Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Operasyonlar “rehineleri kurtarma zorunluluğu” gibi sunuldu.

Örnek Olay: 2024’te Nuseyrat kampında yüzlerce sivil ölürken İsrail “4 rehine kurtarıldı” dedi. Tarihsel Arka Plan: Rehine argümanı askeri operasyonların en sık kullanılan gerekçelerinden biri oldu. Küresel Yansımalar: Batı medyası rehinelerin kurtarılmasına odaklandı, sivil ölümler arka planda kaldı.

Yoğun sivil ölümleri meşrulaştırıldı.

Rehineleri koruma gerekçesinin sivillerin kitlesel katliamına bahane olamayacağı anlatılmalı.

—

Al Jazeera (2024). Hundreds killed in Israeli raid on Nuseirat.

Bombalanan depolar “weapons cache” iddiasıyla açıklanıyor.

Örnek Olay: 2024’te Gazze’de bombalanan yardım dağıtım merkezleri “terror warehouses” diye açıklandı. Tarihsel Arka Plan: İsrail uzun süredir yardım kuruluşlarını itibarsızlaştırmaya çalışıyor. Küresel Yansımalar: ABD bazı dönemlerde UNRWA fonlarını kesme gerekçesi olarak bu söylemi kullandı.

Aç bırakılan sivillerin yardıma erişimi engelleniyor.

Uluslararası insancıl hukukun yardım erişimini garanti ettiği vurgulanmalı.

—

UNRWA (2024). Attacks on Aid Facilities in Gaza.

İsrail’in eylemlerini önlemekle yükümlü devletler hareketsiz kalır; önleme sorumluluğu “ahlaki çağrıya indirgenir.”

Örnek Olay: 2023–2024 Gazze saldırılarında birçok Batı devleti soykırım önleme yükümlülüğüne rağmen adım atmadı. Tarihsel Arka Plan: Bosna davasında (1996) UAD, “önleme” sorumluluğunu vurgulamıştı. Küresel Yansımalar: Uluslararası toplum sessiz kaldı.

Filistin’deki kitlesel ölümler karşısında devletlerin pasif kalması meşrulaştırılır.

Soykırım Sözleşmesi’nin 1. maddesinin bağlayıcı niteliği hatırlatılmalı.

—

ICJ, Bosnia v. Serbia, Judgment, 2007.

Tutukluların avukata erişimi, insani koşulları veya aile teması kısıtlanır.

Örnek Olay: İsrail cezaevlerinde Filistinli tutukluların toplu cezalandırılması. Tarihsel Arka Plan: 1949 Cenevre Sözleşmeleri esir haklarını güvence altına aldı. Küresel Yansımalar: İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Kızılhaç raporlarında tekrarlandı.

Esirlerin kötü muameleye maruz kalması meşru gösterilir.

Uluslararası Kızılhaç raporları sürekli gündeme getirilmeli.

—

ICRC (2020). Geneva Conventions and Prisoners of War.

Sivil hedeflere yönelik saldırılar “teröristlere operasyon” gibi sunulur.

Örnek Olay: 2006 Lübnan ve 2014 Gazze saldırılarında sivillerin “terörist sığınaklarda bulunduğu” gerekçesiyle hedef alınması. Tarihsel Arka Plan: 11 Eylül sonrası “terörle mücadele hukuku” söylemi güçlendi. Küresel Yansımalar: Batılı devletler İsrail’in bu argümanını benimsedi.

İsrail’in sivilleri vurması hukuki çerçeveden çıkarılır.

Terörle mücadele bahanesinin uluslararası insancıl hukuku askıya alamayacağı vurgulanmalı.

—

Green, L.C. (2008). The Contemporary Law of Armed Conflict.

İşgalin varlığı reddedilerek uluslararası yükümlülükler yok sayılır.

Örnek Olay: İsrail’in Batı Şeria’da yerleşim politikalarını “uygulanamaz” diye savunması. Tarihsel Arka Plan: 1967’den beri İsrail bu söylemi tekrar ediyor. Küresel Yansımalar: BM ve ICRC bu iddiayı defalarca reddetti.

