KÖREBE · BAĞIMSIZ ARAŞTIRMA SÖZLÜĞÜ
Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü
Propaganda ve algı yönetimi örüntülerini tanım, mekanizma, belgelenmiş örnek, analiz, karşı strateji ve kaynaklarıyla inceleyin.
1.000 MADDEDE ARA
Terim, yöntem, olay veya kaynak
Arama yalnız Hasbara Sözlüğü içinde çalışır; genel Kavram Atlası verisine ve sayaçlarına karışmaz.
SÖZLÜK SONUÇLARI
1.000 madde
ABD Polis Departmanlarına İsrail Eğitim Programları
ABD’de polis departmanlarının İsrail güvenlik güçlerinden eğitim alması.
İşleyiş mekanizması
Taktiksel eğitim programları, saha tatbikatları.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2011’de New York Polis Teşkilatı’nın İsrail’de “anti- terör” eğitimi. Tarihsel Arka Plan: 2001 sonrası güvenlik işbirliği yoğunlaştı. Küresel Yansımalar: ABD’de George Floyd sonrası bu programlara karşı protestolar yükseldi.
Analitik değerlendirme
Polis şiddeti ve militarizasyonun artması.
Karşı strateji
Polis eğitimlerinde uluslararası insan hakları standartlarının dayatılması.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Amnesty International (2016).
İç Güvenlik Bakanlığı’nda İsrail Modeli
ABD İç Güvenlik Bakanlığı’nın (DHS) güvenlik konseptlerini İsrail’den uyarlaması.
İşleyiş mekanizması
Havalimanı güvenliği, sınır kontrolü, gözetim teknolojileri.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2002’de DHS’nin kuruluş sürecinde Ben-Gurion Havalimanı güvenlik modelinin örnek alınması. Tarihsel Arka Plan: 11 Eylül sonrası İsrail modeli referans haline geldi. Küresel Yansımalar: Gözetim ve fişleme uygulamaları meşrulaştı.
Analitik değerlendirme
İsrail modeli ABD’de “standart güvenlik uygulaması” olarak kabul edilir.
Karşı strateji
Sivil özgürlük örgütlerinin hukuki itirazları.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
DHS Reports (2004).
FBI ile İsrail Arasında İstihbarat Paylaşımı
FBI ve İsrail istihbarat kurumlarının düzenli bilgi paylaşımı.
İşleyiş mekanizması
Terörle mücadele adı altında veri ve operasyon paylaşımı.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2010’da FBI ile Shin Bet arasında ortak siber güvenlik operasyonu. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren kurumsal işbirliği güçlendi. Küresel Yansımalar: ABD’de sivil toplum örgütlerinin “çifte standart” eleştirileri.
Analitik değerlendirme
İsrail güvenlik yaklaşımı ABD hukuk sistemine entegre olur.
Karşı strateji
İstihbarat anlaşmalarında bağımsız denetim mekanizması.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
FBI Annual Report (2011).
DHS ile Ortak Tatbikatlar
ABD İç Güvenlik Bakanlığı ile İsrail’in düzenlediği ortak tatbikatlar.
İşleyiş mekanizması
Senaryo bazlı kriz simülasyonları, terör saldırısı tatbikatları.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2012’de Tel Aviv’de düzenlenen ABD–İsrail “Turning Point” tatbikatı. Tarihsel Arka Plan: 2005’ten itibaren ortak tatbikatlar düzenli hale geldi. Küresel Yansımalar: Güvenlik politikaları küresel ölçekte İsrail modeline kayar.
Analitik değerlendirme
İsrail’in güvenlik teknikleri ABD kurumlarına yerleşir.
Karşı strateji
Tatbikatların insan hakları çerçevesinde gözden geçirilmesi.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
DHS Press Release (2012).
Avrupa Polis Güçlerine İsrail Eğitimleri
Avrupa ülkelerindeki polis teşkilatlarının İsrail’den eğitim alması.
