Hasbara Manipülasyonları Sözlüğü

Taş atan çocuklar bile “genç terörist” olarak sunulur.

Örnek Olay: 2015–2022 arasında yüzlerce Filistinli çocuğun “genç militan” gerekçesiyle tutuklanması. Tarihsel Arka Plan: 1987 Birinci İntifada’dan beri bu retorik kullanılmakta. Küresel Yansımalar: UNICEF, İsrail’i çocuk hakları ihlalleri nedeniyle defalarca raporladı.

Çocuk hakları ihlalleri normalleştirilir.

Çocukların silahlı çatışmalarda özel koruma altında olduğu hatırlatılmalı.

—

UNICEF (2019). Children in Israeli Military Detention.

Hedef fark etmeksizin bombardıman “operasyon” başlığı altında sunulur.

Örnek Olay: 2023–2024 Gazze bombardımanlarının “Askerî Operasyon” olarak adlandırılması. Tarihsel Arka Plan: Vietnam ve Irak savaşlarında da benzer dil kullanıldı. Küresel Yansımalar: Medya, devletlerin resmi söylemini tekrarladı.

Sivil ölümler teknik jargonla görünmez hale getirilir.

Operasyonların niteliği yerine sivil kayıplar vurgulanmalı.

—

OCHA (2024). Casualty Figures in Gaza.

Temel gıda ve yakıt engellemeleri “güvenlik gerekçesi”ne dayandırılır.

Örnek Olay: 2007’den bu yana Gazze kuşatması sürekli “savunma önlemi” diye anlatıldı. Tarihsel Arka Plan: Ortaçağ kuşatma retoriklerinin modern uyarlaması. Küresel Yansımalar: BM, kuşatmayı uluslararası hukuk ihlali ilan etti.

Kolektif cezalandırma meşru görünür.

Kuşatma ve aç bırakmanın savaş suçu olduğu hatırlatılmalı.

—

UN OCHA (2023). Gaza Blockade and Humanitarian Impact.

Saldırılar “kaçak silah taşıma ihtimali” ile gerekçelendirilir.

Örnek Olay: 2010 Mavi Marmara baskınının “sınır güvenliği” çerçevesinde sunulması. Tarihsel Arka Plan: Deniz ablukaları tarih boyunca benzer şekilde meşrulaştırılmıştır. Küresel Yansımalar: BM İnsan Hakları Konseyi saldırıyı uluslararası hukuk ihlali olarak niteledi.

Sivillere yönelik saldırılar meşru gösterilir.

İnsani yardım misyonlarının koruma altındaki statüsü öne çıkarılmalı.

—

UNHRC (2011). Report on the Gaza Flotilla Incident.

Filistin’in taraf devlet statüsü reddedilerek ICC kararları geçersiz sayılır.

Örnek Olay: 2021 ICC ön soruşturmasında İsrail’in “yetkisiz alan” savunması. Tarihsel Arka Plan: ABD ve diğer büyük güçler de benzer itirazlarda bulundu. Küresel Yansımalar: Hukukçular ICC’nin yetkisinin geniş yorumlanması gerektiğini vurguladı.

Yargısızlık ortamı sürdürülür.

Filistin’in 2015’te Roma Statüsü’ne taraf olduğu belgelenmeli.

—

ICC, Decision on the Prosecutor’s request related to Palestine (2021).

Filistin lehine kararlar böylece önemsizleştirilir.

Örnek Olay: 2012’de Filistin’in BM’de “gözlemci devlet” statüsü kazanması kararının İsrail tarafından “siyasi bildiri” denilerek küçümsenmesi. Tarihsel Arka Plan: 1975’te “Siyonizm ırkçılıktır” kararının da benzer şekilde reddi. Küresel Yansımalar: Batılı bazı devletler bu dili destekledi.

Uluslararası toplumun iradesi geçersiz kılınır.

Genel Kurul kararlarının siyasi ağırlığı ve teamül hukuku etkisi öne çıkarılmalı.

—

UNGA Resolution 67/19 (2012).

Bildirge “sadece prensipler bütünü” olarak sunulur.

