Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Askerî mahkemeler uluslararası yargının yerine geçirilir.

Örnek Olay: İsrail Yüksek Mahkemesi’nin Batı Şeria’daki ev yıkımlarını “yasal” ilan etmesi. Tarihsel Arka Plan: 1967’den bu yana iç hukuk uluslararası normlara karşı araçlaştırıldı. Küresel Yansımalar: ICJ 2004 Duvar Danışma Görüşü, iç hukuku geçersiz ilan etti.

Savaş suçları “yerel hukuk kararı” gibi sunulur.

Uluslararası hukukun üstünlüğü vurgulanmalı.

—

ICJ (2004). Advisory Opinion on the Wall.

Adil yargılanma hakkı devre dışı bırakılır.

Örnek Olay: Batı Şeria’da çocukların bile askerî mahkemelerde yargılanması. Tarihsel Arka Plan: 1967’den beri işgal altındaki bölgelerde sistematik uygulama. Küresel Yansımalar: UNICEF, çocukların askerî mahkemelerde yargılanmasını kınadı.

Sivillerin hukuk güvenliği tamamen ortadan kalkar.

Sivil yargının zorunlu olduğu hatırlatılmalı.

—

UNICEF (2013). Children in Israeli Military Detention.

Cezasızlık sistematik hale getirilir.

Örnek Olay: Gazze’de sivilleri öldüren askerlerin yalnızca “disiplin cezası” alması. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren IDF içinde uygulandı. Küresel Yansımalar: İnsan hakları örgütleri bunu “cezasızlık kültürü” olarak niteledi.

Suçlular korunur, uluslararası kamuoyu yatıştırılır.

Uluslararası bağımsız soruşturmaların önemi vurgulanmalı.

—

B’Tselem (2020). Impunity in the Israeli Military System.

Uluslararası hukuk kurumları itibarsızlaştırılır.

Örnek Olay: 2023’te ICJ’nin Gazze soykırım davasının “siyasi saldırı” ilan edilmesi. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden bu yana ICC ve ICJ sürekli bu şekilde çerçevelendi. Küresel Yansımalar: Güney Afrika’nın açtığı dava geniş destek buldu.

Yargı süreçlerine meşruiyet krizi yaratılır.

Uluslararası yargı kurumlarının evrensel niteliği hatırlatılmalı.

—

ICJ (2023). South Africa v. Israel: Provisional Measures.

Modern çatışmalarda insancıl hukuk hükümlerini “eski” göstermek.

Örnek Olay: 2023 Gazze saldırılarında Cenevre hükümlerinin “asimetrik savaşta uygulanamayacağı” savunusu. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren terörle mücadele gerekçesiyle bu söylem sıkça kullanıldı. Küresel Yansımalar: BM, Sözleşmelerin “zaman aşımına uğramayan” normlar olduğunu vurguladı.

Sivillere yönelik saldırılar hukuken tartışmalı hale getirilir.

Cenevre’nin evrensel ve bağlayıcı niteliğinin altı çizilmeli.

—

ICRC (2020). International Humanitarian Law and Contemporary Armed Conflicts.

Askerlerin hukuki yükümlülüğü yerine “kahramanlık” öne çıkarılır.

Örnek Olay: 2011 Gilad Shalit takasında İsrail askerlerinin suçlarının gündeme getirilmemesi. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren esir takaslarında bu yöntem kullanıldı. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukukçular bu tavrı “hesap vermeme pratiği” olarak eleştirdi.

Cezasızlık kültürü pekiştirilir.

Esir değişimlerinde bağımsız soruşturma talepleri gündeme getirilmeli.

—

Amnesty International (2012). Accountability in Prisoner Exchanges.

Kararların hukuki içeriği yerine “siyasi önyargı” argümanı öne çıkarılır.

Örnek Olay: 2022’de BM’de Gazze soruşturma kararı “İsrail karşıtı obsesyon” olarak nitelendirildi. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden itibaren İsrail bu söylemi diplomasi argümanı yaptı. Küresel Yansımalar: ABD ve bazı Batı ülkeleri bu dili benimsedi.

İsrail’e karşı alınan uluslararası kararlar itibarsızlaştırılır.

Kararların oy çokluğuyla alınan uluslararası irade olduğu vurgulanmalı.

—

UNGA Voting Records (1948–2023).

Hukuk, siyasi araç gibi kullanılır.

Örnek Olay: 2021 Gazze saldırısında İsrail’in kendini savunma hakkı öne çıkarılırken Filistinlilerin hakları yok sayıldı. Tarihsel Arka Plan: Soğuk Savaş’tan itibaren İsrail lehine “çifte standart” gelişti. Küresel Yansımalar: İnsan hakları örgütleri bu tavrı “çifte standartlı hukuk” diye raporladı.

Uluslararası düzenin eşitlik ilkesi çökertilir.

Uluslararası normların tüm taraflara eşit uygulanması talep edilmeli.

—

Human Rights Watch (2021). A Threshold Crossed.

Kendi ihlali başkasına atfedilir.

