KÖREBE · BAĞIMSIZ ARAŞTIRMA SÖZLÜĞÜ

Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Propaganda ve algı yönetimi örüntülerini tanım, mekanizma, belgelenmiş örnek, analiz, karşı strateji ve kaynaklarıyla inceleyin.

1.000 madde Yavuz Kaya yazar HTTB Düşünce yayın 2026 yıl
DOI kaydını aç ↗ CC BY-NC-ND 4.0

SÖZLÜK SONUÇLARI

1.000 madde

MADDE 505

Yayın Evlerinde Filistin Kitaplarının Raflardan Kaldırılması

Filistin yanlı veya İsrail eleştirisi içeren eserlerin dağıtım ağından çıkarılması.

İşleyiş mekanizması

Ticari baskılar ve siyasi kaygılar.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2021’de bazı ABD yayınevlerinin Filistin kitaplarını “tartışmalı” diye geri çekmesi. Tarihsel Arka Plan: Soğuk Savaş’tan itibaren siyasi kitap sansürü örnekleri mevcuttur. Küresel Yansımalar: Akademik yayıncılıkta çifte standart tartışmaları.

Analitik değerlendirme

Filistin’in sesi kültürel alanda susturulur.

Karşı strateji

Bağımsız yayınevlerinin desteklenmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Mondoweiss (2021).

MADDE 506

Akademik Dergilerde Eleştirel Makalelerin Reddi

İsrail eleştirisi içeren akademik makalelerin “taraflılık” gerekçesiyle reddedilmesi.

İşleyiş mekanizması

Hakem süreçlerinde editöryal manipülasyon.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2018’de Third World Quarterly dergisinde Filistin makalesinin reddi. Tarihsel Arka Plan: İsrail karşıtı araştırmalar uzun süredir baskılanıyor. Küresel Yansımalar: Akademik özgürlük krizi büyür.

Analitik değerlendirme

Akademik bilgi üretimi tek yönlü hale gelir.

Karşı strateji

Açık erişim platformlarında alternatif yayınlar.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Said, E. (1992). The Question of Palestine. Vintage.

MADDE 507

Araştırma Fonlarının İsrail Teknolojisine Yönlendirilmesi

Uluslararası araştırma fonlarının İsrail’in askeri ve teknoloji projelerine aktarılması.

İşleyiş mekanizması

AB Horizon fonları ve ikili anlaşmalar.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2020’de AB Horizon programından İsrail savunma sanayine milyonlarca avro aktarımı. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren Avrupa–İsrail fon işbirlikleri arttı. Küresel Yansımalar: Filistin halkı aleyhine teknoloji üstünlüğü güçlendi.

Analitik değerlendirme

İsrail’in işgal politikalarını destekleyen teknoloji geliştirilir.

Karşı strateji

Fon kullanımında insan hakları kriterlerinin zorunlu hale getirilmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Stop the Wall Coalition (2020).

MADDE 508

Üniversite Kürsülerinde İsrail Yanlı Profesörlerin Atanması

Stratejik akademik kürsülere İsrail yanlı akademisyenlerin yerleştirilmesi.

İşleyiş mekanizması

Bağış fonları ve lobi baskısıyla kadro atamaları.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2015’te Harvard Kennedy School’da İsrail yanlı fonla kurulan kürsü. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren ABD ve İngiltere’de sık görülen bir yöntem. Küresel Yansımalar: Üniversite özerkliği sorgulanır hale geldi.

Analitik değerlendirme

Akademik söylem tek taraflı hale gelir.

Karşı strateji

Üniversitelerde şeffaf bağış ve kadro politikaları.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Giroux, H. (2014). Neoliberalism’s War on Higher Education. Haymarket.

MADDE 509

Mezuniyet Törenlerinde Filistin Bayraklarının Yasaklanması

Üniversite mezuniyetlerinde öğrencilerin Filistin bayrağı taşımasının “siyasi eylem” gerekçesiyle engellenmesi.