Örnek Olay: Gazze’de temel hak ihlallerine ilişkin eleştirilerin “bağlayıcı olmayan bildirge” ile ilişkilendirildiği resmi açıklamalar. Tarihsel Arka Plan: 1948’den bu yana birçok devlet tarafından benzer argüman kullanıldı. Küresel Yansımalar: Hukukçular, bildirgenin teamül hukuku statüsü kazandığını vurgular.

İhlallerin uluslararası sorumluluğu reddedilir.

Bildirgenin evrensel norm haline geldiği uluslararası yargı kararlarıyla belgelenmeli.

—

United Nations (1948). Universal Declaration of Human Rights.

Elektrik santrali, hastane, okul gibi alanlar “çifte kullanım” bahanesiyle vurulur.

Örnek Olay: 2023–2024 Gazze saldırılarında enerji santrallerinin “dual-use” gerekçesiyle bombalanması. Tarihsel Arka Plan: Kosova ve Irak savaşlarında da benzer retorik kullanılmıştı. Küresel Yansımalar: BM ve ICRC bu söylemi reddetti.

Sivil yaşam alanları meşru hedef haline getirilir.

Altyapının korunmuş sivil hedef olduğu, “çifte kullanım” gerekçesiyle vurulamayacağı vurgulanmalı.

—

ICRC (2020). International Humanitarian Law and Dual-use Objects.

Askerî hedef gösterilerek hastanelere yönelik saldırılar meşrulaştırılır.

Örnek Olay: 2023–2024 Gazze savaşında El-Şifa Hastanesi’nin “Hamas komuta merkezi” ilan edilmesi. Tarihsel Arka Plan: Lübnan ve Irak savaşlarında da benzer iddialar öne sürülmüştü. Küresel Yansımalar: WHO ve BM, hastane saldırılarını savaş suçu olarak kayda geçirdi.

Sağlık hizmetleri felce uğratılır, siviller doğrudan hedef olur.

Hastanelerin uluslararası hukukta mutlak koruma altında olduğu vurgulanmalı.

—

WHO (2024). Attacks on Health Care in Gaza.

Eğitim kurumlarının sivillere ait olduğu gerçeği gizlenir.

Örnek Olay: 2014 ve 2023 Gazze saldırılarında BM okullarının hedef alınması. Tarihsel Arka Plan: 2006 Lübnan Savaşı’nda da benzer söylemler öne sürüldü. Küresel Yansımalar: UNICEF ve UNESCO bu saldırıları belgeledi.

Eğitim altyapısı yok edilir, çocukların eğitime erişimi engellenir.

Eğitim kurumlarının savaş suçu kapsamında korunması gerektiği öne çıkarılmalı.

—

UNICEF (2015). Children Under Fire.

Haber merkezleri askeri hedef gibi gösterilir.

Örnek Olay: 2021’de Gazze’de AP ve Al Jazeera ofislerinin bombalanması. Tarihsel Arka Plan: Körfez Savaşı’ndan beri medya merkezleri “askerî tehdit” olarak çerçevelendi. Küresel Yansımalar: RSF ve CPJ bu saldırıları uluslararası basın özgürlüğü ihlali olarak raporladı.

Basın özgürlüğü bastırılır, siviller hedef olur.

Gazetecilerin ve medya kurumlarının korunmuş statüleri vurgulanmalı.

—

CPJ (2021). Press Freedom Crisis in Gaza.

Sivil-asker ayrımını yok ederek toplu cezalandırmayı haklı göstermek.

Örnek Olay: Knesset oturumlarında bazı milletvekilleri “Hamas, Gazze’nin kendisidir” söylemini kullandı. Tarihsel Arka Plan: 2001’den itibaren ABD’nin “Afganistan = Taliban” söylemiyle benzerlik. Küresel Yansımalar: Bu retorik Batı medyasında “Hamas kontrol ediyor” başlıklarıyla desteklendi.

2,3 milyonluk Gazze nüfusunun tamamı potansiyel “hedef” ilan edildi.

Gazze nüfusunun çoğunluğunun sivil olduğunu belgeleyen BM raporlarının öne çıkarılması.

—

UN OCHA (2023); Times of Israel (2023)

Eleştirel araştırmalar itibarsızlaştırılır.