Örnek Olay: 2024 Gazze’de BM yardım kamyonlarının İsrail kontrolünde geciktirilmesine rağmen “Hamas engelliyor” açıklamaları. Tarihsel Arka Plan: 1990’larda Bosna’da da benzer propaganda yapıldı. Küresel Yansımalar: BM raporları engellemenin İsrail kaynaklı olduğunu belgeledi.

Sivillerin açlık ve ilaçsızlık çekmesi görünmez hale gelir.

İnsani yardımların tarafsız ve engelsiz ulaşması gerektiği vurgulanmalı.

—

UN OCHA (2024). Gaza Humanitarian Access Report.

Sivillerin temel hakları askerî dil içine çekilir.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de elektrik kesintilerinin “savunma” gerekçesiyle uygulanması. Tarihsel Arka Plan: 2007 Gazze ablukasından beri sistematik olarak tekrarlandı. Küresel Yansımalar: BM, enerji-su kesintilerini toplu cezalandırma olarak raporladı.

Yaşam hakkı ihlalleri normalleştirilir.

Altyapı kesintilerinin sivillere karşı yasak olduğu hatırlatılmalı.

—

UNHRC (2009). Report of the Fact-Finding Mission on Gaza Conflict.

İç politikada muhalefeti susturmak, tek seslilik yaratmak.

Örnek Olay: Kasım 2023’te solcu milletvekillerinin Gazze eleştirileri “terör destekçiliği” olarak yaftalandı. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerde de benzer şekilde sol muhalifler “vatan haini” ilan edilmişti. Küresel Yansımalar: İsrail iç siyasetinde demokrasi krizine işaret eden raporlar yayımlandı.

İsrail’de ifade özgürlüğü daraltıldı, protestolar kriminalize edildi.

Uluslararası insan hakları kuruluşlarının İsrail içindeki demokrasi ihlallerini öne çıkarması.

—

Amnesty International (2023); Haaretz Parliamentary Reports.

Ambargo, “tıbbi denetim” gibi gösterilir.

Örnek Olay: 2023 Gazze’de kanser ilaçlarının girişinin durdurulması. Tarihsel Arka Plan: 1990 Irak yaptırımlarında da benzer söylem vardı. Küresel Yansımalar: WHO bu engellemeleri açıkça ihlal olarak raporladı.

Sivillerin tedavi hakkı yok edilir.

İlaçların insani hukukta korunmuş kategori olduğu hatırlatılmalı.

—

WHO (2023). Health Access in Gaza.

Soruşturmalar siyasi saldırı gibi çerçevelenir.

Örnek Olay: 2021 ICC Gazze soruşturmasının “anti-İsrail” ilan edilmesi. Tarihsel Arka Plan: 2009 Goldstone Raporu’ndan bu yana tekrar eden söylem. Küresel Yansımalar: Batı basını ikiye bölünerek bu söylemi aktardı.

Delillerin meşruiyeti zayıflatılır.

ICC’nin bağımsız ve yargısal işlevi öne çıkarılmalı.

—

ICC (2021). Statement on Palestine Investigation.

Bulgular “hatalı” etiketiyle itibarsızlaştırılır.

Örnek Olay: 2014 Gazze raporunun “eksik ve hatalı” diye reddedilmesi. Tarihsel Arka Plan: 2006’dan beri her rapora benzer karşılık verildi. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukukçular metodolojinin sağlam olduğunu teyit etti.

İhlallerin uluslararası belgelenmesi engellenmeye çalışılır.

Raporların şeffaf kaynak ve delillerle dayandığı vurgulanmalı.

—

UNHRC (2015). Report of the Independent Commission of Inquiry on Gaza Conflict.

Yargısal başvuruların tarafsızlığına gölge düşürülür.

Örnek Olay: 2024’te Güney Afrika’nın İsrail aleyhine açtığı soykırım davasının “siyasi oyun” olarak nitelendirilmesi. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden beri İsrail, UAD başvurularını siyasallaşmış süreçler olarak sunmaktadır. Küresel Yansımalar: Medyada dava hukuki boyutundan uzaklaştırılarak politik gündemle ilişkilendirildi.

Hukukun bağlayıcılığı zayıflatılır.

UAD’nin bağımsız yargısal işlevi vurgulanmalı.

—

ICJ (2024). Application of the Genocide Convention (South Africa v. Israel).

Normatif değeri küçültülür.

Örnek Olay: Gazze’deki hak ihlalleri Bildirge’ye dayandırıldığında, “sadece tavsiye” denilerek reddedilmesi. Tarihsel Arka Plan: 1948’den beri Bildirge’nin hukuki statüsü sürekli tartışmaya açıldı. Küresel Yansımalar: Hukukçular Bildirge’nin uluslararası teamül hukukuna dönüştüğünü vurguladı.

İnsan hakları ihlalleri hafife alınır.

Bildirge’nin normatif temel oluşturduğu hatırlatılmalı.

—

UN (1948). Universal Declaration of Human Rights.

İhlaller “tanım dışı” gösterilerek cezasız bırakılır.

