Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Dijital manipülasyon suçlamalarıyla görsel kanıtların güvenilirliği gölgelenir.

Örnek Olay: 2023 Gazze saldırılarında bombalanmış hastane fotoğraflarının “photoshop ürünü” denilerek reddedilmesi. Tarihsel Arka Plan: Balkan savaşlarında toplu mezar fotoğrafları da benzer şekilde “montaj” ilan edilmişti. Küresel Yansımalar: Uluslararası haber ajansları görsellerin doğrulamasını yapmak zorunda kaldı.

Kamuoyu görsel delillerin doğruluğundan şüphe duyar.

Bağımsız doğrulama (forensic photo analysis) süreçleri öne çıkarılmalı.

—

Amnesty International (2023). Visual Evidence on Gaza Attacks.

Video kayıtlarının güvenilirliği tartışmaya açılır.

Örnek Olay: 2018 Gazze sınır protestolarında keskin nişancı saldırılarını gösteren videoların “kurgu” denilerek reddi. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerde Irak Savaşı’nda sivillere yönelik saldırı videoları da “kurgu” denmişti. Küresel Yansımalar: Uluslararası medya doğrulama ekipleri “gerçek zamanlı doğrulama” süreçlerini hızlandırdı.

Sivillere yönelik suçların belgelenmesi itibarsızlaştırılır.

Bağımsız medya kuruluşlarının video doğrulama çalışmaları desteklenmeli.

—

Human Rights Watch (2018). Israel: Gaza Killings Unlawful.

Tanıkların inandırıcılığı sistematik biçimde sorgulanır.

Örnek Olay: Gazze’de bombardımandan kurtulan çocukların ifadelerinin “propaganda için yazdırıldığı” söylemleri. Tarihsel Arka Plan: Nürnberg duruşmalarında Nazi savunmaları da tanıkları “yalan söylemekle” suçlamıştı. Küresel Yansımalar: Uluslararası raporlarda tanık ifadeleriyle fiziksel kanıtlar örtüştürüldü.

Mağdurun sesi itibarsızlaştırılır.

Tanıklıkların adli tıp ve görsel kanıtlarla desteklenmesi sağlanmalı.

—

PHR (2023). Testimonies from Gaza Survivors.

Raporların bağımsızlığı gölgelenir.

Örnek Olay: HRW’nin 2021 “Apartheid” raporunun İsrail hükümeti tarafından “siyasi propaganda” olarak reddedilmesi. Tarihsel Arka Plan: HRW’nin 1990’lardan itibaren hazırladığı İsrail raporları sürekli “yanlı” ilan edilmiştir. Küresel Yansımalar: Rapora karşı ABD ve AB’de sert tartışmalar yaşandı.

İnsan hakları ihlallerine dair belgeler itibarsızlaşır.

HRW’nin metodolojisinin şeffaflığı vurgulanmalı.

—

Human Rights Watch (2021). A Threshold Crossed: Israeli Authorities and the Crimes of Apartheid and Persecution.

Eleştirel raporlar itibarsızlaştırılır.

Örnek Olay: Amnesty’nin 2022’de yayınladığı “Apartheid” raporunun İsrail tarafından “antisemitik” ilan edilmesi. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden beri Af Örgütü’nün raporları benzer suçlamalara maruz kalıyor. Küresel Yansımalar: BM raportörleri Amnesty raporlarını teyit etti.

Kamuoyunda güven kaybı oluşturulur.

Uluslararası örgütlerin bağımsızlığı vurgulanmalı.

—

Amnesty International (2022). Israel’s Apartheid Against Palestinians.

İsrail’in Roma Statüsü’ne taraf olmaması öne çıkarılır.

Örnek Olay: 2021’de Filistin topraklarında savaş suçu soruşturması başlatıldığında “ICC yetkisiz” açıklaması. Tarihsel Arka Plan: ABD de benzer şekilde ICC’nin kendi askerleri üzerinde yetkisini reddetmişti. Küresel Yansımalar: Avrupa devletleri ICC’nin yetkisini teyit etti.

Soruşturmaların meşruiyeti reddedilir.

Roma Statüsü taraf devletler rejimi ve UAD kararları vurgulanmalı.

—

ICC (2021). Jurisdiction over Palestine Decision.