Örnek Olay: 2021’de Human Rights Watch’un apartheid raporunun “ideolojik propaganda” ilan edilmesi. Tarihsel Arka Plan: 1970’lerden itibaren İsrail eleştirisi akademide sürekli kriminalize edildi. Küresel Yansımalar: Rapor akademik çevrelerde geniş kabul gördü.

Bilimsel raporların güvenilirliği sorgulanır.

Akademik metodoloji ve bağımsızlık öne çıkarılmalı.

—

HRW (2021). A Threshold Crossed: Israeli Authorities and Apartheid.

Tanıkların güvenilirliği hedef alınır.

Örnek Olay: Gazze’de saldırılardan kurtulan sivillerin ifadelerinin “Hamas propagandası” diye reddedilmesi. Tarihsel Arka Plan: 1948 Nakba’dan beri Filistinlilerin tanıklıkları itibarsızlaştırıldı. Küresel Yansımalar: BM, tanıklıkları uluslararası soruşturmalara dahil etti.

İnsan hakları ihlalleri görünmez hale getirilir.

Tanıklıkların adli süreçlerdeki delil değeri vurgulanmalı.

—

UNHRC (2023). Testimonies from Gaza.

Teknolojik kanıtlar itibarsızlaştırılır.

Örnek Olay: 2023 Gazze yıkımının Maxar uydu görüntülerinde belgelendikten sonra “montaj” ilan edilmesi. Tarihsel Arka Plan: Kosova ve Suriye savaşlarında da benzer retorik görüldü. Küresel Yansımalar: Uydu şirketleri doğrulama raporları yayımladı.

Bağımsız gözlemcilerin bulguları sorgulanır.

Çapraz doğrulama ve bağımsız kaynakların kanıt gücü öne çıkarılmalı.

—

Maxar Technologies (2023). Satellite Imagery of Gaza Destruction.

Amnesty, HRW gibi örgütler hedef alınır.

Örnek Olay: Amnesty’nin 2022 “Apartheid” raporunun İsrail tarafından reddi. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden itibaren STK raporları “yanlılık” gerekçesiyle sürekli reddedildi. Küresel Yansımalar: Raporlar uluslararası alanda büyük yankı buldu.

Bağımsız raporların itibarı sarsılmaya çalışılır.

STK’ların metodolojik şeffaflığı öne çıkarılmalı.

—

Amnesty International (2022). Israel’s Apartheid Against Palestinians.

“Çapraz ateş” veya “yanlışlıkla” denilerek sorumluluk gizlenir.

Örnek Olay: 2022’de Shireen Abu Akleh’in öldürülmesinin “yanlışlıkla” diye açıklanması. Tarihsel Arka Plan: 2000’lerden bu yana onlarca gazeteci benzer biçimde öldürüldü. Küresel Yansımalar: RSF ve CPJ bu iddiaları reddetti.

Basına yönelik kasıtlı saldırılar cezasız bırakılır.

Balistik raporlar ve bağımsız soruşturmalar vurgulanmalı.

—

CPJ (2022). Killing of Journalist Shireen Abu Akleh.

Küresel teknoloji figürünü “meşruiyet şemsiyesi” olarak kullanmak.

Örnek Olay: Netanyahu ile birlikte Gazze sınırında çelik yelekli görüntü. Tarihsel Arka Plan: 1980’lerde ünlü aktörlerin İsrail ziyaretleriyle yapılan PR kampanyalarının güncellenmiş versiyonu. Küresel Yansımalar: ABD’de Musk’ın “soykırımı normalleştiren fotoğraf turu” olarak eleştirildi.

İsrail’in saldırılarının “Batı’dan onay aldığı” imajı güçlendirildi.

Görsel manipülasyonların teşhiri ve bağımsız liderlerin Gazze ziyaretlerinin öne çıkarılması.

—

Haaretz (Nov 2023); The Guardian (2023).

Failin sorumluluğu gizlenerek suç belirsizleştirilir.