İşleyiş mekanizması
Atölyeler, saha tatbikatları, teknoloji transferi.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2018’de Fransa polisinin İsrail ile ortak kentsel güvenlik eğitimi. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren Avrupa güvenlik kurumları İsrail ile daha yakın çalışmaya başladı. Küresel Yansımalar: Göçmenlere yönelik polis şiddeti meşrulaştırıldı.
Analitik değerlendirme
Avrupa güvenlik politikaları İsrail merkezli hale gelir.
Karşı strateji
AB içindeki insan hakları örgütlerinin soruşturma çağrıları.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Le Monde Diplomatique (2019).
Afrika’da Polis Eğitim Programları
İsrail’in Afrika ülkelerine güvenlik eğitimi ihraç etmesi.
İşleyiş mekanizması
Polis akademisi işbirlikleri, anti-terör eğitimleri.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2017’de Kenya polisinin İsrail’de eğitilmesi. Tarihsel Arka Plan: 1960’lardan beri İsrail Afrika’da güvenlik diplomasisi yürütüyor. Küresel Yansımalar: Afrika’daki baskıcı rejimler bu eğitimlerle güçleniyor.
Analitik değerlendirme
İsrail Afrika’da “güvenlik sağlayıcı” imajı kazanır.
Karşı strateji
Uluslararası şeffaflık ve insan hakları denetimi.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Al Jazeera (2017).
Latin Amerika’da Güvenlik İşbirlikleri
İsrail’in Latin Amerika ülkeleriyle güvenlik alanında kurduğu anlaşmalar.
İşleyiş mekanizması
Polis eğitimi, silah satışı, ortak tatbikatlar.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2010’larda Kolombiya ile yapılan güvenlik anlaşmaları. Tarihsel Arka Plan: Soğuk Savaş sonrası Latin Amerika’da İsrail etkisi arttı. Küresel Yansımalar: İnsan hakları örgütleri bu anlaşmaları eleştirdi.
Analitik değerlendirme
İsrail’in bölgedeki nüfuzu artar.
Karşı strateji
Latin Amerika’daki sosyal hareketlerin boykot çağrıları.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
NACLA Report (2012).
Karayipler’de İsrail Eğitim Anlaşmaları
Karayip ülkelerinin güvenlik güçlerine İsrail’in eğitim programları sunması.
İşleyiş mekanizması
Polis ve ordu mensuplarına İsrail’de veya yerinde eğitim.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2014’te Trinidad ve Tobago ile imzalanan güvenlik eğitimi anlaşması. Tarihsel Arka Plan: Karayip ülkeleri, güvenlik yatırımlarında dış desteğe bağımlıdır. Küresel Yansımalar: İsrail, bölgesel güvenlik mimarisinde aktör haline gelir.
Analitik değerlendirme
İsrail Karayipler’de diplomatik nüfuz kazanır.
Karşı strateji
Bölgesel STK’ların bu programları ifşa etmesi.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Caribbean News Now (2014).
BM’de Filistin Kararlarını Veto Etmek İçin ABD Baskısı
İsrail lehine BM Güvenlik Konseyi kararlarının ABD tarafından sürekli veto edilmesi.
İşleyiş mekanizması
ABD’nin diplomatik baskısı ve veto tehdidiyle Filistin lehine kararların engellenmesi.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2011’de Filistin’in BM tam üyelik başvurusu ABD vetosuyla engellendi. Tarihsel Arka Plan: 1972’den bu yana ABD, İsrail’i korumak için 40’tan fazla veto kullandı. Küresel Yansımalar: BM sistemi tarafsızlık ilkesinde güven kaybı yaşadı.
Analitik değerlendirme
İsrail’in ihlalleri uluslararası yaptırımlardan korunur.
Karşı strateji
Genel Kurul kararlarıyla vetonun siyasi niteliğinin teşhiri.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
UN Security Council Voting Records (1972–2023).