Yargı kararları “dış müdahale” gibi çerçevelenir.

Örnek Olay: 2004’te ICJ’nin “İsrail Duvarı” kararının “egemenlik ihlali” diye reddedilmesi. Tarihsel Arka Plan: Güney Afrika apartheid davasında da aynı argüman öne sürülmüştü. Küresel Yansımalar: Karar geniş ölçüde destek gördü, İsrail yalnızlaştı.

Hukukun bağlayıcılığı sorgulanır.

UAD’nin devletlerin kendi rızasıyla taraf olduğu bir mekanizma olduğu hatırlatılmalı.

—

ICJ (2004). Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory.

Kararların bağlayıcılığı küçümsenir.

Örnek Olay: 2023’te BM Genel Kurulu’nun ateşkes çağrısının “propaganda” olarak reddedilmesi. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden beri İsrail karşıtı kararlar “siyasi” ilan ediliyor. Küresel Yansımalar: Kararların moral ve diplomatik gücü korunmaya devam etti.

Uluslararası meşruiyet alanı daraltılır.

Genel Kurul kararlarının teamül hukukuna katkısı öne çıkarılmalı.

—

UNGA Resolutions (1948–2023).

Savaş suçunu “stratejik hedef” olarak normalleştirmek.

Örnek Olay: Kasım 2023’te “Gazze yok edilmeli” açıklaması. Tarihsel Arka Plan: 1948’deki “transfer” planlarının güncellenmiş hâli. Küresel Yansımalar: ABD yönetimi sözlü olarak eleştirdi; İsrail iç siyasetinde alkışlandı.

Uluslararası hukukta açıkça soykırım çağrısı anlamına geldi.

Bu söylemin Roma Statüsü’nde “soykırım niyeti”nin kanıtı olduğuna dikkat çekmek.

—

The Guardian (Nov 2023); UN OHCHR Reports.

Normların günümüz çatışmalarına uymadığı savı öne çıkarılır.

Örnek Olay: Gazze’de 2023 sonrası saldırıların Cenevre Sözleşmesi kapsamına girmediği iddiası. Tarihsel Arka Plan: 20. yüzyıl boyunca savaşan taraflar sık sık “güncellik” tartışmasını öne sürmüştür. Küresel Yansımalar: BM ve ICRC, sözleşmelerin hâlâ yürürlükte ve bağlayıcı olduğunu vurguladı.

Hukuki bağlayıcılık aşındırılır.

Uluslararası hukuk normlarının evrenselliği öne çıkarılmalı.

—

ICRC (2020). Commentary on the Geneva Conventions.

Eleştiriler, diğer ülkelerle kıyaslama üzerinden etkisizleştirilir.

Örnek Olay: 2021’de BM İnsan Hakları Konseyi’nin Gazze raporu İsrail tarafından “çifte standart” diye reddedildi. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden beri İsrail, BM’de kendisine yönelik kararları “ayrımcı” diye sunuyor. Küresel Yansımalar: ABD de sıklıkla “BM’nin İsrail’e takıntısı” argümanını tekrar ediyor.

İsrail’e yöneltilen sistematik insan hakları ihlali suçlamaları gölgelenir.

Raporların kapsamı ve metodolojisi şeffaf biçimde öne çıkarılmalı.

—

UNHRC (2021). Report of the Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory.

“Yargı yetkisi yok” argümanıyla davalar reddedilir.

Örnek Olay: 2009’da Belçika’da İsrail subaylarına açılan dava “yetki yok” gerekçesiyle düşürüldü. Tarihsel Arka Plan: Evrensel yargı ilkesi 1998 Pinochet davasıyla gündeme oturmuştu. Küresel Yansımalar: İsrail karşıtı davalarda Batı devletleri baskı altında kaldı.

Hesap verilebilirlik mekanizmaları işlevsizleştirilir.

Evrensel yargı yetkisinin uluslararası hukukta kabul edilmiş yeri vurgulanmalı.

—

Reydams, L. (2003). Universal Jurisdiction: International and Municipal Perspectives. Oxford University Press.

Sözleşme hükümleri “yerel hukuk” gerekçesiyle geçersiz ilan edilir.