İşleyiş mekanizması

Yönetimlerin disiplin tehditleri ve güvenlik müdahaleleri.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2022 ABD Duke Üniversitesi’nde Filistin bayrağı açan öğrencilerin güvenlik tarafından çıkarılması. Tarihsel Arka Plan: 2010’lardan itibaren birçok ABD ve Avrupa kampüsünde yaşandı. Küresel Yansımalar: Akademik özgürlük tartışmaları büyüdü.

Analitik değerlendirme

Öğrencilerin ifade özgürlüğü kısıtlanır, Filistin dayanışması görünmez kılınır.

Karşı strateji

Öğrenci sendikalarının dayanışma bildirileri.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Al Jazeera (2022).

MADDE 510

Akademisyenlere İsrail Eleştirisi Nedeniyle Vize Engeli

İsrail’i eleştiren akademisyenlerin seyahat vizelerinin reddedilmesi.

İşleyiş mekanizması

Hükümetler tarafından kara liste uygulamaları.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2018’de ABD’li profesör Katherine Franke’nin Tel Aviv’de ülkeye girişinin engellenmesi. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası BDS hareketini destekleyen akademisyenler hedef alındı. Küresel Yansımalar: Akademik hareketlilikte siyasi ayrımcılık tartışmaları.

Analitik değerlendirme

Uluslararası akademik işbirlikleri kısıtlanır.

Karşı strateji

Akademik kurumların vize kısıtlamalarına karşı uluslararası kampanyaları.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

The Guardian (2018).

MADDE 511

Uluslararası Konferanslarda Filistinli Katılımcıların Davet Edilmemesi

Filistinli akademisyen ve uzmanların konferanslara “davet edilmeyerek” dışlanması.

İşleyiş mekanizması

Organizasyonlarda davet listelerinin bilinçli kısıtlanması.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2017’de Kudüs konulu uluslararası konferanslarda Filistinli akademisyenlerin dışarıda bırakılması. Tarihsel Arka Plan: Oslo sonrası dönemde bu uygulamalar arttı. Küresel Yansımalar: Konferanslarda taraflılık algısı güçlendi.

Analitik değerlendirme

Filistin perspektifi akademik alanlarda yer bulamaz.

Karşı strateji

Akademik birliklerin eşit temsil şartı talep etmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Middle East Monitor (2017).

MADDE 512

Doktora Tezlerinde Filistin Konularına Sansür

Filistin meselesini işleyen tezlerin “taraflılık” gerekçesiyle reddedilmesi veya değiştirilmesinin istenmesi.

İşleyiş mekanizması

Jüri ve danışman baskısı.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2019’da ABD’de bir doktora öğrencisinin Filistin konulu tezine “daha dengeli ol” baskısı yapılması. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası özellikle ABD ve İngiltere’de sistematikleşti. Küresel Yansımalar: Akademide oto-sansür yerleşti.

Analitik değerlendirme

Akademik üretim özgürlüğü zedelenir.

Karşı strateji

Bağımsız yayın organlarında tezlerin yayımlanması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Journal of Palestine Studies (2020).

MADDE 513

Üniversite Kampüslerinde Filistin Dayanışma Çadırlarının Kaldırılması

Öğrencilerin kampüslerde kurduğu dayanışma çadırlarının güvenlik güçleri tarafından dağıtılması.

İşleyiş mekanizması

Yönetimlerin polis çağırarak mekânları zorla boşaltması.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2024 Columbia Üniversitesi Filistin dayanışma kampının polis müdahalesiyle kaldırılması. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden bu yana apartheid karşıtı eylemlere benzer şekilde uygulandı. Küresel Yansımalar: Uluslararası basında kampüs baskısı tartışmaları.

Analitik değerlendirme

Protesto ve ifade özgürlüğü engellenir.

Karşı strateji

Öğrencilerin hukuk desteğiyle kampanyaları sürdürmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

New York Times (2024).

MADDE 514

Akademik Fonlarda İsrail Şirketleriyle Zorunlu Ortaklık

Fon başvurularında İsrail merkezli şirketlerle ortaklık şartı aranması.

