Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Medyada sürekli “biz saldırıya uğruyoruz” anlatısı.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırılarında İsrail “roket mağduru” gibi sunuldu, on binlerce sivil kayıp görmezden gelindi. Tarihsel Arka Plan: Bu strateji 1948 Nakba’dan itibaren kullanıldı. Küresel Yansımalar: Uluslararası kamuoyu algısı yönlendirildi.

Fail–mağdur ilişkisi tersine çevrilir.

Bağımsız raporlarla güç dengelerinin ifşası.

—

Pappé, I. (2006). The Ethnic Cleansing of Palestine.

“Onlar yaptı” propagandası.

Örnek Olay: 2018 Gazze sınırında İsrail ateşiyle öldürülen siviller için “Hamas vurdu” iddiası. Tarihsel Arka Plan: Propaganda tekniklerinde sıkça kullanılan bir yöntemdir. Küresel Yansımalar: Hukuki süreçler tıkanır.

Sorumluluk görünmez olur.

Delil temelli uluslararası soruşturmalar.

—

UNHRC (2019). Report on the Gaza Protests.

Kronolojik çarpıtma.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırılarında ateşkesi İsrail bozmasına rağmen “Hamas başlattı” söylemi yaygınlaştırıldı. Tarihsel Arka Plan: 1967’den beri sürekli kullanılan söylemdir. Küresel Yansımalar: Diplomatik destek kolaylaşır.

Uluslararası meşruiyet kazanılır.

Olay kronolojisinin belgelerle ortaya konması.

—

Human Rights Watch (2014).

Ulusal güvenlik retoriği.

Örnek Olay: Netanyahu’nun 2012 BM konuşmasında İran ve Filistin’i “İsrail’in varoluşsal tehdidi” ilan etmesi. Tarihsel Arka Plan: Holokost sonrası güvenlik söylemleri bu stratejiye dayandırıldı. Küresel Yansımalar: Küresel destek mobilize edildi.

Her şiddet meşru kabul edilir.

Asimetrik güç dengelerinin belgelenmesi.

—

B’Tselem Reports (2020).

“Savunma operasyonu” dilinin kullanımı.

Örnek Olay: 2021’de “Guardian of the Walls” operasyonu İsrail tarafından savunma diye sunuldu. Tarihsel Arka Plan: 1948’den beri tüm saldırılar “savunma savaşı” olarak lanse edildi. Küresel Yansımalar: Batılı devletlerin desteği sağlandı.

Uluslararası hukuk çerçevesinde meşruiyet algısı yaratılır.

Sivillere karşı şiddetin belgelerle ifşası.

—

ICJ (2004). Advisory Opinion on the Wall.

Holokost veya terör mağduriyetlerinin abartılı kullanımı.

Örnek Olay: Gazze’deki ölümlerle ilgili sorulara karşı “biz Holokost yaşadık” cevabı. Tarihsel Arka Plan: Holokost sonrası söylem dış politikada sürekli araçsallaştırıldı. Küresel Yansımalar: Empati tek taraflı işletildi.

Karşı tarafın acıları görünmez kılınır.

Güncel ihlallerin belgeleriyle karşılaştırma yapılması.

—

Finkelstein, N. (2000). The Holocaust Industry.

Hafıza politikası.

Örnek Olay: İsrail ders kitaplarında Holokost’un sürekli vurgulanması, Filistin’in görünmez kılınması. Tarihsel Arka Plan: 1950’lerden itibaren eğitimde kurumsallaştırıldı. Küresel Yansımalar: Sürekli mağduriyet algısı üretildi.

Toplum sürekli tehdit algısıyla yönlendirilir.

Çifte hafıza yaklaşımı (Holokost + Nakba).

—

Peleg, Y. (2010). Israeli Holocaust Discourse.

“Bir daha asla” sloganının askeri şiddetle bağdaştırılması.

Örnek Olay: Netanyahu’nun “Holokost’u hatırlayın, Gazze’de teröre karşı savaşıyoruz” söylemi. Tarihsel Arka Plan: 1948’den itibaren Holokost hafızası siyasallaştırıldı. Küresel Yansımalar: Batı medyasında empati tek taraflı kuruldu.

Tarihsel travma güncel meşruiyet sağlar.

Holokost’un evrensel barış dersi olduğunun vurgulanması.

—

Zertal, I. (2005). Israel’s Holocaust and the Politics of Nationhood.

“Çocuklarını kalkan yapıyorlar” iddiası.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırılarında İsrail sözcülerinin “Hamas çocuklarını öne sürüyor” açıklamaları. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden beri kullanılan söylem. Küresel Yansımalar: Çocuk ölümleri görmezden gelinir.