Örnek Olay: İsrail, 2014’te BM İnsan Hakları Komitesi’nin Gazze hakkındaki ICCPR eleştirilerini reddetti. Tarihsel Arka Plan: İsrail, ICCPR’ı 1991’de onaylamasına rağmen işgal topraklarına uygulamıyor. Küresel Yansımalar: Komite kararları uluslararası basında geniş yer buldu.

Temel insan hakları ihlallerinin önüne geçilmez.

Sözleşmenin tüm işgal altındaki topraklarda bağlayıcı olduğu hatırlatılmalı.

—

UN Human Rights Committee (2014). Concluding Observations on Israel.

Kararların hukuki niteliği küçümsenir.

Örnek Olay: 2019’da Komite’nin İsrail’in keyfi gözaltılarına dair kararı uygulanmadı. Tarihsel Arka Plan: BM mekanizmalarının “danışma” niteliği argümanı sıkça kullanılır. Küresel Yansımalar: Sivil toplum örgütleri kararların uygulanması için kampanya yürüttü.

İhlallerin uluslararası hukukta yaptırımı olmadığı algısı yaratılır.

Komite kararlarının uluslararası teamül hukuku için yol gösterici olduğu vurgulanmalı.

—

Joseph, S. (2017). The International Covenant on Civil and Political Rights: Cases, Materials, and Commentary. Oxford University Press.

Soruşturmalar ideolojik çerçeveye oturtulur.

Örnek Olay: 2021’de ICC’nin Gazze soruşturması Netanyahu tarafından “İsrail karşıtı saplantı” olarak nitelendi. Tarihsel Arka Plan: Benzer iddialar Sudan ve Kenya liderleri için de dile getirilmişti. Küresel Yansımalar: Avrupa ülkeleri ICC’nin bağımsızlığını destekledi.

Yargı süreci itibarsızlaştırılır.

ICC’nin tarafsız yargı rolü vurgulanmalı.

—

ICC (2021). Statement on the Investigation into the Situation in Palestine.

Çok taraflı kararlar “politik şov” gibi gösterilir.

Örnek Olay: 2018’de Gazze olaylarını incelemek için toplanan özel oturum “propaganda” denilerek reddedildi. Tarihsel Arka Plan: İsrail, Konsey’in 1967 sonrası tüm kararlarını “taraflı” görmüştür. Küresel Yansımalar: Konsey raporları uluslararası basında yankı buldu.

Uluslararası dayanışma zayıflatılır.

Özel oturumların kurumsal bağımsızlığı vurgulanmalı.

—

UNHRC (2018). Report of the Independent Commission of Inquiry on the Protests in the Occupied Palestinian Territory.

Raporların diline ve verilerine güvenilmezlik atfedilir.

Örnek Olay: 2019’da BM’nin Gazze raporu İsrail tarafından “abartı” denilerek reddedildi. Tarihsel Arka Plan: İsrail, 2009 Goldstone raporunu da “abartı ve yalan” olarak ilan etmişti. Küresel Yansımalar: Uluslararası kamuoyu raporun bulgularını ciddiye aldı.

BM’nin kurumsal itibarı zedelenmeye çalışılır.

Raporlardaki istatistiklerin bağımsız kaynaklarla doğrulanması sağlanmalı.

—

UNHRC (2019). Report on Gaza Demonstrations.

Mahkemeler “geçici siyasi araç” gibi sunulur.

Örnek Olay: 2023’te İsrail basınında ICC’nin “geçici bir kurum” olduğu iddiaları. Tarihsel Arka Plan: ICTY ve ICTR için de benzer söylemler kullanılmıştı. Küresel Yansımalar: Bu yaklaşım uluslararası yargı organlarının meşruiyetini zedelemeye çalıştı.

Verilen kararların ciddiyeti küçültülür.

Mahkemelerin uluslararası hukuk içindeki kurumsal rolü vurgulanmalı.

—

Schabas, W. (2011). An Introduction to the International Criminal Court. Cambridge University Press.

Erken uyarı raporları itibarsızlaştırılır.

Örnek Olay: 2023’te BM’nin Gazze için yaptığı “soykırım riski” uyarısı İsrail tarafından “taraflı” ilan edildi. Tarihsel Arka Plan: Rwanda soykırımında da benzer uyarılar dikkate alınmamıştı. Küresel Yansımalar: Akademik çevreler bu söylemi “inkâr stratejisi” olarak tanımladı.