İşleyiş mekanizması

Uluslararası hibelerde İsrail kurumlarının proje ortağı yapılması.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2017 AB Horizon projelerinde bazı fonlarda İsrail ortaklığı şart koşuldu. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası Avrupa–İsrail araştırma işbirlikleri hızlandı. Küresel Yansımalar: Fon bağımlılığı akademik yönelimleri tek taraflı hale getirdi.

Analitik değerlendirme

Akademik fon akışı İsrail lehine yönlendirilir.

Karşı strateji

Fon politikalarında şeffaflık talebi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Stop the Wall Coalition (2017).

MADDE 515

Yayın Komitelerinde İsrail Yanlı Hakemlerin Çoğunluğu

Akademik dergilerde İsrail yanlı hakemlerin çoğunluk oluşturması.

İşleyiş mekanizması

Editöryal kurullarda bilinçli kadrolaşma.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2018’de Filistin konulu makalelerin yüksek oranda reddedilmesi. Tarihsel Arka Plan: 1990 sonrası yayıncılıkta görünür hale geldi. Küresel Yansımalar: Akademik çeşitlilik kısıtlandı.

Analitik değerlendirme

Filistin lehine araştırmaların reddi kolaylaşır.

Karşı strateji

Alternatif akademik dergilerin kurulması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Said, E. (1992). The Question of Palestine.

MADDE 516

Üniversite Müfredatında Nakba’nın Görmezden Gelinmesi

Üniversite ders programlarında Nakba’nın ya hiç işlenmemesi ya da tarafsızlaştırılması.

İşleyiş mekanizması

Ders kitaplarında konunun “çatışma” veya “göç” gibi yumuşak terimlerle geçiştirilmesi.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: ABD ve Avrupa üniversitelerindeki Ortadoğu derslerinde Nakba’nın dışarıda bırakılması. Tarihsel Arka Plan: 1948 sonrası Batı akademilerinde yaygın sansür. Küresel Yansımalar: Küresel gençlik Nakba’yı tarihsel bir “tartışma” gibi algılar.

Analitik değerlendirme

Tarihsel gerçeklik inkâr edilir, Filistin halkının hafızası silikleşir.

Karşı strateji

Filistinli akademisyenlerin alternatif ders programları.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Khalidi, R. (2020). The Hundred Years’ War on Palestine.

MADDE 517

Araştırma Projelerinde İsrail Kaynaklarının Önceliklendirilmesi

Araştırmalarda İsrail resmi kurumlarının verilerinin “güvenilir” kabul edilmesi.

İşleyiş mekanizması

Akademik başvurularda İsrail kaynaklarının zorunlu tutulması.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2016’da ABD’de bir araştırma fonunda yalnızca İsrail devlet verilerinin kullanılmasına izin verildi. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren akademik yönlendirme arttı. Küresel Yansımalar: Tek taraflı veri, akademik bilgi üretimini çarpıttı.

Analitik değerlendirme

Filistinli kaynaklar “taraflı” ilan edilerek dışlanır.

Karşı strateji

Uluslararası bağımsız veri tabanlarının güçlendirilmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Journal of Palestine Studies (2016).

MADDE 518

Akademik Atamalarda İsrail Dostu Pozisyonların Tercihi

Üniversitelerde üst düzey pozisyonlara İsrail dostu isimlerin atanması.

İşleyiş mekanizması

Bağışçılar ve lobiler üzerinden yönetim baskısı.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2015’te bazı ABD üniversitelerinde Ortadoğu çalışmaları bölüm başkanlarının İsrail yanlı akademisyenlerden seçilmesi. Tarihsel Arka Plan: 1990’lardan itibaren sistematikleşti. Küresel Yansımalar: Akademide tek yönlü kadrolaşma.

Analitik değerlendirme

Üniversite politikaları İsrail lehine şekillenir.

Karşı strateji

Akademik şeffaflık ve liyakat ilkelerinin savunulması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Giroux, H. (2014). Neoliberalism’s War on Higher Education.

