2000 sonrası akademide hegemonya kurması. Küresel Yansımalar: Küresel literatürde Filistin perspektifi marjinalleşir.
Analitik değerlendirme
Filistin araştırmaları akademik dolaşımdan düşer.
Karşı strateji
Bağımsız indeksler ve açık erişim veri tabanları kurmak.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Shawa, B. (2020). Palestine in Academic Publishing.
Üniversite Açıklamalarında Filistin Dayanışmasının “Siyasi” Sayılması
Üniversitelerin Filistin dayanışma etkinliklerini akademik değil siyasi olarak damgalaması.
İşleyiş mekanizması
Basın açıklamalarında “tarafsız kalma” gerekçesi.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2021’de ABD’de birçok üniversite Filistin dayanışma bildirilerini “siyasi beyan” diye reddetti. Tarihsel Arka Plan: 1960’lardan beri öğrenci dayanışma hareketleri bastırılıyor. Küresel Yansımalar: Üniversiteler tarafsızlık adı altında baskı kurar.
Analitik değerlendirme
Dayanışma kriminalize edilir.
Karşı strateji
Akademik özgürlük bildirilerinin uygulanması.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Palestine Legal (2021).
Araştırma Fuarlarında İsrail Teknolojisinin Parlatılması
Üniversite fuarlarında İsrail merkezli teknolojilerin özellikle öne çıkarılması.
İşleyiş mekanizması
Stant, afiş ve sunumlarda İsrail markalarının teşhiri.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2019’da Avrupa’daki araştırma fuarında yalnızca İsrail güvenlik teknolojilerine ayrı bölüm ayrılması. Tarihsel Arka Plan: İsrail’in start-up ekonomisi hasbara ile pazarlanıyor. Küresel Yansımalar: Akademik pazar tek yönlü algılanır.
Analitik değerlendirme
İsrail inovasyonu “üstün” imajı kazanır.
Karşı strateji
Çeşitli ülke teknolojilerinin eşit temsil edilmesi.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Avigur-Eshel, A. (2018). Start-Up Nation Branding.
Akademik Burslarda Filistinli Öğrencilere Kota Konması
Burs programlarında Filistinli öğrencilere görünmez kota uygulanması.
İşleyiş mekanizması
Başvuruların “öncelik kriteri” bahanesiyle elenmesi.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2017’de bir Avrupa burs programında Filistinli adayların kabul oranının sıfıra yakın çıkması. Tarihsel Arka Plan: Akademik hareketlilikte eşitsizlik sorunu. Küresel Yansımalar: Eğitimde fırsat eşitsizliği derinleşir.
Analitik değerlendirme
Filistinli öğrencilerin akademik hareketliliği engellenir.
Karşı strateji
Şeffaf kriterler ve eşitlik mekanizmaları.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
UNESCO (2019). Education Under Occupation.
Üniversite Kulüplerinde Filistin Etkinliklerinin “Güvenlik Riski” Sayılması
Filistin temalı öğrenci etkinliklerinin üniversite yönetimleri tarafından engellenmesi.
İşleyiş mekanizması
“Güvenlik” bahanesiyle salon iptali.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2022’de ABD’de “Israeli Apartheid Week” etkinliklerinin güvenlik gerekçesiyle yasaklanması. Tarihsel Arka Plan: Öğrenci kulüplerine baskı uzun süredir mevcut. Küresel Yansımalar: Dayanışma hareketleri kriminalize edilir.
Analitik değerlendirme
Öğrenci kulüpleri sindirilir.
Karşı strateji
Hukuki itiraz ve öğrenci dayanışması.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Students for Justice in Palestine (2022).
Think-Tank Yayınlarında İsrail Eleştirilerinin Çarpıtılması
İsrail’e dair eleştirel bulguların raporlarda yanlış veya eksik sunulması.
İşleyiş mekanizması
Dil oyunlarıyla manipülasyon.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2015’te Washington merkezli bir raporda İsrail’in Gazze saldırıları “zorunlu operasyon” diye sunuldu. Tarihsel Arka Plan: Think-tank raporları lobi etkisiyle yönlendirilir. Küresel Yansımalar: Yanlış bilgi politikaları şekillendirir.
Analitik değerlendirme
Politika yapıcılar yanıltılır.
Karşı strateji
Bağımsız araştırma merkezlerinin desteklenmesi.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Mearsheimer & Walt (2007). The Israel Lobby.
Akademisyenlere İsrail Yanlı Konferanslara Katılım Baskısı
Akademisyenlerin İsrail yanlı konferanslara katılmaya zorlanması.
İşleyiş mekanizması
Fon ve kariyer baskısı.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2018’de bazı Avrupa akademisyenlerine İsrail ortaklı konferanslara katılmaları için fon şartı kondu. Tarihsel Arka Plan: Fon mekanizmaları akademik yönlendirme aracı. Küresel Yansımalar: Akademik çeşitlilik bozulur.
Analitik değerlendirme
Akademik özgürlük kısıtlanır.
Karşı strateji
Bağımsız fon kaynakları.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
PACBI Reports (2019).
Üniversite Diplomasilerinde İsrail İşbirliği Ödülleri
Üniversitelerin İsrail ile işbirliği yapan kurumlara özel ödüller vermesi.
İşleyiş mekanizması
İşbirliği protokollerinin ödüllendirilmesi.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2020’de ABD’de bir üniversitenin İsrail savunma şirketiyle ortak projeye “yenilikçilik ödülü” vermesi. Tarihsel Arka Plan: Akademik ödüller propaganda aracı haline geldi. Küresel Yansımalar: Akademik ödül değerleri yozlaşır.
Analitik değerlendirme
İsrail ortaklığı prestijli kılınır.
Karşı strateji
Tarafsız ve bağımsız ödül kriterleri.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Corporate Watch (2021).