Örnek Olay: Gazze’deki toplu bombardımanların “savaş suçu kapsamına girmediği” savunusu. Tarihsel Arka Plan: 2002’de Roma Statüsü yürürlüğe girdiğinde İsrail taraf olmadı ve tanımları sürekli daralttı. Küresel Yansımalar: Uluslararası hukukçular tanımların geniş yorumlanması gerektiğini belirtti.

Sivillere karşı işlenen suçlar kapsam dışına itilmiş olur.

Roma Statüsü’nün koruma amaçlı geniş kapsamı vurgulanmalı.

—

ICC (2011). Elements of Crimes under the Rome Statute.

Hâkimlere siyasi kimlik atfedilir.

Örnek Olay: 2023’te Netanyahu hakkında çıkarılan tutuklama emrinin “anti-İsrail hakimlerin işi” olarak sunulması. Tarihsel Arka Plan: Sudan ve Yugoslavya davalarında da benzer suçlamalar yapılmıştı. Küresel Yansımalar: Batı medyası hâkimlerin bağımsızlığını savundu.

Mahkeme kararlarının meşruiyeti zayıflar.

ICC’nin yargıç seçim sürecinin şeffaflığı öne çıkarılmalı.

—

ICC (2023). Judicial Independence and Impartiality Report.

Komutanların ve devlet politikalarının sorumluluğu gizlenir.

Örnek Olay: 2018 Gazze sınırında keskin nişancı saldırılarının “tekil asker inisiyatifi” diye açıklanması. Tarihsel Arka Plan: Nürnberg’den bu yana “komuta sorumluluğu” uluslararası hukukta esastır. Küresel Yansımalar: İnsan hakları örgütleri “zincir sorumluluk” kavramını hatırlattı.

Sistematik suçlar bireysel hatalara indirgenir.

Zincirleme emir sorumluluğunun belgelerle vurgulanması.

—

ICTY (1999). Celebici Case: Command Responsibility.

Teknolojik yardım görüntüsü altında fiilen ablukayı meşrulaştırmak.

Örnek Olay: Ekim 2023’te “sadece İsrail’in onayıyla” ifadesiyle gündeme geldi. Tarihsel Arka Plan: İnsani teknolojilerin siyasi araç hâline getirilmesi örneklerinin devamı. Küresel Yansımalar: BM İnsan Hakları uzmanları, “iletişim hakkı”nın engellendiğini vurguladı.

Filistinli gazetecilerin iletişimi engellendi; İsrail’in bilgi tekeli güçlendi.

Uluslararası telekom firmalarının devreye sokulması, alternatif ağların kurulması.

—

Reuters (Oct 2023); UN Special Rapporteur on Freedom of Expression (2023).

Dolaylı deliller geçersiz gösterilir.

Örnek Olay: 2023–2024 Gazze davasında soykırım niyetinin “kanıtlanamadığı” iddiası. Tarihsel Arka Plan: ICTY ve ICTR’de niyetin dolaylı delillerle kanıtlanabileceği içtihatları vardır. Küresel Yansımalar: ICJ, dolaylı delilleri kabul eden kararlarını yineledi.

Sistematik yok etme politikaları cezasız kalır.

Soykırım niyetinin davranışsal göstergelerle de kanıtlanabileceği vurgulanmalı.

—

ICJ (2007). Bosnia v. Serbia Judgment.

Şiddet eylemleri “terörle mücadele” retoriğine gömülür.

Örnek Olay: 2014 Gazze saldırıları sırasında toplu bombardımanların “terörle mücadele” olarak açıklanması. Tarihsel Arka Plan: 11 Eylül sonrası bu söylem küresel meşruiyet kazandı. Küresel Yansımalar: İnsan hakları kuruluşları sivillerin hedef alınmasına dikkat çekti.

İhlallerin ciddiyeti küçültülür.

Sivillere yönelik saldırıların terörle mücadele kapsamına giremeyeceği hatırlatılmalı.

—

UNHRC (2015). Report on Gaza Conflict.

Normların evrenselliği sorgulatılır.

Örnek Olay: 2022’de BM raporlarının “çifte standart” diye reddedilmesi. Tarihsel Arka Plan: Soğuk Savaş döneminde de benzer suçlamalar dile getirildi. Küresel Yansımalar: Eleştiriler İsrail yanlı medya organlarında sıkça tekrarlandı.

İhlallerin belgelenmesi gölgelenir.

Uluslararası hukuk dilinin evrensel normlara dayandığı vurgulanmalı.

—

UNHRC (2022). Independent Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory.

Deliller itibarsızlaştırılır.

Örnek Olay: 2023 Gazze saldırılarında toplu mezar görüntülerinin “manipüle edilmiş” denilerek reddedilmesi. Tarihsel Arka Plan: 1990’larda Balkan savaşlarında da deliller “sahte” denilerek reddedilmişti. Küresel Yansımalar: Bağımsız uluslararası kurumlar delillerin doğruluğunu teyit etti.

Hesap verebilirlik engellenir.

Bağımsız doğrulama kurumlarının bulguları ön plana çıkarılmalı.

—

Physicians for Human Rights (2023). Forensic Evidence from Gaza.