Çocuk ölümleri meşru gösterilir.

Bağımsız insan hakları raporlarının yaygınlaştırılması.

—

UNRWA (2015).

Resmî söylemlerde dehumanizasyon dili.

Örnek Olay: 2023’te İsrail savunma bakanının “hayvanlarla savaşıyoruz” açıklaması. Tarihsel Arka Plan: Dehumanizasyon söylemi ırkçı rejimlerin ortak aracıdır. Küresel Yansımalar: Soykırım uyarı kriterleri tetiklenir.

Soykırım suçlarının önü açılır.

Uluslararası hukukta nefret söylemi mekanizmalarının devreye sokulması.

—

Stanton, G. (2013). Ten Stages of Genocide.

“Tüm medeniyet dünyasının güvenliği” ifadesiyle operasyonları haklılaştırma.

Örnek Olay: 2006 Lübnan saldırısında İsrail, operasyonlarını “Batı’nın güvenliği için” gerekçelendirdi. Tarihsel Arka Plan: Soğuk Savaş sonrası terörle mücadele söylemlerinden türetilmiştir. Küresel Yansımalar: Batılı müttefiklerden destek bulma kolaylaştı.

Şiddet eylemleri evrensel bir sorumlulukmuş gibi kabul görür.

Güvenlik kavramının sivillerin korunmasıyla bağdaştırılması.

—

Achcar, G. (2006). The Arab-Israeli War of Narratives.

Medyada sürekli sirenler, roket saldırısı görüntüleri kullanmak.

Örnek Olay: 2021 Gazze operasyonu boyunca İsrail televizyonlarında sürekli alarm görüntüleri. Tarihsel Arka Plan: Travma siyaseti 1948’den itibaren toplumsal bütünleşme aracı oldu. Küresel Yansımalar: Korku siyaseti otoriter uygulamaları güçlendirir.

Eleştirel düşünce bastırılır, güvenlik politikaları meşrulaşır.

Bağımsız medyada sahadaki gerçeklerin görünür kılınması.

—

Peled, Y. & Shafir, G. (2002). Being Israeli.

“Bizim varlığımız tartışılıyor” söylemi.

Örnek Olay: 2010’larda Netanyahu’nun her uluslararası platformda “İsrail’in var olma hakkı” söylemini tekrarlaması. Tarihsel Arka Plan: 1948 sonrası sürekli yinelenen diplomatik argüman. Küresel Yansımalar: Devletin eleştirilemezliği algısı pekişir.

Güncel şiddet ve işgal politikaları haklılaştırılır.

Devlet varlığı ile işgal politikalarının ayrıştırılması.

—

Finkelstein, N. (2003). Image and Reality of the Israel- Palestine Conflict.

“Başka seçeneğimiz yoktu” retoriği.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırılarında Netanyahu “bu bizim kaderimiz” ifadesini kullandı. Tarihsel Arka Plan: Kader söylemi savaş retoriğinde sıkça görülür. Küresel Yansımalar: Uluslararası eleştiriler yumuşar.

Hesap sorulamazlık doğar.

Karar vericilerin aktif tercihlerinin belgelenmesi.

—

Morris, B. (2008). 1948: A History of the First Arab- Israeli War.

Diplomatik platformlarda “önce biz barış istedik” anlatısı.

Örnek Olay: 2000 Camp David görüşmelerinde İsrail, başarısızlığı Filistinlilere yüklerken “biz barış istiyorduk” dedi. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden itibaren barış süreçlerinde sıkça kullanıldı. Küresel Yansımalar: Uluslararası toplumun algısı manipüle edildi.

Fail, barışçı bir aktör gibi görünür.

Gerçek müzakere tutanaklarının paylaşılması.

—

Said, E. (2000). The End of the Peace Process.

Eğitim, medya ve siyaset yoluyla tehdit söylemi yaymak.

Örnek Olay: İsrail okullarında sürekli “komşularımız bizi yok etmek istiyor” vurgusu. Tarihsel Arka Plan: Travma hafızası üzerinden ulusal kimlik inşası. Küresel Yansımalar: Militarist politikaların toplumsal meşruiyeti artar.

Toplumun militarizme desteği artar.

Çatışmanın asimetrik yönünün vurgulanması.

—

Bar-Tal, D. (2007). Sociopsychological Foundations of Intractable Conflicts.

“Proaktif operasyon” söylemi.

Örnek Olay: 1981’de Irak Osirak reaktörünün bombalanması “önleyici saldırı” diye meşrulaştırıldı. Tarihsel Arka Plan: Önleyici savaş doktrini özellikle ABD–İsrail ekseninde güç kazandı. Küresel Yansımalar: Diğer devletler için tehlikeli emsal oluşturdu.