Batı Şeria ve Gazze’de sivillere yönelik ihlaller meşrulaştırılır.

ICRC’nin “sözleşme işgal koşullarında da geçerlidir” açıklamaları vurgulanmalı.

—

ICRC Statement on the applicability of the Geneva Conventions, 1971.

İsrail’in ihlalleri gündeme geldiğinde “çifte standart” suçlaması yapılır.

Örnek Olay: 2021 BM İnsan Hakları Konseyi’nin İsrail kararı sonrası Netanyahu’nun “İsrail hedef seçiliyor” söylemi. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden beri “tek taraflılık” retoriği kullanılıyor. Küresel Yansımalar: ABD ve AB bu dili sıkça tekrar etti.

Uluslararası eleştiriler gayrimeşru kılınır.

Evrensel normların tüm devletler için geçerli olduğu hatırlatılmalı.

—

Falk, R. (2017). Israel-Palestine Conflict and International Law.

Sivil koruma hükümleri “eski çağın normları” gibi gösterilir.

Örnek Olay: 2023 Gazze saldırılarında “şehir savaşlarının kuralsız olduğu” söylemi. Tarihsel Arka Plan: Teamül hukuku, Lahey Sözleşmeleri’nden beri temel kaynaktır. Küresel Yansımalar: Askeri akademilerde bu söylem ders olarak işlendi.

İsrail’in askeri operasyonlarında sivillere yönelik ihlaller meşru hale getirilir.

Teamül hukukunun bağlayıcı niteliği vurgulanmalı.

—

Henckaerts, J-M. (2005). Customary International Humanitarian Law.

Raporlar itibarsızlaştırılır, raportörler hedef gösterilir.

Örnek Olay: 2022’de Francesca Albanese’nin raporunun İsrail tarafından “antisemit” diye reddedilmesi. Tarihsel Arka Plan: 1967’den beri raportörler sürekli hedef alındı. Küresel Yansımalar: ABD ve AB medyasında benzer söylemler yer aldı.

İsrail’in işlediği ihlallerin belgelenmesi önemsizleştirilir.

Raportörlerin BM yetkisiyle bağımsız çalıştıkları öne çıkarılmalı.

—

UN OHCHR Special Rapporteur Reports, 2022.

Uluslararası hukuk mekanizmaları itibarsızlaştırılır.

Örnek Olay: 2024 UAD’de açılan soykırım davasının “siyasi” diye küçümsenmesi. Tarihsel Arka Plan: Benzer strateji Ruanda ve Bosna’da da kullanıldı. Küresel Yansımalar: Batı basınında bu söylem tekrarlandı.

İsrail’in işlediği ağır ihlaller tartışma dışı bırakılır.

Soykırım suçunun jus cogens norm olduğu ve siyasallaştırılamayacağı vurgulanmalı.

—

UN Genocide Convention, 1948.

İsrail’in taraf olmaması “yargılanamazlık” gibi sunulur.

Örnek Olay: 2021’de UCM’nin Filistin’de yetkisini kabul etmesine rağmen İsrail’in reddi. Tarihsel Arka Plan: ABD de benzer şekilde taraf değil. Küresel Yansımalar: Batılı hukukçular bu argümanı destekledi.

İsrail yetkilileri hakkında soruşturmalar engellenir.

Statü’ye taraf devletlerde işlenen suçların UCM yetkisine girdiği vurgulanmalı.

—

Rome Statute, Article 12.

UAD içtihatlarının hukuki ağırlığı küçültülür.

Örnek Olay: 2004 UAD Ayrım Duvarı Danışma Görüşü’nün İsrail tarafından “siyasi” diye reddedilmesi. Tarihsel Arka Plan: UAD danışma görüşleri hukuken bağlayıcı olmasa da büyük siyasi ağırlık taşır. Küresel Yansımalar: Batı medyası bu söylemi sıkça işledi.