Avrupa Ülkelerinde Filistin Dostu Oyların Bölünmesi
Avrupa’da Filistin yanlısı blok oyların diplomatik manevralarla parçalanması.
İşleyiş mekanizması
Bazı ülkelere ekonomik ve siyasi teşvik verilerek tarafsız veya çekimser oy kullanmaları sağlanır.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2014’te AB’nin Filistin devletini tanıma oylamasında bölünmüş oylar. Tarihsel Arka Plan: AB içi oy bölme politikası 1990’lardan itibaren izlendi. Küresel Yansımalar: Filistin’in uluslararası tanınırlığı yavaşladı.
Analitik değerlendirme
Filistin lehine çoğunluk sağlanamaz.
Karşı strateji
AB içindeki dayanışma ağlarının güçlendirilmesi.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
European Parliament Voting Records (2014).
Diaspora Fonlarıyla “Bağımsız” STK Kurulması
Yahudi diasporası fonlarıyla İsrail yanlısı görünen fakat “bağımsız” etiketi taşıyan STK’ların kurulması.
İşleyiş mekanizması
Lobi fonlarıyla STK görünümlü örgütlerin finanse edilmesi.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: ABD’de CAMERA ve StandWithUs gibi kuruluşların medya kampanyaları. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren STK görünümlü lobicilik arttı. Küresel Yansımalar: Kamu diplomasisi maskesiyle propaganda yürütüldü.
Analitik değerlendirme
Kamuoyunda tarafsız araştırma veya insani yardım izlenimi yaratılır.
Karşı strateji
STK finansman kaynaklarının şeffaflaştırılması.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Mearsheimer & Walt (2007). The Israel Lobby and U.S. Foreign Policy.
İnsan Hakları Örgütlerine Nüfuz Etme
İsrail’in insan hakları örgütlerinde kadrolaşma ve raporların yönlendirilmesi.
İşleyiş mekanizması
Yönetim kurullarında etkili isimler bulundurmak, fon sağlamak.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2018’de bazı Batılı STK’ların Gazze raporlarını yayınlamayı ertelemesi. Tarihsel Arka Plan: 1990’lardan itibaren insan hakları kurumlarına nüfuz politikası arttı. Küresel Yansımalar: İnsan hakları raporlarının güvenilirliği sorgulanır.
Analitik değerlendirme
İhlallerin raporlanması sulandırılır veya geciktirilir.
Karşı strateji
Uluslararası bağımsız gözlem misyonlarının güçlendirilmesi.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Human Rights Watch Reports (2018).
Uluslararası Konferanslarda İsrail Yanlı Panelistler
Küresel konferanslarda İsrail yanlı akademisyen ve uzmanların ön plana çıkarılması.
İşleyiş mekanizması
Panel organizasyonlarına sponsorluk yapma, konuşmacı seçimini etkileme.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2019 Münih Güvenlik Konferansı’nda İsrail yanlı oturumlar. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren İsrail lobisi konferanslarda ağırlık kazandı. Küresel Yansımalar: Akademik bağımsızlık sorgulanır hale geldi.
Analitik değerlendirme
Tartışmalar İsrail merkezli çerçeveye kayar.
Karşı strateji
Panelist seçimlerinde şeffaflık talebi.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Munich Security Conference Reports (2019).
Think-Tank Raporlarının Politika Yapıcılara Dağıtımı
İsrail yanlı düşünce kuruluşlarının raporlarının doğrudan karar alıcılara iletilmesi.
İşleyiş mekanizması
Özel brifingler, lobi ofisleri, rapor dağıtımları.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: Washington Institute raporlarının ABD Kongresi’nde dağıtılması. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden bu yana think-tankler İsrail lehine çalışıyor. Küresel Yansımalar: Kamu politikalarında İsrail merkezli söylem hâkim oldu.