MADDE 519

Üniversite Senatolarında İsrail Yanlı Kararların Geçmesi

Üniversite senatolarında İsrail yanlı pozisyonları destekleyen kararların kabul edilmesi.

İşleyiş mekanizması

Lobi baskısı ve bağışçıların etkisiyle senato gündemlerinin yönlendirilmesi.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2022’de bazı ABD üniversitelerinin BDS karşıtı kararlar alması. Tarihsel Arka Plan: 2010’lardan itibaren BDS hareketinin güçlenmesiyle karşı kararlar çoğaldı. Küresel Yansımalar: Akademik kurumların tarafsızlık iddiası zedelendi.

Analitik değerlendirme

Üniversitenin resmi tutumu tek taraflı hale gelir.

Karşı strateji

Öğrenci ve akademisyenlerin demokratik karar mekanizmalarına katılımının artırılması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Palestine Legal (2022).

MADDE 520

Öğrenci Gazetelerinde Filistin Yazılarının Yasaklanması

Öğrenci gazetelerinde Filistin yanlı makalelerin yayımlanmasının engellenmesi.

İşleyiş mekanizması

Editöryal baskı ve yönetim müdahaleleri.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2019’da California Üniversitesi öğrenci gazetesinde Filistin makalesi yayından kaldırıldı. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren sıkça görülen sansür biçimi. Küresel Yansımalar: Üniversite basın özgürlüğü tartışmaları.

Analitik değerlendirme

Genç seslerin Filistin konusundaki görüşleri susturulur.

Karşı strateji

Bağımsız öğrenci medyası girişimleri.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Mondoweiss (2019).

MADDE 521

Üniversite Radyolarında Filistin Tartışmalarının Susturulması

Üniversiteye bağlı radyo programlarında Filistin konulu yayınların iptal edilmesi.

İşleyiş mekanizması

Yönetimlerin içerik kontrolü ve siyasi baskılar.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2018’de bazı ABD kampüs radyolarında Filistin programlarının kaldırılması. Tarihsel Arka Plan: 1990’lardan beri artan bir uygulama. Küresel Yansımalar: Üniversite radyolarında ifade özgürlüğü kısıtlanır.

Analitik değerlendirme

Alternatif medya alanı da İsrail söylemleriyle uyumlu hale gelir.

Karşı strateji

Bağımsız podcast ve çevrimiçi yayınların geliştirilmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Journal of Communication Inquiry (2019).

MADDE 522

Akademik Yayınlarda İsrail Karşıtı Terimlerin Çıkarılması

Makale ve kitaplarda “işgal”, “apartheid” gibi kavramların editör süreçlerinde silinmesi.

İşleyiş mekanizması

Hakem ve editör müdahaleleriyle dilin yumuşatılması.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2017’de bazı yayınevlerinin “işgal” yerine “çatışma” ifadesini kullanmaya zorlaması. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden beri dil manipülasyonu sistematikleşti. Küresel Yansımalar: Uluslararası literatürde Filistin’in meşru hakları görünmezleşir.

Analitik değerlendirme

Akademik bilgi üretimi manipüle edilir.

Karşı strateji

Akademik özgürlük bildirilerinin güçlendirilmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Pappé, I. (2006). The Ethnic Cleansing of Palestine.

MADDE 523

Kütüphanelerde Filistin Kaynaklarının “Yanlı” Diye Damgalanması

Üniversite kütüphanelerinde Filistin yanlı eserlerin “taraflı” ibaresiyle etiketlenmesi.

İşleyiş mekanizması

Kataloglama ve sınıflandırmada ideolojik yönlendirme.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2015’te bazı ABD üniversitelerinde Filistin kitaplarının “bias” etiketiyle işaretlenmesi. Tarihsel Arka Plan: 20. yüzyıl sonlarından itibaren görünürleşti. Küresel Yansımalar: Akademik kütüphanelerde tarafsızlık tartışmaları.

Analitik değerlendirme

Öğrencilerin bu kaynaklara erişimi caydırılır.

Karşı strateji

Açık erişim Filistin arşivleri oluşturulması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Khalidi, R. (2020). The Hundred Years’ War on Palestine.