İsrail aleyhindeki hukuki pozisyonlar görmezden gelinir.

Danışma görüşlerinin uluslararası teamül hukuku açısından delil niteliği öne çıkarılmalı.

—

ICJ Advisory Opinion on the Wall, 2004.

UNRWA, UNICEF veya OHCHR raporları itibarsızlaştırılır.

Örnek Olay: 2023 Gazze saldırıları sonrası UNRWA raporlarının “İsrail karşıtı propaganda” olarak sunulması. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden beri BM raporları aynı retorikle reddediliyor. Küresel Yansımalar: ABD ve bazı Avrupa ülkeleri de bu dili benimsedi.

Uluslararası bulgular meşru kabul edilmez.

BM’nin bağımsız raporlama yetkisi öne çıkarılmalı.

—

UNRWA (2023). Situation Reports on Gaza.

“Mahkemenin yetkisi yok” söylemiyle kararlar hükümsüz ilan edilir.

Örnek Olay: 2025’te Netanyahu ve Gallant hakkında çıkarılan tutuklama kararlarının reddedilmesi. Tarihsel Arka Plan: Sudan lideri Ömer el-Beşir hakkında kararlar da benzer şekilde reddedilmişti. Küresel Yansımalar: Bazı devletler “uygulamama” çizgisini sürdürdü.

Sorumlular yargıdan kaçırılır.

Roma Statüsü’ne taraf devletlerin yükümlülükleri hatırlatılmalı.

—

ICC, Press Release on Arrest Warrants (2025).

Filistin’deki saldırılar “iç çatışma” diye tanımlanır.

Örnek Olay: 2018 Gazze sınır protestolarında sivillere ateş açılmasının “isyan bastırma” olarak sunulması. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden beri İsrail iç güvenlik yasaları uluslararası hukuk yerine ikame edildi. Küresel Yansımalar: İnsan hakları örgütleri bu retoriği reddetti.

İnsanlığa karşı suç kapsamı daraltılır.

İnsanlığa karşı suçların kapsamının iç hukukla sınırlandırılamayacağı vurgulanmalı.

—

Amnesty International (2019). Gaza: Killings of Protesters.

Sivil ölümler “kaçınılmaz kayıp” olarak sunulur.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırılarında sivillerin “kaçınılmaz zayiat” diye tanımlanması. Tarihsel Arka Plan: II. Dünya Savaşı sonrası benzer söylemler kullanıldı. Küresel Yansımalar: Batılı müttefik devletler söylemi destekledi.

Uluslararası suçlar “olağan savaş sonuçları”na indirgenir.

Roma Statüsü’nün sivillere yönelik saldırıları mutlak suç saydığı vurgulanmalı.

—

Rome Statute, Articles 7–8.

İsrail aleyhine içtihatlar anlatıldığında “propaganda” denir.

Örnek Olay: ABD’de bazı üniversitelerde Filistin odaklı derslere “siyasi önyargı” etiketi yapıştırılması. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren akademik sansür güçlendi. Küresel Yansımalar: Filistinli akademisyenler engellendi.

Yeni nesil hukukçuların bilgisi itibarsızlaştırılır.

Uluslararası hukuk eğitiminin evrensel ve tarafsız bir bilim alanı olduğu vurgulanmalı.

—

Falk, R. (2014). Palestine: The Legitimacy of Hope.

İsrail karşıtı olduğu söylenerek kurum itibarsızlaştırılır.

Örnek Olay: 2012’de BM İnsan Hakları Konseyi’nin Gazze raporları “İsrail karşıtı takıntı” diye sunuldu. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren sürekli tekrarlanan söylem. Küresel Yansımalar: ABD, 2018’de bu gerekçeyle konseyden ayrıldı.

İhlallerin belgelenmesi önemsizleştirilir.

Konseyin evrensel yetkisi ve kararlarının niteliği öne çıkarılmalı.

—

UNHRC Reports, 2012–2023.