Uluslararası hukukta yasaklı saldırılar normalleştirilir.

BM Şartı’nın 51. maddesinin vurgulanması.

—

Dinstein, Y. (2005). War, Aggression and Self-Defence.

Medyada sadece İsrailli kurbanların öne çıkarılması.

Örnek Olay: 2015’te Kudüs’te öldürülen 2 İsrailli günlerce manşetlerdeyken aynı dönemde öldürülen onlarca Filistinli görünmez kılındı. Tarihsel Arka Plan: Holokost hafızasıyla paralel yürütüldü. Küresel Yansımalar: Uluslararası kamuoyunda tek taraflı acı algısı.

Çifte standartlı empati toplumsal hafızayı tek taraflı şekillendirir.

Filistinli mağdurların hikâyelerinin görünür kılınması.

—

Chomsky, N. (1999). Fateful Triangle.

Propaganda dilinde karşı tarafı “çocuk katili” ilan etme.

Örnek Olay: İsrail sözcülerinin 2006 Lübnan Savaşı’nda Hizbullah’ı “çocuk katili” olarak sunması. Tarihsel Arka Plan: Düşmanlaştırma tekniklerinin klasik formu. Küresel Yansımalar: Toplumsal destek mobilize edilir.

Düşman şeytanlaştırılır.

Bağımsız insan hakları raporlarının görünür kılınması.

—

Herman, E. & Chomsky, N. (1988). Manufacturing Consent.

Medya söyleminde asimetrik temsil.

Örnek Olay: 2021’de 12 İsrailli ölümü haftalarca gündemde tutulurken, aynı dönemde 260’tan fazla Filistinli sivil kayıp birkaç satırda geçiştirildi. Tarihsel Arka Plan: Medya manipülasyonu sistematik hale geldi. Küresel Yansımalar: Algısal dengesizlik yaratır.

Uluslararası kamuoyu tek taraflı empati geliştirir.

Simetrik medya analizi.

—

Philo, G. & Berry, M. (2004). Bad News from Israel.

“Devletimizin hayatta kalması buna bağlı” ifadesi.

Örnek Olay: 1967 Altı Gün Savaşı öncesinde hükümetin “yok edilme tehdidi altındayız” söylemi. Tarihsel Arka Plan: Holokost hafızasıyla bağlantılı olarak sürekli yeniden üretilmiştir. Küresel Yansımalar: Uluslararası toplumun eleştirileri daha temkinli hale gelir.

Saldırılar, yalnızca güvenlik değil, varlık mücadelesi gibi sunulur.

Asimetrik güç dengelerinin belgelerle vurgulanması.

—

Segev, T. (2007). 1967: Israel, the War, and the Year That Transformed the Middle East.

El Kaide, IŞİD gibi örgütlerle aynı söylem içine sokmak.

Örnek Olay: 2000’lerde Hamas’ın sürekli El Kaide ile ilişkilendirilmesi. Tarihsel Arka Plan: 11 Eylül sonrası “terörle savaş” ikliminde sıkça kullanıldı. Küresel Yansımalar: Batılı devletlerin desteği kolaylaştı.

Meşru direniş kriminalize edilir.

Filistin hareketlerinin özgün siyasal bağlamlarının anlatılması.

—

Khalidi, R. (2013). Brokers of Deceit.

“Biz teklif ettik, onlar reddetti” retoriği.

Örnek Olay: 2000 Camp David görüşmelerinde Arafat’ın “barışı reddettiği” iddiası. Tarihsel Arka Plan: 1990’lardan beri barış müzakerelerinin çöküşünde tekrarlanan argüman. Küresel Yansımalar: Kamuoyunda Filistin karşıtı imaj oluşur.

İsrail, uzlaşmacı; Filistinliler ise inatçı olarak sunulur.

Tekliflerin gerçek içeriklerinin belgelenmesi.

—

Malley, R. & Agha, H. (2001). “Camp David: Tragedy of Errors.” NYRB.

“Halk değil, liderleri suçlu” söylemi.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırılarında İsrail’in “siviller Hamas tarafından rehin tutuluyor” söylemi. Tarihsel Arka Plan: Lider- halk ayrımı retoriği 1980’lerden beri kullanılıyor. Küresel Yansımalar: Batılı kamuoyunda “halk mağdur ama liderler suçlu” algısı oluştu.

Toplu cezalandırma politikaları meşrulaştırılır.

Kolektif cezalandırmanın uluslararası hukuk ihlali olduğunun vurgulanması.

—

Falk, R. (2014). UNHRC Gaza Report.