MADDE 524

Burs Programlarında İsrail Yanlı Öğrencilere Öncelik

Uluslararası burslarda İsrail yanlı görüşleri olan öğrencilere öncelik verilmesi.

İşleyiş mekanizması

Mülakat ve referans sistemlerinde ideolojik tercih.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2019’da ABD’de bazı burs programlarının “İsrail ile dostane” kriterini öne çıkarması. Tarihsel Arka Plan: 2000 sonrası uluslararası burs politikalarında sıkça uygulandı. Küresel Yansımalar: Akademik adalet ilkesine zarar verir.

Analitik değerlendirme

Akademik fırsatlarda eşitsizlik yaratılır.

Karşı strateji

Şeffaf burs kriterlerinin zorunlu hale getirilmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Palestine Legal (2019).

MADDE 525

Araştırma Laboratuvarlarının İsrail Fonlarıyla Bağlanması

Üniversite laboratuvarlarının İsrail şirketleri ve hükümet fonlarıyla bağımlı hale getirilmesi.

İşleyiş mekanizması

Savunma ve teknoloji fonlarının üniversitelere aktarılması.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2020’de Tel Aviv Üniversitesi’nin ABD’deki üniversitelerle ortak savunma laboratuvarları kurması. Tarihsel Arka Plan: 1990 sonrası İsrail teknolojisinin akademiye entegrasyonu. Küresel Yansımalar: Araştırma projelerinde etik tartışmalar.

Analitik değerlendirme

Akademik bağımsızlık zedelenir.

Karşı strateji

Fon kaynaklarının şeffaf raporlanması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Stop the Wall Coalition (2020).

MADDE 526

Akademik Konferanslarda İsrail Yanlı Sponsorlar

Uluslararası akademik konferansların İsrail şirketleri ve kurumları tarafından sponsor edilmesi.

İşleyiş mekanizması

Finansal destek karşılığında programlarda İsrail yanlı içeriklerin öne çıkarılması.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2018’de bazı Avrupa konferanslarında İsrail savunma şirketlerinin sponsorluğu. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren akademik sponsorluklarda artış. Küresel Yansımalar: Bilimsel tarafsızlık sorgulanır hale gelir.

Analitik değerlendirme

Akademik bağımsızlık ekonomik bağlarla gölgelenir.

Karşı strateji

Bağımsız finansman kaynaklarının güçlendirilmesi.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Journal of Academic Freedom (2019).

MADDE 527

Üniversite Güvenliğinin Filistin Eylemlerini Bastırması

Kampüslerdeki Filistin yanlı protestoların özel güvenlik ve polisle zorla dağıtılması.

İşleyiş mekanizması

Yönetim kararıyla güvenlik güçlerinin çağrılması.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2024 Columbia Üniversitesi Filistin dayanışma kampına yapılan polis müdahalesi. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren apartheid karşıtı eylemlerde de görüldü. Küresel Yansımalar: Akademik özgürlük ve ifade hakkı uluslararası gündeme taşındı.

Analitik değerlendirme

Öğrencilerin demokratik eylem hakkı ihlal edilir.

Karşı strateji

Uluslararası öğrenci birliklerinin dayanışma ağı kurması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

The New York Times (2024).

MADDE 528

Akademik Dergilerde Filistinli Editörlerin Çıkartılması

Filistinli editörlerin akademik dergi komitelerinden “tarafsızlık” gerekçesiyle çıkarılması.

İşleyiş mekanizması

Yönetim ve yayıncı baskılarıyla görevden alma.

Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve

Örnek Olay: 2021’de bazı dergilerde Filistinli editörlerin görevden alınması. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren sistematik hale geldi. Küresel Yansımalar: Akademik yayıncılıkta temsil eşitsizliği derinleşti.

Analitik değerlendirme

Filistinli akademisyenlerin uluslararası akademik alandaki etkisi zayıflatılır.

Karşı strateji

Alternatif akademik platformların kurulması.

Çapraz başvurular

—

Kaynaklar

Journal of Palestine Studies (2021).