Gıda, ilaç ve yakıt sevkiyatları kısıtlanır.

Örnek Olay: 2024 Gazze’de yardım tırlarının girişinin engellenmesi. Tarihsel Arka Plan: 2007’den beri Gazze ablukasında kullanıldı. Küresel Yansımalar: BM ve WHO bu uygulamaları “kolektif cezalandırma” ilan etti.

Sivillerin açlık ve yokluk yaşaması meşrulaştırılır.

İnsani yardımın uluslararası hukukta tarafsız bir hak olduğu savunulmalı.

—

UN OCHA (2024). Gaza Humanitarian Situation Report.

Ev yıkımları “imar düzenlemesi” gibi anlatılır.

Örnek Olay: 2021 Şeyh Cerrah tahliyeleri “gayrimenkul davası” olarak sunuldu. Tarihsel Arka Plan: 1948 Nakba’dan itibaren sürekli tekrarlandı. Küresel Yansımalar: Uluslararası protestoları bastırmak için aynı dil kullanıldı.

Uluslararası hukuk ihlalleri görünmez hale getirilir.

Zorla yerinden etmenin 4. Cenevre Sözleşmesi’ne göre yasak olduğu hatırlatılmalı.

—

Fourth Geneva Convention, Article 49.

Bir kişinin eylemi nedeniyle tüm topluluk cezalandırılır.

Örnek Olay: 2023–2024 Gazze’de elektrik, su ve yakıtın topluca kesilmesi. Tarihsel Arka Plan: Nazi Almanyası sonrası toplu cezalandırma yasaklanmıştı. Küresel Yansımalar: BM bunu “savaş suçu” olarak tanımladı.

Masum sivillerin temel hakları ihlal edilir.

Caydırıcılığın uluslararası hukukta meşru gerekçe olamayacağı vurgulanmalı.

—

UNHRC (2024). Report on Collective Punishment in Gaza.

“Topluluk kuralları” bahanesiyle demonetizasyon ve görünürlük azaltma.

Örnek Olay: 2021 Şeyh Cerrah olaylarında çekilmiş onlarca video “şiddet” gerekçesiyle kaldırıldı. Tarihsel Arka Plan: 2010’dan itibaren YouTube’un politik içerikleri “uygunsuz” olarak işaretlemesi. Küresel Yansımalar: Gazetecilik örgütleri bunu “dijital sansür” diye nitelendirdi.

Filistin yanlı içerikler öneri listelerinde görünmez hâle getirildi.

Mirror upload (alternatif kopya yükleme) ve dağıtık ağlarda paylaşım.

—

Human Rights Watch (2021); Middle East Eye (2022).

Çifte standartlı fact-check mekanizması.

Örnek Olay: 2023 Kasım’da Gazze’den yayın yapan bağımsız gazetecilerin videolarına “manipüle edilmiş içerik” etiketi yapıştırıldı. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerde Batı medyasında “taraflı tanık” etiketiyle itibarsızlaştırma. Küresel Yansımalar: Dijital hak kuruluşları bu etiketlemeleri “dijital soykırım” diye tanımladı.

Filistinli tanıkların paylaşımları güvenilmez damgalandı.

Bağımsız doğrulama platformları üzerinden kanıt paylaşımı.

—

Al Jazeera Digital (2023); Electronic Intifada (2024).

Beyaz fosfor, misket bombası gibi silahlar savunma bağlamına sokulur.

Örnek Olay: 2009 Gazze savaşında fosfor bombalarının “meşru mühimmat” diye sunulması. Tarihsel Arka Plan: 1949 Cenevre Sözleşmeleri sonrası bu tür mühimmat yasaklandı. Küresel Yansımalar: BM raporları bu silahların kullanımını savaş suçu olarak kayda geçti.

Uluslararası yasakların geçersizleştirilmesi amaçlanır.

Yasaklı silahların uluslararası hukukta mutlak yasak kapsamında olduğu hatırlatılmalı.

—

UNHRC (2009). Goldstone Report.