Örnek Olay: 2024 Gazze’de hastane bahçesinde bulunan toplu mezarların “savaş kaosunda oluştuğu” açıklaması. Tarihsel Arka Plan: Bosna ve Irak savaşlarında da toplu mezarlar “çatışma karmaşası” diye sunulmuştu. Küresel Yansımalar: BM Adli Tıp ekipleri bunu uluslararası suç delili olarak kayda aldı.

Kasıtlı infazlar örtülür, adalet mekanizması işlemez.

Toplu mezarların bağımsız adli incelemelerle belgelenmesi.

—

UN OHCHR (2024). Report on Mass Graves in Gaza.

Uluslararası hukukun yargı mekanizmasını devre dışı bırakır.

Örnek Olay: Batı Şeria’da gözaltına alınanların “tehdit oluşturduğu” iddiasıyla infaz edilmesi (2022). Tarihsel Arka Plan: 1980’lerden itibaren IDF uygulamalarında sıkça görüldü. Küresel Yansımalar: Amnesty, bu vakaları yargısız infaz olarak raporladı.

Sivil ölümleri “güvenlik zorunluluğu” adı altında normalleştirilir.

“Öldürme değil yargılama” yükümlülüğünün hatırlatılması.

—

Amnesty International (2022). Israel/OPT: Pattern of Unlawful Killings.

Barışçıl gösteriler askerî müdahale gibi çerçevelenir.

Örnek Olay: 2018 Gazze Büyük Dönüş Yürüyüşü’nde keskin nişancıların yüzlerce sivili vurması. Tarihsel Arka Plan: Güney Afrika apartheid döneminde de benzer retorik vardı. Küresel Yansımalar: BM Soruşturma Komisyonu bu saldırıları savaş suçu olarak belgeledi.

Sivillere karşı ölümcül güç kullanımı aklanır.

Gösterilerin sivil hak olduğu ve ölümcül güç kullanımının yasaklandığı vurgulanmalı.

—

UNHRC (2019). Report on Gaza Protests.

Organik olmayan “trending” manipülasyonu ile İsrail yanlı söylemleri üst sıralara çıkarmak.

Örnek Olay: Kasım 2023’te İsrail Dışişleri hesabı #IsraelUnderAttack etiketiyle milyonlara ulaştı, Filistin etiketleri ise sistematik bastırıldı. Tarihsel Arka Plan: 2010’dan itibaren sosyal medya “trend gaspı” operasyonları; Musk döneminde daha yoğun ve görünür. Küresel Yansımalar: Uluslararası basın, Musk’ın X algoritmasını “tek taraflı propaganda aracı” diye eleştirdi.

Filistin haberlerinin bastırılması, İsrail resmi hesaplarının kitlesel görünürlük kazanması.

Bağımsız medya kuruluşlarının Filistin etiketlerini alternatif platformlarda yükseltmesi.

—

The Intercept (Nov 2023); Al Jazeera Digital Rights Report (2024).

Hakların meşruiyeti sorgulanarak müzakere alanı daraltılır.

Örnek Olay: Oslo sonrası Filistin’in 1967 sınırlarına dayalı taleplerinin “maksimalist” ilan edilmesi. Tarihsel Arka Plan: 1949’dan beri Filistin hakları “gerçekçi olmayan” diye sunuldu. Küresel Yansımalar: Batı basınında Filistin’in temel hak talepleri abartılı yansıtıldı.

Mülteci dönüş hakkı ve Kudüs statüsü kriminalize edilir.

Taleplerin uluslararası hukukta tanınmış haklar olduğu hatırlatılmalı.

—

UNGA Res. 194 (1948).

Konsey kararları “politik motivasyon” diye küçümsenir.

Örnek Olay: 2021’de Konsey’in Gazze soruşturma kararı “İsrail karşıtı takıntı” diye etiketlendi. Tarihsel Arka Plan: 2006’da Konsey kurulduğundan beri benzer söylem kullanıldı. Küresel Yansımalar: Batılı devletler arasında bu söylem destek buldu.

İsrail’in insan hakları ihlallerinin üzeri örtülür.

Konsey kararlarının uluslararası hukuk bağlayıcılığı vurgulanmalı.

—

UNHRC (2021). Special Session on the Occupied Palestinian Territory.