Analitik değerlendirme
Politika yapıcıların perspektifi tek taraflı hale gelir.
Karşı strateji
Alternatif bağımsız raporların görünür kılınması.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Mearsheimer & Walt (2007).
Gazeteci Turlarının Diplomasi Aracı Olarak Kullanımı
İsrail’in yabancı gazetecilere düzenlediği özel ziyaretlerle algı yönetimi.
İşleyiş mekanizması
Gazetecilerin İsrail ordusu ve hükümet yetkilileriyle buluşturulması.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2014 Gazze saldırılarında İsrail’in uluslararası medya için organize ettiği “kontrollü turlar”. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden beri bu yöntem uygulanıyor. Küresel Yansımalar: Medyada “İsrail’in güvenlik kaygıları” vurgusu artar.
Analitik değerlendirme
Haberlere İsrail’in söylemi hâkim olur.
Karşı strateji
Gazetecilerin bağımsız saha araştırmaları yapması.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Reporters Without Borders (2015).
Uluslararası Spor Organizasyonlarında İsrail Bayrağı Gösterimi
Spor etkinliklerinde İsrail bayrağının görünürlüğünün artırılması.
İşleyiş mekanizması
Sponsorluklar, açılış seremonileri, resmi yayınlarda öne çıkarma.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2021 Tokyo Olimpiyatları açılış töreninde İsrail bayrağının geniş görünürlüğü. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden itibaren spor diplomasisi araç olarak kullanıldı. Küresel Yansımalar: Filistin yanlı protestolar bastırıldı.
Analitik değerlendirme
İsrail normalleşmiş bir aktör gibi algılanır.
Karşı strateji
Spor alanlarında ifade özgürlüğü ve protesto hakkının savunulması.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
IOC Reports (2021).
Olimpiyatlarda İsrail Normalleşme Çabaları
Olimpiyat oyunlarında İsrail’in diplomatik normalleşme mesajları vermesi.
İşleyiş mekanizması
Sporcuların “barış” temalı söylemleri ve medya stratejileri.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2016 Rio Olimpiyatları’nda İsrailli sporcuların “barış elçisi” gibi sunulması. Tarihsel Arka Plan: İsrail, Olimpiyatları uzun süredir propaganda aracı olarak kullanıyor. Küresel Yansımalar: Uluslararası kamuoyunda İsrail imajı güçlendi.
Analitik değerlendirme
İsrail’in imajı küresel ölçekte yumuşatılır.
Karşı strateji
Olimpiyatlarda Filistin delegasyonunun görünürlüğünü artırmak.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Olympic Review (2016).
Dünya Kupası Etkinliklerinde İsrail İmaj Çalışmaları
FIFA Dünya Kupası gibi küresel futbol organizasyonlarında İsrail’in kendini tanıtma girişimleri.
İşleyiş mekanizması
Sponsor reklamları, medya röportajları, taraftar etkinlikleri.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2022 Katar Dünya Kupası’nda İsrailli taraftarların medya üzerinden öne çıkarılması. Tarihsel Arka Plan: İsrail, futbola 1980’lerden itibaren kamu diplomasisi alanı olarak yatırım yaptı. Küresel Yansımalar: Filistinli taraftarların protestoları bastırılmaya çalışıldı.
Analitik değerlendirme
İsrail, futbolla küresel kitlelere “normal” bir devlet olarak sunulur.
Karşı strateji
Filistin destekli taraftar ağlarının etkinliği.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
FIFA Reports (2022).
Üniversite Panellerinde Filistin Konularının İptali
Filistin meselesine dair akademik panellerin “güvenlik” veya “tarafsızlık” gerekçesiyle iptal edilmesi.
İşleyiş mekanizması
Üniversite yönetimlerinin siyasi baskılar sonucu programları durdurması.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2019’da ABD’nin Columbia Üniversitesi’nde Filistin panelinin iptali. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren özellikle ABD ve İngiltere’de sık görülen uygulama. Küresel Yansımalar: Akademik ortamda Filistin konusunun tabu haline gelmesi.