Önleyici tedbirlerin alınması engellenir.

Uyarı raporlarının bağımsız veri tabanlarıyla desteklenmesi sağlanmalı.

—

UN Special Adviser on the Prevention of Genocide (2023). Statement on Gaza.

“Çifte standart” argümanıyla hukuk normları itibarsızlaştırılır.

Örnek Olay: 2021’de İsrail hükümeti, UAD’nin İsrail’i bağlayan kararlarını “Batı’nın çifte standardı” diyerek reddetti. Tarihsel Arka Plan: Soğuk Savaş boyunca SSCB de benzer argümanı sıkça kullandı. Küresel Yansımalar: Bu söylem uluslararası toplumda hukukun evrenselliğine zarar verdi.

Uluslararası hukuk normları bağlayıcılığını kaybetmiş gibi gösterilir.

Uluslararası hukukun evrensel ve bağlayıcı niteliği öne çıkarılmalı.

—

Higgins, R. (1994). Problems and Process: International Law and How We Use It. Oxford University Press.

Teknoloji girişimleri başarı hikâyeleriyle öne çıkarılır, çatışma ve işgal gerçeği arka plana atılır.

Örnek Olay: Senor & Singer’ın Start-up Nation (2009) kitabıyla bu imajın küresel düzeyde pazarlanması. Tarihsel Arka Plan: 1990’lardan itibaren İsrail’in teknoloji yatırımlarına dayalı PR kampanyaları hız kazandı. Küresel Yansımalar: Harvard, MIT ve Stanford gibi kurumlarda İsrail teknoloji ekosistemi örnek gösterildi.

Katliam ve işgal politikaları görünmez hale gelir, pozitif imaj pekiştirilir.

Teknoloji söyleminin işgalden bağımsız olamayacağı, askeri-sanayi kompleksiyle bağlantıları teşhir edilmeli.

—

Senor, D. & Singer, S. (2009). Start-up Nation: The Story of Israel's Economic Miracle.

Küresel inovasyon endeksleri ve start-up etkinlikleri öne çıkarılır.

Örnek Olay: 2019’da Tel Aviv’in Global Startup Ecosystem Report’ta dünyanın ilk 10 şehri arasında gösterilmesi. Tarihsel Arka Plan: Tel Aviv uzun süredir “açık şehir” ve “özgürlük alanı” olarak PR kampanyalarına konu edilmekte. Küresel Yansımalar: Forbes ve Bloomberg gibi yayınlar şehrin “teknoloji merkezi” imajını güçlendirdi.

İşgal altındaki topraklardaki hak ihlalleri örtülür.

Tel Aviv’in imajının işgal ve apartheid gerçeğini maskelediği anlatılmalı.

—

Startup Genome (2019). Global Startup Ecosystem Report.

Google, Intel, Microsoft gibi şirketlerle iş birlikleri PR aracı yapılır.

Örnek Olay: 2017’de Intel’in Mobileye’ı 15 milyar dolara satın alması. Tarihsel Arka Plan: 1990’lardan beri ABD–İsrail teknoloji işbirliği yoğunlaşarak devam ediyor. Küresel Yansımalar: İsrail’in küresel teknoloji sahnesindeki görünürlüğü arttı.

İsrail’in teknoloji ihracatı meşruiyet kaynağı gibi sunulur.

Bu ortaklıkların çoğunun askeri teknolojilerle bağlantılı olduğu vurgulanmalı.

—

Intel Newsroom (2017). Intel to Acquire Mobileye.

YZ tabanlı güvenlik yazılımları insani fayda ile ilişkilendirilir.

Örnek Olay: NSO Group’un Pegasus yazılımının “terörle mücadele aracı” olarak pazarlanması. Tarihsel Arka Plan: İsrail, yapay zekâ ve biyometrik sistemlerde öncü ülke olarak PR yapıyor. Küresel Yansımalar: Pegasus skandalı sonrasında küresel düzeyde tepkiler doğdu.

Filistin’de kullanılan gözetim teknolojileri küresel piyasada “akıllı çözüm” olarak satılır.

Bu yazılımların ihlallere yol açtığı belgelerle kamuoyuna sunulmalı.

—

Amnesty Tech (2021). Pegasus Project.