Analitik değerlendirme
Akademik özgürlük kısıtlanır, Filistin perspektifi görünmez kılınır.
Karşı strateji
Akademik özgürlük ve ifade hakkı temelinde iptallerin teşhiri.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Butler, J. (2020). The Force of Nonviolence. Verso.
Akademisyenlere İsrail Eleştirisi Nedeniyle Disiplin Cezası
İsrail’i eleştiren akademisyenlere soruşturma açılması veya cezalandırılması.
İşleyiş mekanizması
Üniversite yönetimleri ve bağışçı baskısı.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2022’de Bristol Üniversitesi, David Miller’i “antisemitizm” iddiasıyla görevden aldı. Tarihsel Arka Plan: Akademik özgürlüğe yönelik baskılar 2010 sonrası arttı. Küresel Yansımalar: Eleştirel akademisyenler işini kaybetme riskiyle karşı karşıya kaldı.
Analitik değerlendirme
Eleştirel sesler susturulur, oto-sansür yayılır.
Karşı strateji
Akademik birliklerin dayanışma açıklamaları.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
The Guardian (2022).
Filistin Yanlı Öğrenci Kulüplerinin Kapatılması
Üniversitelerde Filistin yanlı öğrenci topluluklarının “terör bağlantısı” suçlamasıyla kapatılması.
İşleyiş mekanizması
Kulüp izin belgelerinin iptali, faaliyetlerin yasaklanması.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2022’de ABD’de Students for Justice in Palestine (SJP) kulüplerinin bazı kampüslerde yasaklanması. Tarihsel Arka Plan: 2001 sonrası “terörle bağlantı” söylemiyle meşrulaştırıldı. Küresel Yansımalar: Filistin yanlı öğrenci hareketleri kriminalize edildi.
Analitik değerlendirme
Gençlik tabanlı dayanışma hareketleri bastırılır.
Karşı strateji
Sivil özgürlük örgütlerinin hukuki mücadeleleri.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Palestine Legal Reports (2022).
Üniversite Fonlarının İsrail Yanlı Projelere Aktarılması
Üniversite araştırma ve yatırım fonlarının İsrail ile ortak projelere yönlendirilmesi.
İşleyiş mekanizması
Devlet hibeleri ve bağışçı baskıları.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: 2017’de MIT ve Technion arasında ortak savunma projeleri için fon aktarımı. Tarihsel Arka Plan: 1990’lardan itibaren İsrail üniversiteleriyle yoğun işbirliği başladı. Küresel Yansımalar: Üniversite yatırımlarında etik tartışmalar büyüdü.
Analitik değerlendirme
Akademik araştırma tek yönlü hale gelir, etik dışı teknolojilere kaynak sağlanır.
Karşı strateji
BDS kampanyalarının “divestment” çağrıları.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Barghouti, O. (2011). Boycott, Divestment, Sanctions. Haymarket.
Think-Tank Raporlarında İsrail Söylemlerinin Tekrarlanması
Akademik bağımsızlık kisvesi altında İsrail söylemlerinin politika raporlarına aktarılması.
İşleyiş mekanizması
İsrail yanlı fonlar tarafından hazırlanan raporların akademik gibi sunulması.
Belgelendirilmiş örnek / hukukî çerçeve
Örnek Olay: Washington Institute’un 2014 Gazze raporları. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden beri think-tank ağları bu rolü üstleniyor. Küresel Yansımalar: Bağımsız analiz iddiası gölgeye düşer.
Analitik değerlendirme
Politika yapıcılar tek taraflı bilgiyle yönlendirilir.
Karşı strateji
Alternatif bağımsız araştırma raporlarının güçlendirilmesi.
Çapraz başvurular
—
Kaynaklar
Mearsheimer & Walt (2007).